6,3 milyar RM’lik proje, ihale ve arazi devirleri nedeniyle mercek altında
Malezya Yolsuzlukla Mücadele Komisyonunda (MACC) görevli bir soruşturmacı, Kuala Lumpur Asliye Mahkemesine, Penang’daki 6,3 milyar RM’lik deniz altı tüneli ve üç çift yoldan oluşan projenin doğrudan müzakere yoluyla düzenlendiğini söyledi. Bu ifade, eski başbakan Lim Guan Eng’in projenin açık ihaleyle yürütüldüğü yönündeki açıklamasına itiraz niteliği taşıyor.
İçindekiler
- 6,3 milyar RM’lik proje, ihale ve arazi devirleri nedeniyle mercek altında
- 2011 anlaşması neden önem taşıyor?
- Savcılığın kâr ve ödemelere ilişkin iddiaları
- Değeri 208,75 milyon RM olan iki arazi parseli
- Savunma, soruşturmacının rolüne itiraz ediyor
- Zarul, Lim’i korumaya yönelik girişimlerini anlattı
- Gnanaraja’nın 2 milyon RM nakde ilişkin anlatımı
- Güvenilirlik tartışmaları ve suçlamaların düşürülmesi talebi
- Proje ve kovuşturma süreci nasıl gelişti?
- Bilinmesi gerekenler
Kıdemli Başkomiser Zulhelmi Ramli, Penang hükümeti ile Beijing Urban Construction Group arasında 2011’de imzalanan mutabakat zaptının, teklif çağrısı süreci başlamadan önce ihalenin Consortium Zenith BUCG Construction Sdn Bhd’ye verilmesine yardımcı olduğunu ifade etti. Sürecin, açık ihale yapılması yönündeki yürütme konseyi kararından saptığını ve bu ölçekteki bir projede beklenen şeffaflık şartlarını karşılamadığını söyledi.
Savcılık, Lim’in projenin kârının yüzde 10’unu talep ettiğini, 3,3 milyon RM nakit kabul ettiğini ve proje bağlantılı şirketlere toplam değeri 208,75 milyon RM olan iki devlet arazisi parselinin devredilmesine neden olduğunu iddia ediyor. İddia edilen eylemler 2011-2017 dönemini kapsıyor.
O dönemde Penang hükümetinin başında olan Lim, dört suçlamanın tamamında suçsuz olduğunu beyan etti. Projenin açık ihaleyle yürütüldüğünü, eyalet yetkililerinin tavsiyelerine dayandığını ve rüşvet talep etmediğini savunuyor.
15 Ekim 2025 itibarıyla dava, Asliye Mahkemesi hâkimi Azura Alwi’nin önünde devam ediyor. Savunma, soruşturmacının vardığı sonuçlara ve kilit tanıkların güvenilirliğine itiraz ederken savcılık, ihale süreci, arazi işlemleri ve iddia edilen nakit teslimatları hakkında tanıklıklar sundu. Lim, Ağustos 2020’de suçlandı.
2011 anlaşması neden önem taşıyor?
Zulhelmi, mutabakat zaptında açık ihaleden söz edilmediğini ve belgenin doğrudan ihale işlevi gördüğünü söyledi. Tanıklığına göre Lim anlaşmanın yapılmasını sağladı ve eyalet yetkililerinden iş insanı Zarul Ahmad Mohd Zulkifli’ye süreçte yardımcı olmaları istendi.
Soruşturmacı, mutabakat zaptının teklif çağrısı (RFP) sürecinden ve daha geniş çaplı rekabetin başlayabilmesinden önce imzalandığını söyledi. Anlatımı, savcılığın davasında kararların hangi sırayla alındığına merkezi bir önem kazandırıyor: Soruşturmacılara göre eyaletin açık ihale yapılacağı yönündeki kamuoyuna açık tutumu, projenin düzenlenme biçimiyle örtüşmüyordu.
Mutabakat zaptı, nihai bir sözleşme niteliği taşımak yerine tarafların birlikte çalışma niyetini gösterir. RFP ise tanımlı bir proje için teklif sunulmasını ister. Soruşturmacıların kaygısı, erken bir anlaşmayla tercih edilen bir şirketin seçilmesinin, daha sonra yapılacak rekabeti göstermelik hâle getirebilmesi.
Açık ihalelerde uygun koşulları taşıyan istekliler, genellikle kamuya açık duyurular aracılığıyla teklif verir. Yetkililer daha sonra bu teklifleri yayımlanmış ölçütlere göre değerlendirir. Amaç adil rekabeti, uygun teknik çözümleri ve kamu kaynaklarının karşılığını almayı sağlamaktır.
Doğrudan müzakerede kamu kurumu, rekabetçi bir süreç olmadan tercih ettiği yükleniciyle görüşür. Bu yönteme acil durumlarda veya belirli bir teknoloji ya da kapasitenin yalnızca tek bir şirkette bulunması gibi sınırlı koşullarda başvurulabilir. Şirket seçiminde denetim daha az olduğundan, artan yolsuzluk risklerini gidermek için güçlü kayıt ve onay mekanizmaları gerekir.
Lim’in avukatları, teklif çağrısının teklif çekmek amacıyla başlatıldığını ve değerlendirmeleri Lim’in şahsen değil, yetkililerin yaptığını söylüyor. Projenin eyaletin ihale prosedürlerine uygun olduğunu ve açık ihaleyle yürütüldüğünü savunuyorlar. Mahkemenin, bu savunmayı önceki anlaşmaya ilişkin soruşturmacı anlatımıyla birlikte değerlendirmesi gerekiyor.
Savcılığın kâr ve ödemelere ilişkin iddiaları
Savcılık, Lim’in projeyi elde etmesine yardım etmesi karşılığında Mart 2011’de Kuala Lumpur’daki The Gardens Hotel yakınlarında Zarul’dan proje kârının yüzde 10’unu talep ettiğini iddia ediyor.
Zulhelmi, soruşturmasının Lim’in görevini kullanarak Zarul’a ve Consortium Zenith çatısı altındaki şirketlere ihalenin verilmesine yardımcı olduğunu gösterdiğini söyledi. Soruşturmada eyalet yetkililerinden, şirket çalışanlarından ve diğer tanıklardan alınan ifadeler ile belgeler kullanıldı.
İddialar birkaç farklı menfaat türünü kapsıyor: talep edildiği öne sürülen kâr payı, alındığı iddia edilen 3,3 milyon RM nakit ve devlet arazilerinin devri. Savcılık, mahkemeden ihale, ödemeler ve arazi işlemlerinin birbiriyle nasıl bağlantılı olduğunu değerlendirmesini istiyor.
Soruşturmacı, girişimin ulaşım iyileştirmelerinden çok değerli araziler ve özel menfaatlerle ilgili olduğunu değerlendirdi. Bulgularını açıklamasının ardından savcılık, soruşturmanın mühendislik çalışmaları ve proje takvimleri yerine arazi hareketleri ve ödemelere neden odaklandığını sordu.
MACC soruşturmacısı Zulhelmi, delillerin ne gösterdiğine ilişkin değerlendirmesini şöyle dile getirdi:
Bu bir arazi vurgunuydu,
Lim, usulsüzlük yaptığını reddediyor. Savunması, ihalenin gerçekten açık olup olmadığına veya delillerin suçluluğu gösterip göstermediğine ilişkin bir tanığın görüşünün, davanın tamamını dinledikten sonra hâkimin karar vermesi gereken bir konu olduğunu savunuyor.
Değeri 208,75 milyon RM olan iki arazi parseli
Arazi iddiaları, Penang eyaletine ait ve toplam değeri 208,75 milyon RM olan iki parseli ilgilendiriyor. Savcılık, Lim’in bu arazilerin tünel ve yol projesiyle bağlantılı şirketlere devredilmesine neden olduğunu söylüyor. İşlemler Şubat 2015 ve Mart 2017’de eyalet Arazi ve Madenler Dairesinde yapıldı ve suçlamalardan ikisinin temelini oluşturuyor.
Daha önceki tanıklıklarda parsellerden biri, sonradan City of Dreams adıyla bilinen sahil konut projesini geliştiren Ewein Zenith Sdn Bhd ile ilişkilendirildi. Zulhelmi, projenin ilk aşamalarındaki düzenlemeler ve daha sonra yapılan arazi devirlerinin, girişimin ulaşım sonuçlarından çok araziye öncelik verdiği yönündeki değerlendirmesini desteklediğini söyledi. Savunma bu anlatımı reddediyor.
Malezya eyaletleri bazen kamu işleri karşılığında arazi kullanıyor. Bu tür düzenlemelerde bir geliştirici, yol veya başka kamu varlıkları inşa etmesi karşılığında devlet değerlemesi üzerinden parseller alabiliyor. Kamu, araziden vazgeçiyor ve karşılığında altyapı alması bekleniyor.
Bu düzenlemelerin sağlam değerlemelere ve açık koşullara dayanması gerekiyor. Arazi gereğinden düşük fiyatlandırılırsa veya kamu verdiğinden daha azını alırsa eyalet değer kaybedebilir. Bu tür anlaşmaları eleştirenler, başlangıçtaki arazi değerlemesiyle geliştirme sonrasında elde edilen kârlar arasında oluşabilecek farka dikkat çekiyor.
Bu davada soruşturmacılar, projenin işleyişini değerlendirirken arazi hareketlerinin ihale kararları ve iddia edilen ödemelerle birlikte ele alınması gerektiğini söylüyor. Lim’in avukatları savcılığın görevi kötüye kullanma iddiasına itiraz ediyor ve projenin usulüne uygun yürütüldüğünü savunuyor.
Savunma, soruşturmacının rolüne itiraz ediyor
Lim’in hukuk ekibi, Zulhelmi’nin ifadesinin bazı bölümlerine, olguları aktarmanın ötesine geçerek görüş ve sonuç bildirdiği gerekçesiyle itiraz etti. Avukatlar, suçluluğa ve ihale sürecinin niteliğine ilişkin kararların mahkemeye ait olduğunu savundu.
Hâkim Azura, savunmanın itirazlarını kayda geçirerek ifadenin bu aşamada devam etmesine izin verdi. Mahkeme, davayı değerlendirirken delillerin ağırlığını belirleyecek.
Savcıların eylem örüntülerini ve niyeti ortaya koymaya çalıştığı, savunma avukatlarınınsa tanıkları doğrudan gözlemledikleri olgularla sınırlı tutmayı hedeflediği karmaşık yolsuzluk davalarında bu tür anlaşmazlıklar görülüyor. Bu davada mahkeme, kararların nasıl alındığına ilişkin tanıklığa izin verdi; ifadenin güvenilirliği ve konuyla ilgisi daha sonra değerlendirilecek.
Lim, eyalet yetkililerinin tavsiyeleri doğrultusunda hareket ettiğini ve rüşvet talep etmediğini savunmayı sürdürüyor. Avukatları ayrıca iddia edilen ödemelere ilişkin anlatımlara itiraz ediyor ve savcılığın iddialarını destekleyen iş insanlarının güvenilirliğini sorguluyor.
Zarul, Lim’i korumaya yönelik girişimlerini anlattı
Projede yer alan Consortium Zenith şirketlerini yöneten Zarul, savcılığın anlatımında merkezi bir konumda. Mahkemeye, ihalenin verilmesi nedeniyle Lim’e borçlu hissettiğini ve eski başbakanı soruşturmadan korumaya çalıştığını söyledi.
Ödemeleri gizlemek için çalışanlarına sahte faturalar hazırlamalarını söylediğini ifade etti. Bu tür faturalar, bir ödemenin gerçek amacından farklı bir amaçla yapılmış gibi gösterilmesini sağlayan belgeler oluşturuyor. Zarul, bu adımları Lim’i korumak amacıyla attığını söyledi.
Zarul ayrıca, G. Gnanaraja’nın proje bağlantılı bir soruşturmayı Kara Para Aklamanın, Terörizmin Finansmanının ve Yasa Dışı Faaliyetlerden Elde Edilen Gelirlerin Önlenmesine Dair Kanun (AMLA) kapsamında durdurabileceğine inanarak iş insanı Datuk Seri G. Gnanaraja’ya 19 milyon RM ödediğini söyledi.
Kanunun adı, kara para aklama, terörizmin finansmanı ve yasa dışı faaliyetlerden elde edilen gelirleri kapsıyor. Zarul’un tanıklığında söz konusu edilen soruşturma, projeyle bağlantılı bir kara para aklama soruşturmasını durdurma girişimiyle ilgiliydi.
Zarul, ancak soruşturmacılar kendisine belgeleri gösterdikten sonra iş birliği yapmaya başladığını söyledi. Mahkemeye, başlangıçta davanın Lim’i kapsamasını istemediğini belirtti ve davanın nasıl sonuçlanmasını umduğunu şöyle anlattı:
Beraat etmesini umuyordum.
Bir diğer MACC görevlisi Eng Heng Jun, soruşturmacıların tanıklara Lim’i suçlamaları için baskı yaptığı yönündeki savunma iddialarına yanıt verdi. Eng, Zarul’un Lim’den söz etmesinin Gnanaraja hakkında yürütülen ayrı bir soruşturmada gerçekleştiğini söyledi. Lim hakkında 2020’nin başlarında yapılan resmî şikâyet yeni bir dava dosyasının açılmasına yol açtı ve aynı yılın ağustos ayında suçlamalar yöneltildi.
Gnanaraja’nın 2 milyon RM nakde ilişkin anlatımı
Gnanaraja, 18 Ağustos 2017’de Zarul’un kendisine iki çantada 2 milyon RM verdiğini ve parayı evinde tuttuğunu ifade etti. Anlatımında, daha sonra Lim’e nakit verdiğini öne sürdüğü iki ayrı olayı da aktardı.
Gnanaraja, 20 Ağustos’ta Lim ve Zarul’la Kuala Lumpur’da bir otelde buluştuğunu söyledi. Ardından Hartamas’taki bir alışveriş merkezine gittiklerini ve burada içinde 1 milyon RM bulunan bir çantayı Lim’e verdiğini belirtti.
Gnanaraja, ikinci teslimatın 28 Ağustos’ta gerçekleştiğini söyledi. Gece geç saatlerde gelen mesajların ve bir süre beklemesinin ardından Lim ile Zarul evine geldi. Kısa bir ziyaretin ardından arabasından 1 milyon RM daha alıp Lim’e verdiğini ifade etti.
Ayrıca Bumi Muhibah adlı bir şirketin, ödemeleri aktarmak ve daha büyük bir 30 milyon RM’lik transfer için gerekli güven ortamını oluşturmak amacıyla kullanılmasının planlandığını mahkemeye anlattı. Gnanaraja, proje maliyetinin yüzde 10’unun Lim’e ayrıldığını anladığını söyledi. Savcılığın talep iddiası ise proje kârının yüzde 10’u ile ilgili.
Lim’in savunması Gnanaraja’nın anlatımına itiraz ediyor ve çapraz sorguda bu anlatımı sınamayı sürdürüyor. Ağustos 2017’de Lim’e yapıldığı öne sürülen 2 milyon RM’lik teslimatlar, Lim’in 3,3 milyon RM kabul ettiği iddiasına ilişkin suçlamayla birlikte incelenen deliller arasında.
Güvenilirlik tartışmaları ve suçlamaların düşürülmesi talebi
Gnanaraja’nın hukuk ve mali geçmişi, savunmanın güvenilirliğine yönelik itirazlarında gündeme geldi. Gnanaraja, 2019’da ayrı bir davada suçlandı, daha sonra Şirketler Kanunu’nda yer alan daha hafif bir suçu kabul etti ve para cezası ödedi.
Daha yakın zamanda iflas ettiği bildirilen Gnanaraja, eski avukatlarına olan borçlarıyla ilgili davalarda da yer almaya devam etti. Savunma avukatları bu konuları mahkemede gündeme getirirken, bir şirketin ne zaman kurulduğu ve bir banka hesabının ne zaman açıldığı da dâhil olmak üzere zaman çizelgesindeki tutarsızlıklara dikkat çekti.
Savunma, ödemeler ve Lim’le ilişkileri hakkındaki iddialarını sorgulamak için bu noktalara başvuruyor. Savcılık ise paranın ilgili kişiler arasında nasıl hareket ettiğine ilişkin anlatımının bir parçası olarak Gnanaraja’nın tanıklığına dayanıyor.
2024’te Lim’in avukatları, dört suçlamanın düşürülmesini talep eden bir başvuruyu Başsavcılık Dairesine sundu. Bu tür bir başvuru, savcılıktan davanın sürdürülüp sürdürülmemesi gerektiğini yeniden değerlendirmesini isteyen resmî bir taleptir.
Avukatlar, Zarul’un kara para aklama soruşturmasını durdurması için Gnanaraja’ya ödediğini söylediği 19 milyon RM’yle ilgili ifadeler de dâhil olmak üzere delillerde çelişkiler bulunduğunu öne sürdü. Bu çelişkilerin davayı suçlamaların geri çekilmesini gerektirecek ölçüde zayıflattığını savundular.
Savcılık talebi değerlendirirken duruşmalar devam etti. 15 Ekim 2025 itibarıyla mevcut duruşma anlatımında başvuruya ilişkin bir karar veya bir sonraki duruşma tarihi belirtilmedi.
Proje ve kovuşturma süreci nasıl gelişti?
Mahkemede incelenen olaylar, 2011’deki ilk proje görüşmelerinden sonraki yıllarda gerçekleşen arazi devirleri ve iddia edilen nakit teslimatlarına uzanıyor. Ceza davası 2020’de başladı; soruşturmacılar ve iş insanları 2024 ve 2025’te ifade verdi.
- Ocak 2011: Penang yürütme konseyi toplantısında proje ele alındı. Tanıklığa göre Lim, toplantının ardından bir yürütme konseyi üyesinden Zarul’la iletişime geçmesini istedi.
- Mart 2011: Savcılık, Lim’in Kuala Lumpur’daki The Gardens Hotel yakınlarında proje kârının yüzde 10’unu talep ettiğini iddia ediyor.
- 2011: Penang hükümeti, Beijing Urban Construction Group ile mutabakat zaptı imzaladı. Zulhelmi, teklif çağrısı sürecinden önce bunun doğrudan ihale işlevi gördüğünü söyledi.
- Şubat 2015 ve Mart 2017: Eyalete ait iki arazi parseli, eyalet Arazi ve Madenler Dairesinde devredildi. Bu işlemler arazi suçlamalarının temelini oluşturuyor.
- 18 Ağustos 2017: Gnanaraja, Zarul’dan iki çanta içinde 2 milyon RM aldığını söyledi.
- 20 ve 28 Ağustos 2017: Gnanaraja, Lim’e her iki tarihte de 1 milyon RM verdiğini öne sürdü; ilk teslimat Hartamas’taki bir alışveriş merkezinde, ikincisi ise evinde gerçekleşti.
- 2020 başları: Eng Heng Jun’a göre Lim hakkındaki resmî şikâyet, MACC’nin yeni bir dava dosyası açmasına yol açtı.
- Ağustos 2020: Lim, iddia edilen talep, 3,3 milyon RM’lik rüşvet ve iki arazi devri nedeniyle suçlandı.
- 2024: Lim’in avukatları Başsavcılık Dairesinden dört suçlamanın düşürülmesini istedi.
- 2024 ve 2025: Duruşmada soruşturmacılar ve iş insanları ifade verdi; çapraz sorgular devam etti.
Soruşturmacıların ifadeleri ve kilit tanıkların sorgulanmasıyla duruşma devam ediyor. Hâkim Azura, savunmanın itirazlarını delillerin güvenilirliği ve konuyla ilgisiyle birlikte değerlendirecek. Nihai karar, savcılığın ihale süreci, rüşvetler ve devlet arazileriyle ilgili iddialar da dâhil olmak üzere her bir suçlamayı makul şüphenin ötesinde kanıtlayıp kanıtlayamadığına bağlı.
Bilinmesi gerekenler
- MACC soruşturmacısı Zulhelmi Ramli, Penang’daki 6,3 milyar RM’lik tünel ve yol projesinin 2011 tarihli bir mutabakat zaptıyla doğrudan müzakere yoluyla düzenlendiğini söyledi.
- Lim Guan Eng, usulsüzlük yaptığını reddediyor ve projenin eyalet yetkililerinin tavsiyeleri doğrultusunda açık ihaleyle yürütüldüğünü savunuyor.
- Dört suçlama, proje kârının yüzde 10’unun talep edildiği iddiasını, 3,3 milyon RM nakdi ve toplam değeri 208,75 milyon RM olan iki arazi parselinin devrini kapsıyor.
- Zarul Ahmad Mohd Zulkifli, sahte faturalar ve kara para aklama soruşturmasını durdurma girişimi kapsamında Gnanaraja’ya yaptığı 19 milyon RM’lik ödeme hakkında ifade verdi.
- Gnanaraja, Ağustos 2017’de Lim’e 2 milyon RM verdiğini öne sürdü. Savunma bu anlatıma itiraz ediyor ve Gnanaraja’nın güvenilirliğini sorguluyor.
- 15 Ekim 2025 itibarıyla dava, Kuala Lumpur’da Asliye Mahkemesi hâkimi Azura Alwi’nin önünde devam ediyor.






