48 Yıllık Gelir Uyuşmazlığında Karar Bekleniyor
Kota Kinabalu Temyiz Mahkemesi, Sabah’ın 1974-2021 dönemine ait anayasal özel ödeneğinin gözden geçirilmesini öngören karara karşı Federal Hükümetin yaptığı başvuruda kararını erteledi. Eyalet bu dönemde yıllık 26,7 milyon RM almıştı. Karar tarihini belirlemek üzere 12 Kasım 2026’da dosya yönetimi oturumu yapılması planlanıyor.
İçindekiler
- 48 Yıllık Gelir Uyuşmazlığında Karar Bekleniyor
- Yüksek Mahkeme Ne Karara Bağladı?
- 1970 Kararnamesi Neden Önemli?
- Mahkeme Anlaşma İçin Süre Belirleyebilir mi?
- Neden Bağımsız Bir Değerlendirici Atanmadı?
- Davayı Kim Açabilir?
- Sabah Haklarını ve Geçici Düzenlemeleri Savunuyor
- Ödemeler Nasıl Değişti?
- Temyiz Sürecinin Önemli Tarihleri
- Öne Çıkanlar
Üç yargıç, 29 Ekim 2026’da üç saati aşkın süre boyunca tarafların beyanlarını dinledi. Temyiz başvurusu; anayasal yükümlülüklerin 48 yıl boyunca yerine getirilmediği yönündeki tespitleri, gözden geçirme düzenlemelerinin geçerliliğini ve mahkemelerin federal hükümet ile Sabah hükümetinden belirli bir süre içinde anlaşmaya varmalarını isteme yetkisini kapsıyor.
Kıdemli federal hukuk müşaviri Ahmad Hanir Hambaly @ Arwi, Putrajaya’nın Sabah’ın 112C. madde kapsamındaki yüzde 40 formülü hakkını ve 112D. madde uyarınca gözden geçirme yapılması hakkını kabul ettiğini söyledi. Federal Hükümet, Yüksek Mahkemenin anayasa ihlali tespitlerine ve bu ihlalleri gidermek için verdiği kararlara itiraz ediyor.
Heyete Yargıç Datuk Azhahari Kamal Ramli başkanlık etti. Heyette ayrıca Yargıçlar Datuk Ahmad Kamal Md Shahid ve Datuk Amarjeet Singh yer aldı. Yargıç Azhahari, heyetin kararını neden ertelediğini şu sözlerle açıkladı:
Bu öğleden sonra karar verebilecek durumda değiliz. Sunulan beyanları değerlendirmek için zamana ihtiyacımız var. Karar tarihini belirlemek üzere bir dosya yönetimi oturumu düzenleyeceğiz.
12 Kasım’daki oturum, mahkemenin e-Review sistemi üzerinden yapılacak. 6 Nisan 2026’da verilen yürütmeyi durdurma kararı, temyiz süreci devam ederken süreler de dâhil Yüksek Mahkeme kararının uygulanmasını askıda tutuyor.
Yüksek Mahkeme Ne Karara Bağladı?
Kota Kinabalu Yüksek Mahkemesi, 17 Ekim 2025’te Sabah Hukuk Derneği (SLS) lehine karar verdi. Mahkeme, Federal Hükümetin 1974’ten bu yana Sabah’a verilmesi gereken özel ödeneği gözden geçirmemesinin anayasaya aykırı olduğuna hükmetti.
Mahkeme, her iki hükümetin de 90 gün içinde gözden geçirme yapmasına ve 1974-2021 dönemindeki hak ediş konusunda 180 gün içinde anlaşmaya varmasına karar verdi. Bir kamu makamını yasal görevini yerine getirmeye zorlayan mahkeme talimatı niteliğindeki mandamus kararı, anayasal hakkın uygulanabilir bir sürece dönüşmesini amaçlıyordu.
Yüksek Mahkeme ayrıca ödeme veya anayasal tazminat ile SLS’ye hesap dökümü sunulmasını öngören giderim kararları verdi. Hesap dökümü, söz konusu tutarın belirlenmesi için gereken mali bilgileri sağlayacaktı. Anayasal tazminat, anayasal hakların ihlaline karşı giderim olarak verilen paradır.
Federal Hükümet daha sonra temyize başvurdu. S-01(A)-549-11/2025 numarasıyla kaydedilen itiraz; söz konusu yıllara ilişkin tespitleri, gözden geçirme sürecini, buna bağlı giderimleri ve Yüksek Mahkemenin yargı yetkisini kapsıyor.
1970 Kararnamesi Neden Önemli?
Ahmad Hanir, 1970 tarihli İlk Gözden Geçirme Kararnamesi’nin 2022’deki Gözden Geçirme Kararnamesi yürürlüğe girene kadar hukuken geçerliliğini koruduğunu savundu. 1974-2021 arasında yapılan yıllık 26,7 milyon RM ödemelerin yasal olduğunu ileri sürerken 112D(3). maddeye dayandı.
Putrajaya’nın savunması, yürürlükteki bir ödeme kararının hukuki geçerliliğini koruması ile başka bir gözden geçirme yapılması gerekip gerekmediği meselesini birbirinden ayırıyor. Federal hukuk müşaviri, 1974 ile 2022 arasında yeni bir gözden geçirme kararı Resmî Gazete’de yayımlanmamış olsa da yazışma ve toplantılarla sürecin sürdürüldüğünü savundu. Bir kararın Resmî Gazete’de yayımlanması, hukuki geçerlilik kazanması için resmen ilan edilmesi anlamına geliyor.
SLS avukatı David Fung Yin Kee, mektup ve toplantıların Anayasa’nın gerektirdiği gözden geçirme yerine geçemeyeceğini savundu. 1974-2021 dönemini, 48 yıl süren bir anayasal boşluk olarak nitelendirdi.
Tarafların karşıt görüşleri, yargıçların önüne somut bir soru koyuyor: Daha önceki bir karar uyarınca yapılan ödemeler, yerine yeni bir karar çıkarılmayan onlarca yıl boyunca Federal Hükümetin yükümlülüklerini karşılamış sayılır mı?
Mahkeme Anlaşma İçin Süre Belirleyebilir mi?
180 günlük süre de uyuşmazlığın temel başlıklarından biri. Ahmad Hanir, Anayasa’nın iki hükümete müzakere alanı tanıdığını ve anlaşmaya varılması için herhangi bir süre öngörmediğini savundu. Ona göre süre dayatmak, Anayasa’yı fiilen yeniden yazmak anlamına geliyordu.
Federal hukuk müşaviri ayrıca gözden geçirme sürecinde yüzde 40 formülünün yanı sıra Federal Hükümetin mali durumunun ve Sabah’ın ihtiyaçlarının da dikkate alınması gerektiğini söyledi. Putrajaya, anayasal hak edişin kabul edilmesinin özel ödenek konusunda müzakere sürecini ortadan kaldırmadığını savunuyor.
Fung ise tartışmalı dönem için neredeyse beş on yıl boyunca tamamlanmış bir gözden geçirme yapılmamasına karşı gerekli bir adım olarak süre kararını savundu. SLS, Yüksek Mahkemenin tespit ettiği ihlallere karşı etkili bir giderim istiyor; kesin bir son tarih olmadan yürütülecek müzakerelerin ardından yalnızca ihlal tespiti yapılmasıyla yetinmek istemiyor.
Dolayısıyla temyiz başvurusu hem gözden geçirme yükümlülüğünü hem de mahkemelerin bu yükümlülüğün yerine getirilmesini sağlama yetkisinin kapsamını ilgilendiriyor. Sabah açısından pratik fark, anayasal yükümlülüklerin yerine getirilmediği tespitinin ardından mahkemenin anlaşma için bir takvim belirleyip belirleyemeyeceği.
Neden Bağımsız Bir Değerlendirici Atanmadı?
112D(6). madde, hükümetlerin çıkmaza girmesi durumunda bağımsız bir değerlendirici atanması için bir mekanizma öngörüyor. Federal hukuk müşaviri, Yüksek Mahkemenin bu anayasal yolu usulsüz biçimde devre dışı bıraktığını savundu.
Sabah Başsavcısı Datuk Brenndon Keith Soh ise bu mekanizmanın devam eden ve resmen başlatılmış bir gözden geçirme sürecini gerektirdiğini söyledi. 1974’te gerekli gözden geçirmenin yapılmaması nedeniyle değerlendirici atanması için gereken koşulun hiçbir zaman oluşmadığını savundu.
Soh, Sabah’ın tartışmalı yıllarda bu mekanizmayı neden işletmediğini şöyle açıkladı:
Federal Hükümet ilk olarak 1974’te yapılması zorunlu gözden geçirmeyi gerçekleştirmediği için değerlendirici atanmasının anayasal ön koşulu hiçbir zaman karşılanmadı. Böylece eyalet, çıkmaz mekanizmasını devreye sokmak için yasal bir yoldan yoksun kaldı.
Tartışmanın odağında, değerlendiriciye hangi aşamada başvurulabileceği var. Putrajaya, anlaşmazlıkları çözmenin anayasal yolunun değerlendiriciye başvurmak olduğunu savundu; Sabah ise bu yolun önce resmî bir gözden geçirme sürecinin başlamasına bağlı olduğunu söyledi.
Davayı Kim Açabilir?
Federal Hükümet, SLS’nin davayı açmak için hukuki ehliyeti, yani dava açma hakkı olup olmadığını da sorguladı. Ahmad Hanir, uyuşmazlığın fiilen federal hükümet ile Sabah hükümeti arasında bir davaya dönüştüğünü savundu ve Yüksek Mahkemenin davaya bakma yetkisine itiraz etti.
Yargıç Amarjeet, eyalet adına anayasal giderim talep etmesi gereken tarafın SLS değil, Sabah’ın seçilmiş hükümeti olup olmadığını sordu. Ayrıca önceki eyalet yönetimlerinin kararlarına veya eylemsizliklerine benzer itirazlar yöneltilebilmesinin kapsamı konusunda kaygılarını dile getirdi.
Fung, derneğin kamu yararına açılan davalardaki rolünü savundu. Sabah hükümetinin onlarca yıl boyunca haklarını saklı tuttuğunu ancak dava açmadığını, bu nedenle Sabah halkı adına yargı müdahalesi talep etme sorumluluğunun SLS’ye kaldığını söyledi. Mahkemeyi Anayasa’nın koruyucusu olarak nitelendirdi.
SLS Başkanı Datuk Mohamed Nazim bin Maduarin, Sabah’ın anayasal haklarının hayata geçirilmesi gerektiği görüşünü korurken derneğin temyiz başvurusunu karara bağlama konusunda mahkemenin rolüne saygı duyduğunu söyledi. SLS’nin temyiz ekibinde Fung, Jeyan T.M. Marimuttu, Janice Junie Lim, Grace Liew Yung Enn ve Vanessa Maria Marimuttu yer alıyor.
Sabah Haklarını ve Geçici Düzenlemeleri Savunuyor
Sabah hükümeti, gerekli gözden geçirmenin zamanında yapılmadığı yönündeki tespiti genel olarak destekledi. Soh, eyaletin yargısal denetim sürecini başlatmak yerine davadan doğrudan etkilenen taraf olarak davaya katıldığını açıkladı.
Eyalet ayrıca 2022, 2023 ve 2024 yıllarına ilişkin geçici gözden geçirme düzenlemelerinin iptal edilmesine karşı çıktı. Anayasal uyuşmazlık çözüme kavuşana kadar bu düzenlemelerin yürürlükte kalmasını istedi.
Soh, 112C ve 112D. maddelerin birlikte yorumlanması gerektiğini savundu. Yüksek Mahkemenin ele aldığı biçimiyle beş yıllık gözden geçirme aralığının zorunlu olup olmadığını da sorgularken, gerekli gözden geçirmenin zamanında yapılmadığı yönündeki Sabah görüşünü korudu.
Soh, ikinci gözden geçirme konusunda 2021’de varılan ve dönemin başbakanı Datuk Seri Ismail Sabri Yaakob ile Sabah Başbakanı Datuk Seri Hajiji Noor tarafından ortaklaşa duyurulan anlaşmaya atıfta bulundu. Sabah’ın tutumu, önceki on yıllara ilişkin bir talep ile daha yakın dönemdeki düzenlemeleri koruma isteğini bir araya getiriyor.
Ödemeler Nasıl Değişti?
Sabah, 1974’ten 2021’e kadar yıllık 26,7 milyon RM tutarında özel ödenek aldı. Söz konusu 48 yılın ödemeleri, yıllık tutarın 48 ile çarpılmasıyla nominal olarak toplam 1,2816 milyar RM’ye ulaşıyor.
2021’deki gözden geçirmenin ardından tahsisat 2022’de 125,6 milyon RM’ye, 2023’te 129,7 milyon RM’ye, 2024’te 133,8 milyon RM’ye ve 2025’te 138,1 milyon RM’ye yükseldi. 2025 tutarı, tartışmalı dönemde korunan yıllık ödemenin yaklaşık 5,2 katıydı.
Başbakan Datuk Seri Anwar Ibrahim, 2026 için geçici özel ödenek olarak 1,5 milyar RM verilmesini kabul etti. Bu tutar, 2025’te tahsis edilen 138,1 milyon RM’nin yaklaşık 10,9 katı ve geçici düzenlemedeki değişimin boyutunu gösteriyor.
Aynı zamanda maliye bakanı olan Anwar, Sabah’ın 2027 bütçesinde 18,7 milyar RM alacağını duyurdu. Bu rakam Sabah’a yönelik bir bütçe tahsisi olarak açıklandı; özel ödenek tutarları ise davanın merkezindeki anayasal ödemeyle ilgili.
1974-2021 dönemi için ödenecek nihai tutar henüz belirlenmedi. SLS, ödeneğin gözden geçirilmemesinin ve yeterli finansman sağlanmamasının Sabah’ın kalkınmasını olumsuz etkilediğini savundu. Talebin miktarını belirlemek açısından mali hesap dökümü ve anayasal gözden geçirme süreci önem taşıyor.
Temyiz Sürecinin Önemli Tarihleri
Dava, 1970 tarihli bir kararnameyi 2025’teki Yüksek Mahkeme kararına ve 2026’da görülen temyiz başvurusuna bağlıyor. Başlıca aşamalar şöyle:
- 1970: İlk Gözden Geçirme Kararnamesi, Putrajaya’nın 2022’ye kadar hukuken geçerli olduğunu savunduğu düzenlemeyi oluşturdu.
- 1974-2021: Sabah, bugün uyuşmazlık konusu olan 48 yıl boyunca yıllık 26,7 milyon RM aldı.
- 2021: Sabah başsavcısına göre iki hükümet, ikinci gözden geçirme konusunda anlaşmaya vardı.
- 2022: Federal Hükümetin savunmasına göre yeni Gözden Geçirme Kararnamesi önceki kararnamenin yerini aldı.
- 17 Ekim 2025: Yüksek Mahkeme SLS lehine karar verdi; belirli süreler içinde gözden geçirme yapılmasına ve anlaşmaya varılmasına hükmetti.
- 6 Nisan 2026: Temyiz Mahkemesi, temyiz başvurusu sonuçlanana kadar kararın uygulanmasını durdurdu.
- 29 Ekim 2026: Temyiz heyeti tarafların beyanlarını dinledi ve kararını erteledi.
- 12 Kasım 2026: Karar tarihini belirlemek üzere dosya yönetimi oturumu yapılması planlanıyor.
Sıradaki adım usule ilişkin: karar tarihinin belirlenmesi. Mahkemenin kararı, itiraz edilen tespitleri ve giderimleri, tartışmalı yıllara ilişkin gözden geçirme yükümlülüklerinin nasıl uygulatılabileceği de dâhil olmak üzere ele alacak.
Öne Çıkanlar
- Temyiz Mahkemesi kararını erteledi; karar tarihini belirlemek üzere 12 Kasım 2026’yı kararlaştırdı.
- Putrajaya, Sabah’ın anayasal yüzde 40 formülünü kabul ediyor ancak ihlal tespitlerine ve Yüksek Mahkemenin giderim kararlarına itiraz ediyor.
- Uyuşmazlık, Sabah’ın yıllık 26,7 milyon RM aldığı 1974-2021 dönemini kapsıyor.
- Temyiz başvurusunda gözden geçirme süreleri, SLS’nin dava açma ehliyeti, mahkemenin yargı yetkisi ve bağımsız değerlendirici konuları da ele alınıyor.
- Sabah, geçici gözden geçirme düzenlemelerini korurken anayasal talebinin çözüme kavuşturulmasını istiyor.
- Temyiz süreci devam ederken Yüksek Mahkemenin kararı askıda ve tartışmalı yıllar için ödenecek tutar henüz belirlenmiş değil.






