Deneyimli işçiler ayrılmaları için son tarihle karşı karşıya
Yüzlerce göçmen işçi ve destekçisi, çoğu yabancı fabrika ve inşaat işçisinin Tayvan’da en fazla 12 yıl çalışmasına izin veren kuralların kaldırılmasını talep ederek Taipei’nin merkezinde yürüdü. Belirli koşulları karşılayan bakıcılar, ülkede kalış sürelerini 14 yıla uzatabiliyor. Bu sürelere yaklaşan işçiler için anlaşmazlık; işlerini, gelirlerini, arkadaşlıklarını ve on yılı aşkın sürede kurdukları hayatı ilgilendiriyor.
İçindekiler
- Deneyimli işçiler ayrılmaları için son tarihle karşı karşıya
- Tayvan göçmen işçilerin çalışma süresini neden sınırlıyor?
- Deneyimli işçileri ülkede tutmak için yeni bir program
- Kimler başvurabiliyor, onaydan sonra ne değişiyor?
- İşverenin onayı, kimin kalabileceğini belirleyebiliyor
- Bedel, iki ülkedeki aileleri etkiliyor
- İşe alım aracıları ve doğrudan istihdam talebi
- Yatakhane anlaşmazlığı, iş yerinde söz hakkının önemini gösteriyor
- İş gücü açığı hükümetin yaklaşımını şekillendiriyor
- Hak savunucuları ülkede kalma hakkının genişletilmesini istiyor
- Bilinmesi gerekenler
Gösteri Çalışma Bakanlığı yakınlarında başladı ve yasama organına doğru ilerledi. Göçmen işçi ittifakları ve hak savunucusu grupların düzenlediği yürüyüşte, Tayvan’ın fabrikalarının ve bakım hizmetlerinin sürmesine katkıda bulunan işçiler için daha güçlü koruma, kısıtlayıcı süre sınırlarının kaldırılması ve kalıcı oturuma geçiş yolu talepleri yinelendi.
Katılımcılar sahte bombalar taşıdı ve istihdam sınırını bir kişinin geleceğine basılmış son kullanma tarihiyle karşılaştıran kostümler giydi. Bu aksesuarlar, işçiler deneyim kazandıkça ve işverenleri için daha değerli hâle geldikçe bile işlemeye devam eden saati simgeliyordu.
46 yaşındaki Endonezyalı imalat işçisi Ignas, üretim hattında 11 yıldır çalışıyor. Üst sınıra ulaşmasına bir yıl kala, bu kuralın hem becerilerini hem de Tayvan’da kurduğu kökleri reddetmek anlamına geldiğini söyledi. İşverenlerin, çalışanlarını eğitmek için yıllarını harcadıktan sonra neden onları kaybetmesi gerektiğini sorguladı.
Deneyimli işçilerin Tayvan’da çalışmaya devam etmesine neden izin verilmiyor?
12 yılın ardından süre sınırına yaklaşan Endonezyalı bakıcı Fajar, yaşlı bir Tayvanlıya bakıyor ve günün her saati bakım sağlamanın yanı sıra ev işlerini de üstleniyor. Endonezya’ya dönmek, hayatını yeniden kurması, sosyal bağlarını geride bırakması ve ailesini geçindiren gelir akışının kesilmesi anlamına gelecek.
Fajar, ayrılmaya zorlanmanın duygusal yükünü şöyle anlattı:
Eve dönmeye zorlanmak, çöpe atılmış gibi hissettiriyor.
Ayrıca bu son tarihin, Tayvan’ın iş gücü sorunlarını çözmek yerine bazı işçileri düzensiz göçmenlik statüsüne ittiğinden endişe ediyor.
Tayvan göçmen işçilerin çalışma süresini neden sınırlıyor?
Tayvan, imalat, inşaat, tarım, balıkçılık ve insanların evlerinde sağlanan bakım hizmetleri dâhil olmak üzere iş gücü açığını gidermek amacıyla yabancı işçileri belirlenmiş sektörlerde istihdam ediyor. Çalışma yılı sınırı bir rotasyon mekanizması olarak tasarlandı: İşçiler geçici işlerde çalışıyor, ardından işverenler yerlerine yenilerini alırken ülkeden ayrılıyor.
Bu çerçevenin amacı, geçici vizeler üzerinden kalıcı yerleşimi önlemek, nüfus hareketlerini yönetmek ve işverenlerin iş gücünü yenilemesini sağlamak. Fabrika ve inşaat işlerinde çalışanların çoğu 12 yıllık üst sınıra tabi. İşverenleri 2015’te getirilen koşulları karşılayan bakıcılar ise süreyi 14 yıla uzatabiliyor.
Tayvan’da yaklaşık 800 bin ila 850 bin göçmen işçi bulunuyor. En büyük gruplar Endonezya, Vietnam, Filipinler ve Tayland’dan geliyor. Yaptıkları işler, onları iki acil ihtiyacın merkezine yerleştiriyor: sanayi üretimini sürdürmek ve nüfus yaşlanırken bakım sağlamak.
Fabrikalar, üretim hatlarının düzenli işlemesi için deneyimli operatörlere ihtiyaç duyuyor. Aileler, hastaneler ve bakım kurumları ise sorumluluklarını ve ilgilendikleri kişileri tanıyan bakıcılara güveniyor. İşçiler ve işçi grupları, zorunlu ayrılışların bakım hizmetlerini aksattığını, verimliliği düşürdüğünü ve zaten personel açığı yaşayan sektörlerdeki becerileri ortadan kaldırdığını savunuyor.
Çatışmanın temelinde, geçici istihdam üzerine kurulu bir sistem ile sürekliliğe ihtiyaç duyan iş yerleri arasındaki gerilim yatıyor. Yeni bir işçi boşluğu doldurabilir ancak ayrılan çalışanın zaten bildiği makineyi, iş rutinlerini veya kişisel bakım ihtiyaçlarını öğrenmesi gerekir.
Deneyimli işçileri ülkede tutmak için yeni bir program
Çalışma Bakanlığı, Nisan 2022’de Nitelikli Yabancı İşçileri Uzun Süre Ülkede Tutma Programı’nı başlattı. Program, koşulları karşılayan işçilerin orta düzey nitelikli işçi statüsüne alınmasına olanak tanıyor; böylece 12 veya 14 yıllık sınır kalkıyor ve ülkede daha uzun süre kalmanın yolu açılıyor.
Orta düzey nitelikli işçi statüsü, hizmet süresi, beceri ve ücret koşullarını karşılayan deneyimli işçilere yönelik bir istihdam kategorisi. Program; imalat, inşaat, tarım, mezbahalar ve uzun süreli bakım dâhil olmak üzere yabancı işçi istihdam eden sektörleri kapsıyor.
Tartışmada aktarılan tarihler ve kilometre taşları, Tayvan’ın geçici istihdam çerçevesine istisnaları kademeli olarak nasıl eklediğini gösteriyor:
- 2015: Koşulları karşılayan bakıcıların çalışma süresini 14 yıla uzatmasına olanak tanıyan düzenlemeler getirildi.
- Nisan 2022: Çalışma Bakanlığı nitelikli işçileri ülkede tutma programını başlattı.
- 2025 sonbaharının başları: Göçmen iş gücünün yaklaşık yüzde 5’i orta düzey nitelikli işçi statüsüne alınmıştı.
- Ekim 2025: Başbakan, hükümetin yabancı işçi alım standartlarını ve koşullarını gözden geçirdiğini söyledi.
- Kasım 2025’in sonları: Programın başlamasından bu yana yaklaşık 60 bin işçi programa dâhil olmuştu.
Kimler başvurabiliyor, onaydan sonra ne değişiyor?
İşçilerin genellikle Tayvan’da kayda değer bir çalışma deneyimine sahip olması gerekiyor. Bu, altı yıllık hizmet süresini veya farklı sözleşmeler kapsamında uzun yıllara yayılan bir çalışma geçmişini içerebiliyor. Ardından sektörlerine uygun bir asgari ücret eşiğini karşılamaları veya teknik yeterlilik belgesi almaları gerekiyor.
Sanayi işlerinde tipik ölçüt, aylık düzenli maaşın en az 33 bin NT$ veya yıllık toplam ücretin 500 bin NT$ olması. Bakım işlerinin çoğunda eşikler daha düşük. Bu koşullar, işçinin Tayvan’da geçirdiği sürenin yanı sıra ücretini ve tanınan yeterliliklerini de kararın bir parçası hâline getiriyor.
Onay alan işçiler, olağan istihdam süresi sınırının ötesinde ülkede kalabiliyor. Orta düzey nitelikli işçi statüsünde beş yıl daha kaldıktan sonra, gerekli gelir veya yeterlilik koşullarını karşılamaları hâlinde kalıcı oturum için başvurabiliyorlar. Kalıcı oturum, Tayvan’da yaşamak için geçici istihdam düzenlemesinden daha kalıcı bir temel sağlayabilir.
Program ayrıca daha yüksek ücret, iş ve sağlık sigortasının sürmesi ve istihdam güvenliği ücretinin ödenmesine son verilmesi gibi imkânlar sunuyor. Ancak başvurular işverene bağlı: Şirket veya hane halkı, işçi adına evrakları sunuyor.
Kasım sonuna kadar programın başlamasından bu yana yaklaşık 60 bin işçi programa kabul edilmiş, başlangıçtan itibaren her yıl yaklaşık 16 bin işçi eklenmişti. Göçmen iş gücünün 800 bin ila 850 bin kişi olduğu göz önüne alındığında, bu kümülatif sayı yaklaşık yüzde 7 ila 7,5’e karşılık geliyor. Sonbaharın başlarına ait yaklaşık yüzde 5’lik oran ise o tarihte orta düzey nitelikli statü verilen işçilerin payını gösteriyor.
Dolayısıyla program, on binlerce işçi için süre sınırını aşmanın yolunu açtı; ancak göçmen iş gücünün büyük bölümü programın dışında kalıyor. Son tarihe yaklaşan işçilerin programa erişimi, hizmet yıllarından fazlasına bağlı.
İşverenin onayı, kimin kalabileceğini belirleyebiliyor
İşçiler ve hak savunucuları, işveren desteği şartının uygulamada büyük bir engel olduğunu söylüyor. Bir işçi yeterli deneyime sahip olsa bile işveren başvuruyu sunmayı reddederse başvuru yapamayabiliyor.
Bazı işverenler, daha düşük ücreti kabul eden ve aracılar üzerinden işe alınan yeni çalışanlarla deneyimli personelin yerini doldurmayı tercih ediyor. İşçinin becerileri temel görevlerin gerektirdiğinin üzerinde olsa bile düşük ücretli işlerde maaş eşiklerine ulaşmak zor olabiliyor. Bakıcılar ve fabrika operatörleri, ücretlerini uygunluk eşiğinin üzerine çıkaran küçük bir zam karşılığında daha ağır işleri kabul etmeleri için baskı gördüklerini anlatıyor.
Bu nedenle bir işçinin ülkede kalabilmesi, hane halkının veya şirketin ücret ve evraklarla ilgili kararına bağlı olabiliyor. Hak savunucuları, işçilerin orta düzey nitelikli statü için kendi başlarına başvurabilmesini istiyor. Böylece iş değiştirmek veya işverenle anlaşmazlık yaşamak, işçinin istikrarını bozmasın.
Yetkililer, ülkede tutma programının daha yüksek ücretleri, ek korumaları ve ileride kalıcı oturuma başvurma hakkını bir araya getirdiği için dengeli bir yol sunduğunu savunuyor. Ayrıca sınırın tamamen kaldırılmasının, daha üst bir istihdam kategorisine geçiş teşvikini zayıflatabileceğini belirtiyorlar.
İşçi grupları ise son tarihin kaldırılmasının, insanların daha iyi ücret ve orta düzey nitelikli statü arayışına girmesini yine teşvik edeceğini söylüyor. Onlara göre, toplu bir ayrılış süresi sınırı olmadan da istihdamın sürmesi ve daha iyi bir istihdam kategorisine geçiş mümkün olmalı.
Bedel, iki ülkedeki aileleri etkiliyor
Süre sınırına ulaşan işçiler, ülkelerine dönmek ile Tayvan’da düzenli göçmenlik statüsü olmadan kalmak arasında seçim yapmak zorunda. Göstericiler, bazı işçilerin yurt dışında o kadar uzun süre yaşadığını ve dönecekleri ülkenin onlara yabancı geldiğini, bazılarının ise gelir kesintisini karşılayamayacağını söylüyor.
İşe alım borçları bu kararı daha da zorlaştırabiliyor. Hak savunucusu gruplar ve sosyal hizmet uzmanları, aracılarla veya işverenlerle yaşadıkları anlaşmazlıkların ardından bazı işçilerin belgesiz duruma düştüğünü, sonrasında da çok az koruma sunan kayıt dışı işlerde çalışmak zorunda kaldığını anlatıyor. Bazı tahminlere göre Tayvan’daki belgesiz yabancıların sayısı 2021’den bu yana yaklaşık iki katına çıkarak 90 bine ulaştı.
Yürüyüşe katılanlar, düzenli bir statüye geçiş için açık bir yol oluşturulmasının bu sayıyı azaltacağını savunuyor. Endişeleri, işten ayrılma son tarihinin borçlarla ve devam eden iş gücü talebiyle birleşerek bazı kişileri kayıt dışı sistemde çalışmayı sürdürmeye yöneltmesi.
Tayvan’da yıllarca yaşamış pek çok işçi kilise gruplarına katıldı, topluluklar kurdu ve Mandarin Çincesi veya Tayvanca öğrendi. Bazıları anne babalarını veya kardeşlerini ziyaret için yanlarına getirdi. Başka işçiler ise kalıcı oturum aldıktan sonra eşleri ve çocuklarıyla yeniden bir araya gelmeyi umuyor.
Çalışma yılı sınırı bu planları sekteye uğratabiliyor ve hem Tayvan’daki hem de işçilerin ülkelerindeki aileleri etkileyen ayrılıklara yol açabiliyor. Bakıcılar, bakıma muhtaç yaşlıları geride bırakmanın suçluluğunu yaşadıklarını söylüyor. Fabrika işçileri ise tamamlanmamış projelere, iş arkadaşlarıyla ve komşularla kurdukları ilişkilere dikkat çekiyor. Fajar için ayrılmak, ülkesine gönderdiği maddi desteğin de kesilmesi anlamına gelecek.
İşe alım aracıları ve doğrudan istihdam talebi
Tayvan’daki göçmen işçilerin çoğu özel istihdam aracılarının üzerinden işe alınıyor ve yönetiliyor. Sistem iyice yerleşmiş durumda; ancak işçiler yüksek işe yerleştirme ücretleri, karşı tarafın lehine olan sözleşmeleri imzalamaları için gördükleri baskı ve bazı durumlarda pasaportlarının veya diğer kişisel belgelerinin alıkonulması gibi sorunlar bildiriyor.
Bir aracı, kendi hizmetleriyle ilgili bir anlaşmazlığın çözümüne de katılabiliyor. Şikâyetin çözülmesine yardımcı olan aracı, sonucun kendisini de ilgilendirebileceğinden bu durum çıkar çatışmasına yol açıyor. Hükümet istatistikleri, göçmen işçilerin ilettiği iş şikâyetlerinin önemli bir bölümünün aracılarla ilgili sorunlardan kaynaklandığını gösteriyor.
Yetkililer, işçiler ile işverenler arasındaki aracı sayısını ve maliyetleri azaltan doğrudan istihdamı yaygınlaştırmaya çalıştı. Ulusal bir çevrim içi platform artık şirketlerle işçilerin aracı olmadan bağlantı kurmasına yardımcı oluyor.
Hak savunucusu gruplar doğrudan istihdamın daha yaygın kullanılmasını ve işe alım ajanslarının daha sıkı denetlenmesini destekliyor. Daha düşük maliyetlerin ve daha açık sözleşmelerin anlaşmazlıkları azaltacağını, işçilerin ek borç altına girmeden orta düzey nitelikli işlere geçmesine yardımcı olacağını savunuyorlar.
Önerileri arasında aşırı aracı ücretlerinin aşamalı olarak kaldırılması ve işe alım ajanslarının kullanıldığı durumlarda şeffaf ücretlendirme kurallarının uygulanması bulunuyor. Ayrıca alternatifin hem işçiler hem de işverenler için daha kolay kullanılabilmesi amacıyla doğrudan işe alım süreçlerinin basitleştirilmesini, çok dilli destek sağlanmasını ve onay sürelerinin netleştirilmesini istiyorlar.
Yatakhane anlaşmazlığı, iş yerinde söz hakkının önemini gösteriyor
Taipei’deki yürüyüş sırasında bir tıbbi cihaz şirketinde çalışan Filipinli fabrika işçisi, yatakhanede uygulanan katı programları anlattı. Kuralların çalışanların ne zaman uyuyabileceğini veya odalarından çıkabileceğini kısıtladığını söyledi.
Şirket tarafından yönetilen lojmanlar, işçilerin hayatını vardiyaların ötesinde de şekillendirebiliyor. Güvenlik önlemi olarak sunulan kurallar, hareketler ve günlük rutinler üzerinde sıkı denetimlere dönüşebiliyor. Böylece barınma düzenlemeleri de işçilerin daha fazla söz sahibi olmak istediği bir alan hâline geliyor.
İşçi, iş yerinde sendika kurulduktan sonra koşulların iyileştiğini söyledi. Çalışanlar yatakhanelerde daha özgür oldu; ücret ve çalışma saatleriyle ilgili kaygılarını dile getirebilecekleri daha güçlü bir kanala kavuştu.
Şirket, yatakhane kurallarının temizlik, düzen ve güvenliği sağlama amacı taşıdığını söyledi. Geri bildirimleri topladığını ve ardından günlük hayatı etkileyen önlemleri gevşettiğini belirtti. Bu olay, toplu eylem ve müzakerenin iş yeri lojmanlarındaki düzenlemeleri nasıl değiştirebileceğini ve işçilerin nerede, nasıl yaşadıkları üzerinde neden daha fazla söz sahibi olmak istediklerini gösteriyor.
İş gücü açığı hükümetin yaklaşımını şekillendiriyor
Tayvan, süper yaşlı toplum statüsüne doğru ilerlerken bakıcı ve sağlık destek personeline olan talep artıyor. Doğum oranlarının düşmesi ve daha az yerli işçinin fabrika işlerini tercih etmesiyle imalat sektöründe de ayrı bir personel açığı yaşanıyor.
Politika yapıcılar yabancı işçilere açık iş alanlarını genişletti ve doğrudan istihdamı teşvik etti. 2022’de başlatılan ülkede tutma programı, olağan 12 veya 14 yıllık sınırı aşarak kalmanın başlıca yolu olmayı sürdürüyor.
Bakanlar kurulu, yerel çalışanların ücret artışlarını ek göçmen işçi alım kotalarına bağlayan teşvikler de gündeme getirdi. Bir plana göre işveren, yerel bir çalışanın aylık ücretini 2.000 NT$ artırdığı her seferde bir göçmen işçi daha alabilecek.
Eleştirmenler, bu yaklaşımın hem yerli hem de yabancı işçilerin adil ücret ve daha güvenli koşullara ihtiyacı olduğu hâlde onları rakip gruplar gibi gösterdiğini söylüyor. Bir grubun ücret artışının diğer grubun iş pozisyonuna bağlanması yerine, ülkede tutma kararlarının beceri ve deneyime odaklanmasını istiyorlar.
Başbakan ekim ayında hükümetin yabancı işçi alım standartları ve koşullarına ilişkin kapsamlı bir inceleme yürüttüğünü ve incelemenin ardından yeni önlemlerin açıklanacağını söyledi. Bu önlemler için bir tarih verilmedi.
İşverenlerin öncelikleri farklı. Bazıları ücretlerin sıkışmasını önlemek ve yeni çalışanları başlangıç düzeyindeki ücretlerle işe almak için işçi rotasyonunu destekliyor. Diğerleri ise eğitim maliyetlerini düşürmeleri ve hata oranlarını düşük tutmaları nedeniyle deneyimli işçilerin ülkede kalmasından yana.
Ülkede tutma programı, işverenlere işçilerin statüsünü yükseltme teşviki de veriyor. Bir şirket belirli sayıda yabancı çalışanını orta düzey nitelikli statüye geçirdiğinde, aynı sayıda yeni işçi alabiliyor. Bu düzenleme, giriş seviyesi pozisyonlarda iş gücü arzını korurken deneyimin de sürmesini amaçlıyor.
Hak savunucuları ülkede kalma hakkının genişletilmesini istiyor
Göçmen işçi örgütleri ve sendikalar, mavi yakalı işlerdeki sürenin üst sınırının kaldırılmasını istiyor. Tayvan’da geçirilen toplam yıl sayısı yerine, çalışmaya devam etme ve sicilin temiz olması koşullarına dayalı bir ülkede kalma hakkı öneriyorlar.
Ayrıca işçilerin kendi başlarına başvuru yapabilmesini, ücret eşiklerinin her sektöre göre ayarlanmasını ve bakım becerilerinin daha kapsamlı biçimde tanınmasını talep ediyorlar. Önerileri arasında, pek çok bakıcının hâlihazırda tamamladığı sertifika kurslarının resmî olarak tanınması ve bakım işinin vasıfsız iş değil, nitelikli iş olarak değerlendirilmesi de bulunuyor.
Hak savunucuları, Tayvan’da on yıldır yaşayıp çalışanlar için kalıcı oturuma geçiş sürecinin hızlandırılmasını destekliyor. Gerçekçi gelir ve konut koşulları karşılandıktan sonra eşlerin ve çocukların işçilerin yanına gelebilmesini sağlayacak aile birleşimi politikaları da istiyorlar.
Onların savunduğu yaklaşım, istihdam istikrarını gündelik hayattaki süreklilikle ilişkilendiriyor. Deneyimli çalışanları ülkede tutmak üretimin istikrarına katkıda bulunabilir, bakım ilişkilerinin sürmesini sağlayabilir ve hanelerin geleceklerini bir sonraki sözleşmenin ötesinde planlamasına yardımcı olabilir. Daha düşük işe alım maliyetleri ve daha basit doğrudan istihdam da istikrarsızlığın başka bir boyutunu giderebilir.
Çalışma Bakanlığı’nın yaklaşımı, bu fırsatları ücret, yeterlilik ve işveren başvurusunun erişimi belirlediği ülkede tutma programı çerçevesinde sunuyor. Göstericiler ise temel süre sınırının da kaldırılmasını istiyor. Ignas, Fajar ve üst sınıra yaklaşan diğer işçiler için acil mesele, yıllarca süren faydalı çalışmalarının Tayvan’da kalıcı bir yere mi, yoksa zorunlu ayrılışa mı kapı açacağı.
Bilinmesi gerekenler
- Yüzlerce işçi ve destekçisi, göçmen işçilere yönelik çalışma süresi sınırlarının kaldırılmasını talep etmek için Taipei’nin merkezinde yürüdü.
- Fabrika ve inşaat işçilerinin çoğu 12 yıllık sınıra tabi. Koşulları karşılayan bakıcılar, 2015’te getirilen düzenlemeler kapsamında bu süreyi 14 yıla uzatabiliyor.
- Nisan 2022’de başlatılan ülkede tutma programı, orta düzey nitelikli işçi statüsü onaylanan çalışanlar için süre sınırını kaldırıyor.
- Kasım 2025 sonuna kadar yaklaşık 60 bin işçi programa dâhil olmuştu; programın başlangıcından bu yana her yıl yaklaşık 16 bin işçi eklendi.
- Başvuru üzerindeki işveren kontrolü ve ücret koşulları, onay almaya çalışan işçilerin başlıca kaygıları arasında.
- İşçiler, orta düzey nitelikli statüde beş yıl geçirdikten sonra gelir veya yeterlilik koşullarını karşılıyorlarsa kalıcı oturum için başvurabiliyor.
- Hak savunucuları bağımsız başvuru hakkı, bakım becerilerinin tanınması, daha düşük işe alım maliyetleri, daha basit doğrudan istihdam ve aile birleşimi talep ediyor.
- Hükümet işe alım standartları ve koşullarını gözden geçirirken ülkede tutmayı teşvik ediyor ve ek göçmen işçi alımına yönelik teşvikleri değerlendiriyor.






