On aylık ticaret, tam bir yılın toplamına yaklaştı
Çin, 2026'nın ilk on ayında Afrika'ya 224,14 milyar dolarlık mal ihraç etti; bu, bir yıl öncesine göre %24 artış anlamına geliyor. Kıtadan yaptığı alımlar ise 122,72 milyar dolara ulaştı. Böylece Afrika'nın yaklaşık 101,4 milyar dolarlık ticaret açığı, 2025'in tamamında kaydedilen 102 milyar dolarlık seviyeye şimdiden yaklaştı.
İçindekiler
- On aylık ticaret, tam bir yılın toplamına yaklaştı
- Trilyon dolarlık fazla neyi ölçüyor?
- Afrika'nın açığı neden hâlâ bu kadar büyük?
- Tarifeler sıfıra indiğinde ne değişti?
- Nijerya'nın ihracatındaki sıçramaya rağmen fark büyük
- Gana'nın önündeki zorluk: Ürünleri ihracata hazır hâle getirmek
- Güney Afrika satışları artırırken sanayisini korumaya çalışıyor
- Madenlerin işlenmesi Afrika'nın sattığı ürünleri değiştirebilir
- Güneş enerjili vantilatörlerden fabrikalar için rekabete
- Afrika, daha geniş bir ticaret değişiminin parçası
- Öne Çıkanlar
Çin Gümrükler Genel İdaresi'ne atfedilen verilere göre, ocak-ekim döneminde Çin-Afrika mal ticaretinin toplamı %22,7 artışla 346,8 milyar dolara ulaştı. Böylece on aylık ticaret hacmi, geçen yılın tamamında gerçekleştirilen 348 milyar dolarlık ticaretin yaklaşık 1,2 milyar dolar gerisinde kaldı.
Afrika'nın Çin'e ihracatı, 2025'tekinden daha hızlı büyüyor. Son dönemde Çin'in kıtadan yaptığı ithalat %20,3 arttı; geçen yılki artış ise %5,4 olmuştu. Ancak Çin'in ihracatı çok daha yüksek bir başlangıç seviyesinden yükseldiği için dolar cinsinden fark büyümeyi sürdürüyor.
Veriler, ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping'in 18-19 Kasım'da Shenzhen'de düzenlenecek Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği zirvesi kapsamında yapması planlanan görüşme öncesinde açıklandı. Tarifeler, teknoloji ve tedarik zincirleri iki hükümet arasındaki temel gündem maddeleri olmaya devam ediyor.
Afrikalı işletmeler için acil soru daha pratik: Çin pazarına daha geniş erişim, dengesizliği daraltmaya yetecek sipariş, üretim ve ihracat geliri sağlayabilir mi? 1 Mayıs'ta yürürlüğe giren Çin tarife imtiyazı, 53 Afrika ülkesinde fırsatların önünü açarken Nijerya, Gana ve Güney Afrika'dan örnekler, başarının üreticilerin sağlayabileceklerine ne ölçüde bağlı olduğunu gösteriyor.
Trilyon dolarlık fazla neyi ölçüyor?
Çin Ticaret Bakanlığı, gümrük verilerini kullanan aylık mal ticareti tablosunu yayımlıyor. Birikimli verilere göre, Ekim 2026'ya kadar ihracat 3,782761 trilyon dolara, ithalat ise 2,740167 trilyon dolara ulaştı. İthalatın ihracattan çıkarılması, yaklaşık 1,043 trilyon dolarlık mal ticareti fazlası veriyor.
Ticaret fazlası, bir ülkenin yurt dışına diğer ülkelerden satın aldığından daha fazla mal sattığı anlamına geliyor. Açık ise bunun tersi. Bu rakamlar turizm veya bankacılık gibi hizmetleri değil; araç, petrol ve makine gibi fiziksel malları kapsıyor.
Bakanlığın ekim verilerine göre ihracat 412,333 milyar dolar, ithalat 307,053 milyar dolar oldu; aylık fazla yaklaşık 105,3 milyar dolara ulaştı. Bu, eylül ayındaki yaklaşık 133,5 milyar dolarlık fazladan düşük olsa da birikimli bakiyeyi 1 trilyon doların üzerine taşımaya yetti.
Bakanlık tablosunda ekim ayı ihracat artışı %5,2 olarak yer alırken, aynı aya ve ihracat değerine ilişkin gümrük kaynaklı başka bir açıklamada bu oran %35,2 veriliyor. Her iki kaynak da ithalat artışını %41,6 olarak bildiriyor. Temel sonuç değişmiyor: Çin, yurt dışına satın aldığından çok daha fazla mal satmayı sürdürdü.
Ekim ayına kadar Çin'in dünya genelindeki ihracatının yaklaşık %5,9'u Afrika'ya yapıldı; bu oran, 3,783 trilyon doların içindeki 224,14 milyar dolar hesaplanarak elde edildi. Afrika'dan yapılan alımlar Çinli üreticiler açısından önem taşıyor, ancak daha büyük ihracat pazarları başka bölgelerde bulunuyor.
Afrika'nın açığı neden hâlâ bu kadar büyük?
Çin, ocak-ekim döneminde Afrika'ya kıtadan aldığı her 1 dolarlık mala karşılık yaklaşık 1,83 dolarlık mal sattı. Bu akışlar arasındaki fark olan yaklaşık 101,4 milyar dolar, Afrika'nın 2025 yılının tamamındaki açığından yalnızca yaklaşık 600 milyon dolar daha düşüktü.
Geçen yıl Çin'in Afrika'ya ihracatı yaklaşık 225 milyar dolara, Afrika'dan ithalatı ise yaklaşık 123 milyar dolara ulaştı. Çin'in ihracatı %25,8 artarken kıtadan yapılan alımlardaki artış %5,4'te kaldı. Afrika'nın açığı %64,5 artarak 102,01 milyar dolara çıktı.
Ticaret birkaç ülkede de yoğunlaşıyor. Güney Afrika, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Angola, 2025'te Afrika'nın Çin'e ihracatının %55,4'ünü karşıladı. Nijerya, Güney Afrika ve Mısır ise Çin'in Afrika'ya ihracatının toplam %30'unu aldı.
Bu yoğunlaşma, kıta toplamının ülkeler arasındaki çok farklı deneyimleri neden gizleyebildiğini açıklamaya yardımcı oluyor. Petrol ihraç eden bir ülke, bakır üreticisi ve makine ithal eden bir ülke; talep, fiyatlar ve sanayi rekabetindeki değişimlerden farklı biçimlerde etkilenebilir.
Atlantic Council için yazan Rhodium Group analisti Jeremy Smith, Çin'de emlak ve inşaat faaliyetlerinin zayıflamasının Angola ham petrolüne ve Güney Afrika demir cevherine yönelik talebi baskıladığını belirtiyor. Buna karşılık, temiz enerji sektörlerinde kullanılan bakır ve kobalta yönelik talep, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin ihracatını destekliyor.
Tarifeler sıfıra indiğinde ne değişti?
Çin'in tarife imtiyazı 1 Mayıs 2026'da yürürlüğe girdi ve Pekin'le diplomatik ilişkileri bulunan 53 Afrika ülkesi için tüm tarife kalemlerini kapsıyor. Daha uzun vadeli ticaret anlaşmaları müzakere edilirken düzenlemenin 30 Nisan 2028'e kadar sürmesi planlanıyor.
Tarife, bir ürün ülkeye girdiğinde alınan vergidir. Tarifenin kaldırılması, Afrikalı bir ürünü Çinli alıcı için daha ucuz hâle getirebilir. İhracatçıların yine de ürün standartlarını karşılaması, malların nerede üretildiğini belgelemesi ve teslimatı düzenlemesi gerekiyor.
Çin'in Gana Büyükelçisi Cong Song, Akra'daki bir ticaret forumunda yaptığı açıklamada, imtiyazın Afrika ülkelerinden kendi pazarlarına karşılıklı erişim sağlamalarını gerektirmediğini söyledi. Ayrıca düzenlemede ihracat hacmi sınırı bulunmadığını belirtti.
Sıfır tarife politikası tek taraflı olarak sunuluyor; Afrika ülkelerinin karşılığında pazarlarını açmaları gerekmiyor. Afrika'nın Çin'e ihracat hacmine herhangi bir üst sınır konmuyor.
Ticaret takviminde ihracatçılar ve hükümetler açısından önem taşıyan birkaç tarih bulunuyor:
- 1 Mayıs 2026: Çin'in tarife imtiyazı 53 Afrika ülkesi için yürürlüğe girdi.
- 19-21 Ekim 2026: Güney Afrika ve Çin, Pekin'de ilk müzakere turunu gerçekleştirdi.
- 18-19 Kasım 2026: Shenzhen zirvesi, Trump ile Xi'nin planlanan görüşmesine ev sahipliği yapacak.
- 31 Aralık 2026: ABD'nin yenilenen Afrika Büyüme ve Fırsat Yasası kapsamındaki imtiyazlarının sona ermesi planlanıyor.
- 2027: Güney Afrika ile Çin arasında yeni bir müzakere turu planlanıyor; kesin tarih açıklanmadı.
- 30 Nisan 2028: Çin'in mevcut Afrika tarife düzenlemesinin sona ermesi planlanıyor.
Nijerya'nın ihracatındaki sıçramaya rağmen fark büyük
Çin'in Nijerya Büyükelçiliği tarafından yayımlanan verilere göre, Nijerya'nın 2026'nın ilk yarısında Çin'e ihracatı %81 artarak 2,25 milyar dolara ulaştı. İkili ticaret %35 artışla 17,4 milyar dolar oldu.
Büyükelçiliğin kültür müşaviri ve Nijerya'daki Çin Kültür Merkezi'nin direktörü Yang Jiaxing, verileri Çin-Nijerya Köprü Programı'yla bağlantılı olarak açıkladı. Çin'in Nijerya'dan ithalatının hem mayıs hem de haziran ayında %40'tan fazla arttığını söyledi.
Yang, "Bu yılın ilk yarısında Çin ile Nijerya arasındaki ikili ticaret, yıllık bazda %35 artışla 17,4 milyar dolara ulaştı. Çin'in Nijerya'dan ithalatı 2,25 milyar dolar olarak gerçekleşti; bu, dikkat çekici ölçüde %81'lik bir artışa karşılık geliyor" dedi.
Nijerya'nın satışları, ikili ticaretin toplam değerinin yaklaşık %13'ünü oluşturdu. Veriler, bu altı ayda Çin'den yaklaşık 15,15 milyar dolarlık ithalat yapıldığını ve Nijerya'nın yaklaşık 12,9 milyar dolar açık verdiğini gösteriyor. Dolayısıyla ihracattaki hızlı büyüme, büyük bir dengesizlikle birlikte sürüyor.
Nijeryalı üreticiler yüksek üretim maliyetleri, yetersiz altyapı, sınırlı işleme kapasitesi ve nakliye güçlükleri gibi kısıtlamalarla karşı karşıya. İşletmelerin ayrıca güvenilir dağıtım kanallarına ve Çin'in sertifikasyon gerekliliklerini karşılayan yeterli miktarda ürüne ihtiyacı var.
İlişkiler, mal ticaretinin ötesinde de genişliyor. 2 Eylül'de başlatılan Köprü Programı, Mandarin derslerini iş birliğine dair haber ve bilgilerle bir araya getiriyor. Program, Voice of Nigeria'nın 24 Nisan'da Xinhua, 18 Mayıs'ta ise Çin Büyükelçiliği ile imzaladığı anlaşmaların ardından hayata geçirildi.
Gana'nın önündeki zorluk: Ürünleri ihracata hazır hâle getirmek
Büyükelçi Cong Song'un verdiği bilgiye göre Gana, tarife imtiyazı kapsamında Haziran 2026'da Çin'e 290 milyon dolarlık mal ihraç etti. Gana-Çin ticareti 2025'te 14,12 milyar dolara ulaşmış, bunun 2,67 milyar dolarlık kısmını Gana'nın ihracatı oluşturmuştu; söz konusu ihracat %33,9 artmıştı.
Haziran rakamı, yeni düzenleme kapsamındaki satışlar için ihracatçılara erken bir gösterge sunuyor. Gana hükümetinin daha geniş hedefi ise pazar erişimini yerel fabrikalar, yurt içi tedarikçiler, iş gücü becerileri ve kalıcı istihdamla buluşturmak. Dışişleri Bakanı Samuel Okudzeto Ablakwa'nın belirttiği öncelikler bunlar.
MOFCOM Gana Mezunları Derneği Başkanı Leonard Edem Cosmos, Akra'daki forumda tarife indirimini sevkiyata dönüştürmek için gereken pratik adımları sıraladı.
"Gümrük vergilerinin kaldırıldığını bilmek yalnızca ilk adım; sağlık ve bitki sağlığı standartlarına, ambalaj kurallarına, menşe kurallarına, lojistiğe ve Çinli alıcıların beklentilerine nasıl uyum sağlanacağını bilmek, gerçek ticaretin yapıldığı nokta," dedi.
Sağlık ve bitki sağlığı standartları; insanları, hayvanları ve bitkileri güvenli olmayan gıdalardan, zararlılardan ve hastalıklardan korumayı amaçlayan kurallardır. Menşe kuralları, gümrük yetkililerinin bir ürünün tercihli muameleden yararlanıp yararlanamayacağına karar verebilmesi için ürünün nerede üretildiğini belirler. Küçük bir gıda işleyicisi için bu gereklilikleri karşılamak, alıcı bulmak kadar önemli olabilir.
Güney Afrika satışları artırırken sanayisini korumaya çalışıyor
Güney Afrika Ticaret, Sanayi ve Rekabet Bakanlığı'na göre ülkenin Çin'e ihracatı, 2026'nın mayıs-ağustos döneminde bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla %24 arttı. Aynı dönemde Çin'den ithalat %23 yükseldi.
Birkaç ihracat kategorisi, madenlerin ötesinde büyüme kaydetti. Araç ihracatı, düşük bir başlangıç seviyesinden %104 arttı. Kimyasallar %63, mekanik ve elektrik enerjisi ürünleri %36, tarım ürünleri %35'ten fazla, mineral dışı ürünler ise %21 artış gösterdi.
Bakanlığın ticaretten sorumlu genel müdür yardımcısı Xolelwa Mlumbi-Peter, Güney Afrika'nın erken hasat anlaşması için müzakere ettiğini söyledi. Bu tür bir anlaşma, ülkelerin daha kapsamlı bir anlaşmayı tamamlamadan önce belirli ticaret tedbirlerinde uzlaşmasına olanak tanıyor.
İki yıl süreyle uygulanan sıfır gümrük vergili tarife erişimi, Çin'le düzenlemeler ve bir ticaret anlaşması müzakere edilmesine imkân tanıyor. Çin'le, Güney Afrika açısından hassas sektörleri açmamamızı temelden güvence altına alacak bir erken hasat anlaşması müzakere ediyoruz. Güney Afrika'nın çıkarlarına en iyi şekilde hizmet edecek bir düzenleme üzerinde çalışıyoruz.
Güney Afrika'nın tutumu, birçok Afrika hükümetinin karşı karşıya olduğu dengeyi özetliyor: yurt içindeki üreticilerin rekabet edebilmesi için alanı korurken ihracatı artırmak. Bakanlık, Pekin'deki ekim ayı görüşmelerinin ardından sektör temsilcileriyle çalışıyor; 2027'de yeni bir müzakere turu planlanıyor.
Madenlerin işlenmesi Afrika'nın sattığı ürünleri değiştirebilir
Çin'in Afrika ülkelerinden yaptığı alımlarda, bazı ülkelerde hızlı büyüme görülüyor. Gümrük istatistiklerine dayandırılan ve 18 Kasım'da doğrulanan kurumsal Çin Ticaret Verileri veri seti, ocak-eylül döneminde Mali'den yapılan ithalatı %503,3 artışla 660 milyon dolar olarak gösteriyor. Çad'dan alımlar %358,4 artışla 1,5 milyar dolara, Ruanda'dan alımlar ise %246,3 artışla 543 milyon dolara ulaştı.
Aynı veri setine göre Çin'in Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ne ihracatı %61,7 artarak 5,6 milyar dolara çıktı. Bu değişimler, ekonomik büyüklükleri birbirinden çok farklı ülkeler arasında ticaretin her iki yönde de genişlediğini gösteriyor.
Afrika hükümetleri, mineraller kıtadan çıkmadan önce bunlardan daha fazla gelir elde etmeyi de amaçlıyor. Cevherin işlenerek rafine bir malzemeye dönüştürülmesi ya da bir bileşen üretiminde kullanılması, yerel ölçekte ek üretim aşamaları yaratabilir. Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Gine ve Zimbabve bu değişimi teşvik etmek amacıyla maden ihracatına yasaklar veya kısıtlamalar getirdi.
Haziran 2026'ya kadarki yatırım dökümünde, 15 Afrika ülkesinde madencilik ve arama alanındaki 32 projeye 41,2 milyar dolarlık yatırım belirlendi. Bunlardan maden işleme, rafinaj veya imalatı içeren 19 proje, toplam değerin yaklaşık %40'ına karşılık gelen 16,3 milyar doları oluşturdu.
Bu yatırımlar, ticari ilişkideki temel bir meseleye yanıt veriyor: Afrika'nın ihracatının önemli bir kısmı ham maddelerden oluşurken Çin makine, elektronik ürünler, araçlar ve diğer imalat ürünlerini tedarik ediyor. Yerel ölçekte daha fazla işleme yapılması, Afrikalı işletmelere satabilecekleri daha fazla ürün ve ülkelerinde gerçekleştirebilecekleri daha fazla üretim faaliyeti sağlayabilir.
Güneş enerjili vantilatörlerden fabrikalar için rekabete
Çin'in ticaret kentlerinden Yiwu, 2025'te Afrika'ya 141,4 milyar yuan, yani yaklaşık 19,9 milyar dolarlık mal ihraç etti; bu, %28,4'lük artış anlamına geliyor. Bu tutar, Çin'in kıtaya ihracatının neredeyse %9'unu oluşturdu.
Yiwu'daki toptan satış pazarları ev aletleri, giyim, elektronik ürünler, güneş enerjisi ekipmanları ve hırdavat sağlıyor. Lambası ve küçük bir güneş paneli bulunan katlanabilir bir vantilatör, bunun pratik değerini gösteriyor: Elektrik arzının güvenilir olmadığı yerlerde serinlik ve ışık sağlayabiliyor.
Ticaret, Yiwu üzerinden ters yönde de ilerliyor. Çin'de satılan Afrika ürünleri arasında Senegal rafya şapkaları, Madagaskar el sanatları, Kenya oymaları, Güney Afrika pekan cevizi ve Etiyopya kahvesi bulunuyor.
Çin-Afrika emtia sergisinde kahvesini sergileyen Etiyopyalı tüccar Tseganeh, işini büyütme planlarından söz etti.
Bu daha başlangıç," dedi. "Ağımı genişleteceğimi ve işimi kahveden başka ürünlere taşıyacağımı düşünüyorum.
Afrikalı tüketiciler ve şirketler açısından Çin'den yapılan ithalat, kullanışlı ekipman ve ürünlere erişimi artırabilir. Aynı zamanda yerel üreticiler daha güçlü bir rekabetle karşılaşıyor. Smith'in analizi, Afrika ihracatının ham maddelerde yoğunlaşmaya devam etmesinin yanı sıra bu baskıya da dikkat çekiyor.
Afrika, daha geniş bir ticaret değişiminin parçası
Çin'in Afrika pazarlarında genişlemesi, Batı'daki ticaret engelleri sıkılaşırken daha fazla pazara satış yapma yönündeki daha kapsamlı çabanın bir parçası. Çin'in Güneydoğu Asya Uluslar Birliği'ne ihracatı, ocak-ekim döneminde %30,5 artışla 705,9 milyar dolara, ticaret fazlası ise 293,1 milyar dolara ulaştı.
Çin'in Avrupa Birliği ile ticaret fazlası aynı dönemde 310,7 milyar dolara çıktı; ABD ile fazlası ise 266,5 milyar dolar oldu. ABD'ye ihracat da ekimde toparlanarak %32,9 artışla 46,4 milyar dolara ulaştı.
Afrikalı ihracatçıların ABD'de daha kısa bir politika takvimiyle karşı karşıya. Uygun Afrika ürünlerine tercihli erişim sağlayan Afrika Büyüme ve Fırsat Yasası, 30 Eylül 2025'te sona erdikten sonra geriye dönük olarak yenilendi. Mevcut uzatmanın süresi yalnızca 31 Aralık 2026'ya kadar.
Çin ayrıca ABD menşeli mallara uygulanan %24'lük tarifenin askıya alınmasını 10 Ocak 2027'ye kadar resmîleştirdi. Dolayısıyla Trump ile Xi'nin planlanan görüşmesi, çeşitli cephelerde geçici ticaret düzenlemelerinin yürürlükte olduğu bir dönemde gerçekleşecek.
Afrika açısından en belirgin değişim verilerde şimdiden görülüyor: Çin'e satışlar hızlanıyor, ancak ithalat çok daha yüksek seviyede kalıyor. Nijerya'nın ihracatındaki sıçrama, Gana'nın standartlara odaklanması ve Güney Afrika'nın müzakereleri, farkı kapatmanın hem yurt dışında müşterilere hem de yurt içinde daha güçlü üretime bağlı olduğunu gösteriyor.
Öne Çıkanlar
- Çin-Afrika mal ticareti, 2026'nın ocak-ekim döneminde %22,7 artarak 346,8 milyar dolara ulaştı.
- Çin, Afrika'ya 224,14 milyar dolarlık ihracat yaparken 122,72 milyar dolarlık ithalat gerçekleştirdi; böylece Afrika'nın açığı yaklaşık 101,4 milyar dolar oldu.
- Çin'in dünya genelindeki mal ticareti fazlası, ekim ayına kadar 1 trilyon doları aştı.
- Çin'in tarife imtiyazı 53 Afrika ülkesini kapsıyor ve 30 Nisan 2028'e kadar sürmesi planlanıyor.
- Nijerya, Gana ve Güney Afrika ihracat artışı kaydetti; üretim kapasitesi, standartlar ve sanayi rekabeti temel sorunlar olmaya devam ediyor.
- Güney Afrika, 2027'de Çin'le yeni ticaret müzakereleri yapmayı planlıyor; ABD'nin AGOA kapsamındaki imtiyazlarının mevcut süresi 31 Aralık 2026'da doluyor.






