Yeni Seçim Kuralları Askerî Denetimi Genişletiyor
Myanmar’daki askerî yönetim, 2025’in sonlarında yapılması planlanan seçimlere hazırlanırken seçimleri engellemenin cezasını idam cezasına kadar çıkardı, temel gizlilik güvencelerini askıya aldı ve ülkenin 330 ilçesinden 63’ünde sıkıyönetim ilan etti. 9 Ağustos 2025 itibarıyla hazırlıklar; iç savaş, kitlesel yerinden edilme ve karşıtlarının askerî yönetimi kalıcılaştırmayı amaçladığını söylediği oylamaya yönelik direniş ortamında ilerliyor.
İçindekiler
- Yeni Seçim Kuralları Askerî Denetimi Genişletiyor
- Darbe Seçim Krizine Nasıl Yol Açtı?
- Yeni Yasalar Neye İzin Veriyor?
- Askerî Denetimin En Zayıf Olduğu Yerlerde Sıkıyönetim
- Nüfus Sayımı Neden Tartışmalı Hale Geldi?
- Hangi Partiler Yarışabilir?
- Yabancı Hükümetler Farklı Yaklaşımlar Benimsiyor
- Oylamanın Çevresindeki İnsani Bedel
- 2025’in Sonlarından Önce Çözülmesi Gerekenler
- Öne Çıkanlar
Önlemler, insanların evlerinden seçimi yönetecek kurumlara kadar uzanıyor. Yetkililer arama izni olmadan gözaltı ve baskın yapıp gözetim uygulayabiliyor. Seçim yönetimindeki değişikliklerse çoğu eski askerî yetkili olan kamu çalışanlarının her düzeydeki seçim kurullarına başkanlık etmesine olanak tanıyor.
Ordu, siyasi rakiplerin alanını da daralttı. Aung San Suu Kyi’nin Ulusal Demokrasi Birliği (NLD) ile onlarca başka parti, kısıtlayıcı kurallar uyarınca kayıt yaptırmayı reddettikten sonra feshedildi. Ordunun desteklediği Birlik Dayanışma ve Kalkınma Partisi’nin (USDP) bu değişikliklerden yararlanması bekleniyor.
Toprakların denetimi de başka bir engel oluşturuyor. Ordu ülkenin yarısından azını kontrol ederken direniş güçleri kırsal kesimlerin ve sınır bölgelerinin önemli bölümünü elinde tutuyor. Sıkıyönetim ilan edilen pek çok yerde yönetim, oylamayı düzenlemek için gereken denetim gücünden yoksun.
Demokrasi yanlısı gruplar, uluslararası gözlemciler ve insan hakları kuruluşları baskıları kınadı. Temel kaygıları somut: Muhalefet partileri dışlanırken, siyasi görüş açıklamak ciddi riskler taşırken ve silahlı çatışmalar Myanmar’ın büyük bölümünde olağan sivil yaşamı engellerken insanlardan seçime katılmaları isteniyor.
Darbe Seçim Krizine Nasıl Yol Açtı?
Myanmar’daki mevcut çatışma, Kıdemli General Min Aung Hlaing liderliğindeki ordunun 1 Şubat 2021’de Aung San Suu Kyi’nin NLD hükümetini iktidardan indirmesiyle başladı. Ordu, 2020 seçimlerinde yaygın usulsüzlük yapıldığını öne sürdü; bu iddiaları yerli ve uluslararası gözlemciler reddetti.
Kitlesel protestolar ve Sivil İtaatsizlik Hareketi başladı. Direniş daha sonra ülke çapında silahlı mücadeleye dönüştü; yeni kurulan direniş grupları, etnik silahlı örgütlerin de dahil olduğu çatışmalara katıldı. Milyonlarca sivil yerinden edildi.
Görevden uzaklaştırılan milletvekilleri ve aktivistler tarafından kurulan Ulusal Birlik Hükümeti (NUG), direnişin siyasi yüzü haline geldi. Etnik silahlı örgütler ile yeni direniş grupları, özellikle büyük kent merkezlerinin dışında ve Myanmar sınırları boyunca önemli toprakları kontrol altına aldı.
Planlanan oylamaya giden başlıca gelişmeler şunlar:
- 1 Şubat 2021: Ordu, seçilmiş hükümetten iktidarı aldı.
- Ocak 2024: Yeni bir siyasi parti kayıt yasası, yüksek üyelik ve mali kaynak şartları getirdi.
- 2024: Yönetim, seçmen listelerinin hazırlanmasına yardımcı olması amacıyla ülke çapında nüfus sayımı yaptı.
- Temmuz 2025: Yeni seçim yasası, seçimi engelleme veya aksatmaya ağır cezalar getirdi.
- 9 Ağustos 2025 itibarıyla: Yönetim olağanüstü hâli kaldırdı, baskıcı yasal önlemleri yeniden yürürlüğe koydu ve 2025’in sonlarında yapılması planlanan seçimler için hazırlıkları sürdürdü.
Olağanüstü hâlin kaldırılması, seçim yapılması için anayasal bir gerekliliği karşıladı. Bu adımı kısa süre sonra yeni kısıtlamalar izledi; böylece hazırlıklar sürerken ordunun vatandaşlar üzerindeki geniş yetkileri de korundu.
Yeni Yasalar Neye İzin Veriyor?
Temmuz 2025’te kabul edilen seçim yasası, seçimi engelleme veya aksatma olarak tanımlanan eylemler için üç yıl hapisten müebbet hapse kadar cezalar öngörüyor. Ölümle sonuçlanan eylemler idam cezasıyla cezalandırılabiliyor.
Yasanın geniş tanımları; protesto düzenleme, broşür dağıtma veya seçime karşı konuşma gibi faaliyetlerin yargılanmasına yol açabilir. Vatandaşlar için tehlike, sandıklara müdahalenin ötesine geçerek oylamanın yapılıp yapılmaması gerektiğine ilişkin kamuya açık görüşleri de kapsıyor.
Yönetim, Vatandaşların Gizliliğini ve Güvenliğini Koruma Yasası’nın temel hükümlerinin askıya alınmasını da yeniden yürürlüğe koydu. Bu değişiklik, arama izni olmadan gözaltı, ev baskını ve gözetim yapılmasına izin vererek devlet müdahalesine karşı önemli güvenceleri ortadan kaldırıyor.
Darbeyi izleyen dönemde Sivil İtaatsizlik Hareketi’ne katılan bir yargıç, üç hükmün askıya alınmasını The Irrawaddy’ye şöyle değerlendirdi:
Yönetim, insan ve vatandaşlık haklarını dilediği gibi zaten ihlal ediyordu; şimdi de hak ihlallerine sahte bir meşruiyet kazandırmak için bu üç hükmü resmen askıya aldı.
Hukuk uzmanları ve muhalefet temsilcileri, önlemleri temel haklara yönelik saldırılar olarak kınadı. NUG, vatandaşları yönetimin girişimleriyle işbirliği yapmamaya çağırdı ve orduya yardım eden kişilerin direniş güçlerince cezalandırılabileceği uyarısında bulundu.
Birlik Seçim Komisyonu Yasası’nda yapılan değişiklikler denetimi bir kat daha artırıyor. Aralarında çok sayıda eski askerî yetkilinin de bulunduğu kamu çalışanlarının seçim kurullarına başkanlık etmesine izin verilmesi, oylamanın yönetilmesi sorumluluğunu yönetime yakın kurumlara veriyor.
Askerî Denetimin En Zayıf Olduğu Yerlerde Sıkıyönetim
Myanmar’ın 330 ilçesinden 63’ü, yani yaklaşık yüzde 19’u sıkıyönetim altında. Bu uygulama, orduya kişileri tutuklama ve gözaltına alma, sivilleri sivil yargının denetimini devre dışı bırakarak askerî mahkemelerde yargılama konusunda geniş yetkiler veriyor.
Etkilenen ilçelerin çoğu muhalefetin güçlü olduğu bölgeler. The Irrawaddy’ye göre 63 ilçenin 46’sı tamamen rejim karşıtı güçlerin denetiminde; 16 ilçede ise ordu yalnızca ilçe merkezlerini kontrol ediyor. Bu veriler, 63 ilçenin 62’sinde yönetimin ya hiç söz sahibi olmadığı ya da coğrafi olarak sınırlı bir denetime sahip olduğu anlamına geliyor.
Sıkıyönetim ilanı komutanlara yasal yetkiler veriyor; ancak oylama düzenlemek için topluluklara fiilen erişebilmek de gerekiyor. Çatışmalar sürdüğü için ordu denetimi yeniden ele geçirmediği sürece bu bölgelerde seçim yapılması pek olası görünmüyor.
Direniş grupları sandıkları aksatacaklarını açıkladı; bazıları nüfus sayımı ve seçmen listesi hazırlıklarında görev alan yetkililere şimdiden saldırdı. Yönetim buna, arama izni olmadan yapılan gözaltılar, ev baskınları ve kapsamlı gözetim dahil olmak üzere baskıları artırarak karşılık verdi.
Siyasi Tutuklulara Yardım Derneği, darbeden bu yana yaklaşık 30 bin muhalifin hapse atıldığını ve 7 binden fazla sivilin yönetim tarafından öldürüldüğünü tahmin ediyor. Bu rakamlar, vatandaşların yetkililerle iletişim kurmasını gerektiren seçim sürecini çevreleyen baskıların boyutunu ortaya koyuyor.
Muhalefet grupları, askerî hedeflere yönelik saldırıların süreceğini söyledi. Seçime katılan sivillerin hedef alınmayacağını da belirtirken işbirlikçilerin cezalandırılabileceği uyarısında bulundu. Bu açıklamalar, yerel yönetimde ve seçim hazırlıklarında görev alanları hem ordu hem de direniş güçlerinin baskısıyla karşı karşıya bırakıyor.
Nüfus Sayımı Neden Tartışmalı Hale Geldi?
Yönetim, seçmen listelerini hazırlamak için ülke çapında nüfus sayımı yapıyor. Çoğu öğretmen ve yerel yönetici olan sayım görevlileri, asker ve polis eşliğinde kapı kapı dolaştı.
Yetkililer, nüfus sayımını özgür ve adil seçimler için gerekli görüyor. Muhalefet grupları ve çok sayıda bölge sakiniyse özellikle hanelerden güvenlik güçlerinin huzurunda bilgi istenmesi nedeniyle bunu askerî denetimi pekiştirmenin başka bir yolu olarak değerlendiriyor.
Vatandaşlar, verdikleri bilgilerin gözetim, zorla askere alma veya direniş faaliyetlerine katılanlara karşı misilleme amacıyla kullanılmasından endişe ediyor. AP News, bu kaygılar nedeniyle ankete katılmaktan aktif biçimde kaçınan bölge sakinlerini haberleştirdi.
Eleştirmenler katılımın çoğu zaman zorla sağlandığını ve elde edilen verilerin güvenilirliğini sorguluyor. Seçmen listesi, kimin nerede yaşadığını ve kimlerin oy kullanma hakkı bulunduğunu bilmeyi gerektiriyor. Yerinden edilme, sayım görevlilerinden kaçınma ve ordunun sınırlı toprak denetimi bu işi zorlaştırıyor.
Myanmar’da 2014’teki önceki nüfus sayımına destek veren Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu, siyasi çekişmeleri gerekçe göstererek 2024 çalışmasına desteğini çekti. Çin ise teknik yardım taahhüt ederek yönetimin bazı bölgesel güçlerle diplomatik ilişkilerini sürdürdüğünü gösterdi.
Dolayısıyla nüfus sayımı, seçim tartışmasının iki boyutunu bir araya getiriyor: seçmenleri belirlemenin pratik gerekliliğini ve oylama için toplanan bilgilerin insanlara karşı da kullanılabileceği korkusunu. Öğretmenler, yöneticiler ve haneler için katılım, seçim hazırlığının yanı sıra kişisel güvenlik meselesine dönüştü.
Hangi Partiler Yarışabilir?
Ocak 2024’te yürürlüğe giren siyasi parti kayıt yasası, yüksek üye sayısı ve önemli mali kaynak şartları getiriyor. Muhalefet partilerinin çoğu bu koşulları karşılayamıyor; süreci tanımayı reddeden partilerse yasal statülerini kaybetti.
Başvuran 50 partiden 47’si kaydedildi. Bunların çoğu seçimlerde başarılı olma ihtimali düşük, küçük veya zayıf örgütlerdi. Halk desteği yüksek olan NLD ve 40 başka parti kayıt yaptırmayı reddetti ve feshedildi.
Kayıtlı partiler sıklıkla orduya yakın görülüyor veya misilleme korkusuyla sürece katılıyor. Parti liderleri ve analistler, kuralların USDP’yi kayırdığını ve gerçek muhalefeti resmî siyasetin daha da dışına ittiğini söylüyor.
Yönetim, Tek Turlu Çoğunluk Sistemi’nden Nispi Temsil Sistemi’ne de geçti. İlk sistemde bir seçim bölgesinde en çok oyu alan aday kazanıyor. Nispi Temsil Sistemi’nde sandalyeler partilerin oy oranlarına göre dağıtılıyor. Eleştirmenler, Myanmar’daki bu değişikliğin muhalefetin etkisini azaltıp askerî üstünlüğü güçlendireceğini düşünüyor.
Stimson Center’ın bir raporuna göre siyasi partiler, ordunun gerçek demokrasiye veya çatışmanın barışçıl çözümüne izin vereceği konusunda derin kuşkular taşıyor. Birçoğu, yönetime baskı yapmanın tek yolunu silahlı direnişte görüyor.
Muhalefet faaliyetlerinin alanı daralırken bazı partiler dikkatlerini seçim siyasetinden insani yardıma çevirdi. Bu değişim, çatışma, yerinden edilme ve ekonomik sıkıntı içindeki toplulukların acil ihtiyaçlarını ve önemli siyasi güçlerin seçim dışında bırakılmasını yansıtıyor.
Yabancı Hükümetler Farklı Yaklaşımlar Benimsiyor
ABD’nin de aralarında bulunduğu Batılı hükümetler, ordunun planladığı seçimleri gayrimeşru olarak niteledi ve yönetimin baskıcı taktiklerini durdurması için baskı yapılması çağrısında bulundu.
Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN), seçimlerden önce barışın sağlanması gerektiğini belirtti. Bu tutum, önerilen takvimdeki temel soruna işaret ediyor: Yetkililer oylamayı düzenlemeye hazırlanırken Myanmar’ın geniş kesimlerinde savaş sürüyor.
Buna rağmen Çin, Tayland, Kamboçya ve Hindistan, yönetimin seçim organıyla diplomatik temaslarda bulundu. Bu temaslar, ordunun siyasi planlarına kabul sağlamaya çalıştığı bir dönemde sürece meşruiyet kazandırabilir.
Seçim uzmanları ve insan hakları kuruluşları, planlanan oylamayı demokrasiyi yeniden tesis etmek yerine askerî yönetime meşruiyet kazandırmayı amaçlayan bir göstermelik seçim olarak nitelendiriyor. İtirazları, muhalefet partilerinin dışlanması, siyasi faaliyetlere getirilen kısıtlamalar ve sivillere yönelik şiddet dahil olmak üzere seçimin yapılacağı koşullarla ilgili.
Özgür Seçimler için Asya Ağı, Myanmar’ın demokratik performansının 2021 darbesinden bu yana keskin biçimde gerilediğini, temsil ölçütlerinin çoğunda puanların sıfıra indiğini belirtiyor. Bu ölçütler, insanların siyasi kurumlar aracılığıyla anlamlı bir söz sahibi olup olamadığıyla ilgili.
Oylamanın Çevresindeki İnsani Bedel
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi, Nisan 2023 ile Haziran 2024 arasında 2.400’den fazla sivilin öldüğünü ve yerinden edilenlerin sayısının üç milyonu aştığını bildirdi. Bu dönem, seçim hazırlıkları boyunca süren şiddetin bir bölümünü kapsıyor.
Medya sansürü, kitlesel gözaltılar ve sivillere yönelik yaygın şiddet, sivil yaşamı ciddi biçimde kısıtlıyor. Kamuoyu önünde konuşup konuşmamaya, bir siyasi örgüte katılıp katılmamaya veya seçim çalışmalarında yer alıp almamaya karar verenler, bu tercihleri gözaltı ve saldırı risklerine karşı tartmak zorunda.
Etnik ve dini azınlıklar başka engellerle de karşılaşıyor. Özellikle Rohingyalar kökleşmiş ayrımcılığa ve seçme hakkından yoksun bırakılmaya maruz kalıyor; bu da oy kullanarak siyasi söz sahibi olmalarının engellenmesi anlamına geliyor.
Ekonomik gerileme, zorla çalıştırma ve insan kaçakçılığı krizi daha da ağırlaştırdı. Nüfusun yarısı yoksulluk sınırının altına itilirken 18 milyondan fazla insanın insani yardıma ihtiyacı var.
Yerinden edilmiş aileler için seçime katılım, siyasi kaygıların yanı sıra pratik zorluklar da içeriyor. Milyonlarca kişi evlerinden edilirken ve birçok topluluk ordunun denetimi dışında kalırken nüfus sayımı ve seçmen listesi hazırlıkları sürüyor.
İhtiyaçların boyutu, bazı siyasi partilerin neden insani yardım çalışmalarına yöneldiğini de açıklıyor. Geleneksel siyasi örgütlenmenin ciddi biçimde kısıtlandığı yerlerde gıda, güvenlik ve yerinden edilmiş kişilere destek acil öncelikler haline geldi.
2025’in Sonlarından Önce Çözülmesi Gerekenler
Ordu seçimleri yapma kararlılığını korurken direniş grupları ve NUG sandıkları aksatacaklarını açıkladı ve uluslararası topluma seçimi sahtekârlık olarak reddetme çağrısı yaptı. 9 Ağustos 2025’te mevcut olan bilgilere göre kesin bir oylama tarihi açıklanmamıştı; belirtilen plan, seçimin 2025’in sonlarında yapılmasıydı.
Yönetimin sınırlı toprak denetimi, seçimin nerelere ulaşabileceğini belirsiz kılıyor. Yetkililerin, silahlı rakiplerin toprak tuttuğu veya çatışmaların sürdüğü bölgelere erişebilmesi; topluluklara, seçim görevlilerine, seçmen listelerine ve işleyen sandık düzenlemelerine sahip olması gerekecek.
Askerî yönetime karşı çıkanların çoğu, ordunun müdahil olmadığı federal ve demokratik bir birlik hedefliyor. Bu, silahlı kuvvetlerin kontrolündeki kurumlara dönüş yerine ülkenin farklı kesimlerinin demokratik bir birlik içinde iktidarı paylaştığı bir siyasi sistem anlamına geliyor.
Bir siyasi gözlemci krizin gidişatını şöyle değerlendirdi:
Cuntanın eylemleri özgür ve adil seçimler için gerekli koşulları yaratamadı ve Myanmar’ı başarısız bir devlete daha da yaklaştırdı.
Çatışmaların sürmesi, muhalefetin kısıtlanması ve seçime katılım taleplerinin birleşimi, önümüzdeki aylarda şiddetin, baskıların ve istikrarsızlığın artacağına işaret ediyor. Bu koşullarda yapılacak bir oylama, askerî yönetimle ilgili temel çatışmayı çözümsüz bırakacağı gibi milyonlarca insanı etkileyen insani krizi de devam ettirecek.
Öne Çıkanlar
- Myanmar ordusu, ülkenin yarısından azını kontrol ederken 2025’in sonlarında seçim yapmayı planladı.
- Temmuz 2025’te çıkarılan yasa, seçimi engelleyenlere hapis cezası, ölümle sonuçlanan eylemlere ise idam cezası getirdi.
- Askıya alınan gizlilik güvenceleri, arama izni olmadan gözaltı, ev baskını ve gözetim yapılmasına izin veriyor.
- 330 ilçenin 63’ü sıkıyönetim altında; bunların arasında direniş güçlerinin tamamen veya kısmen kontrol ettiği çok sayıda bölge bulunuyor.
- NLD ve 40 başka parti, kısıtlayıcı kurallar uyarınca kayıt yaptırmayı reddettikten sonra feshedildi.
- Silahlı koruma altında yürütülen nüfus sayımı; gözetim, zorla askere alma ve misilleme kaygılarına yol açtı.
- ASEAN seçimlerden önce barış çağrısı yaparken Batılı hükümetler planlanan oylamayı gayrimeşru olarak niteledi.
- 18 milyondan fazla insanın insani yardıma ihtiyacı var ve çatışmalar siyasi katılımı engellemeyi sürdürüyor.






