Çin'in Ticaret Fazlası 1 Trilyon Doları Aştı; İhracat Artışı ABD Dışındaki Pazarlara Yöneldi

11 dakikalık okuma
China’s Trade Surplus Reaches a Record of Nearly $1 Trillion - The New ...

Rekor ihracat, derinleşen ticaret ayrışmasıyla buluştu

Çin'in mal ticareti fazlası, Kasım 2025'e kadar yaklaşık 1,08 trilyon dolara ulaştı. Böylece ilk kez 1 trilyon dolar eşiğini aşan fazla, geçen yılın tamamında kırılan rekoru da geride bıraktı. Bu dönüm noktasına, ABD gümrük vergilerinin yükselmesine ve Çin'in ABD'ye sevkiyatının sert biçimde düşmesine rağmen ulaşıldı.

İçindekiler
  1. Rekor ihracat, derinleşen ticaret ayrışmasıyla buluştu
  2. Toplam ihracat artarken ABD'ye satışlar neden düştü?
  3. Gümrük vergilerindeki değişiklikler nasıl gelişti?
  4. Ticaret güzergâhları toplam akıştan daha fazla değişti
  5. Avrupa daha büyük bir pazar ve daha büyük bir risk hâline geliyor
  6. Gemi, çip ve otomobil ihracatı artışı destekliyor
  7. İç harcamalardaki zayıflık fazlayı artırıyor
  8. Baskı fabrikalara ve işletme finansmanına yayılıyor
  9. Öne Çıkanlar

Kasım ayında ihracat bir yıl öncesine göre yüzde 5,9 artarken ithalat yalnızca yüzde 1,9 yükseldi. Aradaki fark, aylık 111,68 milyar dolarlık fazla ortaya çıkardı. Ticaret fazlası, bir ülkenin yurt dışına diğer ülkelerden aldığı maldan daha fazlasını satması anlamına gelir. Çin'in büyüyen fazlası hem güçlü dış satışları hem de yurt dışından yapılan alımlardaki çok daha yavaş artışı yansıtıyor.

ABD'ye sevkiyat Kasım ayında yaklaşık yüzde 29 düşerken Avrupa, Afrika ve Güneydoğu Asya'ya yapılan satışlar bu açığı kapattı. Büyümeyi destekleyen ürünler arasında gemiler, yarı iletkenler ve otomobiller yer aldı. Rekabetçi fiyatlar, elverişli kur konumu ve geniş tedarikçi ağları, Çinli üreticilerin geleneksel olarak en büyük pazarlarının dışında alıcı bulmasına yardımcı oldu.

28 Aralık itibarıyla veriler, Çin ekonomisinin iki farklı görünümünü ortaya koyuyordu. Fabrikalar yurt dışından sipariş almaya devam ederken, ülkedeki haneler konut piyasasındaki gerileme ve iş güvencesizliği karşısında temkinli davrandı. İç harcamalardaki zayıflık da ithalatı baskılayarak fazlanın büyümesine katkıda bulundu.

Çin'in dış pazarlardaki başarısı, siyasi riskleri de artırıyor. Çin rekabeti Avrupalı üreticiler üzerindeki baskıyı artırırken Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, ticaret dengesizliği daralmazsa Avrupa'nın güçlü önlemler alabileceği uyarısında bulundu. Yılın başındaki zirve seviyelerinden gerilemiş olsa da ABD gümrük vergileri belirsizliğin önemli kaynaklarından biri olmayı sürdürüyor.

Temel değişiklik, malların hangi güzergâhlardan geçtiğinde yaşanıyor. Gümrük vergileri toplam ticaret akışını azaltmaktan çok ticaret güzergâhlarını ve üretim kararlarını değiştirdi. Böylece Çin, ABD'ye doğrudan satışları düşerken küresel imalatta önemli bir rol oynamayı sürdürdü.

Reklam

Toplam ihracat artarken ABD'ye satışlar neden düştü?

Çin'in ABD'ye ihracatı Kasım ayında bir yıl öncesine göre yüzde 28,6 düşerken, yılın Kasım ayına kadarki dönemindeki gerileme yüzde 18,9'a ulaştı. Gümrük vergilerindeki değişikliklerin zamanlaması ve Amerikalı ithalatçıların önceden alım yapması, yakın tarihli bir vergi indiriminin henüz belirgin bir toparlanma yaratmamasını açıklamaya yardımcı oluyor.

ING'nin Büyük Çin Başekonomisti Lynn Song, bu etkenlerin verilere nasıl yansıdığını şöyle anlattı:

Kasım ayında ABD'ye ihracat yıllık bazda yüzde 28,6 düştü; böylece bu yılki artış oranı eksi yüzde 18,9 oldu. Kasım ihracatının, önümüzdeki aylarda etkisini göstermesi beklenen gümrük vergisi indirimini henüz tam olarak yansıtmamış olması muhtemel. Ayrıca, ABD'li ithalatçıların vergiler yürürlüğe girmeden alımlarını artırmasıyla oluşan öne çekilmiş alımlar, önümüzdeki aylarda ticaret üzerinde baskı yaratacak.

Öne çekilmiş alımlar, normalden daha erken satın alma yapılması demektir. Amerikalı ithalatçılar, gümrük vergileri artmadan alımlarını erkene aldı; böylece sonraki aylarda talebin bir bölümü zaten karşılanmış oldu. Vergi indiriminin siparişlere, sevkiyatlara ve gümrük verilerine yansıması da zaman alabilir.

Çin, ABD'den aldığı malların yaklaşık üç katı kadar malı bu ülkeye satmayı sürdürüyor. Gümrük vergileri yükselirken Çin'in ABD'den alımları da düştü. Böylece ABD'ye ihracat zayıflasa da iki yönlü ticaret akışları arasındaki büyük fark korundu.

Avrupa ve diğer pazarlar alternatif talep kaynakları oluşturdu. Kasım ayında Avrupa Birliği'ne ihracat yaklaşık yüzde 14,8, Afrika'ya sevkiyat yaklaşık yüzde 28, Güneydoğu Asya'ya satışlar ise yüzde 8'den fazla arttı. Otomobiller, güneş panelleri ve tüketici elektroniği bu pazarlardaki talebin başlıca unsurları oldu.

Gümrük vergilerindeki değişiklikler nasıl gelişti?

Gümrük vergileri, yaygın olarak Kurtuluş Günü vergileri adıyla bilinen paket kapsamında nisanda sert biçimde yükseldi. Çoğu ithalata yüzde 10'luk genel vergi uygulanırken, belirli sektörlere ve Çin'e yönelik ek önlemler de devreye alındı. Başlangıçta manşet oranlar hızla yükseldi, ardından müzakere edilen ertelemelerle geriledi.

Reklam

Yıl içindeki ticaret değişimlerinin başlıca aşamaları şöyleydi:

  • Nisan: Kurtuluş Günü paketi, çoğu ithalata uygulanan yüzde 10'luk genel verginin yanı sıra sektörlere ve Çin'e yönelik ek önlemler getirdi.
  • Sonraki haftalar: Manşet gümrük vergisi oranları sert biçimde yükseldi, ardından müzakere edilen ertelemelerle geriledi.
  • Kasım başı: Sektörel önlemler ve geçici düzenlemeler nedeniyle ABD'nin diğer birçok ülkeden ithalata uyguladığı gümrük vergileri yaklaşık yüzde 18,5'e ulaştı.
  • Kasım: ABD'ye sevkiyat düşmesine rağmen Çin'in ihracatı toparlandı ve birikimli mal ticareti fazlası yaklaşık 1,08 trilyon dolara çıktı.
  • Yıl sonuna doğru: ABD'nin Çin mallarına uyguladığı ortalama gümrük vergileri yüzde 47,5'e yaklaşırken Çin'in ABD mallarına uyguladığı ortalama vergiler yüzde 31,9 civarında kaldı. Her iki tarafın önlemleri de ticaretin tamamını kapsıyordu.

Yıl sonuna ait ortalama oranlar, yakından izlenen politika hesaplamalarına dayanıyor. Bu oranlar her ürüne uygulanan tek bir vergiyi değil, ticaret genelindeki vergi yükünü gösteriyor.

Gümrük vergisi, ithal bir mala uygulanan vergidir. Sözleşmelere ve pazarlık gücüne bağlı olarak maliyetin bir bölümünü ithalatçılar, tüketiciler ve yabancı satıcılar üstlenebilir. Dolayısıyla yerli üreticilere sağlanan korumaya, ithal girdilere ihtiyaç duyan başka işletmelerin maliyetlerindeki artış eşlik edebilir.

Çelik ve alüminyum bu gerilimi gözler önüne serdi. Bu sektörler ilk dönemde korumadan yararlandı; ancak girdi maliyetlerinin artması ve talebin dengesiz seyretmesi daha sonra çeşitli bölgelerdeki tesisleri olumsuz etkiledi. Bazı sektörleri korurken diğerlerinin giderlerini artıran bu denge, bugün daha geniş kapsamlı gümrük vergisi tartışmalarını da şekillendiriyor.

Ticaret güzergâhları toplam akıştan daha fazla değişti

ABD'nin Çin'le mal ticaretindeki açığı 2018'de yaklaşık 418 milyar dolardan 2023'te yaklaşık 279 milyar dolara gerileyerek 139 milyar dolar civarında azaldı. Aynı dönemde ABD'nin Meksika ve Vietnam'la verdiği açık büyüdü; üretim başka ülkelere kaydı. Çin'den doğrudan daha az alım yapılırken diğer üretim merkezlerinden daha fazla alım yapıldı.

Çinli şirketler, birçok parça ve malzemeyi Çin'den almaya devam ederken ürünlerini Vietnam, Tayland veya Malezya'da monte edebiliyor. Bu düzenleme, bitmiş ürünün gönderildiği ülkeyi değiştirirken üretimde Çinli tedarikçilerin rolünü koruyor.

Reklam

Üretim hatlarının taşınmasıyla Vietnam, Tayland ve Endonezya bu yıl ABD'ye sevkiyatlarını artırdı. ABD'ye giden konteyner hacmi Vietnam'da yüzde 20'den fazla, Tayland'da yüzde 10'a yakın, Endonezya'da ise yaklaşık yüzde 5 arttı. Bu ihracatın değerinin önemli bir kısmı yine de Çin menşeli parça ve malzemelerden kaynaklandı.

Gümrük vergileri gelir de sağladı, ancak bu tutarları federal harcama açıklarıyla birlikte değerlendirmek gerekiyor. 2018'den bu yana tahsil edilen vergiler yaklaşık 257 milyar dolar oldu; yıllık federal açıklar ise 2 trilyon dolara yaklaşıyor. Bağımsız tahminlere göre yüzde 10'luk genel bir gümrük vergisi 10 yılda yaklaşık 1,7 trilyon dolar gelir sağlayabilir. Ancak misilleme önlemleri ve yavaşlayan büyüme, net mali kazancı azaltır.

Fiyat etkileri, genel enflasyon oranında sürekli bir artıştan ziyade hedef alınan malların fiyatlarında tek seferlik bir yükseliş şeklinde görüldü. Tedarik zincirlerindeki değişiklikler ve işletmelerin kâr marjları üzerindeki baskı daha derin etkiler yarattı.

Avrupa daha büyük bir pazar ve daha büyük bir risk hâline geliyor

Çinli üreticiler, ucuz ürünlere ve orta fiyat aralığındaki mallara talebin bulunduğu pazarlardaki varlıklarını genişletti. Yüksek üretim hacimleri, birbirine sıkı biçimde bağlı tedarikçiler ve agresif fiyatlandırma, rakipleri saf dışı bırakmalarına yardımcı oldu. Avrupa'da bu başarı, yerel üreticiler önemli kategorilerde pazar payı kaybederken daha fazla incelemeye yol açtı.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, ticaret dengesizliği daralmazsa Avrupa'nın harekete geçebileceği uyarısında bulunarak Çin yönetimine şöyle dedi:

Çinli liderlere, gerekli adımları atmamaları hâlinde biz Avrupalıların önümüzdeki aylarda güçlü önlemler almak zorunda kalacağını söyledim.

Avrupa, düşük fiyatlandırıldığı düşünülen elektrikli araçlar, makineler ve yeşil teknoloji ürünlerine yönelik yeni ticaret önlemlerini değerlendiriyor. Avrupa talebi bu yıl Çinli ihracatçılar için daha önemli bir dayanağa dönüştüğünden, Avrupa Birliği'nin kapsamlı bir yanıt vermesi etkili olur. Politika yapıcıların yerel sanayinin rekabet gücünü iklim hedefleri ve tüketicilerin ödediği fiyatlarla dengelemesi gerekiyor.

Çin'de tüketici fiyatlarının düşük seyretmesi, fiyat farklılıklarını hesaba katan bir rekabet gücü ölçütü olan reel efektif döviz kurundaki avantajını pekiştirdi. Düşük fiyatlar, Çin mallarını yabancı alıcıların kullandığı para birimleri cinsinden daha ucuz hâle getirebilir.

Reklam

Bölgesel üretim ağları, dayanıklılığın bir başka kaynağını oluşturuyor. Nihai montaj komşu bir ülkeye taşınırken Çinli bir tedarikçi işlerini koruyabilir. Böylece belirli bir pazara doğrudan erişim zorlaşsa bile Çin'in uluslararası ticaretteki varlığı sürdürülebilir.

Gemi, çip ve otomobil ihracatı artışı destekliyor

Konteyner gemileri ve dökme yük gemileri için biriken siparişlerin desteğiyle gemi ihracatı Kasım ayında bir yıl öncesine göre yaklaşık yüzde 26,8 arttı. Fabrikaların beyaz eşya ve otomobillerde kullanılan olgun çiplerin üretimini artırmasıyla yarı iletken sevkiyatları yaklaşık yüzde 24,7 yükseldi.

Otomobil ihracatı yaklaşık yüzde 16,7 arttı. Bataryalı elektrikli modeller Avrupa, Orta Doğu ve Latin Amerika'da pazar payı kazanarak Çin'in iç otomobil pazarı zayıflarken üreticilere satışlarını değerlendirebilecekleri bir çıkış yolu sağladı.

Nadir toprak elementi ihracatı ekimden kasıma yüzde 26,5 arttı. Kasım, Devlet Başkanı Şi Cinping ile ABD Başkanı Donald Trump'ın kritik minerallerin sevkiyatını hızlandırmayı görüştüğü dönemden sonraki ilk tam ay oldu.

Nadir toprak elementleri; elektrik motorları, rüzgâr türbinleri ve savunma sistemlerinde kullanılan mıknatıslarda yer alan bir element grubudur. Çin'in rafinajdaki hâkim konumu ülkeye pazarlık gücü sağlarken alıcılar bu malzemelerde tek bir ülkeye aşırı bağımlı olmaktan kaygı duyuyor.

Soya fasulyesi alımlarının rekor seviyede bir yıl geçirmesi bekleniyor. Çinli alıcılar, Brezilya ve Arjantin'den yüksek miktarda alım yapmayı sürdürürken yılın sonlarına doğru ABD'den siparişlerini artırdı. Hayvan yemi ve yemeklik yağ talebi, daha önce Amerikalı çiftçilerden alımları azaltan gerilimlere ağır bastı.

Rusya ile ticaret farklı bir seyir izledi. Yuan cinsinden ölçüldüğünde Çin'in Rusya'ya ihracatı Kasım ayında üst üste sekizinci ay düştü; ekimdeki daha sert gerilemenin ardından bir yıl öncesine göre yüzde 5'in biraz üzerinde azaldı. Rusya'dan ithalat ise sınırlı ölçüde yükseldi. Kur hareketleri, talepteki değişiklikler ve yaptırımlara uyum bu gelişmede rol oynamış olabilir.

İç harcamalardaki zayıflık fazlayı artırıyor

Çin'de kasım ayı ithalatının yüzde 1,9 artması, iç talebin durgunluğuna işaret ediyor. Konut piyasasındaki gerileme, iş güvencesizliği ve hanelerin temkinli harcamaları tüketimi baskılamayı sürdürüyor. Ülke liderleri iç talebi artırma ve güveni destekleme sözü verdi.

Reklam

İhracat eksi ithalat anlamına gelen net ihracat, bu yıl ekonomik büyümeye önemli katkı sağladı. Yurt dışından gelen siparişler üretimi ve gayrisafi yurt içi hasılayı (GSYH) destekliyor; ancak bu desteğin Çin dışındaki alım kararlarına ve ticaret politikalarına bağımlılığı giderek artıyor.

Perakende araç satışları tüketicilerin yaşadığı sıkıntıyı gösteriyor. Satışlar kasım ayında yaklaşık yüzde 8 düştü. Benzinli araç alımları yaklaşık yüzde 22 gerilerken yeni enerji araçlarının satışları yüzde 4'ün biraz üzerinde arttı.

Daha önce uygulanan teşvikler ve kampanyalar, yılın güçlü bir kapanış yapacağı beklentisini artırmıştı. Ancak eski aracını yenileyenlere yönelik teşvikin sona ermesi ve tüketicilerin temkinli tutumunu sürdürmesi alıcıları beklemeye yöneltti.

Çin Binek Otomobil Birliği Genel Sekreteri Cui Dongshu, kasım ayındaki gerilemenin mevsim açısından alışılmadık olduğunu şöyle anlattı:

Yıl sonunda otomobil pazarının ekimden itibaren giderek güçlenmesi beklenir. Ancak kasım ayındaki perakende satışlar önceki yıllarla karşılaştırıldığında alışılmadık bir tablo ortaya koyuyor.

Bu nedenle üreticiler, yurt dışındaki fırsatlarla ülke içindeki tüketicilerin isteksizliği arasında keskin bir tezatla karşı karşıya. Yabancı siparişlere daha fazla dayanmak bugün satışları destekleyebilir, ancak ileride gümrük vergilerine ve diğer politika değişikliklerine maruz kalma riskini artırabilir.

Baskı fabrikalara ve işletme finansmanına yayılıyor

Almanya, Japonya ve Güney Kore'deki üreticiler, Çin rekabeti yoğunlaşırken otomobil, güneş enerjisi ürünleri ve tüketici elektroniği alanlarında daha fazla ihaleyi kaybettiklerini bildiriyor. Düşük fiyatlar ve zayıf talep bazı tesislerde kapasite kullanımını düşürdü. Bazı şirketler pazar payını ve fiyatlama eğilimlerini yeniden değerlendirirken genişleme planlarını askıya aldı.

Gelişmekte olan ekonomilerdeki fabrikalar da benzer baskılarla karşılaşıyor. Endonezya ve Güney Afrika'daki üreticiler Çin fiyatlarıyla rekabet etmekte zorlanırken bazıları üretimi azalttı veya faaliyetlerini durdurdu. Buna karşılık, tedarik zincirlerini çeşitlendirmek amacıyla montaj işlerini çekebilen komşu ekonomiler yeni sipariş ve yatırımlardan pay aldı.

ABD politikaları da olası bir kısıt oluşturmayı sürdürüyor. Gümrük vergileri yeniden artırılabilir; gelişmiş çipler ve üretim araçlarına yönelik mevcut ihracat kontrolleri genişletilebilir. Çin bazı malları başka ülkelere yönlendirebilir ve yurt içindeki kapasitesini artırabilir, ancak ABD pazarına erişimin yerini büyük ölçekte ve kısa sürede dolduramaz.

Reklam

Finansman koşulları da siparişlerin sevkiyata dönüşüp dönüşmeyeceğini etkileyebilir. Gümrük vergilerindeki ani artışlar, birçok ABD'li ithalatçıyı yılın başında erken alım yapmaya yöneltti. Stoklar daha sonra azalınca işletmeler daha uzun ödeme vadeleri için pazarlık etti ve günlük faaliyetleri karşılamak için gereken işletme sermayesi arayışına girdi.

Bankalar; tahsil edilmemiş müşteri faturalarını, tedarikçilere yapılacak ödemeleri ve stokları kullanılabilir finansmana dönüştüren ticaret finansmanı araçlarına talebin arttığını bildiriyor. Kredi koşullarının sıkılaşması zamanla Çinli ihracatçılara verilen siparişleri azaltabilir. Avrupa'nın yeni önlemlerinin zamanlaması ve kapsamı, ABD'nin kısıtlamaları yeniden uygulaması ya da kredi baskısının artması belirsizliğini koruyor.

Öne Çıkanlar

  • Çin'in mal ticareti fazlası Kasım 2025'e kadar yaklaşık 1,08 trilyon dolara ulaşarak önceki yıllık rekoru aştı.
  • Kasım ayında ihracat yüzde 5,9, ithalat yüzde 1,9 arttı; aylık ticaret fazlası 111,68 milyar dolar oldu.
  • ABD'ye ihracat kasım ayında yüzde 28,6 düşerken Avrupa Birliği'ne sevkiyat yaklaşık yüzde 14,8 arttı.
  • Afrika ve Güneydoğu Asya da artan talep sağladı; kasım ayında bu bölgelere ihracat sırasıyla yaklaşık yüzde 28 ve yüzde 8'den fazla yükseldi.
  • Gemi, yarı iletken ve otomobil ihracatı büyümeyi destekledi. Nadir toprak elementi ihracatı ekimden kasıma yüzde 26,5 arttı.
  • ABD, Brezilya ve Arjantin'den yapılan alımların desteğiyle soya fasulyesi ithalatının rekor seviyede bir yıl geçirmesi bekleniyor.
  • Yıl sonuna doğru ABD'nin Çin mallarına uyguladığı ortalama gümrük vergileri yüzde 47,5'e, Çin'in ABD mallarına uyguladığı ortalama vergiler ise yüzde 31,9'a yakındı.
  • İç talebin zayıflığı ve kasım ayında perakende araç satışlarının düşmesi, güçlü dış siparişlerle tezat oluşturdu.
  • Avrupa'nın ticaret önlemleri, ABD politikalarındaki değişiklikler ve işletmeler için finansman koşullarının sıkılaşması, ihracattaki yeni kazanımları sınırlayabilir.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir