Ölümcül protestoların ardından Endonezya milletvekillerinin ödeneklerini kısıyor

10 dakikalık okuma
Ölümcül protestoların ardından Endonezya milletvekillerinin ödeneklerini kısıyor

Ölümcül bir huzursuzluk haftasının ardından ödenek kesintileri

Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto, siyasi ayrıcalıkları ve kamu harcamalarını protesto eden gösterilerde en az beş kişinin hayatını kaybetmesinin ardından, konut ödenekleri ve yurt dışı çalışma gezileri de dahil olmak üzere Endonezyalı milletvekillerinin ödeneklerinde kesintiye gidileceğini açıkladı. Pazar günü duyurulan tavizler, Cakarta'dan diğer büyük şehirlere yayılan öfkeyi yatıştırmayı amaçlıyordu.

İçindekiler
  1. Ölümcül bir huzursuzluk haftasının ardından ödenek kesintileri
  2. Konut ödeneği neden bu kadar öfke yarattı?
  3. Bir sürücünün ölümü ve şiddetin yayılması
  4. Prabowo'nun vaatleri ve talimatları
  5. Öğrenciler ve hak örgütleri müdahaleye itiraz ediyor
  6. Hoşnutsuzluğun arkasındaki harcama kesintileri
  7. Karanlık Endonezya öğrencileri nasıl bir araya getirdi?
  8. Kamu güveni ve devlet varlıklarının kontrolü
  9. Piyasalar, Çin ve canlı video kısıtlamaları
  10. Bilinmesi Gerekenler

Anlaşmazlığın merkezinde, milletvekilleri için önerilen aylık 50 milyon rupiah, yani yaklaşık 3.000 dolarlık konut ödeneği vardı. Bu ödeme, Cakarta'daki asgari ücretin neredeyse on katıydı ve siyasi liderlerle gündelik masrafları karşılamakta zorlanan insanlar arasındaki mesafenin güçlü bir simgesine dönüştü.

Siyasi partiler, milletvekillerine sağlanan ödenekleri azaltma konusunda anlaşırken bazı ayrıcalıkların 1 Eylül 2025 Pazartesi gününden itibaren kaldırılması kararlaştırıldı. Prabowo ayrıca yurt dışı çalışma gezilerine moratoryum ilan etti ve öğrenciler, toplum temsilcileri ile diğer gruplarla diyaloğa çağırdı.

Öğrenci liderleri, bu tavizlerin taleplerini karşılamadığını söyledi. Şikâyetleri milletvekili maaşlarının ötesine geçerek eğitim kesintilerini, sosyal harcamaları, yolsuzluğu, eşitsizliği ve ordunun sivil yönetimdeki rolünü kapsıyor.

Gösteriler pazartesi günü Cakarta'da barışçıl biçimde başladı. 21 yaşındaki motosikletli yolculuk paylaşım sürücüsü Affan Kurniawan'ın bir protesto alanındaki müdahale sırasında polis zırhlı aracı tarafından ezilerek öldürülmesinin ardından öfke tırmandı. Cuma gününe gelindiğinde ölümü, ayaklanmaları, siyasetçilerin evlerine yönelik saldırıları ve kamu binalarının yakılmasını tetiklemeye yardımcı olmuştu.

Huzursuzluk, ülkenin onlarca yıldır gördüğü en şiddetli siyasi kriz olarak nitelendirilen bir sürece dönüştü. Hisse senetleri ve para biriminde sert satışların yaşandığı finans piyasaları da sarsılırken Prabowo, Çin'e yapmayı planladığı ziyareti iptal ederek ülkesindeki krize odaklanmak zorunda kaldı.

Reklam

Konut ödeneği neden bu kadar öfke yarattı?

Önerilen ödenek, ekonomik sıkıntıların ve kamu harcamalarında kemer sıkma politikalarının yaşandığı bir dönemde gündeme geldi. Kemer sıkma, tasarruf etmek veya kaynakları başka önceliklere yönlendirmek amacıyla kamu harcamalarını azaltmak demektir. Protestocular için bakanlıklar, okullar ve kamu hizmetleri kesintilerle karşı karşıyayken milletvekillerine cömertçe yeni bir ödeme yapılmasını kabul etmek zordu.

Aylık 50 milyon rupiah tutarındaki rakam, anlaşmazlığa somut bir odak kazandırdı. Cakarta'daki asgari ücretle karşılaştırıldığında ödeneğin tek başına tutarı, bir işçinin aylık asgari ücretinin neredeyse on katıydı. Göstericilerin siyasi liderlerin kendileri için koruduğuna inandığı ayrıcalıkların görünür bir örneğine dönüştü.

Öğrenciler ve aktivistler, “Karanlık Endonezya” anlamına gelen Indonesia Gelap sloganı altında harekete geçti. Birçoğu siyah giyerek hükümeti eleştiren pankartlar taşıdı. Bazıları, seçkinlerin ayrıcalıklarının simgesi olarak Prabowo'nun evcil kedisine atıfta bulundu.

Şikâyetler, artan yaşam maliyetlerinin, yüksek genç işsizliğinin ve sübvansiyonlu pişirme gazı eksikliğinin yarattığı baskıyı da yansıtıyordu. Bu kaygılar, milletvekili ödeneklerini hükümetin önce kimin ihtiyaçlarına yanıt verdiğine ilişkin daha geniş bir tartışmaya bağladı.

Cakarta'daki öğrenci liderlerinden Herianto, protestoları harcama kararlarına yönelik belirsizlikle ve hükümetin ücretsiz yemek girişimiyle ilişkilendirdi. Şöyle dedi:

Endonezya karanlıkta çünkü birçok politikanın ne olduğu belli değil. Kesintilerin ücretsiz yemek programının masraflarını karşılaması amaçlanıyor ancak eğitim üzerinde etkili olabilir ve öğrencileri öfkelendirebilir.

Bir sürücünün ölümü ve şiddetin yayılması

Affan Kurniawan'ın ölümü bir dönüm noktası oldu. Yolculuk paylaşım sürücüsünün polis zırhlı aracı tarafından öldürülmesi ülke çapında öfkeye ve hesap verilmesi taleplerine yol açtı. Polis soruşturma başlattı; hükümet, polis eylemlerinin incelenmesinin şeffaf olacağına söz verdi.

Sonraki şiddet olayları arasında yağma, kundaklama ve siyasi parti üyelerinin evleriyle kamu binalarına yönelik saldırılar vardı. Güney Sulawesi eyaletinin Makassar kentinde bir kalabalık, istihbarat ajanı olmakla suçladığı çevrim içi motosiklet taksi sürücüsünü döverek öldürdü. Yerel parlamento binasına yönelik kundaklama saldırısında üç kişi daha hayatını kaybetti.

Ölü sayısı en az beşti ve daha yüksek olabileceğine dair işaretler vardı. Affan'ın ölümü, Makassar'daki sürücünün öldürülmesi ve parlamento binasındaki üç ölüm, huzursuzluk sırasında yaşanan farklı şiddet türlerini gözler önüne serdi.

Prabowo, Cakarta'daki Cumhurbaşkanlığı Sarayı'nda üst düzey kabine üyeleri ve siyasi parti liderleriyle acil toplantı yaptı. Askerî personel sarayı ve önemli kamu kurumlarını korudu. Gerginlikler sürerken birçok bakan ve yetkili, önlem olarak resmî plakaları yerine sivil plakalı araçlarla geldi.

Reklam

Kriz, harcama kararlarına yönelik aylardır süren kamuoyu muhalefetinin ardından geldi. Başlıca gelişmeler şöyleydi:

  • 20 Şubat: Bütçe kesintileri ve ücretsiz yemek programına yönelik önceki protesto dalgasında düzenlenen en büyük gösteri olarak nitelenen eylemde binlerce öğrenci Cakarta'daki cumhurbaşkanlığı sarayının önünde toplandı.
  • 1 Eylül'den önceki pazartesi: Son gösteriler Cakarta'da milletvekillerine sağlanan ayrıcalıklar nedeniyle başladı ve diğer büyük şehirlere yayıldı.
  • Cuma: Affan Kurniawan'ın ölümünün ardından yükselen öfke; ayaklanmalara, siyasetçilerin evlerine yönelik saldırılara ve kamu binalarının yakılmasına dönüştü.
  • Pazar: Prabowo, siyasi partilerin milletvekili ödeneklerini azaltma konusunda anlaştığını açıkladı ve Çin'e yapacağı ziyareti iptal etti.
  • 1 Eylül Pazartesi: Bazı milletvekili ayrıcalıklarının kaldırılması planlanıyordu.

Prabowo'nun vaatleri ve talimatları

Prabowo, parlamento liderlerinin milletvekili ödeneklerinin miktarını belirleyen politikaları yürürlükten kaldıracağını ve yurt dışı çalışma gezilerini durduracağını söyledi. Açıklamada mali tavizler, kamuoyuyla diyalog çağrısı ve daha sert güvenlik önlemleri alınması talimatı bir araya getirildi.

Basın toplantısında Megawati Soekarnoputri, Zulkifli Hasan, Edhie Baskoro Yudhoyono, Herman Khaeron ve Ahmad Muzani'nin de aralarında bulunduğu siyasi liderler Prabowo'ya eşlik etti. Hükümet krizi kontrol altına almaya çalışırken bu katılım, siyasi birliğin sergilenmesini sağladı.

Prabowo, Temsilciler Meclisine toplum temsilcilerini, öğrencileri ve diğer grupları açık görüşmelere davet etme çağrısı yaptı. Yönetimin, Endonezya Anayasası ve uluslararası sözleşmelerle güvence altına alınan ifade özgürlüğüne saygı duyduğunu söyledi; halkı taleplerini barışçıl ve yapıcı biçimde dile getirmeye çağırdı.

Cumhurbaşkanı ayrıca halkın sesinin duyulacağına ve bu doğrultuda adım atılacağına dair güvence verdi. Aynı zamanda ordu ve polise ayaklanmacılarla yağmacılara karşı kararlı davranmaları talimatını verdi, ülkeyi bölmeye çalışan gruplara karşı uyardı ve bazı huzursuzluk olaylarının terörizm ve vatana ihanet işaretleri taşıdığını söyledi.

Ödenek kesintilerinin tam miktarı, kaldırılacak tüm ayrıcalıkların listesi ve Affan'ın ölümüne ilişkin soruşturmanın tamamlanma takvimi açıklanmamıştı. Hem parlamento harcamalarında hemen değişiklik yapılmasını hem de polis müdahalesi için hesap verilmesini isteyen protestocular açısından bu ayrıntılar önem taşıyor.

Öğrenciler ve hak örgütleri müdahaleye itiraz ediyor

Ülkenin en büyük öğrenci çatı örgütü olan Tüm Endonezya Öğrenci Yürütme Organları Birliğinin başkanı Muzammil Ihsan, milletvekili ödeneklerinin azaltılmasının sorunun yalnızca bir bölümünü ele aldığını belirterek gösterilerin süreceğini söyledi. Şöyle dedi:

Milletvekillerinin ayrıcalıklarını kesmek yetmez. Hükümet köklü sorunları çözmeli. Sokaklardaki öfkenin bir nedeni var.

Uluslararası Af Örgütünün Endonezya şubesi, Prabowo'nun vatana ihanet ve terörizm ifadelerini kullanmasını "aşırı" diye niteleyerek eleştirdi. Örgüt, bu dilin meşru muhalefeti bastırmayı haklı göstermek için kullanılabileceği uyarısında bulundu.

Reklam

Endonezya Demokratik Öğrenci Birliği Başkanı Tegar Afriansyah, krizin temelinde siyasi oligarşinin ve eşitsiz bir ekonomik yapının bulunduğunu savundu. Oligarşi, gücün küçük bir grubun elinde toplandığı bir sistemdir. Prabowo'nun polis ve orduya verdiği talimatları "açıkça baskıcı ve gözdağı verici" diye niteledi.

Öğrenci liderleri ve sivil toplum kuruluşları çeşitli alanlarda değişiklik çağrısı yapıyordu:

  • Bütçe kesintilerinin ve ücretsiz yemek programının yeniden değerlendirilmesi.
  • Eğitim, sağlık ve sosyal refah bütçelerinin korunması.
  • Kamu yönetimindeki yolsuzluğa ve ordunun baskın rolüne son verilmesi.
  • Kamu harcamalarında daha fazla şeffaflık ve hesap verebilirlik sağlanması.
  • Toplum temsilcilerini, öğrencileri ve etkilenen grupları kapsayan diyalog kurulması.

Birçok protestocu, eşitsizliği azaltacak ve kamu kaynaklarının toplumun geneline hizmet etmesini sağlayacak daha kapsamlı reformlar yapılmadıkça ödenek kesintilerinin anlamlı bir değişiklik getireceği konusunda kuşkularını korudu.

Hoşnutsuzluğun arkasındaki harcama kesintileri

Ekim 2024'te göreve gelen Prabowo, toplamda 44 milyar dolara varan, devlet bütçesinin yüzde 15'inden fazla kesinti yapılması talimatı verdi. Yönetim, tasarrufların önceliklerini finanse etmek için gerekli olduğunu belirterek idari giderleri, resmî törenleri ve iş gezilerini hedef aldı.

Bu önceliklerin en bilineni, okul çocukları ve hamile anneler için 4,3 milyar dolarlık ücretsiz ve besleyici yemek girişimiydi. Hükümet programı aileleri desteklemenin bir yolu olarak sunarken öğrenciler ve eğitimciler, başka alanlardaki eş zamanlı kesintilerin etkisini sorguladı.

İlk ve ortaöğretim bütçesi 480 milyon dolar azaltıldı. Yükseköğretim bakanlığının bütçesinde ise yüzde 25 kesintiye gidildi. Öğrenciler ve eğitimciler, üniversite ücretlerinin artmasından, bursların iptal edilmesinden ve öğretmenlerin koşullarının kötüleşmesinden endişe duydu.

Hükümet, kesintilerin eğitime veya öğretmenlerin refahına zarar vermeyeceğini savundu. Buna rağmen bakanlıkların genelinde yapılan kesintiler, kamu hizmetlerinin kalitesi ve okulların, sağlık hizmetlerinin ve diğer temel programların yeterli bütçeye sahip olup olmayacağı konusunda kaygıları artırdı.

Protestocular, ücretsiz yemeklerin amaçlanan faydalarına rağmen eğitim ve sağlık hizmetleri pahasına yürütüldüğünü savundu. İtirazları programın finansmanında yapılan tercihlerle ilgiliydi: Bir önceliğe yönlendirilen paraya, onların da yararlandığı hizmetlerdeki kesintiler eşlik ediyordu.

Batı Papua'da lise öğrencileri, ücretsiz yemek yerine ücretsiz eğitim ve daha iyi okul olanakları talep etti. Ayrıca yemek dağıtımında askerlerin kullanılmasını kınayarak okul harcamalarına ilişkin kaygılarını, ordunun sivil yaşamdaki artan varlığına karşı çıkışla ilişkilendirdi.

Reklam

Karanlık Endonezya öğrencileri nasıl bir araya getirdi?

Indonesia Gelap hareketi, farklı şehirlerdeki insanların hayal kırıklıklarını ortak bir dille ifade etmesini sağladı. #IndonesiaGelap etiketi hükümet politikalarına yönelik eleştirileri yaydı ve genç Endonezyalıların önündeki fırsatlara ilişkin kaygıları dile getirdi.

“Önce bir kaçalım” anlamına gelen #KaburAjaDulu adlı bir başka sosyal medya akımı da ekonomik belirsizlik ortamında gençlerin yurt dışında fırsat arama isteğinin arttığını yansıtıyordu. İki ifade birlikte hem kamuoyu protestolarını hem de iş ve geleceğe ilişkin kişisel hayal kırıklığını ortaya koydu.

Binlerce öğrenci Cakarta, Surabaya, Yogyakarta, Medan, Banda Aceh, Makassar ve Samarinda'daki gösterilere katıldı. 20 Şubat'ta cumhurbaşkanlığı sarayının önünde düzenlenen önceki gösteride bütçe kesintilerinin ve ücretsiz yemek programının yeniden değerlendirilmesi, yolsuzluğa son verilmesi ve ordunun yönetimdeki rolünün azaltılması talep edildi.

Bazı gösteriler polisin kalabalıkları dağıtmak için göz yaşartıcı gaz ve tazyikli su kullandığı çatışmalara dönüştü. Surabaya'da yetkililerin, yerel meclis binasının önündeki protestolar sırasında beş öğrenciyi gözaltına aldığı bildirildi.

Şubat gösterileriyle son huzursuzluk dalgasında kamu harcamaları ve siyasi hesap verebilirlik konusundaki şikâyetler ortaktı. Milletvekili konut ödeneği tartışması bu hoşnutsuzluğa yeni bir odak kazandırırken Affan'ın ölümü, polis davranışlarını kamuoyundaki öfkenin merkezine taşıdı.

Kamu güveni ve devlet varlıklarının kontrolü

Prabowo, 2024'te ezici bir seçim zaferi kazanmasının ve yüksek onay oranlarına sahip olmasının ardından krizle karşı karşıya kaldı. Bazı anketlerde popülaritesi yüzde 80'e yakındı. Ayrıcalıklara yönelik öfkenin kemer sıkma politikalarının etkileriyle çarpışması, huzursuzluğu yönetimi için bugüne kadarki en ciddi sınamaya dönüştürdü.

Ekonomi gündeminde, Endonezya'nın yaklaşık 900 milyar dolar değerindeki kamu işletmeleri portföyünün kontrolünü merkezileştiren yeni bir varlık fonu olan Danantara da vardı. Varlık fonu, bir hükümetin kamu varlıklarını ve yatırımlarını yönettiği bir araçtır.

Açıklanan düzenlemeye göre söz konusu işletmelerin kâr payları, Maliye Bakanlığı yerine doğrudan Danantara'ya aktarılacaktı. Kâr payları, şirketlerin kârlarından sahiplerine yaptığı ödemelerdir. Bunların yönlendirilmesi, cumhurbaşkanına bu ulusal servet kaynağı üzerinde benzeri görülmemiş bir takdir yetkisi verecekti.

Hükümet, değişikliklerin verimliliği artıracağını ve sosyal programların finansmanına yardımcı olacağını savundu. Eleştirmenler ise bu denli büyük bir kontrolün tek bir liderin elinde toplanmasının şeffaflığı ve hesap verebilirliği zayıflatabileceği uyarısında bulundu.

Reklam

Danantara, harcama tartışmasına yeni bir boyut kattı. Protestocular milletvekili ödeneklerine ve kamu hizmeti kesintilerine itiraz ederken yönetim, büyük bir kamu varlıkları portföyünün nasıl yönetileceğini de değiştiriyordu. Her iki tartışmada da devlet kaynaklarının sıradan Endonezyalılara nasıl fayda sağlayacağı konusunda daha açık bir açıklama yapılması talep ediliyordu.

Piyasalar, Çin ve canlı video kısıtlamaları

Şiddet olaylarının yatırımcıları tedirgin etmesiyle Endonezya hisse senetleri ve para biriminde sert satışlar yaşandı. Huzursuzluğun sürmesi ekonomik istikrarı ve Prabowo'nun siyasi konumunu tehdit ediyordu; özellikle de orta sınıf kemer sıkma politikalarının etkilerini daha fazla hissetmeye başlarsa.

Prabowo'nun yüksek profilli Çin ziyaretini iptal etmesi, hükümetin ülke içindeki durumu ne kadar acil gördüğünü ortaya koydu. Bu aksama, krizin Endonezya'nın uluslararası ilişkileri ve yatırım ortamı üzerindeki olası etkilerine de dikkat çekti.

Çinli ByteDance şirketinin sahibi olduğu TikTok, Endonezya'daki canlı yayın özelliğini birkaç günlüğüne geçici olarak askıya aldı. Şirket, protestolar sırasında yanlış bilgi ve kullanıcı güvenliğiyle ilgili kaygıları gerekçe gösterdi.

Askıya alma kararı, sosyal medyanın gösterileri örgütlemede ve hoşnutsuzluğu yaymada merkezi rol oynadığı dijital ortamı etkiledi. Küresel hak örgütleri ve uluslararası medya da huzursuzluğu yakından izliyordu.

1 Eylül itibarıyla hükümet, milletvekili ödeneklerinde kesinti, soruşturma ve diyalog vaatlerini kararlı güvenlik önlemleri talimatlarıyla birlikte yürütüyordu. Öğrenci örgütleri milletvekili ödeneklerinin çok ötesine uzanan değişiklikler talep etmeyi sürdürerek eğitim, kamu hizmetleri, eşitsizlik ve hesap verebilirlik konularını anlaşmazlığın merkezinde tuttu.

Bilinmesi Gerekenler

  • Parlamento ayrıcalıkları ve kamu harcamalarına yönelik protestolarda en az beş kişinin hayatını kaybetmesinin ardından Prabowo, milletvekili ödeneklerinde kesintiye gidileceğini açıkladı.
  • Önerilen aylık 50 milyon rupiah, yani yaklaşık 3.000 dolarlık konut ödeneği Cakarta'daki asgari ücretin neredeyse on katıydı ve gösterilerin başlamasında etkili oldu.
  • Polis zırhlı aracının çarptığı 21 yaşındaki yolculuk paylaşım sürücüsü Affan Kurniawan'ın ölümü kamuoyundaki öfkeyi artırdı.
  • Yurt dışı çalışma gezilerine moratoryum getirilirken bazı parlamento ayrıcalıklarının 1 Eylül'de sona ermesi planlandı.
  • Eğitim bütçesindeki kesintileri de içeren 44 milyar dolara varan bütçe kısıntıları, hükümetin harcama önceliklerine yönelik muhalefeti genişletti.
  • Öğrenci grupları daha kapsamlı reformlar talep ederken hak savunucuları cumhurbaşkanının terörizm ve vatana ihanet ifadelerini eleştirdi.
  • Hükümet soruşturma ve diyalog sözü verirken polise ve orduya ayaklanmacılarla yağmacılara karşı harekete geçme talimatı verdi.
  • Finans piyasaları geriledi, TikTok canlı videoyu geçici olarak askıya aldı ve Prabowo planlanan Çin ziyaretini iptal etti.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir