Büyüyen Çin filosu denizlerdeki dengeyi değiştiriyor
Çin, 370'ten fazla savaş gemisi işletiyor, küresel gemi siparişlerinin yüzde 60'ından fazlasını alıyor ve filosunu ABD'nin yetişebileceğinden daha hızlı büyüten bir sanayi altyapısı kurmuş durumda. 1 Eylül 2025 itibarıyla bu bileşim, Hint-Pasifik genelindeki askeri dengeyi değiştiriyor ve Washington üzerindeki tersanelerini yeniden güçlendirme baskısını artırıyor.
İçindekiler
- Büyüyen Çin filosu denizlerdeki dengeyi değiştiriyor
- Çin tersaneleri üstünlüğü nasıl kazandı?
- Ticari üretim askeri büyümeyi destekliyor
- Filo rakamları ne gösteriyor?
- Pekin neden daha güçlü bir donanma istiyor?
- Limanlar Çin'in erişimini kıyılarının ötesine taşıyor
- Washington denizcilik sanayisini yeniden kurmaya çalışıyor
- Müttefik tersaneler ve bölgesel erişim önem kazanıyor
- Daha fazla gemi operasyonel riskleri de artırıyor
- Bölge hükümetleri güvenlik ve ticaret arasında denge arıyor
- Öne Çıkanlar
Çin Halk Kurtuluş Ordusu Donanması'nın (PLAN) 2030'a kadar 435 gemiye ulaşacağı öngörülüyor. ABD Donanması'nın yaklaşık 290 gemisi bulunuyor ve önümüzdeki on yıllar için hedefi 381 gemi. Çin, savaş gemisi sayısı bakımından şimdiden dünyanın en büyük donanmasına sahip; ancak toplam filo tonajı, büyük uçak gemileri ve nükleer reaktörle çalışan denizaltılar konusunda ABD üstünlüğünü koruyor.
Çin'in büyümesi iki güç unsurunu bir araya getiriyor: dünyanın dört bir yanındaki müşteriler için ticari gemiler üreten bir sanayi ile Çin sularının ötesinde faaliyet gösterme kapasitesi giderek artan bir donanma. Devlet yönlendirmesi, tersane yatırımları ve sivil üretimle askeri üretimin bütünleştirilmesi, 1990'ların geri kalmış gücünün çok daha büyük ve modern bir filoya dönüşmesine yardımcı oldu.
Bu gelişmelerin etkisi, Güney Çin Denizi'ndeki ihtilaflı sulardan Çin'i Basra Körfezi'ne ve Afrika'ya bağlayan deniz ticaret yollarına kadar uzanıyor. ABD ve ortakları açısından zorluk; gemi inşa etmek, görevdeki gemilerin bakımını yapmak ve olası çatışma bölgelerinin yakınındaki limanlara ve onarım tesislerine erişimi sürdürmekten oluşuyor.
Çin tersaneleri üstünlüğü nasıl kazandı?
Çin'de çoğu hem ticari hem askeri gemi inşa edebilen yaklaşık 175 büyük tersane bulunuyor. ABD'de ise yedi büyük tersane var. Çin, 2018'den bu yana ticari gemi inşasına öncülük ediyor ve tersanelerinin ABD'dekilerden 200 kat daha verimli olduğu tahmin ediliyor.
Çin'in en büyük dört tersanesi 2024'te toplam deplasmanı 550 bin ton olan 39 savaş gemisi üretti; bu, Birleşik Krallık Kraliyet Donanması'nın tamamından daha fazla. Deplasman, bir geminin ağırlığını yer değiştirdiği su miktarı üzerinden ifade eder ve gövde sayımının yanı sıra gemi boyutunu da ölçmeye yarar.
Çin'in devlet mülkiyetindeki en büyük iki gemi inşa şirketinin 2019'da China Shipbuilding Group Corporation çatısı altında birleşmesi, üretim ve teknoloji transferini daha bütünleşik bir yapıya taşıdı. Bu birleşme, deniz kuvvetlerine yönelik inşaatın hızla genişlemesini destekledi. Çin savaş gemilerinin yaklaşık yüzde 70'i 2010'dan sonra denize indirildi.
Çin'in ticari siparişleri, askeri gemi inşasına da hizmet veren tesisler, işçiler ve tedarikçilerden oluşan bir sanayi ağını destekliyor. ABD'nin küresel gemi inşa kapasitesindeki payı bugün yüzde 0,1'in altına indi; bu, İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki liderliğinden keskin bir düşüş anlamına geliyor.
Ticari üretim askeri büyümeyi destekliyor
Çin'in askeri-sivil bütünleşme politikası, ticari sanayiyi askeri ihtiyaçlarla buluşturuyor. Gemi inşasında yük gemileri üreten tesisler aynı zamanda savaş gemileri ya da destek gemileri de inşa edebiliyor. Böylece öncelikler değiştikçe üretim başka alanlara kaydırılabiliyor.
Her iki pazara hizmet veren tersaneler uzmanlıklarını, ekipmanlarını ve üretim kapasitelerini paylaşabiliyor. Ticari siparişler sanayinin ölçeğini korumasına yardımcı olurken askeri üretim de bu geniş sanayi altyapısından yararlanıyor. Bu esneklik, Çin'e uzun süreli bir çatışmada kaybettiği gemileri yenileme ve deniz operasyonlarını rakiplerinden daha hızlı sürdürme olanağı sağlayabilir.
Askeri üretim yapan Çin tersanelerine yabancı şirketler de sipariş veriyor. Bu sözleşmeler, teknoloji transferi ve ölçek ekonomileri aracılığıyla deniz kuvvetlerinin modernleşmesine dolaylı katkı sağlayabiliyor. Ölçek ekonomileri, büyük miktarlarda üretimin getirdiği tasarruf ve verimlilikleri ifade ediyor.
Ortaya çıkan sistem, Çin'in ticari gemi üreticisi olarak konumunu denizlerdeki hedeflerine bağlıyor. Üstünlüğü, hizmetteki gemilerin yanı sıra filonun arkasındaki sanayi kapasitesinden de kaynaklanıyor.
Filo rakamları ne gösteriyor?
Çin, destroyer filosunu son yirmi yılda ikiye katladı ve 2027'ye kadar dikey fırlatma füze hücrelerinin sayısında ABD'yi geride bırakmaya hazırlanıyor. Bu hücreler, gemilerin füze fırlattığı bölmelerdir. Daha fazla hücre, filonun denizde daha fazla füze taşıyıp kullanabilmesini sağlar.
Gemilerin sayısının 370'in üzerinden 2030'a kadar 435'e çıkacağının öngörülmesi, hâlihazırda daha büyük olan filonun büyümeyi sürdüreceğini gösteriyor. Washington'un 381 gemilik hedefi, mevcut yaklaşık 290 gemi sayısının üzerinde; ancak bu hedefe ulaşmak, üretim ve bakım sorunlarının aşılmasına bağlı.
ABD toplam tonajda üstünlüğünü koruyor ve daha fazla büyük uçak gemisi işletiyor. Ayrıca nükleer reaktörle çalışan 66 denizaltısı bulunuyor; Çin'in ise bu tür 12 denizaltısı var. Bu denizaltılarda sevk için reaktör kullanılıyor ve söz konusu araçlar ABD'nin deniz kuvvetlerindeki üstünlüğünün önemli bir parçasını oluşturuyor.
Çin'in denizaltı teknolojisi ve uçak gemisi havacılığı daha az gelişmiş durumda. Ancak Type 003 uçak gemisi gibi araçlara ve insansız sualtı araçlarına yapılan yatırımlar aradaki farkı azaltıyor. Eğitim, personel niteliği ve koordinasyon da iki ülkenin gemilerini ne kadar etkili kullanabileceğini belirliyor.
Çin'in büyümesindeki başlıca aşamalar ve öngörülen sonraki hedefler birkaç yıla yayılıyor:
- 1990'larda Çin donanması büyük ölçüde eski teknolojilere dayanıyordu.
- 2017'de Çin, Cibuti'deki Doraleh Limanı'nda askeri tesisini kurdu.
- 2018'den bu yana Çin, küresel ticari gemi inşasına öncülük ediyor.
- 2019'da Çin'in devlet mülkiyetindeki en büyük iki gemi inşa şirketi birleşti.
- 2021'e gelindiğinde PLAN, muharip gemi sayısında ABD Donanması'nı geride bırakmıştı.
- 2024'te Çin'in en büyük dört tersanesi 39 savaş gemisi üretti.
- 2027'ye kadar Çin'in dikey fırlatma füze hücrelerinin sayısında ABD'yi geride bırakacağı öngörülüyor.
- 2030'a kadar Çin filosunun 435 gemiye ulaşacağı öngörülüyor.
Pekin neden daha güçlü bir donanma istiyor?
Çin, uluslararası ticaretinin yüzde 95'i için güvenli deniz yollarına bağımlı. Dünyanın en yoğun on limanından yedisi Çin'de bulunuyor; bu da ülkenin ekonomik çıkarlarını deniz taşımacılığına sıkı biçimde bağlıyor. Enerji tedarikçilerine ve ticaret ortaklarına uzanan yolları korumak, deniz kuvvetlerinin büyütülmesinin başlıca nedenlerinden biri.
Pekin ayrıca Güney Çin Denizi ve Doğu Çin Denizi'ndeki toprak iddialarını güçlendirmek, ABD'nin bölgesel anlaşmazlıklara müdahalesini caydırmak ve Basra Körfezi'ne ve Afrika'ya uzanan güzergâhlardaki ticari çıkarlarını korumak istiyor. Daha büyük bir donanma, Çin'e bu sularda ve daha uzak bölgelerde varlığını sürdürmek için daha fazla gemi sağlıyor.
Tayvan da temel unsurlardan biri. Pekin, Tayvan'ı ayrılıkçı bir eyalet olarak görüyor ve PLAN'ın modernleştirilmesi kısmen adaya yönelik olası askeri operasyonları desteklemeyi amaçlıyor. Bölgesel bir çatışmada ABD'nin müdahalesi, Çin'in planlamasında caydırılmak istenen olasılıklardan biri.
Devlet Başkanı Xi Jinping, sömürge döneminde yaşanan yabancı işgallerinin ve tavizlerin tekrarlanmaması için güçlü bir donanmanın gerekli olduğunu defalarca vurguladı. Deniz kuvvetlerinin büyütülmesi, hem geçmişteki aşağılanmalara karşı koruma hem de ulusal itibarın yeniden kazanılması olarak sunuluyor.
Çinli yetkililer, askeri yığınağın savunma amaçlı olduğunu ve denizcilik çıkarlarını korumaya odaklandığını söylüyor. Tayvan dışında Çin'in yurt dışında askeri müdahaleye ilgi duymadığını belirtiyorlar. Buna karşın Çin donanmasının Avustralya çevresinde ve Japonya yakınlarında artan faaliyetleri, bölgesel kaygıları ve daha fazla şeffaflık ile güven artırıcı önlemlere yönelik talepleri yükseltti.
Limanlar Çin'in erişimini kıyılarının ötesine taşıyor
Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi ile Deniz İpek Yolu, Asya, Afrika ve Avrupa genelinde denizaşırı liman ve altyapı yatırımlarını destekledi. Çin, 2023'e kadar 66 ülkeyle 70 ikili ve bölgesel deniz taşımacılığı anlaşması imzalayarak dünya çapında deniz ticareti güzergâhları ve hizmet ağlarının kurulmasına katkıda bulundu.
Cibuti'deki Doraleh Limanı, Çin'in en önemli denizaşırı askeri tesisine ev sahipliği yapıyor. 2017'de kurulan tesis, korsanlıkla mücadele görevlerini destekliyor ve Çin donanma gemilerine lojistik yardım sağlıyor. Lojistik, gemilerin üslerinden uzakta faaliyetlerini sürdürebilmesi için ihtiyaç duyduğu malzeme ve hizmetleri kapsıyor.
Kamboçya'daki Ream Deniz Üssü, Çin savaş gemilerini ağırladı ve Güneydoğu Asya'da güç yansıtmak için önemli bir nokta olarak görülüyor. Üs resmi olarak ticari bir tesis diye tanımlandı. ABD istihbarat kurumları, Çin'in askeri tesisler kurmaya yönelebileceği diğer yerler arasında Pakistan, Sri Lanka, Ekvator Ginesi ve Birleşik Arap Emirlikleri'ni saydı.
ABD'nin denizaşırı askeri üslerinin sayısı 128'i aşıyor. Çin'in yaklaşımı ise askeri amaçlarla da kullanılabilecek ticari liman yatırımlarına daha fazla dayanıyor. Bu tesislere erişim, askeri üsler için resmi anlaşmaların yarattığı siyasi zorlukların bir kısmından kaçınırken esneklik ve deniz kuvvetlerinin konuşlandırılmasına destek sağlayabiliyor.
Ev sahibi ülkeler mali ve diplomatik baskılarla da karşı karşıya. Çin'in liman yatırımlarına ev sahipliği yapan birçok ülkenin Çin'e borcu yüksek ve bu ülkeler ekonomik istikrarsızlık yaşıyor. Borçlanma, altyapı yatırımları ve olası askeri erişimin bir araya gelmesi, borç sürdürülebilirliği ve Pekin'in bu ülkelerin kararları üzerindeki etkisine ilişkin kaygıları artırdı.
Washington denizcilik sanayisini yeniden kurmaya çalışıyor
Trump yönetimi, ABD'nin denizcilikteki üstünlüğünü yeniden tesis etmek amacıyla federal kurumlara Denizcilik Eylem Planı hazırlama talimatı veren bir başkanlık kararnamesi çıkardı. Ayrıca Çin'de üretilen gemilerin ABD limanlarına girişinde yeni ücretler alınmasını önerdi.
Kongre, gemi inşa ve onarım sanayi altyapısına on milyarlarca dolar ayıran yasalar çıkardı. Önlemler, sektörün gemi inşa etme ve hâlihazırda hizmet verenlerin bakımını yapma kapasitesini artırmayı amaçlayan iş gücü eğitimi ve tersanelerin modernleştirilmesine yönelik yatırımları içeriyor.
ABD'li gemi üreticileri üretim açığı, iş gücü sıkıntısı ve mevcut tesislerin kapasite sınırlarıyla karşı karşıya. Gecikmeler maliyetleri artırıyor ve gemilerin geç teslim edilmesine ya da bakım için daha uzun süre beklemesine yol açarak operasyonel hazırlığı azaltıyor. Arleigh Burke sınıfı destroyer de dahil olmak üzere gelişmiş savaş gemilerinin inşası ABD'de Çin'e kıyasla yıllarca daha uzun sürüyor.
ABD'nin gemi inşa iş gücü, yirmi yılda 120 binden yaklaşık 72 bine geriledi. Bu, yaklaşık 48 bin işçinin, yani önceki iş gücünün yüzde 40'ının kaybı demek. Üretimi yeniden artırmak için tesis yatırımlarının yanı sıra karmaşık inşa ve onarım işlerini yapabilecek nitelikli çalışanlara ihtiyaç var.
ABD ticaret filosu da uluslararası ticarette faaliyet gösteren 180'den az gemiye geriledi. Bu durum, ihtilaflı bir ortamda deniz yoluyla malzeme ve ekipman taşıma kapasitesi olan deniz nakliyat kapasitesini sınırlıyor. Uzmanlık ve sanayi kapasitesinin kaybı, ABD'nin deniz gücünü yeniden kurmak için modern bir Marshall Planı çağrılarını beraberinde getirdi.
Müttefik tersaneler ve bölgesel erişim önem kazanıyor
Washington, Japonya, Güney Kore, Hindistan ve Filipinler'le denizcilik ortaklıklarını derinleştiriyor. ABD, Hint-Pasifik genelinde bakım ve onarım tesislerine erişimini artırırken savaş gemilerini artık Japonya ve Güney Kore'deki ticari tersanelerde kapsamlı bakıma alıyor.
Bölgesel onarım kapasitesi, Çin'in faaliyetlerini artırdığı sular yakınlarında ABD'nin varlığını sürdürmesine yardımcı oluyor. Bu ortaklıklar, yerli gemi üreticileri kendi kapasite kısıtlarıyla uğraşırken operasyonel hazırlığı desteklemeyi amaçlıyor.
Japonya, olası bir kriz durumunda askeri amaçla kullanılmak üzere 14 havalimanı ve 26 liman belirledi. Bu önlemler, Japonya'dan Tayvan üzerinden Filipinler'e uzanan ve Batı Pasifik'teki Çin askeri faaliyetlerini kısıtlama çabalarında önemli yer tutan Birinci Ada Zinciri'ni güçlendiriyor.
Japonya füze savunmasını da güçlendirdi ve Öz Savunma Kuvvetleri'nin sivil altyapıya erişimini genişletti. Bu kararlar, Çin'in balistik füzeleri ile Ryukyu Adaları ve Tayvan yakınlarındaki deniz operasyonlarına ilişkin kaygıları yansıtıyor.
AUKUS anlaşması ve Quad girişimi, daha kapsamlı güvenlik yaklaşımının parçalarını oluşturuyor. Quad; ABD, Avustralya, Japonya ve Hindistan'ı bir araya getiriyor. Bu düzenlemeler, bölgedeki ittifak ve ortaklık ağıyla birlikte deniz güvenliği işbirliğini güçlendirmeyi ve Çin'in saldırganlığını caydırmayı hedefliyor.
Daha fazla gemi operasyonel riskleri de artırıyor
Ağustos 2025'te Scarborough Sığlığı yakınlarında PLAN'a ait bir destroyer ile Çin Sahil Güvenlik gemisinin çarpışması, Çin'in deniz kuvvetlerinin iki unsuru arasındaki koordinasyon sorunlarını ortaya çıkardı. Olay, Çin'in ihtilaflı sulardaki iddialı faaliyetlerini ve farklı kuvvetleri birlikte yönetmenin zorluklarını gözler önüne serdi.
Çin donanması ile sahil güvenliğinin görevleri farklı olduğundan, gemileri birbirine yakın faaliyet gösterdiğinde koordinasyon önem taşıyor. Çin gemilerinin sayısını ve erişim alanını büyütürken yaşanan çarpışma, komuta ve kontrol sorunlarını gündeme taşıdı.
Daha büyük bir filo, Pekin'in denizlerdeki iddialarını uygulama, askeri güç yansıtma ve Güney Çin Denizi ile Tayvan Boğazı gibi sularda ABD'ye meydan okuma kapasitesini artırıyor. Bunun pratik sonucu, ihtilaflı bölgelerde varlığı sürdürme ve Çin kıyılarından uzakta operasyonları destekleme kapasitesinin artması.
Çin'in gemileri hızla onarma ve yenileme kapasitesi uzun süreli bir çatışmada değer kazanabilir. Etkili operasyonlar yine de eğitimli mürettebata, yetkin liderliğe ve kurumlar arası işbirliğine bağlı. Sanayi üretimi gemileri sağlar; personel ve komuta sistemleri ise gemilerin denizde nasıl birlikte çalışacağını belirler.
Bölge hükümetleri güvenlik ve ticaret arasında denge arıyor
Japonya, Avustralya ve Hindistan savunma harcamalarını artırdı, deniz devriyelerini genişletti ve ABD'yle güvenlik işbirliğini güçlendirdi. Güneydoğu Asya ülkeleri ise Çin'le ekonomik ilişkilerini korumakla Çin'in Güney Çin Denizi'ndeki eylemlerinden duydukları kaygı arasında daha hassas bir denge kurmaya çalışıyor.
ABD ve müttefiklerinin çabaları, gemi inşa kapasitesini Çin dışında artırmayı da amaçlıyor. Öneriler arasında müttefik ülkelerdeki tersanelere yatırım yapmak, Çin'de üretilen gemilerden liman kullanım ücreti almak ve Çin'in devlet mülkiyetindeki gemi inşa şirketleriyle mali bağları kesmek bulunuyor. ABD'deki işçi sendikaları ve sektör grupları, daha güçlü yerel destek ve Çin'in üstünlüğüne karşı daha sert yaptırımlar çağrısında bulundu.
Deniz ticaretine bağımlı ülkeler için bu rekabet, güvenlik kararlarını ticari çıkarlarla birleştiriyor. Küresel gemi siparişlerinin yüzde 60'ından fazlası Çin tersanelerine giderken, Çin'in donanması ve denizaşırı liman ağı diğer ticaret ülkelerinin kullandığı güzergâhlardaki etkisini genişletiyor.
ABD, ileri bölgelerdeki varlığını sürdürürken sanayi kapasitesini yeniden kurma göreviyle karşı karşıya. Daha güçlü yatırımlar ve adımlar atılmadığı takdirde, dünya okyanuslarında faaliyet gösterme kapasitesine bağlı etkisini kaybetme riskiyle karşı karşıya. Çin ise çok daha büyük bir ticari gemi inşa sanayisinin desteğiyle filosunu büyütmeyi sürdürüyor.
Denizlerdeki denge artık birbiriyle bağlantılı birkaç kapasiteye bağlı: ülkelerin kaç gemi inşa edebildiğine, onları ne kadar hızlı onarabildiğine, nerelerde destek alabildiğine ve mürettebatlarının gemileri ne kadar iyi kullanabildiğine. Çin'in inşaat alanındaki üstünlüğü arttı; büyük platformlar ve ortaklar ağı konusundaki ABD üstünlüğü ise rekabetin merkezinde kalmayı sürdürüyor.
Öne Çıkanlar
- Çin'in 370'ten fazla savaş gemisi bulunuyor ve bu sayının 2030'a kadar 435'e ulaşması bekleniyor. ABD'nin yaklaşık 290 gemisi var; ülkenin önümüzdeki on yıllar için hedefi 381 gemi.
- Çin küresel gemi siparişlerinin yüzde 60'ından fazlasını alıyor ve yaklaşık 175 büyük tersaneye sahip. ABD'de ise yedi büyük tersane bulunuyor.
- Çin'in en büyük dört tersanesi 2024'te toplam 550 bin tonluk 39 savaş gemisi üretti.
- ABD toplam tonaj, büyük uçak gemileri ve nükleer reaktörle çalışan denizaltılar konusunda üstünlüğünü koruyor. Bu tür denizaltılardan ABD'nin 66, Çin'in ise 12 tane var.
- Ticari ve askeri üretim Çin'de tesisleri, uzmanlıkları ve yatırımları paylaşıyor; bu da deniz kuvvetlerinin daha hızlı büyümesini destekliyor.
- Çin'in denizaşırı limanları ve Cibuti'deki askeri tesisi, ülkenin kıyılarından uzaktaki operasyonlarını destekliyor.
- Washington tersanelere ve iş gücüne yatırım yapıyor, denizcilik alanında yeni ücretler öneriyor ve müttefiklerinin onarım tesisleriyle işbirliğini genişletiyor.
- Denizcilik rekabeti büyürken Japonya ve bölgedeki diğer ortaklar askeri erişimi, devriyeleri ve güvenlik işbirliğini güçlendiriyor.






