100.000 Tren ve Daha Güvenli Güzergâh Arayışı
2024'ün sonlarında Chongqing'den Almanya'nın Duisburg kentine hareket eden bir yük treni, Çin-Avrupa yük treni seferlerinin 100.000'incisi oldu. Operatörler, ağın 2011'de faaliyete geçmesinden bu yana toplam değeri 420 milyar ABD dolarını aşan malları taşıyan 11 milyondan fazla konteyneri ulaştırdığını söylüyor. Ağ bugün 25 Avrupa ülkesinde 227 şehre ve 11 Asya ülkesinde 100'den fazla şehre uzanıyor.
İçindekiler
- 100.000 Tren ve Daha Güvenli Güzergâh Arayışı
- Rusya Üzerinden Geçen Güzergâh Neden Endişe Kaynağı Oldu?
- Chongqing Fabrikaları Avrupa'ya Bağlıyor
- Orta Koridor'un Vaadi ve Bedeli
- Limanlar, Sınır Kontrolleri ve Demir Yolu Darboğazları
- Orta Asya ve İran Üzerinden Yeni Bağlantılar
- Avrupa, Türkiye ve Washington'ın Rolü
- Demir Yolu Hangi Mallar İçin Uygun?
- Kara Süveyş Kanalı'nın Gelişimini Neler Yavaşlatabilir?
- Öne Çıkanlar
Bu rakamlar, Çin'in Avrupa'ya kara köprüsü kurma çabasının ne kadar ilerlediğini gösteriyor. 2 Eylül 2025 itibarıyla Pekin, ihracatçılara yoğun deniz yolları ve siyasi açıdan hassas transit güzergâhlarına alternatifler sunmak için daha geniş bir demir yolu, kara yolu ve iç liman ağı geliştiriyor. Bu çaba, Çin'in son on yılda Avrasya genelinde yürüttüğü altyapı hamlesi Kuşak ve Yol Girişimi'nin bir parçası.
ABD ile gümrük vergisi gerilimleri, pandemi sırasında limanlarda biriken yükler, Rusya'nın Ukrayna'daki savaşı ve Kızıldeniz'de ticari gemilere yönelik saldırılar bu çabayı daha acil hâle getirdi. Her aksama, Çin'deki fabrikaları Avrupalı alıcılara bağlayan güzergâhlardaki farklı bir zayıflığı ortaya çıkardı.
Çin ile Avrupa arasında ticareti yapılan malların büyük bölümü hâlâ deniz yoluyla taşınıyor. Deniz taşımacılığı ucuz, ancak fabrikadan Avrupa'daki depoya teslimat 30 ila 45 gün sürebiliyor. Deniz güzergâhları ayrıca Süveyş Kanalı, Malakka Boğazı ve Hürmüz Boğazı gibi dar geçitlere bağlı.
Çin, gemilerden daha hızlı ve hava taşımacılığından çok daha ucuz bir ulaşım istiyor. Demir yolu bu ikisinin arasında yer alıyor. Zaman zaman kara Süveyş Kanalı olarak tanımlanan bu hedef, Chongqing'in önemli bir iç ulaşım kapısı olduğu ve Orta Koridor'un Rusya ile İran'ı dolanan bir güzergâh sunduğu alternatiflerden oluşan bir ağ kurmayı öngörüyor.
Rusya Üzerinden Geçen Güzergâh Neden Endişe Kaynağı Oldu?
Ukrayna'nın işgalinden önce Çin ile Avrupa arasındaki baskın kara güzergâhını Rusya ve Belarus oluşturuyordu. Savaştan önce, Rusya'nın ağırlıkta olduğu koridor Avrupa ile Uzak Doğu arasındaki demir yolu yüklerinin yüzde 90'ından fazlasını taşıyordu.
Değişimi izleyen analizlere göre, 2022'den sonra bu güzergâhtaki trafik keskin biçimde düştü. 2023'te Çin'den gelen yüklerin münferit olarak alıkonulması da siyasi kararların teslimatları aksatabileceği transit ülkeler üzerinden mal göndermenin risklerini ortaya koydu.
Çin'in Rusya ile ticari bağları hâlâ güçlü. İki ülke arasındaki ticaret hacminin 2024'te yaklaşık 240 milyar avroya ulaştığı bildirildi. Buna rağmen birçok nakliyeci hem Moskova'ya bağımlı olmaktan hem de kırılgan deniz güzergâhlarına maruz kalmaktan kaçınmak istiyor.
İlgi gören başlıca alternatif, resmî adı Trans Hazar Uluslararası Taşımacılık Güzergâhı olan Orta Koridor. Konteynerler Çin'den Kazakistan'a, oradan feribotla Hazar Denizi üzerinden Azerbaycan ve Gürcistan'a, ardından Türkiye'ye geçiyor ve Avrupa Birliği'ne ulaşıyor. Güzergâh hem Rusya'yı hem de İran'ı devre dışı bırakıyor.
Bu değişimin arkasındaki gelişmeler birkaç yıla yayılıyor:
- 2011: Çin-Avrupa yük treni seferleri başladı.
- 2020: Orta Koridor'daki trafik 350.000 ton düzeyindeydi.
- 2022: Rusya'nın Ukrayna'yı işgali, kuzeydeki baskın demir yolu güzergâhını aksatırken Orta Koridor'daki trafik 3,2 milyon tona ulaştı.
- 2023: Çin yüklerinin münferit olarak alıkonulması transit riskini ortaya koydu ve Orta Koridor'un olası yolculuk sürelerini inceleyen bir değerlendirme yayımlandı.
- 2024'ün sonları: 100.000'inci Çin-Avrupa yük treni Chongqing'den Duisburg'a hareket etti.
2020'deki 350.000 tondan 2022'de 3,2 milyon tona yükseliş, hacmin yaklaşık dokuz katına çıktığı anlamına geliyor. Güzergâh üzerindeki ülkelerin limanları ve demir yolu sahalarını iyileştirmesiyle daha fazla artış kaydedildi.
Chongqing Fabrikaları Avrupa'ya Bağlıyor
Batı Çin'deki dağlık metropol Chongqing, üretim faaliyetlerini yoğun bir ulaşım bağlantıları ağıyla bir araya getiriyor. Demir yolları kenti batıya doğru Orta Asya ve Avrupa'ya, güneye doğru ise Güneydoğu Asya'ya bağlıyor.
Şehir her gün yüzlerce trenin ve kamyonlardan trenlere yapılan aktarmaların yükünü karşılıyor. Bağlantıları, Vietnam ve Singapur gibi çıkış noktalarını Almanya, Polonya ve diğer Avrupa pazarlarındaki varış noktalarına bağlıyor. Benzer güzergâhlarda demir yolu teslimatı deniz taşımacılığından 10 ila 20 gün daha hızlı olabiliyor.
Chongqing ayrıca dünya dizüstü bilgisayarlarının yaklaşık üçte birini üretiyor. Elektrikli araç üretiminde büyüyen bir merkez olan şehir, Çin'in otomobil sevkiyatlarının önemli bir bölümünün de ihracat noktası. Fabrikalarla yük terminallerinin birbirine yakın olması, kenti Avrupa demir yolu ağına bağlantıların yakınında üretim yapmayı denemek için elverişli bir merkez hâline getiriyor.
Mevsimlik ürünler ve elektronik eşyalar, değerleri kısmen alıcılara zamanında ulaştırılmalarına bağlı olduğundan kısa teslimat sürelerinden yararlanıyor. Geciken bir sevkiyat satış sezonunun kaçırılmasına veya bir perakendecinin stoklarının tükenmesine yol açabilir. Hızlı taşıma, ürünün üretilmesiyle karşılığında ödeme alınması arasındaki süreyi de kısaltır.
Çin-Avrupa ağında taşınan yükler, temel elektronik ürünlerden yeni enerji araçları, lityum piller ve güneş enerjisi bileşenleri gibi daha yüksek değerli ürünlere doğru çeşitlendi. Çin devlet haber ajansı Xinhua, küresel lojistiğin dalgalı seyrettiği bir dönemde bu hizmeti şöyle tanımladı:
Asya-Avrupa ticaret ve ekonomik ilişkileri için hayati bir istikrar unsuru.
Güneydoğu Asyalı tedarikçiler de mallarını bu ağa aktarabiliyor. Chongqing üzerinden Polonya'ya ulaşan ASEAN Express treni güzergâh sürelerini birkaç gün kısaltarak Vietnam ve diğer Güneydoğu Asya ekonomilerindeki şirketlere yeni seçenekler sundu. Büyük bir iç liman ve lojistik merkezi olan Duisburg, yükleri karşılamak ve Avrupa genelinde dağıtmak için tesisler geliştirdi.
Orta Koridor'un Vaadi ve Bedeli
Orta Koridor demir yolu taşımacılığını deniz geçişleriyle birleştiriyor. Konteynerlerin trenler ile feribotlar arasında birkaç kez aktarılması gerekiyor. Bu nedenle hızlı bir demir yolu yolculuğu, gemilerin, limanların ve gümrüklerin aynı tempoda çalışmasına bağlı.
Yolculuk süresi tahminleri mevsime, limanlardaki yoğunluğa ve sınır işlemlerine göre değişiyor. Bazı araştırmalar, en iyi koşullarda yolculukların iki haftaya yaklaşabileceğini öngörüyor. Olağan yükler için çıkış noktasından varış noktasına mevcut teslimat süresi yaklaşık 19 ila 25 gün olarak tahmin ediliyor.
Lowy Enstitüsü'nün 2023 tarihli bir değerlendirmesinde daha iddialı bir olası takvim ortaya kondu:
Orta Koridor, Çin ile Avrupa arasındaki transit süresini 12 güne indirebilir. Rusya'nın ağırlıkta olduğu Kuzey Koridoru üzerinden kara yoluyla bu süre 19 gün, deniz yoluyla ise 22 ila 37 gündür.
Nakliyeciler için güzergâhın cazibesi, diğer seçeneklerle bağlantılı siyasi ve sigorta risklerinden kaçınırken okyanus taşımacılığından daha hızlı olabilmesi. Gerçek performansı, yolculuğun her aşamasının bir sonrakine ne kadar sorunsuz bağlandığı belirliyor.
Fiyat hâlâ önemli bir kısıt. Jamestown Vakfı'nın 2022 tarihli değerlendirmesinde Orta Koridor üzerinden teslimat maliyeti standart konteyner başına yaklaşık 5.000 avro, Rusya ve Belarus üzerinden ise yaklaşık 2.467 avro olarak hesaplandı. Bu rakamlara göre Orta Koridor yaklaşık iki kat daha pahalıydı.
Kapasite de sınırlı. Bazı tahminlere göre koridorun taşıdığı yük, bir zamanlar kuzey güzergâhında taşınan tonajın yalnızca yüzde 2 ila 3'ü düzeyinde. Jamestown'ın değerlendirmesinde koridorun oynayabileceği rol şöyle anlatıldı:
Orta Koridor yakın vadede Kuzey Koridoru'nun yerini tamamen alamasa da kıtalararası ticaret için önemli bir tamamlayıcı güzergâh hâline gelebilir.
Dolayısıyla ticari tercih aynı anda üç unsuru içeriyor: teslimat süresi, taşıma maliyeti ve aksama riski. Daha hızlı bir güzergâh ancak şirketler bu maliyeti karşılayabildiğinde ve takvimine güvenebildiğinde işe yarıyor.
Limanlar, Sınır Kontrolleri ve Demir Yolu Darboğazları
Azerbaycan, Bakü Uluslararası Deniz Limanı'nı genişletmeyi planlarken Gürcistan, Karadeniz kıyısındaki Anaklia'da derin deniz limanı kurma planlarını yeniden gündeme aldı. Kazakistan ise farklı ulaşım işlevlerine hizmet eden büyük bir konteyner merkezi ve terminaller geliştirmeyi hedefliyor.
Çin, farklı hat açıklıklarına sahip demir yolu sistemleri arasındaki aktarmaları hızlandırmak için sınırda büyük bir aktarma kompleksi kurdu. Hat açıklığı, iki ray arasındaki mesafeyi ifade ediyor. Bu mesafe sınırda değiştiğinde yükün, sonraki demir yoluna uygun ekipmanlara aktarılması gerekiyor.
Türkiye, İstanbul çevresindeki yoğunluğu azaltmak için yeni hatlar ekliyor, tünelleri yeniliyor ve sefer saatlerini eşgüdümlü hâle getiriyor. Tek hatlı kesimler ve en yoğun bölgelerde sınırlı olan sefer aralıkları, yoğun saatlerde taşınabilecek yük miktarını kısıtlayabiliyor.
Hazar Denizi geçişi de bir başka baskı noktası. Feribot ve liman kapasitesi talebe yetişmeye çalışıyor. Bir limana hızla ulaşan konteyner, gemi beklemek zorunda kalabilir ve böylece demir yolunda kazanılan zamanın bir kısmı yitirilebilir.
Sınır işlemleri de fiziksel altyapı kadar kısıtlayıcı olabiliyor. Orta Asya'nın bazı bölgelerindeki yavaş ve öngörülemez kontroller, evrak işlemlerinden kaynaklanan gecikmelere ve kayıt dışı ücretlere yol açıyor. Gümrük sistemleri tam uyumlu değil, bilgi paylaşımı sınırlı ve kurallar yetki bölgelerine göre değişiyor.
Önceden gümrük işlemleri ve yük takibi için kullanılan dijital araçlar yaygınlaşıyor ancak henüz her yerde kullanılmıyor. Ortak yük kayıtları, eşgüdümlü sefer saatleri ve garantili feribot yerleri bekleme sürelerini azaltabilir. Trenlerin karşılaşabilmesi için yapılan ilave hatlar, yeni hat kesimleri ve daha iyi terminal ekipmanları demir yollarının talep artışını karşılamasına yardımcı olur.
Sübvansiyonlar da fiyatları etkiliyor. Kuşak ve Yol kapsamındaki birçok demir yolu hizmeti, demir yolu ile deniz taşımacılığı arasındaki maliyet farkını daraltan yerel ve ulusal desteklerle büyüdü. Bazı sübvansiyonlar daha sonra azaltıldı veya başka alanlara yönlendirildi. Kâr marjı düşük ağır yükler, mali destek bu farkı karşılamadığında deniz yoluyla taşınmaya devam edebilir.
Orta Asya ve İran Üzerinden Yeni Bağlantılar
Çin, Orta Koridor'a bağlanabilecek veya ona paralel güzergâhlar sunabilecek yeni hatlar geliştiriyor. Yaklaşık otuz yıllık görüşmelerin ardından Çin-Kırgızistan-Özbekistan demir yolunun önemli tünellerinde inşaat başladı.
Hattın, Batı Çin'den Orta Asya'ya olan mesafeyi kısaltması ve Rusya topraklarından geçen güzergâhlara bağımlılığı azaltması hedefleniyor. Hat, Trans Hazar ağına bir başka giriş noktası da sağlayacak. Tamamlanma tarihi açıklanmadı.
Çin ile İran arasında ayrı bir bağlantı da şekilleniyor. Xi'an'dan Tahran yakınlarındaki bir kuru limana hareket eden ilk yük treni yaklaşık 10.400 kilometre yol kat ettikten sonra varış noktasına ulaştı. Kuru liman, yüklerin limana ulaşmadan elleçlenebildiği ve gümrükten geçirilebildiği iç kesimlerdeki terminaldir.
İranlı ve Çinli yetkililer, bu hizmetin deniz yoluyla yaklaşık 30 gün süren transit süresini yaklaşık 15 güne indirebileceğini söylüyor. Türkiye ve Kazakistan'ın da aralarında bulunduğu altı ülkenin demir yolu kurumları, yüklerin Avrupa'ya doğru batıya ilerleyebilmesi için tarifeler ve sefer saatleri üzerinde çalışmayı kabul etti.
Bu hizmet, uzun süreli bir iş birliği anlaşması da dâhil olmak üzere Pekin ile Tahran arasındaki yakınlaşmayı yansıtıyor. İran'a yaptırımlara rağmen ticaretini sürdürmesi için kara yolu üzerinden bir güzergâh sunuyor.
Bölgesel gerilimler ve son dönemdeki askerî saldırılar bu koridorun işleyişini istikrarsızlaştırıyor. Gerilimin tırmanması seferleri aksatabilir veya sigorta kapsamını etkileyebilir. İran üzerinden Hint Okyanusu'na uzanan Rusya'nın Kuzey-Güney Ulaştırma Koridoru da kaynaklar ve siyasi ilgi için rekabet ediyor.
Çin'in genişleyen bağlantıları ihracatçılara daha fazla seçenek sunarken her güzergâh kendi işleyiş koşullarını ve siyasi risklerini taşıyor. Birkaç güzergâhı olan bir ağ, bağlantılardan biri zorlaştığında şirketlere malları başka yollara yönlendirme esnekliği sağlıyor.
Avrupa, Türkiye ve Washington'ın Rolü
Avrupa hükümetleri, ekonomik ve güvenlik gerekçeleriyle tedarik güzergâhlarının çeşitlendirilmesini destekliyor. Orta Koridor, tek tek tedarikçilere ve transit ülkelere bağımlılığı azaltmayı amaçlayan altyapı projelerini destekleyen Avrupa Birliği'nin Küresel Geçit stratejisiyle örtüşüyor.
Deniz güzergâhlarının yavaşladığı veya riskli hâle geldiği durumlarda Avrupalı üreticiler ve perakendeciler güvenilir bir kara köprüsünden yararlanabilir. Bunun pratik faydası, bileşen ve bitmiş ürünleri pazara ulaştırmak için başka bir yol sunması.
Türkiye, 1990'lardan bu yana ticari bağlantıları ulusal bir öncelik olarak görüyor. Bakü-Tiflis-Kars demir yolundaki iyileştirmeler ve Anadolu genelindeki projeler, Ankara'nın Orta Asya ile Avrupa Birliği arasında bir transit merkezi olma hedefini destekliyor.
Azerbaycan ve Kazakistan da lojistik merkezleri hâline gelme fırsatları görüyor. Teknoloji ve savunma alanlarında kullanılan nadir toprak elementleri dâhil, Orta Asya'nın enerji kaynaklarına ve minerallerine erişimi öne çıkarıyorlar.
Washington'daki politika çevrelerinden bazı isimler, Rusya, Çin ve İran'ın da nüfuz için rekabet ettiği koridor boyunca ortakları desteklemek ve standartların şekillenmesine katkıda bulunmak amacıyla ABD'nin Orta Asya ile daha yakın ilişkiler kurması gerektiğini savunuyor.
Atlantic Council'ın bir değerlendirmesinde ulaşım ağları, hükümetlerin altyapıyı ticari amaçların yanı sıra diplomatik ve stratejik hedefler için de kullandığı anlamında devlet yönetiminin araçları olarak tanımlandı. Değerlendirmenin yazarları ayrıca bir öngörüye yer verdi:
Dünya Bankası, 2030'a kadar koridorun yük hacmini üç katına çıkarabileceğini ve Çin-AB ticaretini yüzde 30 artırabileceğini öngörüyor.
Değerlendirmede Orta Koridor, barışın kesişim noktası olarak tanımlandı. Destekleyenler, mal, bilgi ve insan taşıyan güzergâhların iş birliğini teşvik edebileceğini savunuyor. Şüpheyle yaklaşanlar ise yalnızca ticari projelerin çözemeyeceği bölgesel siyasi anlaşmazlıklara dikkat çekiyor. İstikrarlı ticaret için yeni altyapının yanı sıra tutarlı politikalar ve uzun vadeli yatırım gerekiyor.
Demir Yolu Hangi Mallar İçin Uygun?
Elektronik ürünler, otomobil parçaları, moda ürünleri ve tüketim malları şimdiden Çin-Avrupa trenleriyle taşınıyor. Araçlar, piller ve güneş enerjisi ekipmanları yükler içinde giderek daha büyük bir paya sahip oluyor.
Hızlı teslimat gerektirmeyen hacimli ürünler için deniz taşımacılığı hâlâ en ucuz seçenek. Hava kargosu ise en hızlı ve en pahalı yöntem. Demir yolu bu ikisinin arasında yer alıyor; tipik konteyner yolculukları haftalar sürüyor.
Daha hızlı teslimat, bir şirketin tutması gereken stok miktarını azaltıyorsa, ödemeyi daha erken almasını sağlıyorsa veya ürün kıtlığını önlüyorsa demir yolunun daha yüksek maliyeti karşılanmaya değer olabilir. Hızlı satılan veya zamanla değer kaybeden ürünlerde sağlanan bu tasarruflar, taşıma maliyetini karşılamaya yardımcı olabilir.
Bir sonraki rekabet ölçütü güvenilirlik. Üreticiler ve perakendeciler yalnızca mümkün olan en kısa yolculuğu değil, malların ne zaman varacağını da bilmek istiyor. Önceden gümrük işlemleri, ortak dijital yük manifestoları ve Hazar Denizi'nden düzenli feribot seferleri, teslimat sürelerinin planlanmasını kolaylaştırır.
Operatörler, aktarmaları güvenilir biçimde gerçekleştirerek yolculuk sürelerini yaklaşık iki ila üç haftada tutabilirse daha geniş bir ürün yelpazesini çekebilir. Şeffaf tarifeler ve ortak hizmet standartları da şirketlerin güzergâhları karşılaştırmasına ve bütçelerini doğru planlamasına yardımcı olur.
Kara Süveyş Kanalı'nın Gelişimini Neler Yavaşlatabilir?
Hazar Denizi'ndeki hava koşulları feribot seferlerini durdurabilir, sınır kuralları ise çok az uyarıyla değişebilir. Bütçe baskısı dönemlerinde sübvansiyonlar azaltılabilir. Demir yolu ağlarına ve liman sistemlerine yönelik siber saldırılar da giderek büyüyen bir endişe kaynağı.
Ulaşım güzergâhlarına yakın çatışmalar yaptırımlar, sabotaj veya zorunlu denetimler yoluyla ticareti etkileyebilir. Yeni demir yolları ve terminaller bu siyasi ortam içinde işliyor; dolayısıyla altyapı yatırımlarına güzergâhtaki ülkeler arasında eşgüdüm de eşlik etmeli.
Atılabilecek pratik adımlar arasında Hazar Denizi'nin her iki yakasındaki limanları genişletmek, gümrük verilerini paylaşmak ve trenlerin feribot beklememesi için hareket saatlerini eşgüdümlemek bulunuyor. Türkiye ve Güney Kafkasya'daki ilave hatlar yoğunluğu azaltabilir.
Çin-Kırgızistan-Özbekistan demir yolu gibi bağlantıların tamamlanması ve uluslararası seferlere tahsis edilmiş demir yolu araçlarının artırılması kapasite sağlayacaktır. Demir yolu araçları, yük taşımak için gereken lokomotif ve vagonlardır.
Deniz taşımacılığıyla arasındaki ölçek farkı hâlâ büyük. Küresel konteyner taşımacılığı, mevcut demir yolu kapasitesinin yüzlerce katı yük taşıyor. Bu nedenle Çin'in demir yolu ağını genişletmesi, deniz taşımacılığının yerini alacak değil, onu tamamlayacak bir alternatif oluşturuyor: Teslimat hızı, değerleri veya aksama riskine maruz kalmaları maliyeti haklı çıkaran mallar için başka bir seçenek.
Öne Çıkanlar
- Çin-Avrupa yük treni seferleri 2024'ün sonlarında 100.000'e ulaştı; ağ 2011'den bu yana 11 milyondan fazla konteyner taşıdı.
- Ağ, 25 Avrupa ülkesinde 227 şehre ve 11 Asya ülkesinde 100'den fazla şehre hizmet veriyor.
- Chongqing, büyük üretim sektörlerini Avrupa, Orta Asya ve Güneydoğu Asya'ya uzanan demir yolu bağlantılarıyla bir araya getiriyor.
- Orta Koridor, Rusya ve İran'ı devre dışı bırakarak Kazakistan, Hazar Denizi, Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye üzerinden geçiyor.
- Orta Koridor'daki trafik 2020'de 350.000 tondan 2022'de 3,2 milyon tona çıktı ancak maliyet ve kapasite kısıtları sürüyor.
- Kırgızistan ve Özbekistan üzerinden kurulan yeni bağlantılar ile Çin-İran hattı, Çin'in ulaşım seçeneklerini genişletiyor.
- Avrupa'nın desteği, Türkiye'nin transit merkezi olma hedefi ve Orta Asya'daki yatırımlar koridorun gelişimini destekliyor.
- Atlantic Council'ın bir değerlendirmesinde aktarılan öngörülere göre yük hacmi 2030'a kadar üç katına, Çin-AB ticareti ise yüzde 30 artabilir.
- Demir yolunun daha yaygın kullanılması gümrük eşgüdümüne, feribot kapasitesine, öngörülebilir fiyatlara ve güvenilir sefer saatlerine bağlı olacak.
- Demir yolunun deniz taşımacılığının yerini almak yerine onu tamamlaması bekleniyor.






