Nepal, Everest’teki Atık Depozitosu Uygulamasını Kaldırıyor, 4.000 Dolarlık Temizlik Ücreti Öneriyor

10 dakikalık okuma
Nepal, Everest’teki Atık Depozitosu Uygulamasını Kaldırıyor, 4.000 Dolarlık Temizlik Ücreti Öneriyor

4.000 dolarlık depozito Everest’i temiz tutmaya yetmedi

Nepal, Everest’e tırmanan dağcıların 4.000 dolarlık atık depozitosu ödemesini zorunlu kılan uygulamadan vazgeçme kararı aldı. Yetkililer, uygulamanın dünyanın en yüksek dağında biriken çöpleri azaltmadığı sonucuna vardı. Çöplerin ana kampa geri getirilmesine bağlı depozito iadesi uygulamasının 11 yıldır sürmesine rağmen Everest’te tahminen 50 ton atık bulunuyor.

İçindekiler
  1. 4.000 dolarlık depozito Everest’i temiz tutmaya yetmedi
  2. 8 kilogramı geri getirmek neden yetmedi?
  3. Yüksek kamplar etkin denetimin dışındaydı
  4. Atıklar terk edilmiş çadırlardan insan dışkısına kadar uzanıyor
  5. Kar örnekleri gözle görülmesi daha zor kirliliği ortaya koyuyor
  6. Ücret, temizlik ve devriye çalışmaları için kaynak oluşturacak
  7. Kabinenin planı atık denetimini tırmanış sayılarıyla ilişkilendiriyor
  8. Dronlar, teleferikler ve GPS incelenecek
  9. Çin’in izin sınırları karşılaştırma imkanı sunuyor
  10. Ordu temizliği ve yerel işbirliği önemini koruyor
  11. Öne Çıkanlar

30 Aralık 2025 itibarıyla yetkililer yeni bir uygulama öneriyor: Dağcıların geri alamayacağı ve muhtemelen yine 4.000 dolar olarak belirlenecek bir ücret. Bu gelir, İkinci Kamp’ta kontrol noktası kurulması ve dağın daha yüksek kesimlerinde görev yapacak dağ korucuları da dahil olmak üzere temizlik ve denetim çalışmalarını finanse edecek. Önerilen miktar henüz kesinleşmedi.

Eski sistemde dağcıların depozitolarını geri alabilmeleri için en az 8 kilogram atıkla dönmeleri gerekiyordu. Çoğu da parasını geri aldı; bu da bir miktar çöpü aşağı indirdikleri anlamına geliyor. Ancak yetkililer, dağcıların genellikle şartı karşılayacak kadar çöpü alçak kamplardan topladığını, yüksek kamplarda ise çadırların, yiyecek ambalajlarının ve diğer atıkların kaldığını tespit etti.

Nepal Turizm Dairesi yöneticilerinden Himal Gautam, uygulamanın “somut bir sonuç vermediği” için rafa kaldırıldığını söyledi. Gautam, çöp sorununun “ortadan kalkmadığını” ve depozitoların yönetiminin “idari bir yük haline geldiğini” belirtti.

Değişiklik, Everest’te görünen çöpler, insan atıkları ve küçük plastik parçacıklarıyla mücadeleye yönelik daha kapsamlı bir çabanın parçası. Kabinenin kısa süre önce onayladığı beş yıllık dağ temizliği eylem planında tırmanış sayısına olası sınırlamalar, dronlar ve teleferik sistemleri üzerine araştırmalar ve insan kalıntılarının yerini belirlemeye yardımcı olacak GPS teknolojisinin denenmesi de yer alıyor.

Reklam

8 kilogramı geri getirmek neden yetmedi?

Sagarmatha Kirlilik Kontrol Komitesi İcra Kurulu Başkanı Tshering Sherpa, dağcıların ürettiği atık miktarı ile aşağı indirmeleri gereken miktar arasındaki temel uyumsuzluğa dikkat çekti. Bir dağcı, alışma ve tırmanış süresi de dahil olmak üzere altı haftaya kadar süren bir seferde ortalama 12 kilograma kadar atık üretebiliyor.

Yüksekliğe uyum sağlama, daha yükseğe tırmanmadan önce vücudun irtifa koşullarına alışması için zaman tanımak anlamına geliyor. Dağcıların bu haftalar boyunca yiyeceğe, barınağa ve ekipmana ihtiyacı oluyor; bunların tümü atık üretebiliyor.

Eski uygulamada, 12 kilograma varabilen bu miktara karşılık yalnızca 8 kilogram atığın geri getirilmesi şart koşuluyordu. Dolayısıyla 12 kilogram atık üreten bir dağcı, yalnızca zorunlu miktarı geri getirirse geride 4 kilogram bırakabiliyordu. Bu, örnekte üretilen atığın üçte birine denk geliyor. Her yıl yüzlerce zirve denemesinde tekrarlanan bu fark, çöplerin birikmeye devam etmesine yol açtı.

Atığın nereden toplandığı, miktarı kadar önemliydi. Alçak kamplardan çöp getirmek, dağın en zorlu bölgelerindeki terk edilmiş malzemeleri kaldırmadan da iade şartını karşılamaya yetebiliyordu. Teşvik, belirli bir ağırlık hedefine ulaşmayı ödüllendirirken yüksek kamplarda atık birikmeye devam etti.

Yüksek kamplar etkin denetimin dışındaydı

Everest’in 8.000 metrenin üzerindeki “Ölüm Bölgesi”, atık toplamak için tehlikeli koşullar sunuyor. Burada terk edilmiş ekipmanları geri almak fiziksel açıdan zorlayıcı; dağcılar da temizlikten önce hayatta kalmaya öncelik veriyor. Ağır veya taşınması zor eşyalar kullanıldıkları yerde kalabiliyor.

Dağda önemli bir kontrol noktası işleten komitenin başkanı Tshering Sherpa, yüksek kamplardan genellikle yalnızca oksijen tüplerinin geri getirildiğini söyledi. Geride kalanları şöyle anlattı:

Çadır, teneke kutu, paketlenmiş yiyecek ve içecek kutuları gibi diğer şeyler çoğunlukla orada bırakılıyor. Bu yüzden bu kadar çok çöpün yığıldığını görebiliyoruz.

Sherpa ayrıca, Khumbu Buz Şelalesi’nin yukarısındaki kontrol noktası dışında dağcıların yaptıklarını denetleyen bir sistem bulunmadığını söyledi. Dağcılar bu noktayı geçtikten sonra ekipman ve atıkları, etkin bir gözetim ya da yakalanıp cezalandırılma riski olmadan bırakabiliyor.

Arazi koşulları geleneksel denetimi son derece zorlaştırıyor. Depozito sistemi, çöplerin geri getirildiği noktada işliyordu; ancak yetkililerin dağın daha yukarısında neler olduğunu kontrol etmek için etkili bir yolu yoktu. Önerilen İkinci Kamp kontrol noktası ve korucu görevlendirmeleri bu açığı kapatmayı amaçlıyor.

Reklam

Atıklar terk edilmiş çadırlardan insan dışkısına kadar uzanıyor

Everest’teki tahmini 50 ton çöpün içinde, seferler sırasında insanların hayatta kalmasını sağlayan ekipmanların kalıntıları da bulunuyor. Çadırlar, halatlar, merdivenler ve portatif gaz ocakları terk edildiklerinde kalıcı atıklara dönüşebiliyor. Dağın soğuk ve kuru ortamında bu tür malzemelerin doğada çözünmesi yüzlerce yıl alabiliyor.

İnsan atıkları ise daha az görünür bir sorun oluşturuyor. Yüksek irtifadaki dondurucu koşullar doğal ayrışmayı engellediğinden dışkı, daha sıcak ortamlardaki gibi çürümüyor. Eriyen kar ve buz başka yerlere taşıyana kadar dağda kalabiliyor.

Jeolog Alton Byers, ana kamplardan her yıl yaklaşık 5.400 kilogram insan atığı toplandığını tahmin etti. Buna rağmen insan atıklarının önemli bir bölümü dağda kalıyor ya da kar ve buz eridiğinde akarsulara karışıyor.

Kirlenmiş su, dağcılar ve yerel topluluklar için sağlık riski oluşturuyor. Su yoluyla bulaşan hastalıklar arasında kolera ve hepatit A bulunabiliyor. Dolayısıyla sorun, tırmanış rotasının görünümünü aşarak insanların kullandığı suyu da ilgilendiriyor.

Sagarmatha Kirlilik Kontrol Komitesi, 2024’te ana kampın üzerindeki bölgelerde dışkı torbalarını zorunlu hale getirdi. Bu torbalar, dağcıların insan atıklarını yüksek irtifada bırakmak yerine aşağı indirmesini sağlıyor. Daha kapsamlı politika değişiklikleriyle birlikte benzer katı önlemlerin sürmesi bekleniyor.

Kar örnekleri gözle görülmesi daha zor kirliliği ortaya koyuyor

2019’da toplanan kar örneklerine ilişkin bir incelemede, 56 örneğin 53’ünde mikroplastik bulundu; en yüksek yoğunluk Everest Ana Kampı’nda kaydedildi. Mikroplastikler, karda sıradan çöp gibi görünmeden bulunabilecek kadar küçük plastik parçacıklarıdır.

Parçacıklar çoğunlukla polyester dağcılık kıyafetlerinden kopan liflerden oluşuyordu. Bu bulgu, her yıl bölgeyi ziyaret eden binlerce yürüyüşçü ve dağcının kullandığı ekipman ve giysilerin, kirliliği uzak bölgelere nasıl taşıyabildiğini gösteriyor. Çadırları ve teneke kutuları toplamak sorunun bir yönünü ele alırken karda bulunan lifler başka bir sorun oluşturuyor.

Daha büyük atıkların görüntüleri de kamuoyundaki kaygıyı artırdı. Everest Today platformunun paylaştığı bir videoda, yüksek irtifadaki kampların yakınında karların üzerine saçılmış çöpler, oksijen tüpleri ve terk edilmiş çadırlar görülüyordu. Görüntüler internette tepki çekti; izleyiciler manzarayı yürek burkan diye niteleyerek Himalaya ekosistemini korumak için daha katı kurallar çağrısında bulundu.

Reklam

Ücret, temizlik ve devriye çalışmaları için kaynak oluşturacak

Turizm Bakanlığı yetkilileri, önerilen ücretin eski 4.000 dolarlık depozitoyla aynı olmasının beklendiğini söylüyor. Ancak mali düzenleme değişecek: Yetkililer, çoğu dağcının sonunda geri aldığı parayı tutmak yerine, atıkların kaldırılması ve denetim çalışmaları için bu ödemeyi alıkoyacak.

Planlanan kullanım alanları arasında İkinci Kamp’ta kontrol noktası kurulması ve dağın yüksek kesimlerinde devriye gezmeleri için dağ korucularının görevlendirilmesi bulunuyor. Korucular, dağcıların çöplerini aşağı indirmesini denetleyecek. Böylece seferlerden toplanan para, doğrudan dağdaki çalışmalara aktarılacak.

Pasang Lhamu kırsal belediyesinin başkanı Mingma Sherpa, Şerpa topluluğunun yıllardır bu değişikliği talep ettiğini söyledi. Yerel yetkililerin neden özel bir fon istediğini şöyle açıkladı:

Depozito sisteminin ne kadar etkili olduğunu hep sorguladık; çünkü çöplerini aşağı getirmeyen birinin cezalandırıldığını bilmiyoruz. Ayrıca bu iş için ayrılmış bir fon yoktu. Ancak şimdi iade edilmeyecek bu ücret, tüm bu temizlik ve denetim çalışmalarını yapmamızı sağlayacak bir fon oluşturulmasına imkan verecek.

Öneri, yetkililerin sözünü ettiği iki zayıflığı ele alıyor: Mevcut kontrol noktasının üzerindeki bölgelerde denetim eksikliği ve bu çalışmalar için özel olarak ayrılmış kaynak bulunmaması. Dağcılardan atıklarını indirmeleri yine beklenecek; ödemeleri de düzenli temizlik ve denetim çalışmalarına destek sağlayacak.

Kabinenin planı atık denetimini tırmanış sayılarıyla ilişkilendiriyor

Nepal kabinesi kısa süre önce beş yıllık dağ temizliği eylem planını onayladı. Turizm Bakanlığı sözcüsü Jaynarayan Acarya, planın “dağlarımızdaki acil atık sorununu derhal ele almak” için hazırlandığını söyledi.

Strateji, dağın taşıma kapasitesine ve aşırı kalabalık riskine göre dağcı sayısının sınırlandırılmasını içeriyor. Taşıma kapasitesi, bir yerin çevresi ve işleyişi üzerinde aşırı baskı oluşmadan kaldırabileceği faaliyet miktarı anlamına geliyor. Everest’te öneri, ziyaretçi sayısını ürettikleri atıkların yönetilmesindeki zorlukla ilişkilendiriyor.

Bazı yerel girişimciler, turizm gelirlerinden kaygı duydukları için kısıtlamalara karşı çıkıyor. Dolayısıyla tırmanış sınırları hem çevre yönetimini hem de seferlere bağlı işletmeleri etkileyecek.

Plan, seferlerden önce temiz dağlar konusunda zorunlu bilgilendirme toplantıları yapılmasını da öngörüyor. Dağcılar ve sefer liderlerinin atıkların bertarafına ilişkin yazılı taahhütler sunması gerekecek. Bu önlemler, mevcut dışkı torbası zorunluluğuyla birlikte dağcılara dağa çıkmadan önce ve dağda bulundukları sırada sorumluluk yüklüyor.

Reklam

Dronlar, teleferikler ve GPS incelenecek

Nepal, önümüzdeki beş yıl içinde ana kampların üzerindeki bölgelerden çöp toplamak için dron ve teleferik kullanımına ilişkin fizibilite çalışmaları yapmayı planlıyor. Fizibilite çalışması, önerilen bir yöntemin kullanılacağı koşullarda uygulanabilir olup olmadığını inceliyor.

Teleferikler yükleri havada asılı kablolar boyunca taşıyor. Dronlar da yürüyerek ulaşılması zor yerlerden malzeme taşımak için başka bir yöntem sunabilir. Her ikisi de şu anda tehlikeli arazide fiziksel çalışma gerektiren atık toplama işine olası destek araçları olarak değerlendiriliyor.

Eylem planında insan kalıntılarının yerini belirlemeye ve çıkarılmasına yardımcı olacak GPS takip sisteminin pilot uygulamasına da yer veriliyor. GPS, bir konumu belirlemek için uydu sinyallerini kullanıyor. Kar ve buz eridikçe insan kalıntıları daha görünür hale geliyor ve çöp toplamanın yanı sıra çözülmesi gereken bir başka zorlu çıkarma işi doğuyor.

Önlemler birkaç yıla yayılıyor:

  • 2019: Kar örneklerinin 56’sının 53’ünde mikroplastik bulundu; Nepal Ordusu atık toplama çalışmalarına öncülük etmeye başladı.
  • 2024: Sagarmatha Kirlilik Kontrol Komitesi, ana kampın üzerindeki bölgelerde dışkı torbalarını zorunlu hale getirdi.
  • 30 Aralık 2025: Nepal’in atık depozitosu uygulamasını kaldırma kararı ve önerdiği yeni düzenleme, mevcut politika değişikliklerinin parçasını oluşturuyor.
  • Önümüzdeki beş yıl: Eylem planı, dronlar ve teleferiklerle ilgili araştırmalar ile insan kalıntılarının takibi için GPS’in pilot uygulamasını öngörüyor.

Çin’in izin sınırları karşılaştırma imkanı sunuyor

Everest’in kuzey tarafını kontrol eden Çin, yabancılara yılda yalnızca 300 tırmanış izni veriyor. Ayrıca her dağcı için bir rehber zorunlu tutuyor. Bu uygulamalar, tırmanış trafiğine daha sıkı sınırlar koyuyor ve Nepal tarafına kıyasla çevresel baskıyı azaltıyor.

Nepal, yakın geçmişte tek bir sezonda rekor sayıda, 478 izin verdi. Bu sayı, Çin’in yabancı dağcılar için belirlediği yıllık sınırdan 178 fazla. Rakamlar, izin verilen faaliyet düzeyindeki farkı gösterse de Nepal’deki bir sezonla Çin’in yabancılara yönelik yıllık kotasını karşılaştırıyor.

Kuzey tarafındaki rehber zorunluluğu da her dağcıya bireysel gözetim sağlıyor. Yetkililerin Khumbu Buz Şelalesi kontrol noktasının üzerinde denetimin sınırlı olduğunu söylediği Nepal tarafında ise önerilen korucular ve ek kontrol noktası daha fazla gözetim sağlayacak.

Nepal’in eylem planı, ziyaretçi sayısını atık tartışmasının bir parçası haline getiriyor; ancak bazı yerel girişimcilerin itirazları, karşı karşıya olunan farklı baskıları gözler önüne seriyor. Yetkililer kalabalığı ve çöpü azaltmaya çalışırken işletmeler, dağcıların sağladığı gelir konusunda kaygı duyuyor.

Reklam

Ordu temizliği ve yerel işbirliği önemini koruyor

Nepal Ordusu, 2019’dan bu yana atık toplama çalışmalarına öncülük ediyor. Yakın zamanda düzenlenen bir seferde ordu ekibi, özellikle çöp toplamak amacıyla Everest’in zirvesine çıktı ve bölgeden yaklaşık 10 ton malzeme kaldırmayı hedefledi.

Bu kampanyalar, sivil toplum kuruluşlarının çalışmalarıyla birlikte birikmiş atıkların geçici olarak azaltılmasını sağlıyor. Önerilen ücret, devriye çalışmaları ve tırmanış kısıtlamaları ise geride bırakılan yeni atıkları da azaltacak kalıcı bir sistemi desteklemeyi amaçlıyor.

Colorado Boulder Üniversitesi’nden akademik araştırmacılar, işbirliğine dayalı bir yönetişim modeli öneriyor. Başka bir deyişle bu model, çoğu zaman “emir ve denetim” düzenlemeleri olarak tanımlanan, yalnızca yetkililerin koyup uyguladığı kurallara bel bağlamak yerine kamu kurumlarının, özel işletmelerin ve topluluk kuruluşlarının birlikte çalışmasını öngörüyor.

Araştırmacılar, yürüyüş turu acentelerinin ve pansiyon sahiplerinin geri dönüşüm ile atık azaltma çalışmalarına katılması gerektiğini savunuyor. Önerdikleri yaklaşım, köylerin yakınındaki açık çukurlarda çöp yakma uygulamasından da uzaklaşmayı öngörüyor. Bölgedeki atık yönetimi, Everest’teki kampların yanı sıra ziyaretçilere hizmet veren işletmeleri ve yerleşimleri de kapsıyor.

Nepal’in politika değişikliği bu nedenle birden fazla görevi bir araya getiriyor: eski atıkları kaldırmak, dağcıları yeni atıklardan sorumlu tutmak, denetim için kaynak sağlamak ve yerel kuruluşları sürece dahil etmek. Depozito uygulamasının başarısız olması, çöplerin nereden toplandığına ve yetkililerin bunların aşağı indirilip indirilmediğini nasıl denetlediğine odaklanılmasını sağladı.

Öne Çıkanlar

  • Nepal, yetkililerin somut sonuç vermediğini söylediği 11 yılın ardından Everest’teki 4.000 dolarlık atık depozitosu uygulamasını kaldırıyor.
  • Eski kural, 8 kilogram atığın geri getirilmesini şart koşuyordu; oysa bir dağcı altı haftaya kadar süren bir seferde 12 kilograma kadar atık üretebiliyordu.
  • Everest’te tahminen 50 ton çöp bulunuyor ve yüksek kamplarda önemli miktarda atık kalıyor.
  • Önerilen ve muhtemelen 4.000 dolar olacak iadesiz ücret; temizlik, İkinci Kamp’ta kontrol noktası kurulması ve dağ korucularının görevlendirilmesini finanse edecek.
  • Kabinenin beş yıllık planında olası tırmanış sınırları, zorunlu bilgilendirme toplantıları, atık taahhütleri ve dronlar, teleferikler ile GPS takibine yönelik araştırmalar yer alıyor.
  • 2024’ten bu yana ana kampın üzerindeki bölgelerde dışkı torbaları zorunlu; 2019’da yapılan incelemede 56 kar örneğinin 53’ünde mikroplastik bulundu.
  • Nepal Ordusu atık toplama kampanyalarını sürdürüyor; araştırmacılar ise hükümet, işletmeler ve topluluk kuruluşları arasında işbirliği çağrısı yapıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir