Acil önem taşıyan diplomatik bir açılım
Pakistan, geçen ay içinde Washington ile Tahran arasında, savaşı sona erdirmeye yönelik 15 maddelik bir Amerikan önerisinin de bulunduğu en az yarım düzine mesaj iletti. İslamabad, 30 Mart'ta diplomatik yanıtı koordine etmek üzere Suudi Arabistan, Türkiye ve Mısır dışişleri bakanlarını ağırladı. 31 Mart 2026 itibarıyla Pakistan, binlerce kişinin hayatını kaybettiği ve küresel enerji piyasalarını altüst eden çatışmada kilit bir aracı hâline gelmişti.
İçindekiler
- Acil önem taşıyan diplomatik bir açılım
- Münir, Trump'a erişim imkânını nasıl oluşturdu?
- İslamabad'ı bu noktaya getiren adımlar
- Washington, İran'dan neleri kabul etmesini istiyor?
- Tahran'ın talepleri ateşkesin ötesine geçiyor
- İran'daki iç baskılar ve Pakistan'da halkın öfkesi
- Yakıt maliyetleri ve savunma anlaşması gecikmeyi pahalı hâle getiriyor
- Bölgesel bir koalisyon Çin'in desteğini arıyor
- İsrail ve askeri hazırlıklar görüşmeleri zorlaştırıyor
- Pakistan'ın kumarı her iki durumda da risk taşıyor
- Bilinmesi gerekenler
Başbakan Şahbaz Şerif, İslamabad'ı "anlamlı ve sonuç alıcı görüşmeler" için ev sahibi olarak önerdi. Dışişleri Bakanı ve Başbakan Yardımcısı İshak Dar, yetkililerin yoğun "telefon diplomasisi" olarak tanımladığı çalışmalar kapsamında son günlerde 20'den fazla dünya lideriyle görüştü. Bu çalışmalar, Pakistan, Suudi Arabistan, Mısır ve Türkiye'nin dahil olduğu diplomatik çabanın bir parçası.
Pakistan'ın diplomatik açılımı, nadiren uyum içinde yürüyen iki ilişkiye dayanıyor. Silahlı kuvvetlerin başındaki Mareşal Asım Münir, ABD Başkanı Donald Trump'la yakın bir kişisel ilişki geliştirdi. Pakistan'ın ayrıca İran'la 900 kilometrelik sınırı, derin kültürel bağları ve İran'dan sonra dünyanın en büyük ikinci Şii Müslüman nüfusu var.
Trump, Münir'i "en sevdiği mareşal" olarak nitelendirdi ve İran konusundaki bilgisini övdü. Tahran ise Washington'ın taleplerine kamuoyu önünde karşı çıkarken Amerikan mesajlarını Pakistan üzerinden aldı. Böylece İslamabad, birbirine derin bir güvensizlik duyan hükümetler arasında önerileri iletebiliyor.
Pakistan'ın barış arayışı için acil nedenleri de var. Artan yakıt maliyetleri ekonomisi üzerindeki baskıyı artırıyor, Afganistan'la çatışmalar askeri kaynaklarını tüketiyor ve Suudi Arabistan'la yaptığı savunma anlaşması ülkeyi başka bir çatışmaya çekebilir. Arabuluculuk, İslamabad'a daha geniş bir savaşı durdurmaya yardımcı olurken kendi güvenliğini koruma fırsatı sunuyor.
Körfez'de geleneksel olarak arabuluculuk yapan Katar ve Umman, Amerikan askeri üslerine ev sahipliği yapıyor ve çatışma sırasında İran'ın saldırılarına maruz kaldı. Pakistan'ın coğrafya, dini bağlar ve Washington'a erişimden oluşan farklı bileşimi, bu başkentlerin şu an için yakalayamadığı bir fırsat yarattı.
Münir, Trump'a erişim imkânını nasıl oluşturdu?
Münir'in Trump'la ilişkisi, Haziran 2025'te Beyaz Saray'da düzenlenen bir öğle yemeğinde şekillendi. İki saatten uzun süren görüşmede İsrail ile İran arasındaki gerilimin tırmanması da ele alındı. Bu, bir Amerikan başkanının aynı zamanda ülkenin devlet başkanı olmayan bir Pakistanlı askeri yetkiliyi ilk kez ağırlamasıydı.
Pakistan, sonraki aylarda ekonomik anlaşmalar ve kamu diplomasisi yoluyla Washington'la uzun süredir sorunlu olan ilişkisini onarmaya çalıştı. İslamabad, ülkedeki İslamcı grupların karşı çıkmasına rağmen Gazze'de istikrarı sağlamayı amaçlayan Trump'ın Barış Kurulu'na katıldı.
Ekonomik işbirliği ilişkiye somut bir içerik kazandırdı. Pakistan, Trump ailesiyle bağlantılı bir kripto para şirketiyle sınır ötesi ödemelerde şirketin USD1 sabit coin'ini kullanmak üzere anlaşmaya vardı. Beyaz Saray temsilcisi Steve Witkoff da Pakistan'ın ulusal havayolu şirketine ait New York'taki Roosevelt Hotel'in yeniden geliştirilmesine yönelik anlaşmaya aracılık etti.
İslamabad'ın alışılmadık bu diplomatik düzenlemelere katılmaya istekli olması, Hindistan'ın Trump yönetimine karşı daha mesafeli yaklaşımından ayrışıyor. Pakistan ayrıca Trump'ı, 2025'teki Pakistan-Hindistan krizine müdahalesinin ardından Nobel Barış Ödülü'ne aday gösterdi.
Pakistan'ın ABD, Birleşik Krallık ve Birleşmiş Milletler nezdindeki eski büyükelçisi Maleeha Lodhi, İslamabad'ın Trump'a erken dönemde iki kazanım sağladığını söyledi. Lodhi, Nobel adaylığına ve Afgan Talibanı'nın bir bombalama şüphelisini Amerikan yetkililerine teslim etmesine dikkat çekti. Bu gelişmelerin ikili ilişkilere etkisini şöyle anlattı:
Bu, ilişkinin başlamasını sağladı ve yeni bir yakınlaşma getirdi.
Trump ile Münir arasındaki yakın ilişki, Beyaz Saray'a Tahran'a ulaşmak için kullanabileceği rahat bir kanal sağladı. Pakistan'ın İran'la bağlantıları da bu kanalın diğer yarısını oluşturuyor. Her iki taraf için de doğrudan müzakereler siyasi açıdan mümkün değil; bu nedenle esas taleplerde herhangi bir uzlaşıya varılmadan önce bile bir aracıya ihtiyaç duyuluyor.
İslamabad'ı bu noktaya getiren adımlar
Pakistan'ın arabuluculuk girişimi, 2025 boyunca ve 2026'nın ilk aylarında yaşanan bir dizi gelişmenin ardından şekillendi. Savaş başlamadan önce diplomatik erişimini genişleten Pakistan için çatışmalar, bu erişimi daha da acil hâle getirdi.
- Haziran 2025: Münir, Beyaz Saray'da Trump'la iki saatten uzun süren bir öğle yemeğinde görüştü; İsrail ile İran arasındaki artan gerilimi ele aldı.
- Eylül 2025: Pakistan ve Suudi Arabistan, iki ülkeden birine yönelik saldırının ikisine birden yapılmış sayılmasını öngören bir savunma anlaşması imzaladı.
- 28 Şubat 2026: ABD ve İsrail'in saldırılarında İran'ın Dini Lideri Ayetullah Ali Hamaney öldürüldü; Pakistan'da şiddetli protestolar başladı.
- Geçen ay boyunca: Pakistanlı yetkililer, 15 maddelik Amerikan planının da aralarında bulunduğu en az yarım düzine mesajı Washington ile Tahran arasında iletti.
- Mart sonu: İran, Pakistan bayrağı taşıyan gemilerin de aralarında bulunduğu 20 petrol tankerinin Hürmüz Boğazı'ndan geçmesine izin verdi.
- 30 Mart: İslamabad, müzakereler için bir çerçeve oluşturmayı koordine etmek üzere Suudi Arabistan, Türkiye ve Mısır dışişleri bakanlarını ağırladı.
Dar daha sonra gerilimi azaltmak için Çin'in desteğini aramak üzere Pekin'e gitti. Omzundaki sakatlık nedeniyle dinlenmesi yönündeki doktor tavsiyesine rağmen yaptığı bu ziyaret, İslamabad'ın girişime verdiği önemin aciliyetini gösterdi.
Washington, İran'dan neleri kabul etmesini istiyor?
Pakistanlı yetkililer, Amerikan ateşkes önerisini Tahran'a ilettiklerini doğruladı. Haberlere konu olan plana göre müzakerelerde, geçici bir çatışmasızlık döneminin çok ötesine geçen taleplerin ele alınabilmesi için 30 günlük bir ateşkesle başlanacak.
Washington, İran'ın Natanz, İsfahan ve Fordo'daki nükleer zenginleştirme tesislerinin sökülmesini ve elindeki mevcut zenginleştirilmiş uranyum stoklarının uluslararası denetçilere teslim edilmesini istiyor. Uranyum zenginleştirme, uranyumun nükleer amaçlarla kullanılabilmesini sağlayacak şekilde işlenmesi sürecidir. Öneri hem bu süreci yürüten tesisleri hem de İran'ın elindeki malzemeyi hedef alıyor.
Amerikan talepleri arasında İran füzelerinin menzil ve sayısına sınırlama getirilmesi, İran'ın bölgedeki vekil gruplara desteğini sona erdirmesi ve Hürmüz Boğazı'nın uluslararası deniz trafiğine yeniden açılması da yer alıyor. Vekil gruplar, başka bir devletin desteklediği silahlı örgütlerdir. İran'ın bu gruplarla ilişkileri, önerilen uzlaşının yalnızca kendi topraklarıyla sınırlı kalmayıp bölgesel kapsam taşıması anlamına geliyor.
Washington karşılığında kapsamlı yaptırım muafiyeti sunuyor. Yaptırımlar, bir ülkeyle yapılan ekonomik işlemleri kısıtlar; kaldırılmaları bu kısıtlamaları hafifletir. Öneride ayrıca İran'ın Buşehr santralinde sivil amaçlı nükleer enerji üretimine destek verilmesi ve yaptırımların yeniden devreye girmesine imkân tanıyan Birleşmiş Milletler mekanizmasının sona erdirilmesi teklif ediliyor.
Bu mekanizma yaptırımların yeniden uygulanmasına imkân tanıyor. Sona erdirilmesi, ekonomik kısıtlamaların geri dönmesine yol açabilecek bir yolu kapatarak İran'ın tavizleri ile Amerikan yaptırım muafiyeti arasındaki önerilen takasın önemli bir parçası hâline geliyor.
Pakistan, askeri faaliyetlere verilecek kısa bir arayı İran'ın nükleer programı, füze kapasitesi ve bölgesel ilişkilerinde çok daha kapsamlı değişikliklerle birleştiren bir paket iletiyor. Öneriyi iletmenin, bu konuda uzlaşmaya varmaktan neden daha kolay olduğunu söz konusu talepler açıklıyor.
Tahran'ın talepleri ateşkesin ötesine geçiyor
İranlı yetkililer, Amerikan önerisini kamuoyu önünde reddederken kendi taleplerini de aynı Pakistan kanalları üzerinden iletti. Tahran, gelecekteki Amerikan veya İsrail saldırılarına karşı kesin güvenceler, savaşın yol açtığı zararlar için tam tazminat, Körfez bölgesindeki tüm ABD askeri üslerinin kapatılması ve Hürmüz Boğazı üzerinde İran egemenliğinin resmen tanınmasını istiyor.
İran ayrıca uzlaşının çatışmalara katılan bölgedeki tüm "direniş gruplarını" kapsamasını talep ediyor. Bu taleple herhangi bir anlaşmanın kapsamı İran devletinin ötesine, söz konusu gruplara da uzanıyor ve olası bir anlaşmanın sınırları başlı başına bir anlaşmazlık konusu hâline geliyor.
Washington'ın tamamen nükleer silahsızlanma talebi ile Tahran'ın egemenlik ve güvenlik güvenceleri konusundaki ısrarı, Pakistan, Türkiye ve Mısır'ı aradaki büyük uçurumu kapatmaya çalışmak zorunda bırakıyor. İran'ın Hürmüz Boğazı'na ilişkin talebi de su yolunun uluslararası deniz trafiğine açılmasını isteyen Amerikan şartıyla çelişiyor.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Pakistan'ın da aralarında bulunduğu "dost ülkeler" üzerinden müzakere taleplerini içeren mesajların ulaştığını doğruladı. İran'ın yanıtlarının "ilkeli tutumları" doğrultusunda hazırlandığını söyledi. Tahran, aracı ülkeler üzerinden özel görüşmelerini sürdürürken kamuoyu önünde meydan okuyan tutumunu korudu.
Atlantic Council'in Güney Asya kıdemli araştırmacısı Michael Kugelman, Amerikalılarla İranlılar arasındaki derin güvensizlik nedeniyle anlaşma ihtimalinin düşük olduğu uyarısında bulundu. Ayrıca Pakistan'ın neden çabalamayı sürdürmek için güçlü gerekçeleri olduğunu şöyle açıkladı:
Bence Pakistan'ın, Orta Doğu dışındaki neredeyse tüm ülkelerden daha fazla, burada kaybedecek çok şeyi var. Gerilimi azaltma çabalarına katkı sağlamak için elinden geleni yapma konusunda son derece güçlü bir çıkarı bulunuyor.
Pakistan'ın acil görevi, talepleri hâlâ birbirinden çok uzak olan hükümetler arasındaki iletişimi açık tutmak. İşleyen bir kanal öneri ve yanıtları taşıyabilir; ancak uzlaşma için bu mesajlardaki askeri, nükleer ve bölgesel konularda anlaşma gerekiyor.
İran'daki iç baskılar ve Pakistan'da halkın öfkesi
28 Şubat'ta Ayetullah Ali Hamaney'in ABD ve İsrail saldırılarında öldürülmesi, çatışmaya Pakistan'da güçlü bir dini boyut kazandırdı. Hamaney, Pakistan'daki geniş azınlık nüfusu da dahil olmak üzere dünyanın dört bir yanındaki Şii Müslümanlar için dini açıdan önemli bir figürdü.
Pakistan genelinde şiddetli protestolar düzenlendi. Göstericiler ABD'nin Karaçi Başkonsolosluğunu bastı; ülke çapındaki olaylarda en az 12 kişi öldü, 120'den fazla kişi yaralandı. İslamabadlı diplomatlar, Washington'la ilişkilerini sürdürürken bu ortamda çalışıyor.
Eski büyükelçi Lodhi, Pakistanlı karar alıcıların İran'a yönelik güçlü kamuoyu desteğini dikkate almak zorunda olduğunu söyledi:
Pakistan'da kamuoyu ezici biçimde İran'dan yana. Pakistanlı karar alıcıların bunu büyük bir hassasiyetle gözettiğinden eminim.
İran'ın mart sonlarında 20 petrol tankerinin Hürmüz Boğazı'ndan geçmesine izin vermesi, Pakistan bayrağı taşıyan gemileri de kapsıyordu. Bu jest, deniz taşımacılığına getirilen kısıtlamalar nedeniyle pratik bir rahatlama sağlarken, İslamabad'ın diplomasisinde kullanmaya çalıştığı kültürel bağları da yansıtıyordu.
İran'ın yeni Dini Lideri Mücteba Hamaney, İslam Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) içindeki sertlik yanlılarının baskısıyla karşı karşıya. Bu isimler savaşı varoluşsal bir mücadele olarak görüyor ve teslimiyet gibi algılanabilecek müzakerelere karşı çıkıyor. IRGC yönetimi, caydırıcılık sağlanana kadar, yani gelecekteki saldırıları bir karşılık verme tehdidiyle önleme imkânı oluşana dek savaşmayı sürdürüyor.
Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan bir ölçüde esneklik gösterdi. Bildirildiğine göre Pakistanlı muhataplarına, İran'ın gerekli güvencelerle birlikte yalnızca "nükleer teknolojinin barışçıl kullanımını" istediğini söyledi. Bu tutum daha sert bir askeri duruşla yan yana bulunuyor ve İslamabad'ın Tahran'ın yerine getirebileceği taahhütleri belirleme çabasını zorlaştırıyor.
Pakistan, diplomatik kanal üzerinden verilen sözleri İranlı muhatapların tamamının yerine getirme yetkisine sahip olduğundan emin olamaz. Dolayısıyla sorun yalnızca hükümetler arasında değil, uzlaşının kabul edilebilir koşullarının tartışıldığı İran yönetiminin kendi içinde de yaşanıyor.
Yakıt maliyetleri ve savunma anlaşması gecikmeyi pahalı hâle getiriyor
Pakistan büyük ölçüde ithal petrole bağımlı ve bu petrolün önemli bölümü Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor. İran, savaşın başlamasından bu yana su yolunu çoğu gemiye fiilen kapattı; böylece çatışma İslamabad için acil bir enerji sorununa dönüştü.
Hükümet benzin ve motorin fiyatlarını yaklaşık %20 artırdı ve yakıt tasarrufu için kamu çalışanlarının haftalık çalışma süresini dört güne indirdi. İthal enerji maliyetlerinden zaten etkilenen ülke için kesintilerin uzaması, arz ve ekonomi üzerindeki baskıyı daha da artırabilir.
Pakistan'ın Eylül 2025'te Suudi Arabistan'la imzaladığı savunma anlaşması ikinci bir kırılganlık yaratıyor. Anlaşmaya göre iki ülkeden birine yönelik saldırı, ikisine birden yapılmış sayılacak. İran'ın Körfez'deki altyapıya yönelik saldırılarının ardından Riyad bu taahhüdü devreye sokabilir ve Pakistan'ı çatışmaya çekebilir.
İslamabad şu ana kadar Suudi Arabistan'a yönelik İran saldırılarının karşılıklı savunma maddesini devreye soktuğu yorumunu yapmaktan kaçındı. Savaş genişledikçe, özellikle de arabulucu olarak Tahran'ın güvenini korumaya çalışırken bu tutumu sürdürmek zorlaşıyor.
Pakistan ayrıca yetkililerin "topyekûn savaş" olarak nitelendirdiği Afganistan çatışmasına dahil. İslamabad, Taliban'ı Pakistan hedeflerine saldıran militan grupları barındırmakla suçluyor. İran sınırında ikinci bir cephe açılması, başka yerlerde zaten kullanılan askeri kaynakları ağır biçimde zorlayacaktır.
Karaçi İşletme Enstitüsü'nde siyaset bilimi profesörü olan Farhan Siddiqi, Suudi Arabistan'ın yanında savaşa katılmanın Pakistan'ın tüm batı sınırını büyük ölçüde güvensiz bırakacağı uyarısında bulundu. Afganistan'daki çatışma ve İran sınırı birlikte düşünüldüğünde, İslamabad'ın diplomasiyi neden acil bir güvenlik ihtiyacı olarak gördüğü anlaşılıyor.
Bölgesel bir koalisyon Çin'in desteğini arıyor
30 Mart'ta İslamabad'da yapılan toplantı, Pakistan'ın koordineli girişimine Suudi Arabistan, Türkiye ve Mısır'ı dahil etti. Dışişleri bakanları, acil ateşkes, sivillerin korunması ve Birleşmiş Milletler Şartı'na uyulmasını içeren beş ilkelik ortak bir müzakere çerçevesi üzerinde çalıştı.
Müslüman nüfusun çoğunlukta olduğu ülkelerden oluşan bir koalisyon, Tahran'a doğrudan Amerikan baskısına boyun eğmiş görünmeden sürece katılma imkânı sunuyor. İletişim kanalını Pakistan sağlarken, bölge hükümetleriyle işbirliği girişime daha geniş bir diplomatik zemin kazandırıyor.
Dar'ın daha sonra Pekin'e yaptığı ziyaret, Çin'in desteğini almayı amaçlıyordu. Çin her gün yaklaşık 1,4 milyon varil İran petrolü ithal ediyor ve Kuşak ve Yol Girişimi aracılığıyla bölgede önemli yatırımlar yapıyor. Bu enerji alımları ve yatırımlar, Pekin'e istikrara yönelik ekonomik bir çıkar sağlıyor.
Çin, Pakistan'ın girişimlerini destekledi ve İran'ı esnekliğe teşvik etmek için ekonomik baskı uygulayabilir. Pakistan ayrıca olası bir garantör veya ekonomik destek kaynağı olarak Pekin'le eşgüdüm sağlamaya çalıştı. Garantörden, anlaşmanın taahhütlerinin yerine getirilmesini sağlamaya yardımcı olması beklenir.
İslamabad'daki Quaid-i Azam Üniversitesi'nde profesör olan İştik Ahmed, Çin'in Tahran için resmî bir garantör olmasını beklemenin analitik açıdan zayıf bir yaklaşım olduğunu savundu. Güvencelerin, konumları gözle görülür biçimde zayıflayan bir rejimle aynı safta duran güçlerce değil, düzeni korumak isteyen güçlü ve istikrarlı aktörlerce verildiğini söyledi.
Dolayısıyla Çin'in desteği, bir uzlaşının uygulanmasını resmen garanti etmesi anlamına gelmeden diplomatik çabaya yardımcı olabilir. Pekin'in arabuluculuğa destek vermesi ve olası ekonomik nüfuzu, anlaşmanın sorumluluğunu üstlenmesinden farklı konular.
İsrail ve askeri hazırlıklar görüşmeleri zorlaştırıyor
İsrail, uzlaşının önündeki başlıca engellerden biri olmayı sürdürüyor. ABD ve Körfez İşbirliği Konseyi ülkeleri savaşın hızla sona ermesini isterken İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, müzakerelerden bağımsız olarak İran'a yönelik saldırıların süreceğini açıkça belirtti.
İsrailli yetkililer, Trump'ın hızlı bir anlaşma uğruna Amerikan önerisinin 15 maddesinden taviz vermesinden özel olarak kaygı duyuyor. Lodhi, Washington ile Tahran çatışmalara ara verme konusunda uzlaşsa bile İsrail'in süreci baltalayabileceği uyarısında bulundu.
Bu nedenle Pakistan, Amerikan, İran ve İsrail çıkarlarının belirlediği üç taraflı bir müzakereyle karşı karşıya. İslamabad üzerinden mesajlaşan iki hükümet arasında sağlanacak bir uzlaşının da İsrail'in sürdürdüğü askeri operasyonları hesaba katması gerekecek.
Trump yönetimi diplomasi yürütürken bölgedeki askeri varlığını artırdı. Bölgeye 3.500 ek denizci ve deniz piyadesi gönderildi; 82. Hava İndirme Tümeni de olası kara operasyonlarına hazırlanıyor.
Pentagon'un, İran'ın ham petrol ihracatının %90'ını gerçekleştiren Hark Adası'nı ele geçirmek ve İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarını zor kullanarak güvence altına almak için planlar hazırladığı bildirildi. Hark'ın ihracattaki payı, adayı İran'ın yurt dışına ham petrol satabilmesi açısından merkezi hâle getiriyor ve bildirilen askeri planlarda neden yer aldığını açıklıyor.
Trump başlangıçta İran'a Hürmüz Boğazı'nı yeniden açması için 48 saat süre verdi. Ardından diplomatik ilerleme kaydedildiğini belirterek saldırıları beş gün erteledi, sonra da askeri seçeneklerin hâlâ masada olduğu uyarısını yineledi. Bu değişken mesajlar, İranlı yetkililerin Amerikan girişimlerini samimiyetsiz bulmasına yol açtı.
İran ortak askeri komutanlığının sözcüsü Ebrahim Zolfaqari, Trump'ın diplomasi iddialarıyla tehditleri arasındaki çelişkiyle alay etti:
İçinizdeki mücadelenin boyutu, artık kendinizle müzakere ettiğiniz aşamaya mı geldi?
Beş günlük ara sona ererken Amerikan önerisi konusundaki müzakereler çıkmaza girmiş durumda. İslamabad'da doğrudan görüşmeler için herhangi bir tarih açıklanmadı. Her iki taraf da diplomasinin çökmesi ve çatışmaların şiddetlenmesi ihtimaline hazırlanıyor.
Pakistan'ın kumarı her iki durumda da risk taşıyor
Kugelman, Pakistan'ın arabuluculuğunun taraflara gerilimi tırmandıracak sonraki adımlar için yalnızca nefes alma fırsatı vermesi hâlinde ülkenin saflıkla suçlanabileceği uyarısında bulundu. İslamabad, sonucu aralarında derin güvensizlik bulunan ve hedefleri keskin biçimde farklı hükümetlere bağlı bir sürece siyasi çaba harcadı.
Başarısızlık, Pakistan'ı diplomatik bir mahcubiyetten daha ciddi bir durumla karşı karşıya bırakabilir. Savaş Suudi Arabistan'ı da kapsayacak şekilde genişlerse İslamabad, savunma anlaşmasına uymakla bölgesel çatışmaya karışmaktan kaçınmak arasında seçim yapmak zorunda kalabilir. Enerji bağımlılığı ve Afganistan'la yaşadığı çatışmalar her iki seçeneği de maliyetli kılıyor.
Pakistan'ın alışılmadık konumu onu kullanışlı bir aracı hâline getirdi: Washington askeri yetkilisine güveniyor, Tahran Pakistan'ın ilettiği mesajları alıyor ve bölge ülkeleri girişimi etrafında eşgüdüm sağlıyor. Bu ilişkiler bir iletişim kanalı açtı. Bu kanalı barışa dönüştürmek için nükleer kısıtlamalar, güvenlik güvenceleri, bölgesel çatışmalar ve Hürmüz Boğazı konularında uzlaşma gerekiyor.
İslamabad açısından sonuç, ülkenin güvenliğini ve ekonomik istikrarını yıllarca etkileyebilir. Pakistan'ın arabuluculuk girişimini diplomatik hedefler kadar, sınırlarına yakın bir savaşın daha geniş, daha uzun ve daha yıkıcı hâle gelmesini önleme ihtiyacı da yönlendiriyor.
Bilinmesi gerekenler
- Pakistan, ABD ile İran arasında doğrudan görüşmeler için İslamabad'ı önerdi ve geçen ay iki hükümet arasında en az yarım düzine mesaj iletti.
- Münir'in Trump'la ilişkisi ve Pakistan'ın İran'la coğrafi, kültürel ve dini bağları, arabulucu rolünü destekliyor.
- Amerikan önerisi, 30 günlük ateşkesi nükleer ve askeri kısıtlamalar, yaptırım muafiyeti ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasıyla birleştiriyor.
- İran güvenlik güvenceleri, tazminat, Körfez'deki ABD üslerinin kapatılması ve boğaz üzerindeki egemenliğinin tanınmasını istiyor.
- Pakistan yaklaşık %20'lik yakıt fiyatı artışları, Afganistan'la çatışma ve Suudi Arabistan'la savunma anlaşmasından doğabilecek yükümlülüklerle karşı karşıya.
- Suudi Arabistan, Türkiye ve Mısır Pakistan'la eşgüdüm içinde hareket ediyor; Çin ise arabuluculuk girişimlerini destekledi.
- İsrail saldırıları sürdürmeyi planlıyor ve diplomatik kanal açık kalırken Amerikan askeri hazırlıkları ilerliyor.






