Endonezya, Gazze'nin İlhakına ve Büyük İsrail Girişimine Karşı İİT'yi Harekete Geçmeye Çağırdı

11 dakikalık okuma
Deputy Prime Minister and Foreign Minister Heads Iraq’s Delegation to ...

Cakarta, Gazze krizine ortak yanıt arıyor

Endonezya, İslam İşbirliği Teşkilatı'na (İİT), Cakarta'nın Gazze'nin kalıcı olarak işgal edilmesi ve İsrail'in Batı Şeria'daki kontrolünü daha da genişletmesi planları olarak nitelendirdiği girişimleri durdurmak için diplomatik ve ekonomik gücünü kullanma çağrısında bulundu. Çağrı, açlık, yerinden edilme ve temel hizmetlerin çöküşünün Filistinlilerin karşı karşıya olduğu krizi ağırlaştırdığı bir dönemde, ağustos sonlarında Cidde'de düzenlenen olağanüstü toplantıda yapıldı.

İçindekiler
  1. Cakarta, Gazze krizine ortak yanıt arıyor
  2. Endonezya, İİT hükümetlerinden ne yapmalarını istiyor?
  3. Büyük İsrail neden bölge hükümlerini alarma geçirdi?
  4. Açlık ve hizmetlerin çöküşü aciliyeti artırıyor
  5. Yardımlar ailelere neden ulaşmakta zorlanıyor?
  6. Türkiye eşgüdümlü baskı çağrısı yapıyor
  7. Taleplerin dayandığı hukuki kurallar
  8. Endonezya, Filistin diplomasisini sürdürüyor
  9. Bölgesel gerilimler Gazze'nin ötesine uzanıyor
  10. Diplomatik çabalar nasıl gelişti?
  11. Ortak tutumu eyleme dönüştürmek
  12. Öne Çıkanlar

Toplantıya, İİT'nin 57 üyesinden 43'ünün temsilcilerini bir araya getiren Türkiye başkanlık etti. Katılımcılar arasında Filistin Dışişleri Bakanı'nın yanı sıra 21 dışişleri bakanı da yer aldı. Endonezya, Gazze'yi tamamen İsrail'in askerî kontrolüne alma girişimlerine karşı kaynaklarını seferber etmeleri ve Batı Şeria'daki yerleşimlerin genişletilmesini engellemeleri için hükümetlere çağrı yaptı.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun, yaygın olarak Büyük İsrail kavramı diye anılan anlayış doğrultusunda İsrail kontrolünün genişletilmesini destekleyen son açıklamaları, görüşmelere aciliyet kazandırdı. Arap hükümetleri ile daha geniş Müslüman ve uluslararası kamuoyu, bu fikri uluslararası hukuka ve bölgesel istikrara yönelik bir tehdit olarak kınadı.

Endonezya Dışişleri Bakan Yardımcısı Anis Matta, bölgedeki ülkelerin güvenliğini ve egemenliğini korumak için ortak bir mekanizma kurulması çağrısında bulundu. Cakarta ayrıca Gazze'ye kara, hava ve deniz yoluyla güvenilir insani yardım koridorları açılmasını, Filistin devletinin daha geniş biçimde tanınmasını ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin özel oturum düzenlemesini istedi.

Toplantı, Gazze'nin tamamen İsrail'in askerî kontrolüne alınmasını reddeden, saldırıların derhal durdurulmasını ve ablukanın kaldırılmasını talep eden ortak bir açıklamayla sona erdi. Açıklamada uzlaşılan bu tutumları sürekli bir baskıya, güvenilir yardım sevkiyatlarına ve sivillerin korunmasına dönüştürmek, uygulamadaki temel güçlük olarak öne çıkıyor.

Reklam

Endonezya, İİT hükümetlerinden ne yapmalarını istiyor?

Endonezya'nın önerileri, acil yardımı daha geniş bir siyasi kampanyayla bir araya getirdi. Cakarta, İİT üyelerinden savaşı sona erdirmek, gıda ve ilaç için güvenilir güzergâhları açmak ve işgali derinleştirecek ya da sınırları zor kullanarak yeniden çizecek politikalara karşı çıkmak üzere uluslararası kuruluşlarla birlikte çalışmalarını istedi.

Anis Matta, hükümetlerin ortak güçlerini kullanmaları ve bölgesel egemenlik ile güvenliği koruyabilecek bir mekanizma üzerinde uzlaşmaları gerektiğini söyledi. Endonezya, olağanüstü toplantıyı işgal politikalarının sona erdirilmesi çağrısını sürdürürken ilhakın diplomatik maliyetini artırmak için bir fırsat olarak değerlendirdi.

Endonezyalı yetkililer, Filistin konusunda dünya kamuoyundaki değişime de dikkat çekti. İİT başkentlerinden, bu ivmeyi Filistin devletinin daha geniş biçimde tanınmasını sağlamak ve BM Genel Kurulu ile diğer uluslararası platformlarda lobi faaliyetlerini yoğunlaştırmak için kullanmalarını istediler.

Önerilen Güvenlik Konseyi oturumunda İsrail'in Gazze'yi ve Filistin topraklarının geri kalanını işgali ele alınacaktı. Cakarta bu talebi, insani yardıma erişimi güvence altına almaya ve Filistinlilerin haklarına uluslararası destek oluşturmaya yönelik acil çabalarla ilişkilendirdi.

Endonezya Dışişleri Bakan Yardımcısı Anis Matta, insani acil durumu ele alırken savaşta açlığın kullanılmasını kınadı:

Gazze'deki kardeşlerimize karşı bir savaş ve soykırım silahı olarak açlıktan daha kötü bir şey yok.

Büyük İsrail neden bölge hükümlerini alarma geçirdi?

Netanyahu'nun açıklamaları, siyasi ve akademik tartışmalarda uzun süredir kullanılan bir kavramı yeniden gündeme taşıdı. Büyük İsrail, İsrail kontrolünü uluslararası alanda tanınan sınırların ötesine genişletme hedeflerini ifade ediyor. Gazze'yi, Batı Şeria'yı ve komşu ülkelerin bazı bölgelerini ilhak etme söylemleri de bu tartışmanın parçası; bu durum bölge hükümetlerinin neden kaygılandığını açıklıyor.

İİT üyeleri bu vizyonu Filistin topraklarının ötesine uzanan bir tehdit olarak gördü. Endonezyalı yetkililer, bu hedefi hayata geçirme girişimlerinin bölgesel istikrarsızlığı artıracağı, çatışmaları sınırların ötesine yayacağı ve Arap-İsrail diplomasisine onlarca yıldır yön veren hukuki çerçeveyi zayıflatacağı uyarısında bulundu.

Cidde'de toplantı sonunda yayımlanan açıklama, Gazze'ye tam askerî kontrol dayatılması planlarını reddederek bunları yasa dışı işgali zor kullanarak kalıcılaştıracak tehlikeli bir tırmanış olarak nitelendirdi. Delegeler ayrıca açlık, geniş çaplı yıkım ve zorla demografik yerinden etme içerdiğini söyledikleri politikaları da kınadı. Demografik yerinden etme, bir bölgede kimlerin yaşadığını değiştiren zorunlu nüfus hareketi anlamına geliyor.

Reklam

Açlık ve hizmetlerin çöküşü aciliyeti artırıyor

Gazze'deki insani acil durum, Cidde'deki görüşmelerin her aşamasını şekillendirdi. Yoğun çatışmaların ve ablukanın başlamasının üzerinden neredeyse iki yıl geçerken bölge sakinleri yaygın açlık ve hastalıkla, kitlesel yerinden edilmeyle ve temel hizmetlerin çöküşüyle karşı karşıya kaldı. Çatışma ve tecritin yarattığı baskı, bölgenin büyük bölümünde su, elektrik ve sağlık sistemlerini işlemez hâle getirdi.

Birleşmiş Milletler, Gazze'nin tam kıtlık durumuna girdiğini bildirdi. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), mayıs ayında Gazze'deki yaklaşık 2,1 milyon kişinin neredeyse yarısının aşırı açlık, akut yetersiz beslenme, hastalık ve artan ölüm oranlarının görüldüğü felaket koşullarında bulunduğunu açıkladı.

İnsani yardım kuruluşları, yetersiz beslenmenin arttığını, önlenebilir hastalıkların yayıldığını ve temiz su kaynaklarının azaldığını belgeledi. Piyasaların ve yardım sevkiyatlarının aksaması gıdaya erişimi zorlaştırırken hasar gören sağlık ve sanitasyon altyapısı da bölge sakinlerini hastalıklara daha açık hâle getirdi.

Kıtlık, gıda acil durumlarının en ağır kategorisidir. İnsani yardım uygulamalarında açlık ve yetersiz beslenmenin çok yüksek ölüm oranlarıyla bağlantılı düzeylere ulaştığı koşulları tanımlar. Gıdaya erişim uzun süre temel ihtiyaçların çok altında kalırken sağlık hizmetleri hastalık ve yaralanmalarla baş etmekte zorlanır.

Şiddet ya da kısıtlamalar nedeniyle mahsur kalanlar, gıdaya veya tıbbi yardıma güvenilir biçimde ulaşamadıkları için özellikle ağır bir tehlikeyle karşı karşıya. Bu koşullarda insani yardım uzmanları, geniş çaplı ve hızlı yardım operasyonları yürütülmesi ve yardımların ulaştırılmasını engelleyen çatışmaların sona erdirilmesi çağrısı yapıyor.

Yardımlar ailelere neden ulaşmakta zorlanıyor?

BM kuruluşları, sınır geçiş noktalarında ve kontrol noktalarında ciddi engeller bulunduğunu belgeliyor. Denetimlerdeki gecikmeler, güvenlik kaygıları ve hasarlı altyapı, gıda, ilaç ve diğer temel malzemelerin Gazze'ye girişini zorlaştırıyor.

Yardım kuruluşları, önceden haber verilmeksizin kapanabilen yardım güzergâhlarından söz ediyor. Çatışma ve erişim kısıtlamaları, hem kamyonların bölgeye girişini hem de hastanelerin çalışmalarını aksatıyor. Aileler belirsiz sevkiyatlara bağımlı kalırken sağlık hizmetleri ağır baskı altında faaliyet gösteriyor.

BM, çaresiz durumdaki bazı bölge sakinlerinin gıda ve malzeme bulabilmek için yağmaya başvurduğunu bildirdi. Resmî yardım kanallarının yetersiz kaldığı ya da kapandığı koşullarda aileler yenebilecek bir şey bulmak için depoları, dükkânları ve yardım konvoylarını aradı.

Endonezya'nın kara, hava ve deniz yoluyla güvenilir güzergâhlar oluşturulması talebi, her gün yaşanan bu belirsizliği gidermeyi amaçlıyordu. İİT hükümetleri için acil durum, yardımların düzenli ulaştırılması ve açlık ile hastalık daha fazla can almadan insanlara erişilmesi için olağanüstü bir diplomatik çaba gerektiriyordu.

Reklam

Türkiye eşgüdümlü baskı çağrısı yapıyor

Türkiye, Endonezya'nın ortak eylem çağrısına destek verdi. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, İİT üyelerinden, ilhak girişimleri olarak tanımladığı girişimleri durdurmak ve güvenilir yardım kanallarını açmak için baskılarını eşgüdüm içinde yürütmelerini istedi.

Fidan, Gazze'deki açlığın insan eliyle yaratıldığını söyledi ve yardımların engellenmesinin temel hukuki ve ahlaki ilkeleri ihlal ettiğini savundu. Türkiye Dışişleri Bakanı şöyle konuştu:

Yardımların engellenmesi insanlığa karşı suçtur.

Türk yetkililer, hızla derinleşen bölgesel krizlere daha geniş kapsamlı bir yanıt geliştirmek için, İsrail ile İran arasındaki gerilim de dâhil olmak üzere, İİT Dışişleri Bakanları Konseyi'nin İstanbul'daki toplantısını bir platform olarak gösterdi. Toplantıya çok sayıda dışişleri bakanının katılması, Gazze'yi daha geniş bölgesel güvenlikle ilişkilendiren eşgüdümlü bir yaklaşıma duyulan ilgiyi yansıttı.

Endonezya ile Türkiye'nin ortak talebi şuydu: Üye hükümetler, ilhak girişimlerine karşı çıkmak ve insani yardımın ulaşmasını sağlamak için ortak diplomatik ağırlıklarını kullanmalı. Cidde kararına ilişkin açıklamalarında iki ülke, Gazze'nin ilhakı, insani acil durum ve küresel platformlar üzerinden baskının artırılması konularında ortak tutumu vurguladı.

Taleplerin dayandığı hukuki kurallar

Uluslararası hukuk, İİT'nin savının merkezinde yer alıyor. BM Şartı, toprakların zor kullanılarak elde edilmesini yasaklıyor. Cenevre Sözleşmeleri'ne dayanan işgal hukuku, işgalci gücün sivilleri korumasını, mümkün olduğunca temel hizmetleri sürdürmesini ve tarafsız insani yardıma izin vermesini gerektiriyor.

İşgal, bir toprak üzerinde kontrol kullanılmasını ifade ediyor. İlhak ise bu toprağa, kontrolü elinde bulunduran devletin kalıcı bir parçasıymış gibi muamele edilmesi anlamına geliyor. Kalıcı ilhak ya da işgal altındaki toprakların statüsünü değiştirmeyi amaçlayan tedbirler, İİT hükümetlerinin atıfta bulunduğu kuralları ihlal ediyor.

Dördüncü Cenevre Sözleşmesi, işgalci gücün kendi sivil nüfusunu işgal altındaki topraklara nakletmesini de yasaklıyor. Birçok hükümet, Batı Şeria'daki İsrail yerleşimlerinin inşasını bu kural ve yerleşim faaliyetlerini yasa dışı olarak nitelendiren çok sayıda BM kararının ışığında değerlendiriyor.

Uluslararası insancıl hukuk, sivillerin aç bırakılmasını bir savaş yöntemi olarak yasaklıyor. Çatışmanın tarafları, yasal denetimlere tabi olmak kaydıyla, ihtiyaç içindeki sivillere yardımın hızlı ve engelsiz biçimde ulaştırılmasına izin vermek zorunda.

Yardımların sistematik biçimde engellenmesi ya da açlığın bir taktik olarak kullanılması cezai sonuçlara yol açabilir. Hukuk uzmanları bu tür eylemleri ağır bir ihlal ve koşullara bağlı olarak Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin Roma Statüsü kapsamında potansiyel bir suç olarak değerlendiriyor. İİT hükümetleri Gazze krizini, bu standartların uygulanıp uygulanmayacağının bir sınaması olarak sundu.

Reklam

Endonezya, Filistin diplomasisini sürdürüyor

Endonezya, onlarca yıldır Filistin devletini destekliyor ve İsrail'le diplomatik ilişki kurmuyor. Cakarta bu tutumunu Anayasası'na ve ülkenin birbirini izleyen liderlerinin açıklamalarına dayandırıyor.

Çatışmaların daha önceki aşamalarında Banjul'da düzenlenen İİT Zirvesi'nde dönemin Dışişleri Bakanı Retno Marsudi, barışın işgalin sona ermesini gerektirdiğini söyledi. Tam üyelik kampanyası da dâhil olmak üzere Filistinlilerin hakları için birlik çağrısında bulundu.

Zirvede kabul edilen Banjul Bildirisi, Filistinlilerin kendi kaderini tayin hakkına desteği yineledi ve uluslararası topluma uluslararası hukuka uyulması için baskı yapma çağrısında bulundu. Cidde girişimi de ortak diplomasiye ve Filistinlilerin siyasi haklarına yapılan bu vurguyu sürdürdü.

Endonezyalı Orta Doğu uzmanı Muhammad Syaroni Rofii, Cakarta'ya Gazze'deki açlık krizini BM Genel Kurulu'na taşıma ve Bağlantısızlar Hareketi'ni ortak bir tutum etrafında bir araya getirme çağrısı yaptı. Batılı hükümetler arasında Filistin devletinin tanınmasına verilen desteğin artmasını, somut diplomasi için bir fırsat olarak değerlendirdi.

Endonezya, Cidde toplantısını ikili görüşmeler için de kullandı. Anis Matta, ekonomik ve yatırım iş birliğini ele almak üzere Iraklı mevkidaşıyla görüştü. Cakarta, bu tür ilişkileri İİT'de ve Birleşmiş Milletler'de ortak tutumları destekleyebilecek müşterek çıkarlar oluşturmanın bir yolu olarak görüyor.

Bölgesel gerilimler Gazze'nin ötesine uzanıyor

Endonezya'nın Gazze diplomasisi, İsrail ile İran arasındaki çatışmaya verdiği yanıtla birlikte gelişti. Son aylarda Endonezya, Suudi Arabistan, Mısır, Pakistan ve Malezya'nın da aralarında bulunduğu 24 hükümet İsrail'in İran'a yönelik saldırılarını kınayarak derhâl ateşkes çağrısı yaptı.

Ortak açıklamada gerilimin düşürülmesi, egemenliğe saygı gösterilmesi ve bölgenin nükleer silahlardan arındırılması istendi. Farklı bir krize odaklanmış olsa da bu talepler Cidde'de öne çıkan başlıkları yineledi: ulusal egemenliğin korunması, çatışmaların genişlemesinin önlenmesi ve diplomatik baskının eşgüdüm içinde yürütülmesi.

Cakarta, bölgedeki karışıklıkta mahsur kalan Endonezyalıları korumak için pratik adımlar da attı. İsrail ile İran arasındaki çatışmalar tırmanırken Dışişleri Bakanlığı, Endonezya'nın Tahran Büyükelçiliği'ndeki alarm düzeyini yükseltti ve tahliye planları hazırladı.

Bu hazırlıklarla vatandaşların korunması, Endonezya'nın Filistinlilerin haklarına yönelik savunuculuğunun yanına eklendi. Türk yetkililer de Gazze konusundaki görüşmeleri, İİT toplantıları aracılığıyla daha geniş bölgesel bir yanıt geliştirme ihtiyacıyla ilişkilendirdi.

Reklam

Diplomatik çabalar nasıl gelişti?

Cidde'deki girişim, daha önceki siyasi taahhütlerin ve giderek aciliyet kazanan insani uyarıların ardından geldi. Endonezya'nın taleplerinin nasıl şekillendiğini birkaç aşama açıklıyor:

  • Çatışmaların önceki dönemlerinde Banjul'da düzenlenen İİT Zirvesi, Filistinlilerin kendi kaderini tayin hakkını destekleyen bir bildiri kabul etti. Retno Marsudi, işgalin sona ermesi ve Filistin'in BM'ye tam üyeliğinin desteklenmesi çağrısı yaptı.
  • Mayıs ayında DSÖ, Gazze'de yaklaşık 2,1 milyon kişinin neredeyse yarısının açlık, yetersiz beslenme, hastalık ve artan ölüm oranlarının görüldüğü felaket koşullarıyla karşı karşıya olduğunu bildirdi.
  • Son aylarda Endonezya, İsrail'in İran'a yönelik saldırılarını kınayan ve derhâl ateşkes çağrısı yapan diğer 23 hükümete katıldı.
  • Ağustos sonlarında Türkiye, Cidde'de düzenlenen olağanüstü İİT toplantısına başkanlık etti. Endonezya burada Gazze'nin ilhakına ve Batı Şeria'daki yerleşimlerin genişletilmesine karşı adım atılması çağrısında bulundu.
  • 6 Eylül 2025 itibarıyla dikkatler, BM'de atılabilecek adımlara ve İstanbul'da yapılan görüşmeler de dâhil olmak üzere İİT aracılığıyla daha fazla eşgüdüm sağlanmasına yönelmişti.

Cidde açıklaması, İsrail saldırılarının derhâl durdurulmasını, Gazze ablukasının kaldırılmasını ve sivilleri korumak için uluslararası toplumun hızla harekete geçmesini istedi. Ayrıca yardımların düzenli biçimde ulaştırılmasını talep etti; açlığı, geniş çaplı yıkımı ve zorla demografik yerinden etmeyi kınadı.

İİT'nin 57 üyesinden 43'ünün toplantıya katılması, geniş bir temsiliyet sağladı. Hükümetler adım atılması gerektiği konusunda uzlaşırken ülkelerin farklı ulusal çıkarları ve dış ortaklıkları, alabilecekleri önlemleri şekillendirmeyi sürdürdü.

Ortak tutumu eyleme dönüştürmek

İİT hükümetlerinin kullanabileceği çeşitli araçlar bulunuyor. Endonezya'nın tutumuna yakın analistler, BM'de eşgüdümlü adımlar atılmasına, Filistin devletinin tanınması için daha geniş bir kampanya yürütülmesine, uluslararası hukuk süreçlerinin desteklenmesine ve tarafsız kuruluşların gözetimindeki insani yardım koridorlarına dikkat çekti.

Bölgedeki bazı yorumlarda İsrail'e yönelik daha güçlü siyasi ve ekonomik baskı kurulması, kanıtların desteklediği ağır suçların kovuşturulması çağrısı yapıldı. Eşgüdümlü bir blok, Gazze'deki açlık krizini gündemde tutarken olağanüstü toplantı ve kararların da önünü açabilir.

Üye devletlerin güvenlik kaygıları, ulusal çıkarları ve dış ilişkileri birbirinden farklı. Bazıları İsrail'le sessiz temaslar yürütmüş ya da ilişkilerini sürdürmüşken bazıları işgal sona ermeden ilişkilerin normalleştirilmesini reddediyor. Bu farklılıklar, eşgüdümlü diplomasi, ortak mesajlar ve insani yardım operasyonlarına birlikte destek verilmesini kısa vadede atılabilecek en uygulanabilir adımlar arasına sokuyor.

Endonezya, Güvenlik Konseyi'nin özel oturum düzenlemesini istiyor. Diplomatlar, Gazze'deki kıtlık ve Filistin devletinin tanınması konularında Genel Kurul'da girişimler yapılabileceğini öngörüyor. İstanbul'daki görüşmelerde sonraki adımların, Arap Birliği'yle eşgüdümün, yardımların akışını sürdürme mekanizmalarının ve bölgesel gerilimi azaltma çabalarının ele alınması bekleniyor. Önerilen BM girişimleri ya da sonraki görüşmeler için herhangi bir tarih verilmedi.

Reklam

Gazze'de yaşayanlar için öncelikler gıda, ilaç, işleyen hizmetler ve yeni yerinden edilmelerden korunmak. Endonezya ve İİT'deki ortakları içinse siyasi hedef, bu acil yardımları ilhaka karşı çıkışla ve uluslararası hukuka dayalı bir süreçle ilişkilendirmek.

Öne Çıkanlar

  • Endonezya, İİT üyelerine Gazze'nin ilhakına ve Batı Şeria'daki yerleşimlerin genişletilmesine karşı diplomatik ve ekonomik araçları kullanma çağrısı yaptı.
  • Ağustos sonlarında Cidde'de düzenlenen toplantıya Türkiye başkanlık etti. Toplantıya İİT'nin 57 üyesinden 43'ünün temsilcileri katıldı.
  • Netanyahu'nun Büyük İsrail kavramını desteklemesi, egemenlik ve güvenlik konularında bölge ülkelerinin tepkisine yol açtı.
  • Cidde açıklaması, Gazze'nin tamamen İsrail'in askerî kontrolüne alınmasını reddetti; saldırıların sona erdirilmesini, ablukanın kaldırılmasını ve yardımların düzenli ulaştırılmasını talep etti.
  • BM, Gazze'nin tam kıtlık durumuna girdiğini bildirdi. DSÖ'nün mayıs ayındaki uyarısına göre yaklaşık 2,1 milyon bölge sakininin neredeyse yarısı felaket koşullarında bulunuyordu.
  • Cakarta, BM Güvenlik Konseyi'nin özel oturum düzenlemesini, Filistin devletinin daha geniş biçimde tanınmasını ve kara, hava ve deniz yoluyla güvenilir insani yardım güzergâhları oluşturulmasını istedi.
  • Sonraki diplomatik çabalar BM'ye, İİT içinde eşgüdüme ve İstanbul'daki görüşmelere odaklandı; önerilen yeni girişimler için herhangi bir tarih verilmedi.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir