Savaş ve Dışlanma Gölgesinde Aralık Oylaması
Myanmar'daki askeri yönetim, dört buçuk yıldır süren olağanüstü hâli sona erdirdikten sonra Aralık 2025'te genel seçimler düzenlemeye hazırlanıyor. Yakın zamanda Devlet Güvenlik ve Barış Komisyonu (SSPC) adını alan rejim, iç savaş sürerken ve ülkenin büyük bölümü denetimi dışında kalırken siyasi meşruiyet kazanmaya çalışıyor.
İçindekiler
- Savaş ve Dışlanma Gölgesinde Aralık Oylaması
- 2021 Darbesi Bu Noktaya Nasıl Gelinmesine Yol Açtı?
- Seçim Kuralları Orduya Nasıl Avantaj Sağlıyor?
- Sürgündeki Muhalefet Neden Nüfuz Kaybediyor?
- Baskı Altındaki Kaynaklar ve Diplomasi
- Cunta Baskıyı Çağrılarla Birleştiriyor
- Batı'nın Eleştirileri ve ASEAN'ın Tıkanan Çabaları
- Çin, Rusya ve Hindistan İlişkilerini Sürdürüyor
- Yerel Yönetimler Boşlukları Doldururken Milyonlarca Kişi Yerinden Edildi
- Federal Planlar Parçalı Otoriteyle Karşı Karşıya
- Aralık Seçimlerinden Sonra Ne Olabilir?
- Öne Çıkan Noktalar
9 Ağustos itibarıyla ordunun Birlik Seçim Komisyonu 55 siyasi partiyi kaydetti ve askeri denetim altındaki bölgelerde elektronik oy makinelerini deniyor. Aung San Suu Kyi'nin Ulusal Demokrasi Birliği (NLD) onlarca başka partiyle birlikte feshedildi. Yeni seçim yasaları, mahkûmiyeti bulunan kişileri; yani neredeyse tüm muhalefet liderlerini kapsayan bir kısıtlamayla, adaylıktan dışlıyor.
Şubat 2021 darbesinin ardından görevlerinden uzaklaştırılan milletvekillerinin kurduğu sürgündeki Ulusal Birlik Hükümeti (NUG) seçimi reddediyor. Ancak kaynaklarının azalması ve uluslararası ilginin başka alanlara yönelmesiyle NUG'nin yabancı hükümetleri etkileme, direniş güçleri arasında eşgüdüm sağlama ve Myanmar içindeki halka destek verme kapasitesi zayıfladı.
Mücadele, Myanmar halkı adına kimin konuşabileceğiyle ilgili. Ordu, yönetme iddiasını desteklemek için seçim istiyor. Muhalifleri ise son seçilmiş hükümeti deviren güçlerin denetimindeki bir sürecin demokrasiyi yeniden tesis edemeyeceğini savunuyor. Siviller açısından siyasi mücadele, yerinden edilme, yoksulluk ve temel hizmetlerin çöküşüyle birlikte yaşanıyor.
Aralık planı yabancı hükümleri de bir tercihle karşı karşıya bırakıyor: kapsayıcı bir siyasi çözüm için baskıyı sürdürmek ya da askeri yönetime karşı çıkan başlıca kesimleri dışlayan bir seçim sonucuyla ilişki kurmak. Verecekleri yanıt, diğer otoriter yönetimlerin uluslararası kabul görmek için seçimlerden nasıl yararlanacağını etkileyebilir.
2021 Darbesi Bu Noktaya Nasıl Gelinmesine Yol Açtı?
Ordu, Şubat 2021'de iktidarı ele geçirerek Suu Kyi'nin NLD'sinin öncülük ettiği seçilmiş hükümeti devirdi ve temkinli demokratik reformlarla geçen on yıllık dönemi sona erdirdi. NLD, geniş ölçüde özgür ve adil kabul edilen, askeri yönetime açık bir ret niteliği taşıyan 2020 seçimlerini ezici çoğunlukla kazanmıştı.
Askeri liderler iktidarı ele geçirmelerini meşrulaştırmak için seçimlerde hile yapıldığını öne sürdü. Ülke içindeki ve uluslararası gözlemciler bu iddiaları büyük ölçüde dayanaksız bularak reddetti. Ülke çapında protestolar başladı; protestolara yönelik acımasız müdahale, siyasi krizin silahlı çatışmaya dönüşmesine katkıda bulundu.
Görevden uzaklaştırılan milletvekilleri NUG'yi kurarken, Halk Savunma Güçleri (PDF) adı altında sivil milisler ortaya çıktı. Bu güçler, uzun süredir faaliyet gösteren etnik silahlı örgütlerle ittifaklar geliştirdi. Ordu büyük şehirleri ve alçak kesimlerdeki bölgeleri elinde tutarken, direniş grupları geniş sınır bölgelerinde ve etnik azınlıkların yaşadığı topraklarda nüfuz kazandı.
Darbeyle birlikte binlerce kişi öldürüldü, on binlerce kişi tutuklandı ve milyonlarca kişi yerinden edildi. Siyasi faaliyetlere, sivil topluma ve medyaya getirilen kısıtlamalara şiddet ve askeri gücü kalıcılaştırmak üzere tasarlanan yasal değişiklikler eşlik etti.
- 2020: NLD seçimleri ezici çoğunlukla kazandı.
- Şubat 2021: Ordu seçilmiş hükümeti devirdi; protestolar, baskı ve giderek büyüyen bir direniş başladı.
- Eylül 2024: Ordu, silahlı muhaliflere silah bırakıp seçim siyasetine katılmaları için kamuoyu önünde çağrı yaptı.
- Temmuz 2025: SSPC olağanüstü hâl yönetiminin sona erdiğini duyurdu ve seçimlerin önünü açtı.
- Aralık 2025: Ordu genel seçimler düzenlemeyi planlıyor.
Seçim Kuralları Orduya Nasıl Avantaj Sağlıyor?
Temmuz ayındaki duyurunun ardından askeri eskort eşliğinde tartışmalı bir nüfus sayımı yapıldı. Çalışma şiddet, zorlama ve eksik kapsamla şekillendi. Eleştirmenlere göre hem nüfus sayımı hem de planlanan oylama, askeri denetimin ötesinde yaşayan büyük nüfus kesimlerini dışlarken yetkililerin meşruiyet iddiasında bulunmasına olanak tanıyor.
Ordu seçime, kurumsal açıdan güvence altına alınmış bir avantajla giriyor. Anayasa, parlamentodaki sandalyelerin yüzde 25'ini silahlı kuvvetlere ayırıyor; yani seçmenler temsilcilerini belirlemeden önce sandalyelerin dörtte biri orduya tahsis edilmiş durumda. Dolayısıyla muhalefet partileri, ordunun parlamentoda şimdiden önemli bir gruba sahip olduğu bir sistemle karşı karşıya.
Üst meclis için seçim sistemi, sandalyelerin partilerin oy oranlarına göre dağıtıldığı nispi temsile dönüştürüldü. Cuntanın hazırladığı kısıtlı siyasi ortamda bu değişiklik, askeri çıkarları daha da kayırıyor.
Mahkûmiyeti bulunan adayların dışlanması, NLD ve diğer partilerin feshedilmesi ve özgür siyasi faaliyetlerin yokluğu seçmenlerin tercihlerini daraltıyor. İnsan hakları örgütleri ve uluslararası seçim gözlemcileri süreci oybirliğiyle göstermelik olarak nitelendirdi.
Katılım çoğu zaman zorlamayla sağlanıyor. Seçim sürecini engellemekle suçlananlar, hapis cezaları ve hatta ölüm cezası dahil ağır yaptırımlarla karşılaşabiliyor. Yetkililer, anlamlı muhalefeti bastıran kurallar ve tehditlerle seçim rekabeti görüntüsünü bir arada kullanıyor.
Sürgündeki Muhalefet Neden Nüfuz Kaybediyor?
NUG ve Ulusal Birlik Danışma Konseyi (NUCC), ordunun 2008'de hazırladığı anayasaya dayanan her türlü seçimi reddediyor. Demokrasi için, seçilmiş hükümeti deviren kurumun düzenlediği bir oylama yerine farklı bir siyasi temel gerektiğini savunuyorlar.
Uluslararası sempati, uygulamada sınırlı destek getirdi. NUG, büyük güçlerden veya Birleşmiş Milletler'den resmî tanıma alamadı. Batılı hükümetler yaptırımlar uyguladı ve desteklerini açıkladı, ancak muhalefetin istediği somut adımları ya da askeri yardımı sağlamaktan kaçındı.
Bu sırada Çin, Rusya ve Hindistan cuntayla ilişki kurmaya açık olduklarını göstererek demokratik ilkelerden önce istikrara ve kendi çıkarlarına öncelik verdi. Bu tutum, Batılı hükümetler yönetimin uygulamalarını eleştirirken bile orduya diplomatik ilişkiler sağlıyor.
Muhalefet ayrıca sürgündeki siyasetçiler, etnik silahlı gruplar ve taban örgütlerinde çalışan aktivistlerden oluşan gevşek bir koalisyon olarak faaliyet gösteriyor. Üyeleri askeri yönetime karşı çıkmakta birleşse de strateji, liderlik ve gelecekteki federal Myanmar'ın yapısı konusunda farklı görüşlere sahip. Federalizm, daha fazla yerel denetim taleplerini karşılamak için yetkiyi merkezi hükümet ile onu oluşturan bölgeler arasında paylaştıracak.
Eşgüdümü iyileştirme çabaları arasında Ortak Eşgüdüm Kurumu (JCB) ile Federal Geçiş Düzenlemesi Maddeleri (AFTA) yer alıyor. Her ikisi de ortak yapılar oluşturma yönünde ilerleme anlamına geliyor; ancak bu düzenlemelerin öncelikleri farklı örgütleri ne ölçüde birleştirebileceğine ilişkin kuşkular sürüyor.
Baskı Altındaki Kaynaklar ve Diplomasi
NUG ve müttefiklerinin mali kaynakları ve lojistik kapasiteleri sınırlı. Küresel öncelikler değiştikçe uluslararası yardım kesildi ya da başka alanlara yönlendirildi; bu da muhalefetin ordudan ayrılanlara, yerinden edilmiş sivillere ve savaşçılara ihtiyaç duydukları desteği sürdürememesine yol açtı.
Ukrayna'daki savaş ve Güney Çin Denizi'ndeki gerilimler Myanmar'ı gündemin gerisine itti. ASEAN'ın barış çabaları duraksarken, Batılı hükümetler cuntanın iktidarını pekiştirmesine giderek daha fazla razı görünüyor. Müdahale, yaptırım ve direnişe destek çağrıları üzerine kurulu muhalefetin devrimci diplomasisi beklenen karşılığı bulmakta zorlandı.
Myanmar içinde, çatışma daha merkeziyetsiz ve yerel bir hâl aldıkça askeri ve siyasi eşgüdüm zorlaştı. Sürgündeki liderlerin aldığı kararlar, toprak yöneten veya sahada savaşan grupların acil ihtiyaçları ve öncelikleriyle rekabet etmek zorunda.
NUG'nin geçici başkanı Duwa Lashi La, mevcut koşullarda cuntayla diyaloğu reddederek dışarıdan daha güçlü destek istedi. Yakın tarihli bir söyleşide şöyle konuştu:
Ordu cuntasıyla diyalog yoluyla demokrasiye dönmek mümkün değil. Ordu denetimi elinde tutmak için süreci oyalıyor ve halka karşı suçlar işledi. Başarılı olmak için uluslararası mali desteğe ve muhtemelen askeri desteğe ihtiyacımız var.
Duwa Lashi La, NUG'nin denetimindeki bölgelerde yerel yönetimler kurma ve temel hizmetler sunma çabalarını da anlattı. Kıt kaynaklar ve uluslararası tanınmanın yokluğu bu çabaları sınırlıyor; muhalefet bir yandan siyasi tanınma sağlamaya çalışırken diğer yandan sivillerin gündelik ihtiyaçlarını karşılamaya uğraşıyor.
Cunta Baskıyı Çağrılarla Birleştiriyor
Ordunun stratejisi, muhalifleri bölmeyi veya onları kendi siyasi sürecine çekmeyi amaçlayan seçici tekliflerle güç kullanmayı bir araya getiriyor. Eylül 2024'te muhalif güçleri silah bırakıp siyasi parti olarak seçimlere katılmaya kamuoyu önünde çağırdı. Bu, darbeden sonra yaptığı bu türdeki ilk çağrıydı.
Bu çağrı, 2010 seçimlerinden önce kullanılan ve kısa süreli yarı sivil yönetime yol açsa da gerçek demokrasi getirmeyen taktikleri andırıyordu. Muhalefet liderleri ve etnik silahlı örgütler son teklifi reddederek, çatışmanın nedenlerini ele almadan askeri yönetimin kabul edilmesini amaçladığını savundu.
NUG sözcüsü Nay Phone Lat, ordunun siyasi çözüm sunduğu iddiasına karşı çıktı:
Siyasi sorunları siyasi yollarla çözmeyi tam olarak kim başaramadı? Ordu siyasetten çekilmeli, federal bir birlik kurmak için yeni bir anayasanın hazırlanmasını kabul etmeli ve işlenen tüm savaş suçlarının hesabını vermelidir.
Cunta, seçim öncesinde siyasi tutukluların serbest bırakılması ya da imajını yumuşatmaya yönelik başka sembolik adımlar da dahil yeni tavizler sunabilir. Ancak bunlar duyurulmuş sonuçlar değil, olası adımlar.
Yetkililer ayrıca Batılı başkentlerdeki itibarlarını iyileştirmek için Washington merkezli bir halkla ilişkiler şirketi tuttu. Bu girişimin diplomatik tutumları değiştirdiğine ilişkin çok az kanıt var.
Batı'nın Eleştirileri ve ASEAN'ın Tıkanan Çabaları
ABD, Avrupa Birliği ve Japonya cuntanın eylemlerini eleştirerek siyasi tutukluların serbest bırakılmasını ve demokrasinin yeniden tesis edilmesini istedi. Darbeden bu yana uygulanan yaptırımlara rağmen bu açıklamaları anlamlı sonuçlar veya yeni yaptırımlar nadiren izledi.
Japonya Dışişleri Bakanı IWAYA Takeshi, seçim planlarından duyduğu kaygıyı dile getiren ve şiddetin sona ermesini isteyen bir açıklama yayımladı. Bu tür diplomatik ifadeler, başka hükümetlerin sonuçları tanımasını veya rejimle ilişkilerini genişletmesini engellemekte yetersiz kalabilir.
Bölgesel blok ASEAN arabuluculukta zorlanıyor. Malezya Başbakanı Enver İbrahim, cunta ile NUG arasında diyaloğu savundu ve insani amaçlı sınırlı ateşkes anlaşmaları sağladı.
Blokun başlıca barış girişimi olan Beş Maddeli Uzlaşı, cuntanın uzlaşmaya yanaşmaması nedeniyle çok az ilerleme kaydetti. Myanmar Özel Danışma Konseyi; kapsayıcı görüşmeler, ülke çapında ateşkes ve güvenilir seçimler temelinde yeni bir uzlaşı çağrısında bulundu. Anlaşmaya varma ihtimali düşük kalıyor.
Diplomatik boşluğun muhalefet açısından ciddi sonuçları var. Orduya yönelik kamuoyu eleştirileri sürse de hesaplarını değiştirmesi için gereken uluslararası baskı sınırlı kaldı. İnsani amaçlı ateşkesler kısıtlı bir rahatlama sağlarken siyasi otoriteye ilişkin temel anlaşmazlık sürüyor.
Çin, Rusya ve Hindistan İlişkilerini Sürdürüyor
Çin, cuntayla uyumlu partilere ev sahipliği yapıp seçim sürecine teknik destek vererek seçimlerin meşruiyetini destekleyecek şekilde konumlandı. Öncelikleri arasında ortak sınır boyunca istikrar ve özellikle Çin-Myanmar Ekonomik Koridoru olmak üzere yatırımların korunması yer alıyor.
Myanmar'ın dış aktörler arasında en etkilisi olan Pekin, hem orduyla hem de etnik silahlı gruplarla ilişkilerini sürdürüyor. Cunta ve muhalefet güçleri üzerinde baskı kurdu; kimi zaman ateşkeslerin düzenlenmesine yardımcı olurken kimi zaman da askeri harekâtları mümkün kıldı. Yaklaşımı ideolojiden çok güvenlik ve ekonomik çıkarlarla şekilleniyor.
Çin'in müdahil olması, müdahale etmeme yönündeki ilan edilmiş ilkesinin sınırlarını da ortaya koyuyor. Sınırını korumaya, çatışmanın yayılmasını önlemeye ve yatırımlarını güvenceye almaya yönelik çabalar, ülkenin Myanmar'daki rekabet hâlindeki güç merkezlerine doğrudan dahil olmasına yol açtı.
Rusya, cuntayla askeri ve ekonomik bağlarını derinleştirdi. Kendi uluslararası yalnızlığıyla karşı karşıya olan Moskova, silah sağlayıp altyapı projelerine yatırım yaparak rejimi stratejik ortak olarak benimsedi. Hindistan ise ilişkilerinde sınır güvenliği ve bölgesel istikrara öncelik verdi.
Bir zamanlar Myanmar'ın demokratik geçiş sürecini güçlü biçimde destekleyen ABD, yardımlarını azalttı ve giderek daha fazla geri çekilmiş görünüyor. Çin, çatışmayı yönetme çabalarında daha merkezi bir rol üstlenirken bu durum muhalefetin seçeneklerini zayıflatıyor.
Azalan Amerikan yardımı ile Çin'in arabuluculuğu arasındaki ilişkiyi ele alan bir analist riski şöyle açıkladı:
ABD yardımının azalması, direniş gruplarını Çin'in arabuluculuğunu kabul etmeye zorlayarak müzakere edilmiş bir çözüm ihtimalini artırabilir. Ancak aceleyle sağlanan bir ateşkes kalıcı barışa veya demokrasiye yol açmayabilir.
İstikrar arayan yabancı hükümetler, kusurlu bir seçimi ilerleme olarak kabul edebilir. Bu da muhalefete göre, farklı bir siyasi çözüm için baskıyı azaltırken cuntayı darbe ve insan hakları ihlalleri nedeniyle ödüllendirme riski taşır.
Yerel Yönetimler Boşlukları Doldururken Milyonlarca Kişi Yerinden Edildi
Çatışma nedeniyle 3,3 milyondan fazla kişi yerinden edildi. Ordu ülkenin yarısından azını kontrol ederken direniş güçleri, özellikle sınır bölgelerinde, geniş toprakları elinde tutuyor. Büyük şehirlerin kontrolü, başka yerlerdeki otoritesi sınırlı kalsa da cuntaya önemli güç merkezleri sağlıyor.
Savaş ekonomiyi yıkıma uğrattı, yoksulluk oranlarını ikiye katladı ve milyonlarca kişiyi yeterli gıda, barınma veya tıbbi bakımdan mahrum bıraktı. Özellikle çatışma bölgelerinde temel hizmetler çöktü; bu bölgelerde muhalif örgütler çoğu zaman devletin yerine sağlık, eğitim ve adalet hizmetleri sunuyor.
Yerel yönetim, siyasi mücadelenin bir parçası hâline geldi. Muhalif gruplar, askeri saldırılar ve para, malzeme ve personel eksikliğiyle mücadele ederken aynı zamanda yönetebildiklerini ve toplulukları destekleyebildiklerini göstermek zorunda.
Ordu bazı bölgeleri yeniden ele geçirdi ve direnişin kalelerine yönelik hava saldırılarıyla kara harekâtlarını sürdürüyor. Uluslararası yardım sınırlı kalıyor. Seçimler yaklaşırken iki tarafın da konumunu güçlendirme çabaları, çatışmaların daha da tırmanmasına ve sivillerin yaşadığı acıların derinleşmesine yol açabilir.
Federal Planlar Parçalı Otoriteyle Karşı Karşıya
Federal Demokrasi Şartı ve AFTA, ordunun siyasete müdahalesini sona erdirmeye ve kapsayıcı bir federal sistem kurmaya yönelik ortak çabaları temsil ediyor. Bu girişimler, cuntaya yönelik ortak muhalefeti; farklı etnik toplulukları ve birbiriyle rekabet eden otorite merkezlerini barındıran bir ülkenin yönetimine ilişkin düzenlemelere dönüştürmeyi amaçlıyor.
Ta-ang ve Rakhine'de yerel konseyler ve etnik ordular fiilen özerklik kurdu. Bu gelişmeler, ülke çapında bir uzlaşma olmasa bile siyasi değişimin yerel kurumlar aracılığıyla şimdiden yaşandığını gösteriyor.
Bu nedenle direniş grupları, askeri yenilgilere ve mali baskılara rağmen bazı alanlarda ilerleme kaydetti. Toprak yönetmeleri, toplulukların kendi işleri üzerinde daha fazla yetkiye sahip olması talepleri dahil, federal fikirlere pratik bir ağırlık kazandırıyor.
Silahlı grupların çokluğu ve farklı gelecek tasarımları da ortak bir hükümet kurmayı ve askeri harekâtları eşgüdüm içinde yürütmeyi zorlaştırıyor. Askeri yönetimin yerini alacak bir düzen için yetkiyi kimin kullanacağı, bölgelerin merkezi hükümetle nasıl ilişki kuracağı ve farklı örgütlerin nasıl birlikte çalışacağı konusunda anlaşma gerekiyor.
Aralık Seçimlerinden Sonra Ne Olabilir?
En olası senaryo, cuntanın seçimleri konumunu sağlamlaştırmak için kullanması, muhalifleri bölmek üzere sınırlı tavizler sunması ve kendisine yakın hükümetlerden tanınma araması. Seçim sistemindeki askeri avantajlar ve başlıca muhalefet temsilcilerinin dışlanması bu stratejiyi destekliyor.
Direniş güçlerinin, özellikle askeri denetim dışındaki topraklarda, süreci sekteye uğratma çabalarını artırması muhtemel. Bunu yeni şiddet olayları ve baskılar izleyebilir; böylece geniş kabul gören bir siyasi sonuç ortaya çıkması yerine insani kriz ağırlaşabilir.
Batılı hükümetler kamuoyu önündeki eleştirilerini sürdürürken, özellikle yetkililerin seçim sonucunu yeniden ilişki kurmak için bir dayanak olarak sunması hâlinde, ilişkileri normalleştirmenin yollarını perde arkasında araştırabilir. Çin, Rusya ve Hindistan cuntaya halihazırda önemli dış ilişkiler sağlıyor.
Müzakere edilmiş bir çözüm hâlâ mümkün, ancak ihtimali daha düşük. Çin ve ASEAN'ın baskısı tarafları ateşkes ve yeni bir siyasi çerçeve üzerine görüşmelere yöneltebilir. Kalıcı bir anlaşma, önemli tavizler verilmesini ve etnik toplulukların şikâyetleri ile ordunun siyasetteki rolünün dikkate alınmasını gerektirir.
Çözümsüz kalan soru, başlıca muhalifler dışlanmış ve savaş sürerken Aralık oylamasının daha geniş kabul görüp görmeyeceği. Myanmar halkı için doğrudan söz konusu olan siyasi temsil, güvenlik ve temel hizmetlere erişim. Myanmar'ın ötesinde ise sürecin kabul görmesi, seçimlerin gerçek bir tercih sunması gerektiğine yönelik uluslararası beklentileri zayıflatabilir.
Öne Çıkan Noktalar
- Ordu, dört buçuk yıllık olağanüstü hâl yönetimini sona erdirdikten sonra Aralık 2025'te seçim düzenlemeyi planlıyor.
- Seçim komisyonu 55 partiyi kaydetti; NLD ile onlarca başka parti ise feshedildi.
- Anayasa parlamentodaki sandalyelerin yüzde 25'ini orduya ayırıyor; seçim kısıtlamaları neredeyse tüm muhalefet liderlerini dışlıyor.
- NUG, sınırlı kaynaklar, iç bölünmeler ve büyük güçlerden ya da Birleşmiş Milletler'den resmî tanınma alamama sorunlarıyla karşı karşıya.
- Batılı hükümetler cuntayı eleştirirken Çin, Rusya ve Hindistan stratejik çıkarlarının şekillendirdiği ilişkileri sürdürüyor.
- 3,3 milyondan fazla kişi yerinden edildi; direniş örgütleri geniş toprakları yönetiyor ve temel hizmetler sunuyor.
- Federal girişimler farklı bir siyasi sistem için planlar sunuyor; ancak parçalı otorite, askeri harekâtlar ve yetersiz yardım bu planların uygulanmasını zorlaştırıyor.
- Seçimler, çatışmayı çözmeden veya anlamlı siyasi tercih hakkını yeniden sağlamadan askeri yönetimi güçlendirebilir.






