456 MW’lık proje Hindistan’ın elektrik piyasasının dışında kalıyor
Nepal, Başbakan Balendra Shah’ın 22–23 Kasım’da gerçekleştirmesi öngörülen ziyareti sırasında 456 megavatlık Upper Tamakoshi hidroelektrik projesinde üretilen elektriği Hindistan’a satmak için izin istemeyi planlıyor. Böylece ilk kez Nisan 2021’de sunulan talep yeniden gündeme gelecek. Proje Nepal’de finanse edildi, ancak Nepalli enerji yetkilileri Çinli bir inşaat yüklenicisinin projede yer almasının Hindistan piyasasına erişimi geciktirdiğine inanıyor.
İçindekiler
- 456 MW’lık proje Hindistan’ın elektrik piyasasının dışında kalıyor
- Upper Tamakoshi’nin finansmanını kim sağladı?
- Hindistan’ın onay kuralları ne gerektiriyor?
- 2021’e uzanan bir talep
- Mevcut ihracatçılar da izin yenileme tarihleriyle karşı karşıya
- Bangladeş’e elektrik ticareti Hindistan’ın şebekesine bağlı
- İletim planları için birden fazla onay gerekiyor
- Nepal’in kurak mevsimde elektriğe ihtiyacı var
- Daha kapsamlı müzakere gündemli kısa bir ziyaret
- Öne Çıkanlar
Nepal Elektrik Kurumu (NEA), görüşmelerde daha kapsamlı bir sorunun ele alınmasını istiyor: Yatırım ve mülkiyet Nepallilere aitken Hindistan, Çinli yüklenicilerin inşa ettiği projelerden gelen elektriği nasıl değerlendiriyor? Çinli Sinohydro şirketinin inşaat işlerini yürüttüğü Upper Tamakoshi, bunun en büyük örneği.
Öngörülen görüşmeler ihracat izinlerinin ötesine geçiyor. Nepal ayrıca Hindistan’ın elektrik şebekesi üzerinden Bangladeş’e 20 MW daha elektrik göndermek için izin almak, elektrik ithalatı düzenlemelerini yenilemek, iletim hattı inşaatını hızlandırmak ve sellerde hasar gören santraller için destek sağlamak istiyor.
Shah’ın Yeni Delhi ziyaretinin yaklaşık 25 saat sürmesi bekleniyor. Taslak programa göre Shah, 22 Kasım’da Katmandu’dan ayrılacak ve ertesi gün öğleden sonra geri dönecek. Düzenlemeler anlatılırken ziyaret ve ayrıntılı program henüz resmen onaylanıp duyurulmamıştı. Elektrik gündeminin de Nepal’in enerji ve dışişleri bakanlıklarıyla eşgüdüm içinde belirlenmesi gerekiyordu.
Temel mesele Nepal açısından pratik bir sorun: Bir santral elektrik üretebilir ve sınırın ötesinde bir alıcısı bulunabilir; buna rağmen ürettiği elektriğin piyasaya girebilmesi için o projeye özel izin gerekebilir. Upper Tamakoshi, Temmuz 2021’de elektrik üretmeye başlamadan önce de bu izni bekliyordu.
Upper Tamakoshi’nin finansmanını kim sağladı?
Upper Tamakoshi’deki ana yatırımın sahibi Nepalli kurumlar. NEA, Nepal Telekom, Vatandaş Yatırım Fonu ve Rastriya Jeevan Beema Company’nin toplam hissesi yüzde 51. Kalan hisseler halka, Dolakha bölgesi sakinlerine, Çalışanlar İhtiyat Fonu katılımcılarına ve projede görev alan çalışanlara ait.
İnşaatta kullanılan kredileri de yerli kurumlar sağladı. Dolayısıyla Nepal’in savunduğu nokta, yatırımcı ile inşaatçı arasındaki basit bir ayrıma dayanıyor: Yatırımcı sermaye sağlar ve projede mali çıkar sahibi olur; yüklenici ise kararlaştırılan inşaat işlerini yapmak üzere ücret alır.
Sinohydro, baraj ve tüneller dâhil inşaat işlerinin ihalesini uluslararası rekabet sonucunda kazandı. Hindistanlı ve Avusturyalı şirketler de diğer inşaat paketlerinde görev aldı. Nepal, Hindistan’ın projenin Nepalli finansman ve mülkiyet yapısını, yüklenicilerden birinin uyruğundan ayrı değerlendirmesini istiyor.
Mali sonuçları doğrudan Nepal’i ilgilendiriyor. İhracat gelirleri, Nepalli kamu kurumları, tasarruf sahipleri ve hissedarlar tarafından desteklenen bir projeye katkı sağlayacak. Hindistan pazarına erişememesi, Nepal’in elektrik fazlasını satma seçeneklerini azaltıyor.
Hindistan’ın onay kuralları ne gerektiriyor?
Hindistan Merkezi Elektrik Kurumu, 2021’de elektrik ithalatı ve ihracatına ilişkin prosedürleri yayımladı. Bu prosedürler, Hindistan pazarına erişmek isteyen projeler için ayrı ayrı onay alınmasını şart koşuyor. Dolayısıyla hükümetler arasındaki kapsamlı bir anlaşma yapılsa bile her santral incelemeye tabi tutuluyor.
6.3’üncü madde, Hindistan’la kara sınırı bulunan ancak ülkeyle elektrik iş birliği anlaşması olmayan üçüncü bir ülkedeki bir kuruluşun doğrudan veya dolaylı yatırımını, mülkiyetini ya da kontrolünü ele alıyor. Hindistan ile Çin arasında böyle bir anlaşma bulunmadığından, madde Çin yatırımları açısından önem taşıyor.
Nepal’e göre Çinli bir inşaat şirketini yüklenici olarak tutmak, Çin yatırımı almak veya Çin’in kontrolüne girmekten farklı. Nepalli enerji yetkilileri, Upper Tamakoshi’ye hâlâ onay verilmemesini Sinohydro’nun projedeki rolüne bağlıyor. Müzakerelere ilişkin aktarılan bilgilerde, bekleyen başvuruya özel bir Hindistan açıklaması kamuoyuyla paylaşılmadı.
Nepal Ulusal Planlama Komisyonu eski başkan yardımcısı Govinda Raj Pokharel, Shah’a Nepal’de üretilen elektriğin pazara daha kolay erişmesi için baskı yapma çağrısında bulundu. Pokharel’e göre, yalnızca Çinli yüklenicilerle çalıştıkları için projelere kısıtlama uygulanması, yükü Nepal’in omuzlarına yüklüyor.
2021’e uzanan bir talep
Upper Tamakoshi’nin başvurusu şimdiye kadar birkaç diplomatik görüşme turundan geçti. Nepal daha önce Upper Bhotekoshi, Marsyangdi, Kali Gandaki A ve Middle Marsyangdi projelerinden üretilecek elektrik için de Upper Tamakoshi’yle birlikte onay istemişti.
Önemli tarihler, çözüme kavuşmamış en büyük talebin ne kadar uzun süredir gündemde olduğunu gösteriyor:
- Nisan 2021: NEA, Upper Tamakoshi ve diğer projelerden elektrik ihracatı için Hindistan’dan onay istedi.
- Temmuz 2021: Upper Tamakoshi elektrik üretmeye başladı.
- Haziran 2023: Dönemin başbakanı Pushpa Kamal Dahal, Hindistan Başbakanı Narendra Modi’den Upper Tamakoshi’nin de dâhil olduğu 1.200 MW’lık başka bir kapasite için onayın hızlandırılmasını istedi.
- 4 Ocak 2024: Nepal ile Hindistan 25 yıl süreli bir elektrik ticareti anlaşması imzaladı. Anlaşmada, izleyen on yılda Nepal’den 10.000 MW’a kadar elektrik ithal edilmesi hedefi belirlendi.
- 22–23 Kasım: Shah’ın öngörülen ziyareti, başvuruyu yeniden gündeme getirmek için bir fırsat sunuyor.
Mevcut elektrik gündemine ilişkin aktarılan bilgilere göre Hindistan, Nepal’den yaklaşık 1.200 MW elektrik ithalatına izin verdi. Upper Tamakoshi’nin 456 MW’lık kapasitesi bu miktarın yaklaşık yüzde 38’ine denk geliyor; bu da pazara erişim bekleyen projenin ölçeğini ortaya koyuyor.
10.000 MW’lık hedef, Nepal için çok daha büyük bir potansiyel pazar anlamına geliyor. Ancak bu hedefe ulaşmak için hem izinler hem de fiziksel bağlantılar gerekiyor. Hindistanlı şirketlere Nepal’de toplam kapasitesi yaklaşık 4.700 MW olan yedi proje de verildi. Bu nedenle farklı mülkiyet ve inşaat düzenlemelerine sahip projelere nasıl yaklaşılacağı, gelecekteki ticaret açısından önemli bir konu.
Mevcut ihracatçılar da izin yenileme tarihleriyle karşı karşıya
Nepal’in kaygısı, ihracat izni almış santralleri de kapsıyor. İzinlerin süresi doluyor ve satış düzenlemelerindeki değişiklikler yeni onay alınmasını gerektirebiliyor.
Toplam 56 MW kapasiteli üç projeye, 31 Temmuz 2027’ye kadar Hindistan Enerji Borsası üzerinden satış izni verildi. Upper Chameliya, Seti River, Upper Tadi Khola ve Upper Dordi A’dan yaklaşık 98 MW elektrik satışına ilişkin izinler ise gecikmelerin ardından ancak ekim başında yenilendi.
Haryana, Uttar Pradesh ve Bihar’a satılan 609 MW’lık elektrik için yapılan sözleşmeler ekim sonunda sona erdi. NEA, bu elektriği Hindistan Enerji Borsası üzerinden satmak için ağustosta başvuru sundu ancak onay henüz çıkmadı. Söz konusu borsa, belirli teslimat dönemleri için elektriğin alınıp satıldığı bir piyasa.
Bu süreler, idari işlemlerin yanı sıra gelirleri de etkiliyor. Elektrik fazlası bulunduğunda santralin geçerli bir pazara erişim kanalı olması gerekiyor. Sözleşmenin sona ermesiyle yeni iznin alınması arasında oluşan bir boşluk, üretim ve iletim ekipmanları hazır olsa bile bu kanalı kesintiye uğratabilir.
Bangladeş’e elektrik ticareti Hindistan’ın şebekesine bağlı
Nepal, Hindistan’ın iletim altyapısını kullanarak Bangladeş’e hâlihazırda 40 MW elektrik ihraç ediyor. NEA, miktarı 20 MW artırarak toplamı 60 MW’a çıkarmak için izin istiyor. Bu, yüzde 50’lik bir artış anlamına geliyor.
Elektriğin Hindistan şebekesinden geçmesi gerektiği için Hindistan’ın rolü vazgeçilmez. Nepal ile Bangladeş satış konusunda anlaşabilir, ancak elektriğin iletilmesi için Hindistan’ın da izin vermesi ve düzenlemeler yapması gerekiyor.
Gerekli Hindistan onayının çıkmaması, planlanan artışın önünde engel oluşturuyor. Bu nedenle Nepal, Bangladeş’e ihracatı artırma talebini Hindistan’ın kendi elektrik pazarına erişim konusuyla birlikte gündeme getirmeyi planlıyor. İki talep de bölgesel ticaret gündeminin parçaları olarak görülüyor.
Elektrik ticareti hâlihazırda kayda değer gelir sağlıyor. Nepal’in 2082/83 mali yılında Hindistan ve Bangladeş’e yaptığı ihracat 29,32 milyar Nepal rupisi değerindeydi. Hindistan’dan yapılan elektrik ithalatı ise 10,55 milyar rupi oldu. Aradaki fark 18,77 milyar rupiydi.
Bu gelirler, Nepal’in Hindistan’la çok daha büyük olan mal ticareti açığının yanında kalıyor. Nepal aynı mali yılda yaklaşık 1,211 trilyon rupilik mal ithal ederken yaklaşık 259 milyar rupilik ihracat yaptı ve yaklaşık 952 milyar rupilik açık verdi. Elektrik satışlarının daha güvenilir hâle gelmesi, başka bir ihracat geliri kaynağı sağlayacak. NEA, o yıl vergi öncesi yaklaşık 5,04 milyar rupi kâr bildirdi.
İletim planları için birden fazla onay gerekiyor
NEA, Hindistan’daki Gorakhpur trafo merkezinde çalışmaların hızlandırılmasını da istiyor. İki ülke arasındaki elektrik ticaretini desteklemesi amaçlanan geçici düzenlemenin 37 milyon Hindistan rupisi tutarındaki maliyetinin tamamını karşılamayı kabul etti.
Nepal, Hindistan’dan Power Grid Corporation of India’ya çalışmaları kararlaştırılan Kasım 2026 takvimine uygun şekilde tamamlaması talimatı vermesini isteyecek. Öneri ayrıca Uttar Pradesh Power Transmission Corporation’ın hızlıca onay vermesi çağrısını içeriyor.
Hindistan Ulusal Tek Pencere Sistemi üzerinden 26 Haziran’da sunulan, buna bağlı yabancı yatırım başvurusu da Nepal’in hızla sonuçlandırılmasını istediği konular arasında. Bu talepler, ticaretin genişletilmesinin inşaat sözleşmelerinin yanı sıra yatırım izinlerini ve birden fazla elektrik kurumu arasında eşgüdümü gerektirdiğini gösteriyor.
Nepal, Sitamarhi’de ilave elektrik ticaretinin Dhalkebar–Sitamarhi bağlantısı üzerinden başlaması için Hindistanlı SJVN şirketinin trafo merkezi çalışmalarını tamamlamasını istiyor. Ayrıca ayrıntılı proje raporları onaylanan ve ikisi de 400 kilovolt kapasitesindeki Nijgadh–Motihari ve Lamahi–Lucknow iletim hatlarının inşaat işlemlerinin ilerletilmesini talep ediyor.
Megavat, güç üretimini veya aktarım kapasitesini; kilovolt ise elektrik gerilimini ifade ediyor. Önerilen 400 kV hatların iki ülkenin ulusal şebekeleri arasında büyük miktarda elektrik taşıması amaçlanıyor. Nepal ve Hindistan, ihracat kapasitesini 1.100 MW’tan 1.650 MW’a, yani yüzde 50 artırma konusunda da anlaştı.
Nepal’in kurak mevsimde elektriğe ihtiyacı var
Nepal’in gündemi daha fazla elektrik satma taleplerini, satın alma talepleriyle bir araya getiriyor. Nehirlerin debisi hidroelektrik üretimini etkilediğinden ülkenin arz ihtiyacı yıl boyunca değişiyor. Sellerin yol açtığı hasar, yaklaşan kurak mevsim öncesinde baskıyı artırdı.
NEA, Bihar ve Uttar Pradesh’ten Power Trading Corporation aracılığıyla 270 MW elektrik ithalatına ilişkin düzenlemeleri yenilemek istiyor. Ayrıca özellikle kış aylarındaki yoğun talep dönemlerinde Dhalkebar–Muzaffarpur 400 kV iletim hattı üzerinden Hindistan Enerji Borsası’ndan satın alınan elektriğe daha kolay erişim talep ediyor.
Nepal, sellerin Trishuli ve Devighat bölgelerindeki üretim tesislerine zarar vermesinin ardından ilave 150 MW elektrik ithalatı için anlaşma öneriyor. Hasar gören tesisler onarılırken ek arzın beklenen açığın yönetilmesine yardımcı olması amaçlanıyor.
Onarım desteği de gündemdeki olası konular arasında. Nepal, Bhotekoshi–Trishuli nehir sistemindeki sellerde hasar gören Trishuli ve Devighat hidroelektrik santrallerini yeniden inşa etmek için Hindistan’dan teknik ve diğer destekleri istiyor.
NEA ayrıca Hindistan’a, Hindistan’ın desteğiyle geliştirilen 40 MW’lık Rahughat hidroelektrik projesi hakkında bilgi vermeyi planlıyor. Kuruma göre fiziksel ilerleme yüzde 99’a ulaştı, iki ünitenin de devreye alma işlemleri tamamlandı ve ticari üretim başlamadan önce son deneme işletmesi yürütülüyor.
Daha kapsamlı müzakere gündemli kısa bir ziyaret
Shah’ın elektrikle ilgili talepleri, önerilen çok daha kapsamlı bir paketin parçası. Nepal, Hindistan’dan yarısı uygun koşullu kredi, yarısı hibe olmak üzere 200 milyar Nepal rupisi tutarında destek talep etti. Dışişleri Bakanlığı’ndan bir kaynak, Hindistan’ın ilk tepkisinin olumlu olduğunu, görüşmelerin ise hâlâ teklif aşamasında bulunduğunu söyledi.
Önerilen hibe tahsisinin 50 milyar rupisi Rasuwa’daki sellerin ardından yeniden inşaya, 50 milyar rupisi ise Butwal–Pokhara Otoyolu’na ayrılacak. Uygun koşullu kredi, olağan ticari kredilere kıyasla daha elverişli şartlarla verilen borç anlamına geliyor.
Diğer olası konular arasında yeni hava ulaşım güzergâhları, Raxaul–Katmandu demiryolu, Ayodhya–Janakpur tren seferi ve sınırı aşan petrol boru hatları bulunuyor. Nepal ayrıca Pancheshwar Çok Amaçlı Projesi’nde ilerleme kaydedilmesini ve Mahakali Üçüncü Sulama Projesi için saniyede 10 metreküp su salınmasını istiyor. Hindistan, Pancheshwar için daha geniş bir siyasi uzlaşma gerektiğini savunuyor.
Elektrik konusunda acil öncelikler belli: Upper Tamakoshi hakkında karar alınması, mevcut ihracat izinlerinin zamanında yenilenmesi, Bangladeş’e 20 MW daha elektrik gönderilmesine izin verilmesi, iletim hattı çalışmalarında ilerleme sağlanması ve kış aylarında güvenilir elektrik ithalatı. Bu başlıkların çözüme kavuşturulması, iki ülkenin elektrik ticaretine yönelik daha büyük hedeflerini Nepal’deki üreticiler ve tüketiciler için daha öngörülebilir düzenlemelere dönüştürecek.
Öne Çıkanlar
- Nepal, Shah’ın 22–23 Kasım’da gerçekleştirmesi öngörülen ziyareti sırasında 456 MW’lık Upper Tamakoshi projesinden elektrik ihracatı için Hindistan’dan onay istemeyi planlıyor.
- Proje Nepal’de finanse edildi. Nepalli yetkililer onayın gecikmesini, Çinli Sinohydro şirketinin inşaat işlerini üstlenmesine bağlıyor.
- Hindistan, projeler için ayrı ayrı onay şartı arıyor; mevcut ihracatçılar da izin yenileme tarihleriyle karşı karşıya.
- Nepal, Hindistan’ın şebekesini kullanarak Bangladeş’e ihracatı 40 MW’tan 60 MW’a çıkarmak istiyor.
- Gündemde iletim hattı inşaatı, 270 MW’lık elektrik ithalatı düzenlemesinin yenilenmesi ve 150 MW daha ithalat talebi bulunuyor.
- Sel hasarının giderilmesi ve kışın elektrik talebine hazırlık, Nepal’in taleplerinin merkezinde yer alıyor.






