Daha büyük bütçeler henüz aynı ölçüde kazanım sağlamadı
Filipinler'de tarımsal kalkınma ödenekleri 2015'te 89 milyar P'den 2026'da 278 milyar P'ye yükseldi. Ancak Philippine Institute for Development Studies'e (PIDS) göre, uygun fiyatlı ve besleyici gıdaya erişim bu artışla orantılı biçimde iyileşmedi. Kurumun değerlendirmesi, hükümetin başarıyı ölçme biçimini değiştirmesi gerektiğini savunuyor: ayrılan para ve tamamlanan faaliyetler yerine, ailelerin gerçekte neleri satın alıp tüketebildiğine odaklanılması gerekiyor.
İçindekiler
- Daha büyük bütçeler henüz aynı ölçüde kazanım sağlamadı
- Gıda güvenliği için ayrılan para nereye gidiyor?
- Gıda güvenliği yalnızca arzdan ibaret değil
- Okulda beslenme programı hızla büyüyor
- Kurumların harcama oranları farklılık gösteriyor
- Sorumluluk neden tarımın ötesine uzanıyor?
- Verimi, fiyatları ve beslenme düzenini birlikte ölçün
- Kalkınma hedefleri sonuç alma baskısını artırıyor
- Değerlendirmenin dayandığı tarihler
- Öne Çıkanlar
Artış 189 milyar P'ye ulaştı ve tarımsal kalkınma bütçesini 2015 düzeyinin üç katından fazlasına çıkardı. PIDS, yıllık ortalama artışı yaklaşık yüzde 11 olarak hesaplıyor. Bu genişlemeye rağmen Filipinler, değerlendirmede atıfta bulunulan 2022 gıda güvenliği endeksinde ortalamanın altında yer aldı.
Acil sorun, tarımsal üretimin ötesine uzanıyor. PIDS, harcamaların yurt içindeki gıda arzını artırmaya yoğunlaştığını; beslenme, gıdaya güvenilir erişim ve topluluklar arasında adil erişim konularında ise açıkların sürdüğünü belirledi. Sorumluluk birkaç kuruma dağılmış durumda, ancak bu kurumların bütçeleri ve raporlama sistemleri, çalışmalarının ortak hedeflere nasıl katkıda bulunduğunu tutarlı biçimde göstermiyor.
Kurumun 28 Ekim tarihli açıklaması sorunun boyutunu ortaya koyuyor: 2026 bütçesinde tarımsal müdahalelere 231,5 milyar P, gıda güvenliğiyle bağlantılı sosyal koruma programlarına ise 68,9 milyar P ayrıldı. Araştırmacılar, sonuçları izlemeye yönelik koordineli bir sistemin 2028 Ulusal Harcama Programı hazırlıklarına dahil edilmesini istiyor.
Gıda güvenliği için ayrılan para nereye gidiyor?
PIDS Kıdemli Araştırma Uzmanı Roehlano M. Briones ve Denetleyici Araştırma Uzmanı Agnes Kristine A. Quilinguing, 2015-2025 dönemindeki harcama eğilimlerini inceledi ve ardından 2026 bütçesini seçilmiş gıda güvenliği göstergeleriyle birlikte değerlendirdi. Çalışmaları, hükümetin ne kadar kaynak sağladığı sorusunu, bu harcamaların ne başardığı sorusundan ayrı ele alıyor.
Tarımsal müdahaleler, 2026'da ulusal bütçenin yaklaşık yüzde 3,4'ünü oluşturdu. Gıda güvenliğiyle bağlantılı sosyal koruma ise yüzde 1,01'lik paya sahipti. Tutarlar üzerinden bakıldığında, tarımsal müdahalelere ayrılan 231,5 milyar P, bu sosyal koruma programlarına ayrılan 68,9 milyar P'nin yaklaşık 3,4 katıydı.
PIDS, 2015'ten bu yana büyümeyi anlatırken tarımsal kalkınma ödeneklerini ayrıca 278 milyar P olarak veriyor. Açıklamada bu tutarın kapsamıyla tarımsal müdahaleler için belirtilen 231,5 milyar P arasındaki fark izah edilmiyor. Bu nedenle her tutar, kurumun onu sunduğu kategoriye aittir.
Tarımsal kalkınma ödeneklerinde girdi sübvansiyonları, sulama ve çiftlikleri pazarlara bağlayan yollar ağırlıkta. Bu önlemler çiftçilerin gerekli malzemelere ve suya erişmesine, ürünlerini taşımasına yardımcı olarak üretimi destekliyor. Daha geniş kapsamlı gıda güvenliği çalışmaları ise ek beslenme desteği, okul yemekleri, beslenme takviyeleri ve açlığı ele alan diğer programları da içeriyor.
Bu faaliyetler arasındaki bağlantı haneler açısından önem taşıyor. Pazarlara daha fazla gıda ulaşması arzı iyileştirebilir; beslenme programları ise yeterli beslenmeye erişmekte hâlâ zorlanan kişilerin ihtiyaçlarını karşılayabilir. PIDS, bütçelerin her iki tür sonuç açısından da değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor.
Gıda güvenliği yalnızca arzdan ibaret değil
Araştırmacıların 30 Temmuz 2026'da DP 2026-15 numaralı Tartışma Raporu olarak yayımlanan gıda güvenliği raporu, dört boyutu değerlendiriyor: bulunabilirlik, erişilebilirlik, kullanım ve istikrar. Bu boyutlar birlikte, gıdanın mevcut olup olmadığını, insanların ona erişip erişemediğini, sağlığı destekleyip desteklemediğini ve erişimin sürekliliğini ortaya koyuyor.
Bulunabilirlik, gıda arzını ifade ediyor. Erişilebilirlik, insanların gıdaya ulaşabilmesini ve satın alabilir olmasını kapsıyor. Kullanım, gıdanın besin değerini ve güvenli biçimde tüketilmesini ele alıyor. İstikrar ise bu koşulların bir aksama sırasında ortadan kalkmayıp zaman içinde devam edip etmediğiyle ilgili.
PIDS, bulunabilirlik ve erişilebilirlikte ilerleme kaydedildiğini, ancak kullanım, istikrar ve eşitlik konularındaki açıkların sürdüğünü belirledi. Eşitlik, iyileşmelerin farklı gruplara adil biçimde ulaşıp ulaşmadığı anlamına geliyor. Ülke genelindeki bir iyileşme, bazı toplulukların besleyici gıdaya erişimde çok daha büyük güçlüklerle karşı karşıya kalmasını engellemeyebilir.
Rapora göre, başlangıçta özellikle pirinç olmak üzere gıdanın bulunabilirliğine odaklanan yaklaşım, 1990'lardan itibaren beslenme ve sosyal koruma müdahalelerine doğru kaydı. Buna rağmen ödeneklerde tarımsal kalkınma ağırlığını koruyor. Yazarlar ayrıca, büyük ölçekli uygulamalar ve hükümetin farklı kademelerine dağılmış sorumluluklarla bağlantılı olarak beslenme ve sosyal koruma programlarındaki verimsizliklere dikkat çekiyor.
Okulda beslenme programı hızla büyüyor
PIDS'e göre okulda beslenme programına 2026'da 25,7 milyar P ayrıldı; bu tutar önceki ödeneğin iki katından fazla. İncelenen kalemler arasında en hızlı büyüyenlerden biri olan program, bütçeyi hizmete dönüştürmekle sorumlu kurumlar üzerinde daha fazla yük oluşturuyor.
PIDS, okulda beslenme ödeneğinin sosyal koruma programlarına ayrılan kaynakların yarısından fazlasını oluşturduğunu belirtiyor. Ancak 25,7 milyar P, kurumun gıda güvenliğiyle bağlantılı sosyal koruma için verdiği 68,9 milyar P'lik toplamın yaklaşık yüzde 37'sine denk geliyor. Açıklamada, yarıdan fazla ifadesinin hangi daha dar gruplandırmaya dayandığı belirtilmiyor.
Çocuklar açısından önemli olan, besleyici öğünlere erişim. Bütçe yöneticileri içinse ek kaynağı hizmet sunumuyla ve beslenmedeki değişimlerle ilişkilendirmek gerekiyor. Daha yüksek bir ödenek daha fazla destek sunma olanağı yaratırken, uygulama ve sonuçların izlenmesi çocuklara gerçekte ne ulaştığını gösteriyor.
Araştırmacılar, harcamaların birkaç aşama boyunca izlenmesini öneriyor: taahhüt edilen kaynaklar, sunulan hizmetler, yararlanıcıların yaşadığı değişimler ve uzun vadeli etkiler. Beslenme programlarına uygulandığında bu yaklaşım, harcamalar ve sunulan öğünleri çocukların beslenme düzeni ve durumu hakkındaki kanıtlarla ilişkilendirmek anlamına geliyor.
Kurumların harcama oranları farklılık gösteriyor
Araştırmanın kapsadığı kurumlar arasında bütçe uygulama oranları büyük farklılık gösterdi. 2024'te Sosyal Refah ve Kalkınma Bakanlığı incelenen ödeneklerin yüzde 88,1'ini harcarken, Eğitim Bakanlığı yüzde 86,2'sini harcadı.
Tarım Bakanlığının harcama oranı yüzde 62,5 oldu. Tarım Reformu Bakanlığı yüzde 64,1, Ulusal Beslenme Konseyi ise yüzde 61 oranında harcama yaptı. Bu oranlar, her kurumun bütçesinin tamamını değil, analiz kapsamındaki ödenekleri ifade ediyor.
Sosyal refah ve tarım bakanlıkları arasındaki fark 25,6 yüzde puandı. Basitçe ifade etmek gerekirse, incelenen harcamalar kapsamında ayrılan her 100 P'nin 88,10 P'si sosyal refah bakanlığınca, 62,50 P'si ise tarım bakanlığınca harcandı.
Ödenek, bir kuruma harcama yetkisi verir; harcama ise fiilen ödenen paradır. Her ikisini izlemek, kaynakların hizmet sunumuna ne ölçüde dönüştüğünü ortaya koymaya yardımcı olur. PIDS, yetkililerin ödeneklerden sonuçlara kadar tüm süreci takip edebilmesi için bu mali kayıtların hizmetler, gıda fiyatları, üretim ve beslenme hakkındaki kanıtlarla ilişkilendirilmesini istiyor.
Sorumluluk neden tarımın ötesine uzanıyor?
Ulusal kurumlar ve yerel yönetim birimleri, gıda güvenliği çalışmalarının farklı bölümlerini yürütüyor. Harcamalar, aynı hane ihtiyaçlarına katkıda bulunan kurumlara dağıldığı için PIDS koordinasyon ve hesap verebilirliği temel sorunlar olarak tanımlıyor.
PIDS Denetleyici Araştırma Uzmanı Quilinguing, beslenme düzenini iyileştirme sorumluluğunun paylaşıldığını şöyle ifade etti:
Besleyici gıdaya erişimi artırmak yalnızca Tarım Bakanlığının (DA) sorumluluğu değildir.
Quilinguing'in önerileri, sürece dahil olan kurumların haritasının çıkarılmasıyla başlıyor. Böylece her müdahaleyi kimin finanse edip yürüttüğü belirlenebilir ve tarım programlarıyla beslenme, besin desteği ve diğer yardımlar arasındaki bağlantı kurulabilir.
Quilinguing ayrıca gıda güvenliği bütçe etiketi oluşturulmasını öneriyor. Bu etiket, aynı hedefe yönelik harcamaların kurumlar arasında belirlenebilmesi için ilgili bütçe kalemlerine eklenen bir işaret. Yetkililerin her bakanlığı ayrı ayrı incelemek yerine ortak çabayı bir bütün olarak görmesine yardımcı olabilir.
Ardından ortak bir sonuç çerçevesi, bu kurumlara ortak hedef ve ölçütler sunabilir. Bu çerçevenin kullanılmasının önerildiği tarih, yürütme erkinin hazırlayarak Kongreye sunduğu ulusal bütçe teklifi olan 2028 Ulusal Harcama Programı. Öneriler reform için bir planlama hedefi ortaya koyuyor; PIDS bunları öneri olarak sunuyor.
Verimi, fiyatları ve beslenme düzenini birlikte ölçün
Tarım Bakanlığında yönetici asistanı olan Enrique Dela Cruz, gerçek harcamaları ve birim maliyetleri tarımsal verim, gıda fiyatları ve beslenme düzeniyle ilişkilendiren program düzeyinde kanıtlar gerektiğini söyledi. Birim maliyetler, tanımlı bir kalem ya da hizmet için harcanan tutarı ifade ediyor ve yetkililerin harcamayı sunulan hizmetle karşılaştırmasına olanak tanıyor.
Dela Cruz, yararlı ölçütler seçmeye ilişkin görüşünü şöyle özetledi:
Ancak ölçmeye razı olduğunuz şeyi elde edersiniz.
Yıllık taahhüt ve harcama takibinin, ortaya çıkması daha uzun süren sonuçları perdeleyebileceği uyarısında bulundu. Taahhüt, ödeme yapma yükümlülüğünü; harcama ise ödemenin kendisini ifade ediyor. Her ikisi de yararlı mali ölçütler, ancak üretim ve beslenmedeki değişimler için ayrı kanıtlar gerekiyor.
Dela Cruz ayrıca politika yapıcıları, ağırlıklı olarak pirinç ve kalori bulunabilirliğine odaklanmak yerine sebze, meyve, baklagil, balık ve diğer besleyici gıdalara yapılan yatırımları incelemeye çağırdı. Kaloriler, gıdadan alınan enerjiyi ölçüyor. Besleyici bir diyet için farklı besin öğeleri de gerektiğinden, mevcut ve satın alınabilir gıdaların çeşitliliği değerlendirmeye dahil edilmeli.
Briones de benzer biçimde verimliliği artıran, çiftçi gelirlerini destekleyen ve gıdayı uygun fiyatlı tutan politikalar çağrısında bulundu. Filipinli çiftçilerin rekabet edebileceği ürünleri desteklerken, gerektiğinde yurt içi üretimle ithalat arasında denge kurulmasını önerdi. Bu yaklaşım, üretim ve ticaret kararlarını hanelerin karşılaştığı fiyatlarla ve çiftçilerin elde ettiği gelirlerle ilişkilendiriyor.
Kalkınma hedefleri sonuç alma baskısını artırıyor
Temsilciler Meclisi Kongre Politika ve Bütçe Araştırma Dairesi Bütçe ve Vergi Araştırma Bürosu İcra Direktörü Novel Bangsal, kamu harcamalarıyla kalkınma hedefleri arasında daha güçlü bağlantılar kurulması çağrısında bulundu.
Bangsal, Filipinler Kalkınma Planı'ndaki 534 hedeften 212'sinin, yani yaklaşık yüzde 40'ının hedeflerin gerisinde kaldığını söyledi. Bütçelerin amaçlanan sonuçlarla ilişkilendirilmesi gerektiğini savunurken ülke genelindeki bu performans göstergesine atıfta bulundu.
PIDS, girdileri, çıktıları, sonuçları ve nihai etkileri kapsayan bir izleme ve değerlendirme sistemi öneriyor. Girdiler; kullanılan para, personel ve diğer kaynaklardır. Çıktılar, sunulan mal ve hizmetlerdir. Sonuçlar insanların yaşadığı değişimleri, etkiler ise uzun vadeli sonuçları ifade eder.
Bu yaklaşım kapsamında bir program, pratik sorulardan oluşan bir zincir üzerinden değerlendirilebilir: Ne kadar harcandı, ne sunuldu, kim yararlandı ve gıdaya erişimde ya da beslenmede ne değişti? Rapor, bu önerileri kamu maliyesini denetim altında tutma baskısının arttığı mali konsolidasyon bağlamında ele alıyor. Böyle dönemlerde her ödeneğin ne kadar etkili olduğu daha da önem kazanıyor.
Değerlendirmenin dayandığı tarihler
Harcama incelemesi on yılı aşkın bir dönemi kapsarken, önerilen koordinasyon reformları 2028 bütçesini hedefliyor. Temel tarihler, mali karşılaştırmanın, araştırma bulgularının ve planlama önerilerinin nasıl bir araya geldiğini gösteriyor.
- 2015: Harcama karşılaştırmasının başlangıç noktası olan tarımsal kalkınma ödenekleri 89 milyar P düzeyindeydi.
- 2022: Değerlendirmede atıfta bulunulan gıda güvenliği endeksinde Filipinler ortalamanın altında yer aldı.
- 2024: Araştırmada incelenen kurumların harcama oranları yüzde 61 ile yüzde 88,1 arasında değişti.
- 2015-2025: Hükümetin harcama eğilimleri incelemesinin kapsadığı dönem.
- 2026: Tarımsal kalkınma ödenekleri 278 milyar P'ye ulaştı; araştırmacılar aynı zamanda yılın gıda güvenliği ödeneklerini değerlendirdi.
- 30 Temmuz 2026: PIDS, Briones ve Quilinguing'in DP 2026-15 numaralı Tartışma Raporu'nu yayımladı.
- 28 Ekim 2026: PIDS, bir kurum web seminerinde sunulan bulgulara ilişkin açıklamasını yayımladı.
- 2028 Ulusal Harcama Programı: Ortak sonuç çerçevesinin kullanılması için önerilen planlama dönemi.
PIDS'in belirlediği bir sonraki pratik adım, kurumları ve bütçelerini gıdanın bulunabilirliği, satın alınabilirliği, besleyiciliği ve güvenilir erişimde ölçülebilir iyileşmeler sağlama hedefi etrafında bir araya getirmek. Aileler açısından başarı, erişebildikleri gıdalar ve sağlıklarını daha iyi destekleyen beslenme düzenleriyle ölçülecek.
Öne Çıkanlar
- Tarımsal kalkınma ödenekleri 2015'te 89 milyar P'den 2026'da 278 milyar P'ye çıkarak üç katından fazla arttı.
- PIDS, gıda güvenliğindeki iyileşmelerin harcama artışını yakalayamadığını belirledi.
- 2026 bütçesinde tarımsal müdahalelere 231,5 milyar P, gıda güvenliğiyle bağlantılı sosyal korumaya 68,9 milyar P ayrıldı.
- Okulda beslenme programına, önceki ödeneğin iki katından fazla olan 25,7 milyar P verildi.
- 2024 analizinde kurumların harcama oranları yüzde 61 ile yüzde 88,1 arasında değişti.
- Araştırmacılar 2028 bütçe teklifi için ortak hedefler, bir gıda güvenliği bütçe etiketi ve daha güçlü koordinasyon öneriyor.
- Önerilen değerlendirme, harcamalardan gıdaya erişim, fiyatlar, beslenme düzeni ve beslenme durumundaki değişimlere kadar sonuçları izleyecek.






