Milyonlarca çocuk birbiriyle örtüşen tehditlerle karşı karşıya
UNICEF’in 5 Kasım 2026’da yayımladığı savunuculuk raporuna göre Nepal’de 9,9 milyon çocuk sağlıksız hava kirliliğine, 7,3 milyon çocuk kuraklığa ve 5,7 milyon çocuk aşırı sıcak günlere maruz kalıyor. Tahminen 2,4 milyon çocuk, yüksek yoğunluklu birden fazla iklim tehlikesiyle karşı karşıya. Bu durum, afetler yaşandığında ailelerin toparlanmasını zorlaştırıyor.
İçindekiler
- Milyonlarca çocuk birbiriyle örtüşen tehditlerle karşı karşıya
- Hava kirliliği, yaygın bir maruziyet tablosunun başında
- Kuraklık ve sıcak günlük yaşamı etkiliyor
- Su ve beslenme alanındaki eksiklikler kırılganlığı artırıyor
- Kaynakları en kısıtlı çocuklar daha büyük risklerle karşı karşıya
- Selin yol açtığı hasar sınıflarla sınırlı kalmıyor
- Nepal’in bildirgeyi onaylaması kamuya açık bir taahhüt oluşturuyor
- UNICEF iklim finansmanının nereye yönelmesini istiyor?
- Gençler kararlarda söz sahibi olmak istiyor
- Öne Çıkanlar
İklim Hassasiyeti Yüksek Bir Bölgede Büyümek: Nepal’de Çocukların Yaşamlarını ve Geleceklerini Şekillendiren Riskler başlıklı rapor, ulusal ve küresel verileri bir araya getiriyor. Rapordaki temel uyarı sel, sıcak ve hasar gören binaların ötesine uzanıyor: çevresel baskılar, çocukların her gün ihtiyaç duyduğu sağlık hizmetlerini, gıdayı, eğitimi ve korunmayı tehdit ediyor.
UNICEF ayrıca 2,9 milyon çocuğun yağışların tetiklediği heyelanlara maruz kaldığını tahmin ediyor. Bu rakamlar, birbiriyle örtüşen çocuk gruplarını kapsıyor; bazı çocuklar aynı yerde birden fazla tehditle karşı karşıya.
Bulgular, Nepal’in 29 Ekim’de Çocuklar, Gençler ve İklim Eylemi Bildirgesi’ni onaylamasının ardından, Türkiye’de düzenlenecek Birleşmiş Milletler iklim konferansı COP31’e katılmaya hazırlandığı dönemde yayımlandı. UNICEF, bu taahhüdün hükümet bütçelerine, kamu hizmetlerine ve iklim kaynaklarının nereye aktarılacağına ilişkin kararlara yansımasını istiyor.
UNICEF Nepal Temsilcisi Alice Akunga, tehdidi çocuk hakları açısından şöyle tanımladı:
İklim krizi giderek bir çocuk hakları krizine dönüşüyor.
Akunga, sonuçların çocukluğun temel unsurlarının tümünü etkilediğini söyledi:
İklim değişikliğine en az katkıda bulunan çocuklar, bunun en ağır sonuçlarına maruz kalanlar arasında yer alıyor. Her sel, kuraklık, sıcak hava dalgası ve kirlilik olayı çocukların sağlığını, beslenmesini, eğitimini ve korunmasını tehdit ediyor.
Hava kirliliği, yaygın bir maruziyet tablosunun başında
Raporda sayısallaştırılan tehditler arasında sağlıksız hava, en fazla sayıda çocuğu etkiliyor. Hava kirliliğine maruz kalan çocukların sayısı 9,9 milyon; bu, kuraklığa maruz kalan 7,3 milyon çocuktan 2,6 milyon daha fazla.
UNICEF, kirliliği iklim ve afet riskleriyle birlikte ele alıyor; çünkü bu baskılar aynı çocukları ve onlara destek veren hizmetleri etkileyebiliyor. Sağlıksız havada yaşayan bir çocuk aşırı sıcaklara, su kıtlığına ya da şiddetli yağışlar sırasında okulun aksamasına da maruz kalabilir.
Yüksek yoğunluklu birden fazla iklim tehlikesiyle karşı karşıya olan 2,4 milyon çocuğa ilişkin tahmin, farklı hizmetleri birlikte kapsayan planlamanın aciliyetini ortaya koyuyor. Bir acil durumun etkilerinden kurtulmaya çalışan ailelerin, bir başkasına hazırlanmak için çok az zamanı ya da parası kalabilir.
Kamu kurumlarının karşısındaki pratik zorluk, çocuğun çevresini bir bütün olarak değerlendirmek: soluduğu hava, su kaynaklarının güvenilirliği, okulunun güvenliği ve yakındaki sağlık hizmetlerinin çalışmayı sürdürme kapasitesi.
Kuraklık ve sıcak günlük yaşamı etkiliyor
Kuraklığa maruz kalma 7,3 milyon çocuğu etkiliyor; riskler içme suyundan ailelerin geçim kaynaklarına, tarımsal üretime ve beslenmeye kadar uzanıyor. Su kıtlaştığında haneler ve çiftlikler aynı anda baskı altına giriyor; böylece çocukların sağlığı evdeki kaynaklarla doğrudan bağlantılı hâle geliyor.
Aileler hem tükettikleri gıda hem de gelir için tarıma bağlı olduğundan, gıda üretimi önem taşıyor. UNICEF’in bulguları, su kıtlığını yalıtılmış bir çevre sorunu olarak ele almak yerine, gündelik ihtiyaçlar üzerinden kuraklıkla beslenme arasındaki bağlantıyı ortaya koyuyor.
Aşırı sıcak günler, 5,7 milyon çocuğu sağlığı, esenliği, öğrenimi ve günlük düzeni etkileyen risklere maruz bırakıyor. Bu nedenle sıcaklık, acil durum planlamasının yanı sıra eğitim ve sağlık hizmetlerine ilişkin kararlarda da dikkate alınmalı.
UNICEF’in uyum çağrısı, bu baskılara hazırlanmayı ve verecekleri zararı azaltmayı amaçlıyor. Kurum, çocukların ihtiyaçlarının tasarım ve finansmana yansıtıldığı, temel hizmetlerin zorlu iklim koşullarında daha güvenilir hâle getirilmesini istiyor.
Su ve beslenme alanındaki eksiklikler kırılganlığı artırıyor
Rapora göre Nepal nüfusunun yalnızca yüzde 47,5’i güvenli biçimde yönetilen içme suyuna erişebiliyor. Bu, nüfusun yüzde 52,5’inin, yani yarıdan biraz fazlasının bu düzeyde bir hizmetten yararlanamadığı anlamına geliyor. Güvenli biçimde yönetilen içme suyu; geliştirilmiş bir kaynaktan sağlanan, ihtiyaç duyulduğunda mevcut olan, evde erişilebilen ve kirlenmemiş sudur.
UNICEF bu veriyi kırılganlığa ilişkin iki başka göstergeyle birlikte sunuyor: Beş yaş altı her dört çocuktan biri bodur kalıyor ve çocukların yüzde 22’si çok boyutlu yoksulluk içinde yaşıyor.
Bodurluk, çocuğun yaşına göre boyunun kısa olması anlamına gelir ve uzun süreli beslenme, sağlık ya da her iki alandaki sorunları yansıtır. Çok boyutlu yoksulluk ise yalnızca gelire bakmak yerine, gündelik yaşamdaki birbiriyle örtüşen yoksunlukları ölçer.
Bu koşullar, sel suları çekildikten ya da hava serinledikten uzun süre sonra bile iklim şoklarının neden sonuçlar doğurabildiğini açıklamaya yardımcı oluyor. Yetersiz beslenme ya da sınırlı hizmetlerle zaten karşı karşıya olan çocukların toparlanmasını destekleyen kaynaklar daha az.
UNICEF, iklim şoklarının hastalık salgınları, çocuk işçiliği, çocuk yaşta evlilik ve eğitimde kesinti risklerini de artırdığını belirtiyor. Kurumun önerdiği yanıt; sağlık ve beslenmeyi su, sanitasyon, eğitim ve çocukları zarardan koruyan hizmetlerle birlikte ele alıyor.
Kaynakları en kısıtlı çocuklar daha büyük risklerle karşı karşıya
Rapora göre yoksulluk içinde yaşayan çocuklar, kız çocukları, engelli çocuklar ve tarihsel olarak dışlanmış topluluklardan gelen çocuklar orantısız biçimde yüksek risklerle karşı karşıya. İklim tehlikelerine açık uzak bölgelerde yaşayan çocuklar da afetlerle başa çıkmakta ve sonrasında toparlanmakta daha fazla güçlük çekiyor.
UNICEF, hükümetlerden ve finansman kuruluşlarından hizmetlere yatırım yaparken yaş, cinsiyet ve engellilik durumunu gözetmelerini istiyor. Acil durumlar sırasında da ihtiyaç duyan çocuklar için bir hizmetin erişilebilir ve kullanılabilir olması gerekiyor.
Ulusal ve yerel yönetimlerden, çocuklara odaklanan ayrıştırılmış iklim riski verilerini kullanmaları da isteniyor. Ayrıştırılmış veri; planlamacıların ihtiyaçların nerelerde farklılaştığını görebilmesi için rakamların konum, yaş, cinsiyet ya da engellilik gibi daha küçük gruplara ayrılması demek.
Ülke genelindeki toplam veriler, maruziyetin boyutunu gösteriyor. Daha ayrıntılı bilgiler, yetkililerin hangi topluluklara öncelikli yatırım yapılacağına ve en büyük güçlüklerle karşılaşan çocuklara ulaşmak için hangi hizmetlerin değiştirilmesi gerektiğine karar vermesine yardımcı olabilir.
Selin yol açtığı hasar sınıflarla sınırlı kalmıyor
UNICEF Nepal’in İklim Eylemi Gençlik Savunucusu 16 yaşındaki Jayanti Bam, çocukların iklim değişikliğini şimdiden yakından hissettiğini söyledi:
İklim değişikliği çocuklar için gelecekte yaşanacak bir sorun değil; bugün hayatlarımızı etkiliyor.
Bam, birinci tekil şahısla kaleme aldığı anlatısında, iki yıl önce yaşanan ani sel nedeniyle okulunun birkaç gün kapanacağını bir video aracılığıyla öğrendiğini aktardı. Mevsim dışı yağışların sokakları basışını izlemek, okulun kapanmasına normalde duyabileceği sevinç yerine kaygı yaratmıştı. Bu deneyimin, iklim değişikliğinin günlük yaşamının bir parçası hâline geldiği an olduğunu anlattı.
Bam, selin bir okula zarar vermesiyle çocukların yaşadığı daha geniş çaplı kayıpları şöyle anlattı:
Seller okullara zarar verdiğinde çocuklar yalnızca sınıflarını kaybetmiyor. Öğrenme fırsatlarımızı, günlük düzenimizi, arkadaşlıklarımızı ve güven duygumuzu da kaybediyoruz.
Bam’in sözleri, fiziksel hasarla okulların sağladığı günlük düzen arasındaki bağlantıya işaret ediyor. Bir sınıfı yeniden inşa etmek bir ihtiyacı karşılıyor; düzenli öğrenimi, arkadaşlarla teması ve güvenli bir günlük düzeni yeniden sağlamak ise başka ihtiyaçları.
Bam, anlatısında 26 Ağustos’ta Rasuwa, Nuwakot ve Dhading bölgelerinde tahminen 84 bin 270 kişiyi, bunların arasında 32 bin 21 çocuğu etkileyen selleri de ele aldı. Evlerin ve okulların yıkılmasının; öğrenme fırsatlarının, arkadaşlıkların, güvenliğin ve umudun kaybı anlamına geldiğini söyledi. Aileler yeniden inşa için uğraşırken çocukların hayallerinin geri plana itildiğini anlattı.
İklimle bağlantılı afetlerin güvenli içme suyuna, sağlık hizmetlerine, barınmaya ve besleyici gıdaya erişimi nasıl kesintiye uğratabildiğini de aktardı. Yetersiz beslenme, afetin ardından uzun süre çocukların büyümesini ve öğrenme becerisini etkileyebilir; hizmetlerdeki aksamalar da şiddet, istismar ve ihmale maruz kalma risklerini artırabilir.
Bam, karar alıcılara iklim baskılarına dayanabilecek okullara ve hizmetlere yatırım yapma çağrısında bulundu. Ayrıca çocukları dinlemelerini ve gençlere geleceklerini şekillendirmeye anlamlı biçimde katılma fırsatı vermelerini istedi.
Pratik talepleri arasında okullar kapandığında güvenli geçici öğrenme alanları ve alternatif öğrenme seçenekleri sağlanması; içme suyuna ve sağlık hizmetlerine erişimin sürdürülmesi; şiddet, istismar, sömürü ve çocuk yaşta evliliğe karşı koruma yer aldı. COP31’e hazırlanan liderlere seslenen Bam, çocukların eğitimini, sağlığını, beslenmesini, güvenliğini ve sağlıklı bir çevrede yaşama hakkını koruyacak politika ve yatırımlar çağrısı yaptı.
Nepal’in bildirgeyi onaylaması kamuya açık bir taahhüt oluşturuyor
Hükümet, 29 Ekim’de düzenlenen Ulusal İklim Zirvesi’nde Çocuklar, Gençler ve İklim Eylemi Bildirgesi’ni onayladı. Bildirge, hükümetleri çocukların ve gençlerin haklarını, ihtiyaçlarını ve katkılarını gözeten iklim eylemi taahhüdüne bağlıyor.
COP25’te başlatılan bildirgeyi 78 ülke onayladı. UNICEF’e göre Nepal’in onayı, ülkenin iklim planlamasının çocukların ihtiyaçlarına özellikle duyarlı olduğunun kabulüne dayanıyor.
Nepal’in Ulusal Katkı Beyanları (NDC 3.0), dünyanın çocukların ihtiyaçlarını en fazla gözeten iklim planlarından biri olarak değerlendiriliyor. Bam, anlatısında bu önceliği memnuniyetle karşıladı; ancak taahhütlerin kâğıt üzerinde kalmayıp okullarda ve topluluklarda somut değişikliklere yol açması gerektiğini söyledi.
Bu gelişmeler, yeni bulguları hükümetin taahhüdü ve yaklaşan uluslararası devir teslim süreciyle bir araya getiriyor:
- COP25: Çocuklar, Gençler ve İklim Eylemi Bildirgesi başlatıldı.
- 29 Ekim 2026: Nepal, Ulusal İklim Zirvesi’nde bildirgeyi onayladı.
- 5 Kasım 2026: UNICEF, Nepal’deki çocukların karşı karşıya olduğu risklere ilişkin savunuculuk raporunu yayımladı.
- Türkiye’de COP31: Nepal’in imzaladığı bildirgenin UNICEF temsilcilerine resmen teslim edilmesi bekleniyor.
UNICEF, çocuk haklarının ve ihtiyaçlarının iklim politikalarına, uyum planlarına, afet riskini azaltma stratejilerine ve iklim finansmanına entegre edilmesini istiyor. Böylece bildirgedeki taahhütler, kamu harcamalarına ve hizmet sunumuna ilişkin kararlara yansıyabilir.
UNICEF iklim finansmanının nereye yönelmesini istiyor?
Hükümetlerden, kalkınma ortaklarından ve iklim finansmanı kuruluşlarından, çocukları gözeten uyum çalışmalarına ve kayıp ve zararları ele alan önlemlere daha fazla yatırım yapmaları isteniyor. Uyum, iklim baskılarının zararını azaltıyor; kayıp ve zarar kavramı ise bunları önleme ya da bunlara hazırlanma çabalarına rağmen ortaya çıkan zarar ve kayıpları ifade ediyor.
UNICEF; sağlık, beslenme, su, sanitasyon ve hijyen, eğitim, çocuk koruma ve sosyal korumayı öncelikler arasında sayıyor. Sosyal koruma, hanelerin temel ihtiyaçlarını karşılamasına ve şoklarla başa çıkmasına yardımcı olan destekleri kapsıyor.
Bu çağrı, toparlanmanın çeşitli unsurlarını bir araya getiriyor. İşleyen bir okul, güvenilir içme suyu, beslenme desteği ve güçlük yaşayan bir haneye sağlanan yardım aynı çocuk için önem taşıyabilir. UNICEF, iklim finansmanının bu bağlantılı ihtiyaçları hesaba katmasını istiyor.
Özel sektörden iklim baskılarına dayanabilecek altyapıyı, temiz enerjiyi ve çocukların esenliğini koruyan yenilikleri desteklemesi isteniyor. Duyuruda bu yatırımların hayata geçirilmesi için belirli bir finansman tutarı ya da takvim açıklanmıyor.
Gençler kararlarda söz sahibi olmak istiyor
Rapora göre çocuklar ve gençler yerel iklim girişimlerine öncülük ediyor ve daha güçlü adımlar atılması için savunuculuk yapıyor. UNICEF, katılımlarının yerel, ulusal ve küresel düzeydeki iklim kararlarına da yansımasını istiyor.
Bam, okulunda ve topluluğunda ağaç dikimi, atık yönetimi, su tasarrufu ve iklim farkındalığına odaklanan girişimlere öncülük ettiğini söyledi. Çocukların ilk elden deneyim ve çözüm önerileri sunduğunu belirten Bam, anlamlı katılımın yalnızca toplantıda yer vermekle sınırlı kalmaması; çocukların görüşlerinin dinlenmesi, değer görmesi ve kararlara yansıması gerektiğini vurguladı.
Bam’in çağrısı katılımı somut önceliklerle ilişkilendiriyor: daha güvenli okullar, güvenilir hizmetler ve gençlerin hayatını etkileyen kararları yönlendirme fırsatları. UNICEF de hükümetlerden politika, bütçe ve programlarda çocukları merkeze almalarını istiyor.
Nepal’in uluslararası alandaki bir sonraki adımı, bildirgenin COP31’de planlanan teslimi. UNICEF’in tarif ettiği ülke içindeki görev ise daha kapsamlı: yatırımları en fazla risk altındaki çocuklara yöneltmek, bağımlı oldukları hizmetleri güçlendirmek ve bu hizmetlerin nasıl değişmesi gerektiğine karar verirken çocukları sürece katmak.
Öne Çıkanlar
- UNICEF, Nepal’de 9,9 milyon çocuğun sağlıksız hava kirliliğine maruz kaldığını tahmin ediyor.
- Kuraklık 7,3 milyon, aşırı sıcak günler 5,7 milyon çocuğu etkiliyor; yağışların tetiklediği heyelanlar 2,9 milyon çocuk için tehdit oluşturuyor.
- Yaklaşık 2,4 milyon çocuk, yüksek yoğunluklu birden fazla iklim tehlikesiyle karşı karşıya.
- Nüfusun yalnızca yüzde 47,5’i güvenli biçimde yönetilen içme suyuna erişebiliyor; beş yaş altı her dört çocuktan biri bodur kalıyor.
- Nepal, Türkiye’deki COP31’de yapılması planlanan devir teslim öncesinde, 29 Ekim’de Çocuklar, Gençler ve İklim Eylemi Bildirgesi’ni onayladı.
- UNICEF temel hizmetlere daha fazla yatırım yapılmasını, ayrıntılı risk verilerinin kullanılmasını ve çocuklar ile gençlerin anlamlı katılımını istiyor.






