Pulau Pari sakinleri, İsviçre mahkemesinde Holcim’den iklim zararlarının karşılanmasını ve emisyon kesintisi talep ediyor

9 dakikalık okuma
Pulau Pari sakinleri, İsviçre mahkemesinde Holcim’den iklim zararlarının karşılanmasını ve emisyon kesintisi talep ediyor

Dört ada sakini onarım ve küresel emisyonların azaltılmasını istiyor

Cakarta’nın kuzeyindeki alçak rakımlı Pulau Pari adasında yaşayan dört kişi, İsviçre’de bir mahkemeden çimento şirketi Holcim’in, merkezinden binlerce kilometre uzakta meydana gelen iklim zararlarının masraflarına katkıda bulunmasına hükmetmesini istiyor. Davacıların her biri, onarım ve kıyı koruma çalışmaları için 3.600 İsviçre frangı talep ediyor. Daha kapsamlı talepleri ise şirketin küresel emisyonlarını 2019 seviyelerine kıyasla 2030’a kadar yüzde 43, 2040’a kadar yüzde 69 azaltmasını zorunlu kılacak bir karar.

İçindekiler
  1. Dört ada sakini onarım ve küresel emisyonların azaltılmasını istiyor
  2. Sel suları evlere, kuyulara ve plajlara ulaşıyor
  3. Kıyı geriledikçe geçim kaynakları da değişiyor
  4. Ada sakinleri kısıtlı kaynaklarla koruma önlemleri alıyor
  5. Dava Zug’daki mahkemeye nasıl taşındı?
  6. Ada sakinlerinin talebinin dayandığı hukuk kuralları
  7. Çimento üretimi Holcim’i neden hedefe koyuyor?
  8. Holcim, emisyon sınırlarını yasama organlarının belirlemesi gerektiğini savunuyor
  9. Kabul edilebilirlik kararının ardından ne olabilir?
  10. Öne Çıkanlar

Zug Kantonu Mahkemesi’nde görülen hukuk davası, küresel bir sorunu tek tek evlerde ve geçim kaynaklarında meydana gelen zararlarla ilişkilendiriyor. Ada sakinleri, Holcim ve önceki şirketlerinin geçmişteki ve günümüzdeki karbon emisyonlarının, Endonezya’daki adalarında deniz seviyesinin yükselmesine, sellere ve kıyı erozyonuna katkıda bulunduğunu savunuyor. Daha fazla ısınmayı sınırlayacak adımların yanı sıra, zararın orantılı bir bölümünün karşılanmasını istiyorlar.

Yaklaşık 1.500 kişinin yaşadığı Pulau Pari’de sakinlerin çoğu su çizgisinden birkaç metre uzakta oturuyor. Sel suları giderek daha sık evlere ve dükkânlara ulaşırken, şnorkelle yüzme ve balıkçılık için kullanılan plajlar daralıyor. Davacılar arasında konukevi işletmecisi Ibu Asmania ile turizm çalışanı Arif Pujianto da bulunuyor. İkili, iklim değişikliğinin yaşamı her yıl biraz daha zorlaştırdığını söylüyor.

26 Kasım 2025 itibarıyla mahkeme, davanın görülüp görülemeyeceğine henüz karar vermedi. 3 Eylül 2025’te yapılan ön duruşmada kabul edilebilirlik, yani mahkemenin uyuşmazlığı görme yetkisi olup olmadığı ve şikâyetin usul şartlarını karşılayıp karşılamadığı ele alındı. Dava ilerlerse zarara ve bunun şirket emisyonlarıyla bağlantısına ilişkin deliller daha sonra incelenecek.

Ada sakinlerine Endonezya ve Avrupa’daki sivil toplum kuruluşları destek veriyor. Talepleri, İsviçre’de bu türden görülen ilk dava olabilir ve iklim zararlarının karşılanması ile korunma talep eden diğer topluluklar için bir emsal oluşturabilir.

Reklam

Sel suları evlere, kuyulara ve plajlara ulaşıyor

Pulau Pari deniz seviyesinin ancak biraz üzerinde yer alıyor. Gezegen ısındıkça ve deniz seviyesi yükseldikçe, yüksek gelgitler ve fırtınalar suyu yollara, insanların yaşadığı ve çalıştığı yerlere taşıyor. Ailelerin içme suyu için kullandığı kuyulara da tuzlu su karışıyor.

Ada sakinleri, kıyı şeridindeki bildik işaretlerin kaybolduğunu ve deniz suyunun eskiden güvenle kuru kalan eşiklere kadar ulaştığını anlatıyor. Çevre kuruluşlarına göre adanın yüzölçümünün yaklaşık yüzde 11’i son yıllarda yok oldu. Isınma sürerse Pulau Pari’nin büyük bölümünün yüzyıl ortasına kadar su altında kalabileceğinden endişe eden çok sayıda kişi var.

Seller, duvar ve zeminleri onarma masraflarının ötesinde sorunlara yol açıyor. Kirlenen kuyular, içme suyuna erişimi etkiliyor. Tuzlu su ekipmanlara zarar veriyor; motosiklet ve tekne motorlarını paslandırıyor. Erozyon, ziyaretçi çekmeye yardımcı olan plajları daraltarak adanın turizm gelirini baskı altına alıyor.

Bu nedenle davacılara göre iklim zararı; toprak kaybı, eşyaların zarar görmesi, sağlığın tehlikeye girmesi ve gelirlerin daha güvencesiz hâle gelmesinden oluşuyor. Açtıkları dava, yerel kayıpları yurt dışında faaliyet gösteren bir şirketin emisyonlarının ölçülebilir bir payıyla ilişkilendirmeyi amaçlıyor.

Kıyı geriledikçe geçim kaynakları da değişiyor

Pulau Pari’de geçim bir zamanlar deniz yosunu yetiştiriciliğine dayanıyordu. Ancak ısınan sular ürünlere zarar verdi ve bu faaliyeti sürdürülemez hâle getirdi. Pek çok ada sakini turizme yönelerek küçük konukevleri işletmeye, tekne kiralamaya, Cakarta’dan gelen ziyaretçilere yiyecek ve malzeme satmaya başladı.

Ibu Asmania ve Arif Pujianto, işleri adanın ziyaretçiler için erişilebilir ve cazip kalmasına bağlı olan kişiler arasında. Isınan sular deniz yosunu yetiştiriciliğinin altını zaten oyarken, plajların daralması ve sel hasarı bu yeni gelir kaynağını da tehdit ediyor.

Balıkçılar da giderek daha fazla zorluk yaşadıklarını anlatıyor. Yerel olarak Bobby adıyla tanınan Mustaghfirin, av miktarının azaldığını, denizde koşulların daha tehlikeli hâle geldiğini ve hava değişikliklerini tahmin etmenin zorlaştığını söylüyor. Adanın sorunları kıyı şeridinin ötesine, sakinlerin geçimini sağladığı sulara da uzanıyor.

Reklam

Ada sakinleri kısıtlı kaynaklarla koruma önlemleri alıyor

Pulau Pari sakinleri alçak setler oluşturmak için taş yığdı, kumu tutmak amacıyla mangrov ve başka bitkiler dikti, imkân buldukları evlerde zeminleri yükseltti. Bu önlemler koruma sağlıyor, ancak suyu tek başlarına durduramıyor.

Kısıtlı kaynaklar nedeniyle haneler, her yeni mevsimde oluşan hasarları tekrar tekrar onarmak zorunda kalıyor. Davacılar zeminleri yükseltmek, duvarları onarmak, mangrov ve başka koruyucu bitkiler dikmek için para istiyor. Ayrıca topluluğun geçici onarımları tekrarlamak yerine kalıcı önlemler geliştirebilmesi için planlama desteği talep ediyorlar.

Dört davacının talep ettiği tazminatın toplamı, kişi başı 3.600 frank üzerinden 14.400 İsviçre frangı. Bu ödemeler adadaki somut ihtiyaçları karşılamayı amaçlarken, emisyonların azaltılmasına yönelik ayrı talep, tehdide katkıda bulunan kirliliği hedef alıyor.

Dava Zug’daki mahkemeye nasıl taşındı?

İsviçre’de hukuk davası açılmadan önce uzlaşma girişiminde bulunulması gerekiyor. Uzlaşma, mahkemeden karar vermesini istemeden önce taraflara anlaşmazlığı çözme fırsatı sunuyor. Pulau Pari sakinleri bu süreci Temmuz 2022’de Zug Kantonu’nda başlattı, ancak anlaşma sağlanamadı.

Ada sakinleri davayı 2023’ün başlarında; İsviçre Kilise Yardımı (HEKS), Avrupa Anayasal ve İnsan Hakları Merkezi (ECCHR) ile Endonezya’daki WALHI’nin desteğiyle açtı. Mahkeme, yeterli maddi imkânları olmadığını ve başvurularının başarı şansından yoksun olmadığını tespit ederek Ekim 2023’te kendilerine ücretsiz hukuki yardım sağladı.

Şimdiye kadarki başlıca aşamalar şöyle:

  • Temmuz 2022: Ada sakinleri, Zug Kantonu’nda zorunlu uzlaşma sürecini başlattı. Süreç anlaşma sağlanamadan sona erdi.
  • 2023’ün başları: Dört davacı hukuk davasını kanton mahkemesinde açtı.
  • Ekim 2023: Mahkeme, maddi durumlarını ve başvurularının başarı olasılığını dikkate alarak ücretsiz hukuki yardım sağladı.
  • 3 Eylül 2025: Mahkeme, kabul edilebilirlik konusuna odaklanan bir ön duruşma yaptı.
  • 26 Kasım 2025: Davanın devam edip edemeyeceğine ilişkin karar henüz verilmemişti.

Öncelikle hâkimlerin davayı görmeye yetkili olup olmadıklarına ve usul şartlarının karşılanıp karşılanmadığına karar vermesi gerekiyor. Davanın devamına izin verilirse süreç, zarar ve nedensellik delillerine, yani itiraz konusu davranış ile talep edilen zarar arasındaki bağlantıya odaklanacak.

Reklam

Ada sakinlerinin talebinin dayandığı hukuk kuralları

Davacılar, şirket emisyonlarına ilişkin davalarda nadiren bir arada görülen iki talebi birleştirmek için İsviçre’nin genel medeni hukuk hükümlerine dayanıyor: iklim zararlarının orantılı biçimde karşılanması ve Paris Anlaşması’nın sıcaklık hedefleri doğrultusunda emisyonları azaltma kararı.

İsviçre Medeni Kanunu’nun 28. maddesi, sağlık ve bedensel bütünlük dâhil olmak üzere kişilik haklarını koruyor. Borçlar Kanunu’nun 41. maddesi ise hukuka aykırı biçimde zarara yol açılması hâlinde tazminat öngörüyor. Ada sakinleri, Holcim’in geçmişteki ve devam eden emisyonlarının evlerini, geçim kaynaklarını ve sağlıklarını tehdit eden sellere ve erozyona katkıda bulunduğunu savunuyor.

Davaları orantılı sorumluluk ilkesine dayanıyor. Ada sakinlerinin atıfta bulunduğu araştırmalara göre, geçmişteki küresel endüstriyel karbondioksit emisyonlarının yaklaşık yüzde 0,42’si Holcim ve önceki şirketlerinden kaynaklanıyor. Davacılar, soruna ölçülebilir bir katkının, adadaki zarar ve önleme masraflarına da karşılık gelen bir katkı sağlanmasını gerektirdiğini savunuyor.

2019 emisyonları baz alınarak 2030’a kadar yüzde 43, 2040’a kadar yüzde 69 azaltım talebi, davanın ikinci bölümünü oluşturuyor. Ada sakinleri, mahkemenin şirketin hem bugüne kadar verilen zarar için ödeme yapmasını hem de faaliyetlerinde değişikliğe gitmesini zorunlu kılmasını istiyor.

Mahkemenin deniz seviyesinin yükselmesine, bunun Pulau Pari üzerindeki etkilerine ve kurumsal emisyonlara atfedilebilecek paya ilişkin delilleri incelemesi gerekecek. Böylece şirketin faaliyetleriyle uzaktaki bir adada meydana gelen somut kayıplar arasında, özel bir iklim yasası yerine mevcut medeni hukuk hükümleri üzerinden bağlantı kuruluyor.

Çimento üretimi Holcim’i neden hedefe koyuyor?

Sektör tahminlerine göre çimento üretimi, küresel karbondioksit emisyonlarının yaklaşık yüzde 7’sinden sorumlu. Üretim iki temel yolla emisyona neden oluyor: Klinker üretmek için ısıtılan kireçtaşı karbondioksit salıyor; bu süreçte kullanılan fırınlar da genellikle fosil yakıtlarla çalışıyor.

Klinker, çimentonun karbon yoğunluğu en yüksek bileşeni. Çimento karışımlarındaki klinker oranını azaltmak emisyonları düşürebilir; üretimde kullanılan enerjiyi değiştirmek de imalat sürecinin başka bir bölümündeki emisyonları hedef alır.

Şirketlerin iklim değişikliğine katkısını izleyen araştırmacılar, enerji ve malzeme sektörlerindeki büyük üreticileri “karbon majörleri” olarak tanımlıyor. 20. yüzyılın ortalarından bu yana gerçekleşen emisyonları inceleyen araştırmalar, Holcim ve önceki şirketlerine 7 milyar tondan fazla endüstriyel karbondioksit atfederek bunun geçmişteki küresel toplamın yaklaşık yüzde 0,42’sini oluşturduğunu belirtiyor.

Bu rakamlar, ada sakinlerinin neden Holcim’i davalı olarak seçtiğini ve neden orantılı sorumluluk talep ettiğini açıklıyor. Davacıların iddiasına göre Holcim, katkısının yol açtığı zararla bağlantılı masrafların bir bölümünü karşılamalı ve sorunu büyütmeye devam eden emisyonlarını azaltmalı.

Reklam

Holcim, emisyon sınırlarını yasama organlarının belirlemesi gerektiğini savunuyor

Holcim iklim eylemine bağlı olduğunu söylüyor ve emisyon seviyelerinin belirlenmesinin hukuk mahkemelerinin değil, yasama organlarının işi olduğunu savunuyor. İsviçreli şirket yaptığı açıklamada, temel meselenin karbondioksit emisyonları üzerindeki yetkinin hangi makama ait olduğu olduğunu belirtti.

"Bize göre kimin ne kadar CO2 salabileceği, hukuk mahkemesinin değil yasama organının yetkisindedir".

Holcim, yenilenebilir enerji kullanımının artırılmasına ve klinker oranı daha düşük çimento karışımlarına dikkat çekiyor. Şirket, faaliyetlerinden kaynaklanan karbondioksit emisyonlarını 2015’ten bu yana yüzde 50’den fazla azalttığını ve 2050’ye kadar net sıfır emisyona ulaşmayı hedeflediğini söylüyor.

Davacılar ve onlara destek veren sivil toplum kuruluşları, bu taahhütlerin sorunun boyutunu ve aciliyetini yansıtmadığını savunuyor. Ayrıca geleceğe yönelik hedeflerin, Pulau Pari’de bugüne kadar meydana gelen zararların sorumluluğunu çözümsüz bıraktığını ileri sürüyorlar.

Holcim, çimento sektöründeki emisyonların azaltılmasını politika çözümleri gerektiren bir zorluk olarak nitelendiriyor. Ada sakinlerini destekleyenler ise bir şirketin iklim değişikliğine katkısı zararla ilişkilendirildiğinde medeni hukuk kapsamında sorumlu tutulup tutulamayacağına odaklanıyor.

Ada sakinlerinin davasına destek veren avukat ve iş dünyası ile insan hakları uzmanı Nina Burri, hesap verebilirlik taleplerinin ardındaki ilkeyi şöyle ifade etti:

"Bir şirket zarara yol açtıysa bundan sorumlu tutulmalıdır".

Kabul edilebilirlik kararının ardından ne olabilir?

Zug Kantonu Mahkemesi’nin vereceği bir sonraki karar, davanın devam edip edemeyeceğiyle ilgili. Devam etmesi hâlinde mahkeme; deniz seviyesinin yükseldiğine, yerel zararlara ve bunların Holcim’in emisyonlarıyla bağlantısına ilişkin deliller dâhil olmak üzere davanın esasını değerlendirecek. Taraflardan herhangi biri karara itiraz edebilir ve nihai kararın çıkması yıllar alabilir.

Olası hukuki çözümler, onarım masraflarının ve yerel koruma önlemlerinin karşılanmasından, iklim biliminin ölçütleriyle uyumlu emisyon azaltımları dâhil olmak üzere şirket faaliyetlerinde değişiklik yapılmasını zorunlu kılan kararlara kadar uzanıyor. Pulau Pari sakinleri için acil hedef, evlerini korumaya daha fazla kaynak sağlanması ve büyük emisyon kaynaklarının küçük adalara varlığını sürdürme şansı verecek sıcaklık sınırlarına ulaşmak için harekete geçmesi.

Dava, büyüyen iklim davaları alanının bir parçası. Dünya genelinde iklim değişikliğiyle bağlantılı 2.000’den fazla hukuki süreç başlatıldı ve büyük emisyon kaynaklarını hedef alan davalar giderek daha fazla öne çıkıyor. Şirketlere karşı açılan davalar fosil yakıtların ötesine geçerek gıda, finans ve ağır sanayi sektörlerine de uzanıyor.

Uluslararası Adalet Divanı, Temmuz 2025’te iklim değişikliğinden zarar gören kişilerin zararın tamamen giderilmesini talep etme hakkına sahip olabileceğine dair bir görüş yayımladı. Devletlerin yükümlülüklerini ele alan bu görüş, İsviçre’deki bir hukuk mahkemesi için bağlayıcı değil. İklim zararlarının giderilmesine giderek daha fazla önem verilen daha geniş bir hukuk tartışmasının parçasını oluşturuyor.

Reklam

Pulau Pari davası bu tartışmayı belirli bir topluluğa ve belirli bir şirkete taşıyor. Tazminat, uyum çalışmaları için finansman ve emisyon kesintisi taleplerini bir araya getiren dava, uyum desteği sağlama ve şirketleri ulusal sınırların ötesinde sorumlu tutma çabalarını etkileyebilir.

Öne Çıkanlar

  • Uzlaşma sürecinin Temmuz 2022’de anlaşma sağlanamadan sona ermesinin ardından Pulau Pari’den dört kişi İsviçre’de Holcim’e dava açtı.
  • Yaklaşık 1.500 kişinin yaşadığı ada; seller, erozyon ve içme suyu kuyularına tuzlu su karışmasıyla karşı karşıya. Çevre kuruluşlarına göre adanın topraklarının yaklaşık yüzde 11’i son yıllarda yok oldu.
  • Her davacı onarım ve koruma önlemleri için 3.600 İsviçre frangı, toplamda 14.400 frank talep ediyor.
  • Ada sakinleri ayrıca küresel emisyonların 2019 seviyelerine kıyasla 2030’a kadar yüzde 43, 2040’a kadar yüzde 69 azaltılmasını istiyor.
  • Davada atıfta bulunulan araştırmalara göre, geçmişteki küresel endüstriyel karbondioksit emisyonlarının yaklaşık yüzde 0,42’si, yani 7 milyar tondan fazlası, Holcim ve önceki şirketlerinden kaynaklanıyor.
  • Sektör tahminlerine göre çimento üretimi küresel karbondioksit emisyonlarının yaklaşık yüzde 7’sinden sorumlu.
  • Holcim, emisyon sınırlarını yasama organlarının belirlemesi gerektiğini savunuyor; faaliyetlerinden kaynaklanan emisyonları 2015’ten bu yana yüzde 50’den fazla azalttığını belirtiyor ve 2050’ye kadar net sıfır emisyonu hedefliyor.
  • 3 Eylül 2025’teki ön duruşmanın ardından kabul edilebilirlik kararı, 26 Kasım 2025 itibarıyla hâlâ bekleniyordu.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir