Protestolarda mahsur kalan kuryelere yemek ve dayanışma mesajları
Yaklaşık 100.000 rupiye mal olan bir yemek, Endonezyalı bir kuryeyi ve ailesini doyurabilir. Protestolar Endonezya kentlerinde çalışmayı aksatırken Malezya, Singapur, Filipinler ve başka yerlerdeki insanlar, yemeklerin yanı sıra içecek, ihtiyaç malzemesi, bahşiş ve dayanışma mesajlarını doğrudan kuryelere ulaştırmak için gündelik teslimat uygulamalarını kullanıyor.
İçindekiler
- Protestolarda mahsur kalan kuryelere yemek ve dayanışma mesajları
- Ödenek tartışması nasıl daha geniş çaplı protestolara dönüştü?
- Ölümleri kamuoyunda öfkeye yol açan iki kurye
- Dayanışma siparişleri nasıl yayıldı?
- Yardımı mümkün kılan uygulama özellikleri
- Sokaklardaki aksaklıklar kazançları neden hızla düşürüyor?
- Sürücü grupları ücret ve kurallar için değişiklik istiyor
- Polisin tutumu ve hükümetin tavizleri mercek altında
- Tehlikeyi artırmadan yardım göndermek
- Öne Çıkanlar
Kampanya, milletvekillerine aylık 50 milyon rupi, yani yaklaşık 3.075 ABD doları tutarında konut ödeneği verilmesine karşı 25 Ağustos'ta başlayan huzursuzluk sırasında büyüdü. Jakarta'daki asgari ücretin yaklaşık on katına denk gelen ödenek; fiyatların yükseldiği, işten çıkarmaların yaşandığı ve vergilerde değişikliklerin yapıldığı bir dönemde öfkeye yol açtı.
Endonezya Ulusal İnsan Hakları Komisyonu (Komnas HAM), ikisi ayrı olaylarda hayatını kaybeden kurye olmak üzere, huzursuzlukla bağlantılı en az 10 ölüm olduğunu bildirdi. Polis göz yaşartıcı gaz ve tazyikli su kullanırken bazı kalabalıklar mülklere zarar verdi, araçları yaktı ve hükümet binalarına saldırdı.
21 yaşındaki Gojek kuryesi Affan Kurniawan, 28 Ağustos'ta Jakarta'da bir polis aracının çarpıp üzerinden geçmesi sonucu hayatını kaybetti. Ertesi gün, Dandi olarak bilinen Grab kuryesi Rusdamdiansyah, gizli polis olmakla suçlandıktan sonra Makassar'da bir kalabalık tarafından dövülerek öldürüldü.
Her iki ölüm de barikatlar, kalabalıklar ve çatışmalar geçim sağlamayı daha tehlikeli hâle getirirken teslimat yapmayı sürdüren işçilere dikkat çekti. Yurt dışındaki destekçiler, kuryelere yemek siparişi vererek karşılık verdi; normalde akşam yemeği almak için kullanılan hizmetler pratik bir yardım kanalına dönüştü.
Sosyal medya kullanıcıları, uygulamalarda konumun nasıl değiştirileceğini, Endonezya'daki restoranların nasıl seçileceğini ve kuryelere yemeği kendilerinin almasını söyleyen notların nasıl bırakılacağını anlatan yönergeler paylaştı. Bazıları şişe su veya ilk yardım malzemesi gönderirken alıcılardan bunları iş arkadaşları ya da yakınlarıyla paylaşmalarını istedi.
Ödenek tartışması nasıl daha geniş çaplı protestolara dönüştü?
Milletvekillerine verilen konut ödeneği, çarpıcı bir karşıtlığı gözler önüne serdi: Sıradan haneler ekonomik sıkıntıyla karşı karşıyayken milletvekilleri her ay 50 milyon rupi konut ödeneği alıyordu. Göstericiler başlangıçta bu ödemeyi protesto etmek için sokaklara çıktı, ardından taleplerini polislerin hesap vermesi ve artan yaşam maliyetlerinin hafifletilmesini de kapsayacak şekilde genişletti.
Affan'ın Jakarta'da parlamento yakınlarındaki bir çatışma sırasında hayatını kaybetmesi protestoları yoğunlaştırdı. Öğrenciler, sürücüler ve insan hakları savunucuları adalet ve güvenlik güçlerinin itidalli davranmasını talep etti. Gösteriler Jakarta, Surabaya, Bandung, Makassar, Medan, Yogyakarta, Solo ve diğer kentlere yayıldı.
Çatışmalar sırasında polis göz yaşartıcı gaz attı ve tazyikli su kullandı. Protestocular cisimler fırlattı; bazı kalabalıklar binaları ve araçları ateşe verdi. Alışveriş merkezleri erken kapandı, tren seferleri aksadı ve Jakarta'nın bazı bölgeleriyle etkilenen diğer kentlerde trafik durdu.
Olaylar birkaç güne yayıldı:
- 25 Ağustos: Milletvekillerine verilen konut ödeneğine karşı protestolar başladı.
- 28 Ağustos: Tanıkların ve insan hakları gruplarının aktardığına göre Affan Kurniawan, teslimat yaparken Jakarta'da bir polis aracının çarpması ve üzerinden geçmesi sonucu hayatını kaybetti.
- 29 Ağustos: Dandi olarak bilinen Rusdamdiansyah, gizli polis olmakla suçlandığı Makassar'da bir kalabalık tarafından dövülerek öldürüldü.
- 2 Eylül'e gelindiğinde: Güneydoğu Asya genelinde insanlar, Endonezyalı kuryelere yemek ve ihtiyaç malzemesi göndermek için teslimat siparişlerini ve yönergeleri paylaşıyordu.
Aksaklıklar gösterilerin ötesine geçti. Restoranlar, iş yerleri ve haneler teslimat çalışanlarına; kuryeler de kentte hareket edebilmeye bağlı. Kapanan yollar ve güvensiz güzergâhlar bu ilişkinin iki tarafını da sekteye uğrattı.
Ölümleri kamuoyunda öfkeye yol açan iki kurye
Tanıklara ve insan hakları gruplarına göre Affan, polis aracı kendisine çarptığında çalışıyordu. Ölümü, polislerin tutumunun soruşturulmasını isteyenler için bir toplanma noktasına dönüştü ve teslimat çalışanlarının karşı karşıya olduğu riskleri protestoların merkezine taşıdı.
Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto, Jakarta'daki evlerinde Affan'ın anne babasını ziyaret ederek başsağlığı diledi ve kapsamlı bir soruşturma yapılması talimatı verdi. Devletin aileye destek olacağını söyledi. Polis daha sonra olayla bağlantılı olarak yedi memurun disiplin gerekçesiyle gözaltına alındığını ve sorgulandığını bildirdi.
Dandi'nin Makassar'daki ölümü, huzursuzluğun yaşandığı sokaklarda hareket eden çalışanların karşı karşıya olduğu başka bir tehlikeyi ortaya koydu. Bir kalabalık, Grab kuryesini gizli polis olmakla suçlayıp döverek öldürdü. Grab, şirket yöneticilerinin ailesiyle görüştüğünü ve destek sunduğunu açıkladı. Gojek yöneticileri de Affan'ın yakınlarıyla görüştü.
İki genç, sıradan çalışanların toplumsal çalkantıların ortasında ne kadar çabuk hedef hâline gelebileceğinin simgesi oldu. Biri sipariş teslim ederken bir polis aracının çarpması sonucu öldü; diğeri ise bir kalabalığın kendisine saldırmasıyla hayatını kaybetti. Diğer kuryeler, geçimlerini sağlama ihtiyacı ile dışarıdaki tehlikeler arasında seçim yapmaya çalışırken aileleri yas tuttu.
Dayanışma siparişleri nasıl yayıldı?
Tayland'da yaşayan ve Yammi adıyla bilinen bir sosyal medya kullanıcısı, Endonezya dışındaki kişilerin ülkedeki kuryelere nasıl sipariş verebileceğini anlatan bir rehber paylaşarak girişimin ivme kazanmasına yardımcı oldu. Paylaşımlar on milyonlarca kez görüntülendi.
Malezya, Singapur ve Filipinler'deki kullanıcılar gönderdikleri yemek ve içeceklerin ekran görüntülerini paylaşmaya başladı. Malezyalı katılımcılar, Endonezya kentlerini seçme ve uygun teslimat noktaları belirleme konusunda ayrıntılı yönergeleri özellikle sık dolaşıma soktu.
Bazı destekçiler yemek yerine küçük hediyeler veya kullanışlı ihtiyaç malzemeleri aldı. Başkaları kuryelerden yiyecekleri, suyu ya da ilk yardım malzemelerini iş arkadaşları ve aile üyeleriyle paylaşmalarını istedi. Barikatların ve huzursuzluğun günlük kazançları düşürdüğü bir dönemde siparişler acil yardım sağladı.
Endonezyalı sosyal medya kullanıcıları minnettarlıklarını dile getirdi. Komşu ülkeler arasındaki etkileşimlerde sıkça görülen dostane çevrimiçi rekabete rağmen, birçok kişi zor zamanlarda ortaya çıkan bölgesel dayanışmadan söz etti.
Jakarta'nın eski valisi Anies Baswedan, bölge genelindeki insanlara cömertlikleri için teşekkür etti ve ortak topluluk duygusunu övdü. Kampanya Güneydoğu Asya'nın ötesine de yayıldı; Güney Kore, Birleşik Krallık ve Avusturya'dan insanlar Endonezyalı kuryeler için küçük siparişler verdi.
Alıcı için gelen bir sipariş, vardiya sırasında yiyecek ya da eve götürülecek bir yemek anlamına gelebilirdi. Gönderen içinse gündelik alışverişlerde kullanılan aynı uygulama, başka bir kentte veya ülkede yaşayan bir yabancıya yardım etme olanağı sundu.
Yardımı mümkün kılan uygulama özellikleri
Grab'ın Aralık 2021'den bu yana kullanıma sunduğu sınır ötesi hediye gönderme özelliği, müşterilerin Güneydoğu Asya'daki diğer pazarlarda bulunan alıcılara hediye göndermesine olanak tanıyor. Şirket ayrıca yemek uygulamasına, müşterilerin siparişleri teslim eden kişiye yemek ısmarlamasını sağlayan Sürücüye ikram et seçeneğini ekledi.
Gojek de GoFood üzerinden benzer bir Sürücüne ikram et özelliği sunuyor. Takdir göstermek amacıyla tasarlanan bu araçları destekçiler, huzursuzluk sırasında çalışanlara yiyecek ve başka yardımlar ulaştırmak için kullandı.
Sosyal medya rehberlerinde ayrıca uygulamadaki konumu Jakarta, Surabaya veya başka bir Endonezya kenti olarak değiştirme, bir restoran seçme ve merkezi bir teslimat noktası girme adımları anlatıldı. Destekçiler çoğunlukla cami girişini veya otel resepsiyonunu önerdi; kuryeye siparişi kendisinin alması ya da başkalarıyla paylaşması gerektiğini açıklayan notlar bırakılmasını tavsiye etti.
Bazı rehberlerde, gelir kaybıyla karşı karşıya kalan çalışanlara destek olmak için 50.000 rupiye kadar bahşiş verilmesi ve beş yıldızlı değerlendirme yapılması önerildi. Yaklaşık 100.000 rupilik siparişler bir kurye ile ailesine yemek sağlayabilir; böylece görece mütevazı bir harcama, teslimatın ötesinde de işe yarayabilirdi.
Bu yönergeler, insanların duydukları üzüntüyü somut bir yardıma dönüştürmesi için pratik bir yol sundu. Yerel bir işletmeden sipariş vermek, aksaklıklardan etkilenen küçük işletmelere de katkı sağlayabilirdi.
Sokaklardaki aksaklıklar kazançları neden hızla düşürüyor?
Kurye sürücülerine yaptıkları yolculuk başına ödeme yapılıyor. Kazançları aldıkları siparişlerin sayısına, gittikleri mesafeye ve her yolculuğun ne kadar sürdüğüne bağlı. Kapanan bir yol teslimatı uzatabilir; talebin düşmesi ise kuryeyi kazanç sağlayamadan beklemek zorunda bırakabilir.
Protestolar bu hesabın üç unsurunu da etkiliyor. Sokaklar kapanıyor, müşteriler evde kalıyor ve kalabalıkların ya da polis hatlarının yakınındaki güzergâhlar tehlikeli hâle geliyor. Birçok kurye, duman, çatışmalar ve aniden kapanan yollar yolculukları zorlaştırsa da günlük gelire ihtiyaç duyduğu için çalışmayı sürdürüyor.
Çalışanlar ayrıca yakıt, motosiklet bakımı ve sipariş almak için kullandıkları cihazların masraflarını da karşılıyor. Zor bir hafta boyunca da bu giderler devam ediyor. Kurye olağan kazançları baskı altındayken bir yemek veya bahşiş acil bir masrafı hafifletebilir.
Huzursuzluk, kuryelerin ve emek savunucularının uzun süredir dile getirdiği güvenlik standartları, işlevsel kaza sigortası ve platform komisyonlarının daha adil olması yönündeki çağrılara daha fazla dikkat çekti. Komisyon, platformun ücretten aldığı pay; bu pay çalışana kalan miktarı azaltıyor.
Yemek ve hediyeler acil destek sağlıyor. Kuryelerin talepleri ise işlerinin güvenli olup olmadığını ve eve ne kadar para götürebileceklerini öngörebilmelerini belirleyen koşullara odaklanıyor.
Sürücü grupları ücret ve kurallar için değişiklik istiyor
Büyük Jakarta bölgesinde, yerel adı Garda olan İki Tekerlekli Araçlar Hareketi Eylemi, kuryelere uygulamalarını belirli bir süre kapatma ve protesto için bir araya gelme çağrısı yaptı. Organizatörler on binlerce kişinin katılmasını bekliyordu.
Uygulamaları kapatmak, kuryeleri geçici olarak sipariş kabul edebilecek sürücüler havuzundan çıkaracaktı. Eylemin yoğun saatlerde yapılması durumunda hizmetlerin aksayabileceği konusunda uyarıda bulunan kuryeler, kendilerine bel bağlayan restoranların, iş yerlerinin ve hanelerin etkileneceğini belirtti.
Garda, hükümete ve teslimat platformlarına yönelik beş talebini açıkladı:
- Çevrimiçi ulaşımı düzenleyen bir yasa çıkarılması veya geçici bir düzenleme yapılması.
- Yolcu taşıma seferlerinde komisyonun yüzde 20'den yüzde 10'a indirilmesi.
- Yemek ve ürün teslimatları için açık tarife kuralları belirlenmesi.
- Platformların uygulamalarının denetlenmesi.
- Siparişlere öncelikli erişim vadeden ücretli üyelik programlarının sona erdirilmesi.
Önerilen komisyon değişikliği, platformun yolcu ücretinden aldığı yüzde 20'lik payı yüzde 10'a indirerek yarıya düşürecekti. Teslimat tarifelerine ilişkin ayrı talep ise yemek ve ürün siparişlerinin fiyatlandırılmasında kullanılan kurallarla ilgiliydi.
Platformlar ve yetkililer önerileri hemen kabul etmedi; bir karar için tarih de verilmedi. Talepler, adalet, şeffaflık ve platform kesintileri ile çalışma masraflarından sonra kuryelere kalan gelir konusundaki uzun süredir devam eden kaygıları yansıtıyor.
Polisin tutumu ve hükümetin tavizleri mercek altında
Komnas HAM'ın en az 10 kişinin hayatını kaybettiğine ilişkin verileri, birçok kente yayılan huzursuzluğun insani bedelini ortaya koydu. Hak savunucuları ve toplum önderleri sert yöntemleri eleştirerek güvenlik güçlerine itidal çağrısı yaptı.
Polis, belirli olaylara ilişkin soruşturmalar başlatırken eylemlerini düzeni yeniden sağlama çabası olarak savundu. Affan'ın ölümüyle bağlantılı olarak yedi memurun disiplin gerekçesiyle gözaltına alınması, en yakından izlenen adımlardan biri oldu.
Prabowo itidal çağrısı yaptı ve sorumluların hesap vereceğine söz verdi. Affan'ın ailesini ziyaret edip soruşturma talimatı vermesinin yanı sıra, parlamento ayrıcalıklarına duyulan öfkeyi gidermek için bazı ödenekleri kaldırma planı da dâhil olmak üzere adımlar açıkladı. Bu hamle protestoları sona erdirmedi.
Hasarın boyutu kentten kente değişti. Kalabalıklar parlamento yakınlarında ve Jakarta'nın merkezinde polisle karşı karşıya geldi. Göstericiler Surabaya'daki bir hükümet yerleşkesine girdi. Bandung ve Makassar'da bölgesel parlamento binaları yakıldı; bazı sokaklarda araçlar ateşe verildi.
Birkaç kentteki yerel yetkililer, şiddetin hava karardıktan sonra artmasından duyulan endişe nedeniyle protestocuları gece geç saatlerde toplanmamaya çağırdı. Birçok Endonezyalı geçmişteki huzursuzlukların yarattığı travmayı anımsatarak gösterilerin barışçıl kalması için çağrı yaptı.
Bu nedenle hükümet aynı anda birkaç acil taleple karşı karşıyaydı: Milletvekillerinin ayrıcalıklarına duyulan öfkeyi gidermek, ölümleri soruşturmak ve sakinlerin ve çalışanların hâlâ seyahat etmek zorunda olduğu sokaklarda güvenliği yeniden sağlamak.
Tehlikeyi artırmadan yardım göndermek
Sipariş rehberlerini paylaşan destekçiler, sakin ve merkezi teslimat noktaları seçilmesini ve açık talimatlar bırakılmasını önerdi. Çoğunlukla cami girişi veya otel kapısı tavsiye edildi; nota kuryenin yemeği kendisinin alması ya da iş arkadaşlarıyla paylaşması gerektiği yazılmalıydı.
Katılımcılar kuryelerin tehlikeyle veya uzun gecikmelerle karşılaşabileceği polis noktalarına ya da büyük protesto alanlarına sipariş verilmemesi konusunda uyarıda bulundu. Gönderenlere alkol ve domuz eti ürünlerinden kaçınmalarını hatırlattı; cömert bahşiş ve beş yıldızlı değerlendirme yapılmasını teşvik etti.
Bu alışverişler kuryelerin yanı sıra yerel restoranlara da fayda sağlayabilirdi. Basit bir yemek ve içecek, zor bir vardiyada çalışan bir kişiye yardım sunarken paylaşmaya yetecek büyüklükte bir sipariş aile üyelerine ya da başka sürücülere de ulaşabilirdi.
Daha kalıcı değişiklikler hükümetin ve platformların kararlarını gerektiriyor. Tartışmalarda özel bir çevrimiçi ulaşım yasası, şeffaf komisyon ve tarifeler ile sürücülerin güven duyduğu daha güçlü şikâyet kanalları gibi önlemler gündeme geldi. Polis eğitimi ve hesap verebilirlik de protestolarda dile getirilen temel kaygılar arasında.
Platformlar ücret dökümlerini daha açık hâle getirebilir, sürücülere güvenilir destek sunabilir ve huzursuzluk sırasında geçici kolaylıklar sağlayabilir. Takdir özellikleri yemek göndermeyi kolaylaştırıyor; kuryelerin aksaklıklarla geçen bir haftada çalışmayı sürdürüp sürdüremeyeceğini ise gelir ve güvenlik politikaları belirliyor.
2 Eylül'e gelindiğinde dayanışma kampanyası, gelir kaybı ve artan tehlikeyle karşı karşıya olan çalışanlarla Güneydoğu Asya'nın dört bir yanından ve ötesinden insanları buluşturmuştu. Her sipariş küçük ve acil bir ihtiyacı karşılarken daha güvenli çalışma koşulları, adil ücret ve hesap verebilirlik talepleri de sürüyordu.
Öne Çıkanlar
- Endonezya'daki protestolar 25 Ağustos'ta milletvekillerine verilen aylık 50 milyon rupilik, yaklaşık 3.075 ABD doları tutarındaki konut ödeneğine karşı başladı.
- Komnas HAM, huzursuzlukla bağlantılı en az 10 ölüm olduğunu, ölenler arasında iki kuryenin bulunduğunu bildirdi.
- 21 yaşındaki Gojek kuryesi Affan Kurniawan, 28 Ağustos'ta Jakarta'da bir polis aracının çarpıp üzerinden geçmesi sonucu hayatını kaybetti. Dandi olarak bilinen Grab kuryesi Rusdamdiansyah ise ertesi gün Makassar'da bir kalabalık tarafından öldürüldü.
- Malezya, Singapur, Filipinler ve diğer ülkelerdeki insanlar teslimat uygulamaları üzerinden yemek, içecek, hediye ve ihtiyaç malzemesi gönderdi.
- Grab'ın hediye gönderme ve Sürücüye ikram et özellikleri ile Gojek'in Sürücüne ikram et seçeneği, insanların kuryelere destek ulaştırmasına yardımcı oldu.
- Garda, uygulamaların geçici olarak kapatılması ve yolcu taşıma seferlerindeki komisyonun yüzde 20'den yüzde 10'a indirilmesi dâhil beş değişiklik talep etti.
- Prabowo, Affan'ın ölümünün soruşturulması talimatını verdi ve milletvekillerine sağlanan bazı ödenekleri kaldırma planını açıkladı. Polis, yedi memurun disiplin gerekçesiyle gözaltına alındığını bildirdi.
- Destekçiler, sipariş verenlere sakin teslimat noktaları seçmelerini, protesto alanlarından kaçınmalarını ve kuryelere yemeği kendilerinin alması ya da paylaşması gerektiğini açıkça belirtmelerini önerdi.






