Endonezya'nın ABD ile Ticaret Anlaşması, Çin ve Avrupa'nın Misilleme Yapabileceği Endişelerini Artırıyor

10 dakikalık okuma
Presiden Prabowo Bakal Shalat Idul Fitri di Istiqlal, Lanjut Open House ...

Cakarta, Eşitsiz Gümrük Vergisi Koşulları İçeren Anlaşmaya Yaklaşıyor

Endonezya, Amerikan ithalatına pazarını sıfır gümrük vergisiyle açmaya hazırlanırken ABD'ye giren Endonezya ürünlerinin çoğuna yüzde 19 gümrük vergisi uygulanmasını kabul ediyor. Ocak 2026'nın ilerleyen günlerinde imzalanması beklenen anlaşma, Çin ve Avrupa Birliği'nin benzer tavizler talep edebileceği ya da ayrımcı buldukları muameleye karşılık verebileceği yönünde uyarılara yol açtı.

İçindekiler
  1. Cakarta, Eşitsiz Gümrük Vergisi Koşulları İçeren Anlaşmaya Yaklaşıyor
  2. Anlaşmanın Hızlı İlerlemesi Neden Önemli?
  3. Çin'in Ticaret ve Yatırım Ağırlığı
  4. Avrupa Farklı Bir Hesapla Karşı Karşıya
  5. Tekstil ve Ayakkabıya Vergi Uygulanmaya Devam Edecek
  6. Washington Anlaşmasının Ardındaki Satın Alımlar
  7. Trump'ın Gümrük Vergisi Stratejisi Endonezya'yı da Etkiliyor
  8. Kritik Mineraller Dış Politikayı Ticaretin İçine Taşıyor
  9. İmza Öncesindeki Kararlar
  10. Öne Çıkanlar

16 Ocak itibarıyla Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto'nun karşılıklı ticaret anlaşmasını sonuçlandırmak üzere Beyaz Saray'ı ziyaret etmesi bekleniyor. Cakarta ayrıca 15 milyar dolarlık ABD enerji ürünü ve 50 Boeing uçağı satın almayı taahhüt ederken Amerikan şirketlerine kritik minerallere erişim olanağı sunuyor. Kesin imza tarihi açıklanmadı.

ABD'nin uygulayacağı gümrük vergisinden palm yağı ve kakao gibi ABD'de doğal olarak bulunmayan ürünler muaf tutulacak. Ayakkabı ve tekstil dahil Endonezya'nın imalat sanayisi ürünleri ise yüzde 19 ithalat vergisine tabi olmaya devam edecek. Böylece temel bir dengesizlik ortaya çıkıyor: Amerikan malları Endonezya'ya gümrük vergisi olmadan girerken Endonezya ürünlerinin çoğuna ABD'ye girişte vergi uygulanacak.

Gümrük vergisi, bir ürün sınırı geçtiğinde alınan vergidir. İthal ürünü pahalılaştırabilir ve diğer ürünlerle rekabet etme gücünü etkileyebilir. Karşılıklı bir anlaşma, taviz alışverişini ifade eder; ancak önerilen vergi oranları iki ülkeye farklı muamele edileceğini gösteriyor.

Cakarta'nın kararı, Washington'la ilişkilerinin ötesine uzanıyor. Çin, Endonezya'nın en büyük ticaret ortağı ve önemli bir yatırımcı; AB ise Endonezya'nın aldığından daha fazla mal sattığı önemli bir pazar. Hükümetin önündeki soru, ülke ekonomisinin merkezinde yer alan ilişkileri korurken Amerikan pazarına erişimi nasıl güvence altına alacağı.

Reklam

Anlaşmanın Hızlı İlerlemesi Neden Önemli?

ABD, önerilen tavizleri yaklaşık altı ay içinde aldı. Endonezya'nın AB ile serbest ticaret anlaşması müzakereleri ise neredeyse 10 yıl sürdü. Washington daha iyi koşulları çok daha kısa sürede elde etmiş göründüğü için bu karşıtlık eleştirilerin odağına yerleşti.

Düşünce kuruluşu CSIS'in yönetici direktörü Yose Rizal Damuri, diğer ortakların ABD anlaşmasını eşdeğer muamele talep etmek için kullanabileceği uyarısında bulundu. Eşitsiz tavizlere ve müzakerelerin farklı sürelerde sonuçlanmasına dikkat çekti:

"[Endonezya], ABD'nin elde ettiği koşulların aynısını isteyen diğer ülkelerin baskısıyla karşılaşacak. ... Çin bunu aynı muameleyi talep etmek için bir dayanak olarak kullanabilir, belki AB de. ... AB ile bir serbest ticaret anlaşması yapmak neredeyse 10 yılımızı aldı, ancak ABD sadece 6 ayda daha iyi koşullar elde etmeyi başardı; bunu unutmayın," dedi Yose.

Yose'nin kaygısı, Amerikan şirketlerine tanınan ayrıcalıklı erişimin Endonezya'nın diğer ortaklarının beklentilerini değiştirebilecek olması. Gümrük vergileri, yatırımlar ya da kaynaklara erişim konusunda müzakere yürüten bir ülke, Washington'ın elde ettiğinden daha az elverişli koşulları neden kabul etmesi gerektiğini sorgulayabilir.

Anlaşmazlık, eşit muamele taleplerinin ötesine geçebilir. Yose, ortakların bu tavizlerin kendi şirketlerini rekabet açısından dezavantajlı bıraktığına inanması halinde misillemenin Endonezya'nın ticaret istikrarını ciddi biçimde sekteye uğratabileceği uyarısında bulundu. Dolayısıyla Cakarta, etkileri mevcut anlaşmanın ötesine uzanacak bir tercihle karşı karşıya: Washington'la hızlı bir anlaşmaya varmanın faydaları, yıllar içinde kurulan ilişkilere yönelik baskıyla birlikte değerlendirilmek zorunda.

Çin'in Ticaret ve Yatırım Ağırlığı

Pekin'den gelebilecek olası bir karşılığı Çin'in konumu özellikle önemli kılıyor. Endonezya'nın Çin'le petrol ve doğal gaz dışındaki ticaretinde Kasım 2025 itibarıyla 19,28 milyar dolar açık vardı. Açık, Endonezya'nın bu ürünlerden Çin'den aldığının Çin'e sattığından fazla olduğu anlamına geliyor.

Endonezya ve Çin, Bölgesel Kapsamlı Ekonomik Ortaklık (RCEP) kapsamında da ticaret yapıyor. İki ülke arasındaki ihracat faaliyetleri bu çerçevede şu anda sıfır gümrük vergisinden yararlanıyor ve böylece kapsamlı ticaret destekleniyor.

Reklam

Pekin'in önemi, Güneydoğu Asya'nın en büyük ekonomisi olan Endonezya'ya yaptığı yatırımlara da uzanıyor. Çin'le ticaret ve yatırımlar, Endonezya'daki tedarik zincirleriyle yakından bağlantılı. Bu zincirler, malzeme sağlayan, ürün üreten ve bunları müşterilere ulaştıran işletme ağlarından oluşuyor.

Yose, Çin'in ABD anlaşmasını aynı muameleyi talep etmek için bir dayanak olarak kullanabileceği uyarısında bulundu. Cakarta bunu reddederse Pekin ticaret engelleri üzerinden baskı kurabilir ya da yatırımlarını başka yönlere kaydırabilir. Bu olasılıklar Çin'e yapılan satışlardan daha fazlasını etkiler: yatırım ve tedarik erişimindeki değişiklikler Endonezya'da faaliyet gösteren işletmelere de yansıyabilir.

Endonezya'nın önündeki zorluk, stratejik sektörlerini ABD'ye açarken bu ilişkiyi korumak. Washington'ı aşırı ölçüde kayırmak, Cakarta'nın büyük güçler arasında koruduğu dengeyi sarsabilir ve ekonomik büyümesinde derin rol oynayan bir ortakla ilişkilerini zorlayabilir.

Avrupa Farklı Bir Hesapla Karşı Karşıya

Avrupa Birliği de olası bir gerilim kaynağı. Endonezya'nın AB ile petrol hariç ticaretinde Kasım 2025 itibarıyla 6,55 milyar dolar fazlası vardı. Fazla, Endonezya'nın bu ürünlerden Avrupa'ya sattığının Avrupa'dan aldığından fazla olduğu anlamına geliyor ve pazarın Endonezyalı ihracatçılar için önemini ortaya koyuyor.

Endonezya ile AB, birbirlerinin mallarına uygulanan gümrük vergilerinin neredeyse tamamını kaldıracak kapsamlı bir serbest ticaret anlaşmasını yürürlüğe koymaya hazırlanıyor. Yaklaşık on yıl süren müzakerelerin ardından uygulama 2027'de başlayabilir.

Washington'a hızla verilen tavizler bu süreci zorlaştırabilir. Avrupalı yetkililer, Endonezya ürünlerine uygulanan yüzde 19'luk ABD gümrük vergisini, Başkan Donald Trump'ın başka ülkeler için tehdit ettiği oranlara kıyasla görece düşük bulabilir. Daha zor mesele, Amerikan ürünlerinin Endonezya'ya vergisiz erişim elde edecek olması; AB ise bu ayrıcalığa bütünüyle kavuşmak için hâlâ çalışıyor.

Brüksel telafi talep edebilir ya da Cakarta'yla kendi ticari serbestleşme sürecinin takvimini yeniden değerlendirebilir. Avrupa'nın ticaret önlemlerine yönelik hazırlıkları anlaşmaya ilişkin hassasiyeti artırıyor; ancak misilleme kaygısı hâlâ olası tepkilere dair bir uyarı niteliğinde.

Çin ve Avrupa'ya ilişkin veriler, Endonezya'nın iki ilişkiyi de ikincil göremeyeceğini ortaya koyuyor. Çin'le 19,28 milyar dolarlık açık bu pazardan yapılan önemli miktardaki alımları, AB ile 6,55 milyar dolarlık fazla ise Avrupa talebinin önemini yansıtıyor. Her iki ilişki de önemli; ancak Endonezya'nın ticaret ekonomisinin farklı bölümlerini destekliyor.

Reklam

Tekstil ve Ayakkabıya Vergi Uygulanmaya Devam Edecek

Endonezya iş dünyası önerilen anlaşmayı karmaşık duygularla karşıladı. Bazı sektörler artan ABD yatırımlarından ve enerji düzenlemelerinden yararlanabilir. Amerikalı müşterilere satış yapan üreticiler ise anlaşmanın önemli bir engeli ortadan kaldırmamasından kaygılı.

Endonezya'nın iş dünyası lobi grubu Apindo, tekstil ve ayakkabı gibi imalat ürünlerinin sonunda ABD'ye gümrük vergisi olmadan girebilmesini umuyor. Ancak önerilen koşullara göre bu ürünlere yüzde 19 vergi uygulanmaya devam edecek.

Tekstil ve ayakkabı üretimi Endonezya'da önemli istihdam kaynakları. İthalata uygulanan verginin sürmesi, Endonezya ürünlerini oradaki alıcılar için pahalılaştırarak bu sektörlerin kazançlı Amerikan pazarındaki büyümesini sınırlayabilir.

Palm yağı ve kakao, ABD'de doğal olarak bulunmayan ürünlere yönelik istisnalardan yararlanacağı için farklı muamele görecek. Dolayısıyla üreticiler, bazı ihracat ürünlerine kolaylık tanırken çok sayıda işçi çalıştıran sektörlerin ürünlerine vergi uygulamayı sürdüren bir anlaşmayla karşı karşıya.

Ülke içindeki eleştiriler, bu eşitsiz alışverişe odaklanıyor. Cakarta enerji ve kritik mineraller alanında Amerikan şirketlerine fırsatlar sunuyor, ancak çok sayıda işçi çalıştıran imalat sektörlerine eşdeğer erişim sağlanmış değil. Bu sektörler açısından anlaşmayı karşılıklı olarak nitelemek, ABD'ye satış maliyetine ilişkin pratik kaygıyı gidermiyor.

Washington Anlaşmasının Ardındaki Satın Alımlar

Trump, Endonezya'nın 15 milyar dolarlık ABD enerji ürünü ve 50 Boeing uçağı satın alma taahhütlerini Amerikan ekonomik çıkarları açısından kazanım olarak sundu. Bu alımlar, gümrük vergisi tavizlerine ve kritik minerallere erişime eşlik ederek anlaşmayı sınır vergilerindeki değişiklikten daha kapsamlı hâle getiriyor.

ABD Başkanı, düzenlemeyi Endonezya'nın tüm pazarını tarihinde ilk kez ABD'ye açması olarak tanımladı. Trump'ın sunumunda anlaşmanın Amerikan tarafına sağlayacağı faydalar öne çıkıyor: ABD ürünlerinin satın alınması, şirketler için daha iyi erişim ve stratejik sektörlerde fırsatlar.

Endonezya'nın olası kazanımları daha eşit dağılmıyor. Yatırım ve enerji düzenlemeleri bazı şirketlere yarar sağlayabilirken tekstil ve ayakkabı ihracatçıları yüzde 19'luk gümrük vergisiyle mücadele etmeyi sürdürecek. Bu nedenle hükümetin görevi, anlaşmayı tek bir gümrük vergisi oranı üzerinden değil, farklı sektörler açısından değerlendirmek.

Satın alma taahhütleri, anlaşmanın neden karşılıklılıktan uzak olduğu yönünde eleştiri aldığını da açıklıyor. Washington, Amerikan ürünlerine yönelik siparişleri ve pazar erişimini güvence altına alırken Endonezya ihracatının çoğuna vergi uygulamayı sürdürecek. Cakarta, bu taahhütleri ABD'nin gümrük vergisi baskısı altındayken anlaşmaya varmanın değeriyle tartmak zorunda.

Reklam

Trump'ın Gümrük Vergisi Stratejisi Endonezya'yı da Etkiliyor

Trump'ın Endonezya'yla yaptığı anlaşma, gümrük vergisi tehditleri üzerine kurulu daha geniş bir ticaret politikasının parçası. Göreve geldiğinden bu yana acil durum yetkilerine başvurarak karşılıklı olarak tanımladığı gümrük vergileri uygulayan Trump, haksız bulduğu ticaret uygulamalarını ele almayı ve ABD'nin ticaret açığını azaltmayı hedefliyor.

Strateji, ticaret ortaklarını müzakereye zorlamak için kimi zaman yüzde 50'ye varan gümrük vergisi tehditlerinden yararlanıyor. Bu çerçevede Endonezya için önerilen yüzde 19'luk oran, Washington'ın tehdit ettiği bazı oranlardan düşük; ancak Endonezyalı ihracatçılar için hâlâ bir engel niteliğinde.

Trump, Endonezya anlaşmasını Vietnam ve diğer ülkelerle benzer çerçevelerle birlikte duyurarak bunları ABD için zafer olarak sundu. Bu yaklaşım, Amerikan pazarına erişimin daha pahalı hâle gelmesi olasılığı karşısında ortakları hızla harekete geçmeye teşvik ediyor.

Bu anlaşmalara ilişkin ekonomik kaygılar arasında müzakerelerin aceleye getirilmesi ve ABD'nin ortakları için yaratabilecekleri diplomatik güçlükler bulunuyor. Washington'la bir anlaşmazlığı çözmek için verilen taviz, başka bir ticaret ortağıyla yeni bir gerilim konusuna dönüşebilir.

Gümrük vergisi tehditlerinin kullanılması küresel piyasalarda da belirsizliği artırdı. Bir anlaşmanın bugün yapılmasının yarın da ticareti düzenlemeye devam edip etmeyeceğinden emin olmayan şirket ve hükümetler planlama yapmakta zorlanıyor. Endonezya'nın müzakereleri, anlaşmanın eşitsiz koşullarına ilişkin acil kaygılarla birlikte bu daha geniş belirsizliğin içinde yer alıyor.

Kritik Mineraller Dış Politikayı Ticaretin İçine Taşıyor

Endonezya geleneksel olarak, ABD, Çin ve Rusya'yla ilişkilerini dengeleyerek rakip güç bloklarının dışında kalma politikası izledi. Önerilen ticaret anlaşması bu yaklaşımı baskı altına alıyor; çünkü kritik minerallere erişim ve enerji işbirliği stratejik önem de taşıyor.

Trump yönetiminin, özellikle bu sektörlerde Endonezya'nın Çin'le ilişkisini sınırlayabilecek koşullar aradığı bildiriliyor. Bu da ekonomik işbirliğine ilişkin kararları Cakarta'nın bağımsız dış politika yürütme çabasının bir parçası hâline getirecek.

Bu taleplere direnmek Endonezya'nın bağımsızlığını korumasına ve Çin'le gerilimden kaçınmasına yardımcı olabilir; ancak ABD anlaşmasını tehlikeye de atabilir. Talepleri kabul etmekse ticari tavizlerin Cakarta'nın diğer güçlerle çalışma özgürlüğünü daralttığı yönündeki kaygıları artırabilir.

Eski Dışişleri Bakan Yardımcısı Dino Patti Djalal, Cakarta'nın yaklaşımını eleştirdi. ABD'yle ortaklığın Endonezya'yı kendi deyişiyle şöyle bir ülkeye dönüştürmemesi gerektiği uyarısında bulundu:

ilkelerinden ödün veren, boyun eğen bir ülke.

Dino'nun eleştirisi, kalıcı faydaları hâlâ belirsiz bir ticaret anlaşması uğruna Endonezya'nın fazla bağımsızlık kaybedebileceği yönündeki kaygıyı yansıtıyor. Dolayısıyla tartışma hem ekonomik getirilerle hem de Endonezya'nın dış ilişkilerine yön veren ilkelerle ilgili.

Reklam

İmza Öncesindeki Kararlar

Ocak ayında imzalanması beklenen anlaşma, farklı hızlarda ilerleyen çeşitli müzakereleri ve ticari ilişkileri bir araya getiriyor. Endonezya, yıllar içinde oluşturulmuş bir Avrupa anlaşmasına hazırlanırken ve Çin'le kapsamlı ticaret ve yatırım bağlarını korurken Washington'la bir anlaşmayı hızla sonuçlandırmaya çalışıyor.

Önemli tarihler ve süreler, bu baskıların nasıl bir araya geldiğini gösteriyor:

  • Kasım 2025 itibarıyla Endonezya'nın Çin'le petrol ve doğal gaz hariç ticaretinde 19,28 milyar dolar açığı, AB'yle petrol hariç ticaretinde ise 6,55 milyar dolar fazlası vardı.
  • 16 Ocak 2026 itibarıyla ABD anlaşmasının müzakereleri yaklaşık altı ay sürmüştü; AB anlaşması içinse neredeyse 10 yıl gerekmişti.
  • Ocak 2026'nın ilerleyen günlerinde Prabowo'nun ABD anlaşmasını sonuçlandırmak üzere Beyaz Saray'ı ziyaret etmesi bekleniyor.
  • 2027'de Endonezya ile AB, birbirlerinin mallarına uygulanan gümrük vergilerinin neredeyse tamamını kaldıracak anlaşmalarını uygulamaya başlayabilir.

Endonezya'nın müzakereleri, uzlaşıyla oluşturulan uzun soluklu anlaşmalardan gümrük vergisi tehditlerinin takvimi belirlediği, iki ülke arasında daha işlemsel anlaşmalara geçişi gözler önüne seriyor. Bu yaklaşım, küçük ekonomileri elverişsiz koşulları kabul etme ya da güçlü ortaklar arasında seçim yapma baskısı altında bırakabilir.

Cakarta'nın acil görevi, geleneksel ortaklarını dışlamadan ABD anlaşmasını güvence altına almak. Yose'nin uyarısı, Apindo'nun kaygıları ve Dino'nun eleştirisi aynı kararın farklı yönlerine işaret ediyor: Önerilen faydalar, ticari ve diplomatik maliyetleri karşılıyor mu? İmza önemli bir adım olacak; ancak Pekin ve Brüksel'le ilişkileri yönetmek hükümetin gündeminde kalmayı sürdürecek.

Öne Çıkanlar

  • Endonezya, ABD ile ticaret anlaşmasını Ocak 2026'nın ilerleyen günlerinde sonuçlandırmayı bekliyor; Prabowo'nun Beyaz Saray'ı ziyaret etmesi öngörülüyor.
  • Amerikan ithalatı Endonezya'ya sıfır gümrük vergisiyle girerken Endonezya'nın ABD'ye yaptığı ihracatın çoğuna yüzde 19 gümrük vergisi uygulanacak.
  • Palm yağı ve kakao muaf tutulacak; tekstil ve ayakkabıya ise vergi uygulanmaya devam edecek.
  • Endonezya, kritik minerallere erişimin yanı sıra 15 milyar dolarlık ABD enerji ürünü ve 50 Boeing uçağı satın almayı taahhüt etti.
  • CSIS Yönetici Direktörü Yose Rizal Damuri, Çin ve AB'nin eşit muamele talep edebileceği ya da misillemede bulunabileceği uyarısında bulunuyor.
  • Çin, Endonezya'nın en büyük ticaret ortağı ve önemli bir yatırımcısı; AB ise Cakarta'yla kendi anlaşmasını hazırlayan önemli bir ihracat pazarı.
  • Apindo imalat ürünlerine yönelik gümrük vergisi muafiyeti isterken eski Dışişleri Bakan Yardımcısı Dino Patti Djalal, Endonezya'nın ilkelerinden ödün vermemesi gerektiği uyarısında bulunuyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir