Jilinli bir yetkilinin çağrısı eski bir anlaşmazlığı yeniden gündeme taşıdı
Çin'in Jilin eyaletindeki Komünist Parti sekreteri Huang Qiang, toprakları günümüzün kuzeydoğu Çin'inin ve Kore Yarımadası'nın bazı bölümlerine yayılan üç antik krallık Buyeo, Goguryeo ve Balhae'nin tarihinin açıklığa kavuşturulması çağrısında bulundu. Huang'ın sözleri, eski devletlerin adlandırılmasının çok ötesine uzanan bir anlaşmazlığı yeniden alevlendirdi ve Çin ile Güney Kore arasındaki ilişkilerde kırılgan bir iyileşme sürecini tehdit etti.
İçindekiler
- Jilinli bir yetkilinin çağrısı eski bir anlaşmazlığı yeniden gündeme taşıdı
- Günümüz sınırlarını aşan üç krallık
- Kuzeydoğu Projesi tartışmayı nasıl değiştirdi?
- Uzun süredir devam eden tartışmanın ardındaki tarihler
- Tarih iddiaları kamuoyundaki duyguları neden etkiliyor?
- Müzeler ve altın bir mühür tartışmayı yurt dışına taşıyor
- UNESCO tescili ve mirası koruma çabaları
- Kuzey Kore anlaşmazlığı güvenlik meselesine dönüştürüyor
- Diplomasi tartışmayı çözüme kavuşturmadan kontrol altında tuttu
- Öne Çıkanlar
27 Temmuz 2025 itibarıyla tartışma, eyalet siyasetini, ulusal kimliği, müze sergilerini ve Kuzey Kore'nin geleceğine ilişkin kaygıları bir araya getiriyor. Güney Koreliler Goguryeo ve Balhae'yi ülkelerinin tarihinin temel unsurları olarak görüyor. Çin ise bu krallıkları, etnik Koreli nüfusun yoğun olduğu ve stratejik öneme sahip sınırları barındıran kuzeydoğu eyaletlerinin tarihsel gelişimi içinde değerlendiriyor.
Doğrudan anlaşmazlık, günümüzün ulusal sınırlarından çok önce var olmuş toplumların nasıl tanımlanacağıyla ilgili. Daha büyük tartışma ise bu toplumların mirasına kimin sahip çıkabileceği ve bu iddianın bugün bu topraklarda yaşayan halklar ve yönetimler açısından ne anlama geldiği üzerine.
Çin'in Kuzeydoğu Projesi, 2000'lerin başında Goguryeo ve Balhae'yi Kore krallıkları yerine yerel Çin rejimleri olarak sınıflandırarak anlaşmazlığı diplomatik ilişkilerin merkezine taşıdı. Hem Kuzey hem de Güney Kore bu yaklaşımı, olası toprak iddialarına yol açabilecek biçimde kendi miraslarına el koyma girişimi olarak değerlendirdi.
Huang'ın müdahalesi, projenin 2007'de sona ermesinin ardından tartışmanın neden devam ettiğini gösteriyor. Tarihsel sınıflandırmalar aidiyet hakkında mesajlara dönüşebilir: Bir ulusun geçmişine hangi toplulukların dahil edildiği, kurumlarını kimin atalarının kurduğu ve bu tarihi dünyaya hangi yönetimin anlatma hakkına sahip olduğu gibi.
Günümüz sınırlarını aşan üç krallık
Buyeo, Goguryeo ve Balhae, MÖ 2. yüzyıl ile MS 10. yüzyıl arasında gelişti. Toprakları bugün kuzeydoğu Çin ile Kore Yarımadası arasında bölünmüş alanları kapsıyordu. Bu nedenle krallıkların tarihini günümüz ülkelerinin haritasına tam olarak yerleştirmek zor.
Buyeo, MÖ 2. yüzyıldan MS 494'e kadar varlığını sürdürdü. MS 37'den 668'e kadar hüküm süren Goguryeo, Kore'nin Üç Krallığı'nın en büyüğü ve en güçlüsüydü. Mançurya'da ve Kore'nin kuzeyinde geniş toprakları kontrol ediyordu. Balhae, Goguryeo'nun yıkılışının ardından halefi bir devlet olarak ortaya çıktı ve MS 698'den 926'ya kadar varlığını sürdürdü.
Bu krallıklar gelişmiş kültürler, merkezî yönetimler ve askerî sistemler oluşturdu. Merkezî yönetim, siyasi otoritenin ayrı yerel topluluklara tamamen bırakılmayıp bir yönetim merkezinde örgütlenmesi anlamına gelir. Krallıkların kurumları bölgenin siyasetini, kültürünü ve kimlik duygusunu şekillendirmeye yardımcı oldu.
Üç Krallık dönemine genel bakışta aktarıldığı üzere, bu krallıklar Çin hanedanlarıyla hem rakip hem de haraç ödeyen devletler olarak ilişkiler kurdu. Haraç ilişkileri, daha güçlü bir hükümdarın üstünlüğünü haraç sunarak tanımayı içeriyordu. Aynı zamanda bu devletler, farklı kimliklerini korurken Çin kültürünün bazı unsurlarını benimsedi.
Güney Koreliler için Goguryeo ve Balhae, kadim kökleri, direnci ve kültürel başarıları temsil ediyor. Çin açısından bu krallıkların kuzeydoğu tarihindeki yeri, çok sayıda etnik gruptan oluşan bir ülke anlatısıyla bağlantılı. Dolayısıyla aynı krallıklar, iki ülkenin ulusal tarih anlatılarında farklı konumlarda yer alıyor.
Kuzeydoğu Projesi tartışmayı nasıl değiştirdi?
Çinli tarihçiler, 20. yüzyılda Mançurya'daki antik devletleri modern Çin etnik gruplarının öncülleri olarak tanımlamaya başladı. Batılı ırk ve ulus fikirlerinden beslenen bu yaklaşım, Çin'in toprak bütünlüğünü ve çok sayıda etnik topluluktan oluşan bir ülke kimliğini güçlendirmeyi amaçlayan bir tarih anlatısını destekledi.
Hükümet destekli Kuzeydoğu Projesi, 2000'lerin başında anlaşmazlığı derinleştirdi. Proje, Goguryeo ve Balhae'yi yerel Çin rejimleri olarak ele alarak Çin'in ulusal tarihine dahil etti. Koreliler bu sınıflandırmayı, ülkelerinin nereden geldiğine ilişkin kendi anlayışlarına yönelik bir meydan okuma olarak gördü.
Güney Kore, Goguryeo Araştırma Vakfı'nı kurdu ve diplomatik protestolarda bulundu. Çin'in Goguryeo alanlarını UNESCO Dünya Mirası olarak tescil ettirmesi ve krallığa ilişkin ifadeleri Kore tarihi hakkındaki resmî sayfalarından çıkarmasıyla anlaşmazlık daha geniş çevrelerin dikkatini çekti.
Projenin bir güvenlik boyutu da vardı. Geçmişe ilişkin yorumu, etnik azınlıkların yönetilmesi ve sınırların korunmasıyla bağlantılıydı. Bu kapsamda Kuzey Kore'nin istikrarsızlaşması veya yarımadanın birleşmesi durumunda ortaya çıkabilecek Kore toprak iddiaları da kaygı konusuydu. Bir tarih savaşı incelemesi, tarih araştırmaları, sınır güvenliği ve azınlık politikası arasındaki bu bağlantıyı ele alıyor.
Pekin açısından bu krallıkları Çin tarihine dahil etmek, kuzeydoğunun neden Çin'e ait olduğuna ilişkin anlatıyı destekliyor. Seul içinse aynı yorum, Korelilerin atalarının devletleri saydığı krallıkların tanınmasını zayıflatıyor. Bu çatışma, akademik bir projenin neden hükümet protestolarına ve kamuoyunda öfkeye yol açtığını açıklamaya yardımcı oluyor.
Uzun süredir devam eden tartışmanın ardındaki tarihler
Antik krallıklar bin yılı aşkın bir döneme yayılan süreçte var oldu; modern anlaşmazlık ise onlarca yıl içinde gelişti. Bu iki zaman ölçeğini birbirinden ayrı tutmak, tartışmanın neden hem arkeolojik mirası hem de güncel diplomatik kararları içerdiğini anlamaya yardımcı oluyor.
- MÖ 2. yüzyıl - MS 494: Buyeo, anlaşmazlık konusu olan bölgede gelişti.
- MÖ 37 - MS 668: Goguryeo, Kore'nin Üç Krallığı'nın en büyüğü ve en güçlüsü oldu.
- MS 698-926: Balhae, Goguryeo'nun yıkılışının ardından halefi bir devlet olarak gelişti.
- 20. yüzyıl: Çinli tarihçiler, Mançurya'daki antik devletleri modern Çin etnik gruplarıyla giderek daha fazla ilişkilendirdi.
- 2000'lerin başı: Çin'in Kuzeydoğu Projesi, Goguryeo ve Balhae'nin tarihsel kimliğine ilişkin anlaşmazlığı derinleştirdi.
- 2007: Kuzeydoğu Projesi sona erdi; iki ülke, tarih anlaşmazlıklarının daha geniş ilişkilerine zarar vermesini önlemeye çalıştı.
- 2025: Goguryeo markisiyle ilişkilendirilen altın bir mühür Hong Kong'da açık artırmayla satıldı; Huang Qiang'ın çağrısı ise krallıkların tarihini yeniden gündeme taşıdı.
Kuzeydoğu Projesi'nin sona ermesi anlaşmazlığı bitirmedi. Müzeler, miras başvuruları, eserler ve daha sonraki resmî açıklamalar, aynı rekabet halindeki yorumları kamuoyunun gündemine taşımayı sürdürdü.
Tarih iddiaları kamuoyundaki duyguları neden etkiliyor?
Güney Koreliler bu anlaşmazlığı çoğu zaman kültürel miraslarına ve ulusal meşruiyetlerine yönelik bir meydan okuma olarak görüyor. Goguryeo'nun Kore tarihindeki yeri, yalnızca bir kronoloji kaydı değil, güçlü bir antik krallığı temsil ettiği için duygusal bir ağırlık taşıyor.
Bir milliyetçilik üzerine akademik çalışma, bu tarih anlaşmazlıklarının dış politika tutumlarını nasıl etkilediğini anlatıyor. Çin'in Goguryeo üzerindeki iddialarından haberdar olmak, Korelilerin gururunu azaltıyor ve özellikle güçlü milliyetçi duygulara sahip kişiler arasında Çin'e yönelik düşmanlığı artırıyor. Gurur, öfke ve kızgınlık, antik bir krallığa ilişkin tartışmayı modern bir komşu hakkında hükme dönüştürebiliyor.
Güney Kore'deki gençler Çin'e karşı giderek daha fazla düşmanlık gösteriyor. Anketler ve medya haberleri, bu güvensizliği ticari anlaşmazlıkların ve kültürel sahiplenme tartışmalarının yanı sıra tarih anlaşmazlıklarıyla da ilişkilendiriyor. Kültürel sahiplenme, başka bir ülkenin kültürel gelenekleri kendine mal ettiği iddialarını ifade ediyor.
Kuzey Koreliler de hükümetlerinin Pekin'le yakın ilişkilerine rağmen Çin'in kendi tarihlerine yönelik iddialarına kuşkuyla yaklaşıyor. Dolayısıyla Kuzey ve Güney Kore çok farklı siyasi sistemlere ve Çin'le ilişkilere sahip olsa da ulusal kimlik yarımadanın her iki tarafında da gerilim yaratabiliyor.
Çin, konuya iç istikrar ve çok sayıda etnik topluluğa sahip ülkenin birliği kaygıları çerçevesinde yaklaşıyor. Bu krallıkları Çin tarihine dahil etmek, sınır bölgelerindeki azınlıklar arasında ayrılıkçı eğilimleri caydırmanın bir yolu olarak görülüyor. İki taraf aynı tarihsel sınıflandırmaya farklı siyasi anlamlar yüklüyor.
Müzeler ve altın bir mühür tartışmayı yurt dışına taşıyor
Güney Koreli sivil toplum aktivisti Seo Kyoung-duk, bir Japon müzesinin Balhae için Çince adlar kullanmasına itiraz etti. Seo'nun tepkisi, tarihin Çin ve Kore dışında nasıl sunulduğunun anlaşmazlığa taraf olanlar açısından neden önemli olduğunu ortaya koydu:
Bir tarih müzesinin ziyaretçilere doğru tarihi sunma görevi vardır. Tarihin yurt dışında yanlış aktarılması bu asılsız iddiaları meşrulaştırabilir ve düzeltilmelidir.
Seo'nun itirazı, müzelerin sahip olduğu otoriteye odaklanıyordu. Ziyaretçiler çoğu zaman tanımadıkları bir krallıkla ilk kez bir sergi etiketinde karşılaşır. Orada kullanılan ad ve açıklama, ziyaretçilerin krallığın modern ülkelerle bağlantısını nasıl anlayacağını şekillendirebilir.
2025'te, Çin'in Batı Jin hanedanının bir Goguryeo markisine verdiğine inanılan nadir bir altın mühür, Hong Kong'daki bir açık artırmada rekor bir fiyata satıldı. Üzerindeki yazı şöyle: "Jin Hanedanı tarafından tevcih edilen, Adalete Bağlı Goguryeo Markisi." Mühür, Çin hanedanları ile antik Kore krallıkları arasındaki siyasi ilişkilere somut bir örnek sunuyor.
Koleksiyoncular ve tarihçiler bu tür eserleri, ittifaklara, kültürel alışverişe ve değişen güç ilişkilerine ilişkin kanıtları korudukları için değerli buluyor. Satışları, meşru mülkiyet ve tarihsel anlam üzerine tartışmaları da yeniden alevlendirebiliyor. Açık artırmanın kesin fiyatı ve Huang'ın açıklamalarının tarihi belirtilmedi.
Mühür, modern tartışmalarda sıklıkla birbirinden ayrı ele alınan iki unsuru bir araya getiriyor: Goguryeo'nun kendine özgü kimliğini ve bir Çin hanedanıyla ilişkilerini. Üzerindeki yazı, bu ilişkiyi belirli bir yönetici kategorisine, yani bir markiye verilen unvan üzerinden görünür kılıyor.
UNESCO tescili ve mirası koruma çabaları
Çin ve Kore, Goguryeo ve Balhae ile bağlantılı alanların UNESCO tarafından tanınması için başvurularda bulundu ve bu alanları kendi ulusal miraslarının parçaları olarak sundu. Uluslararası tanınma, bu yerlere daha geniş bir kitle kazandırıyor ve onları tanımlarken kullanılan ifadeleri özellikle hassas hâle getiriyor.
Güney Kore, tarihî alanlarını korumaya ve tanıtmaya büyük yatırımlar yaptı. Baekje Tarihî Alanları ve Joseon Hanedanı Yıllıkları da dahil olmak üzere UNESCO listelerinde 50'den fazla kaydı bulunuyor. Yıllıklar, bir hanedanın yönetimini kesintisiz biçimde kayda geçiren dünyanın en uzun soluklu hanedan kronikleridir.
Gongju ve Buyeo da turizmi dijital hizmetlerle buluşturmak için Akıllı Kent Yarışması'ndan yararlandı. Fiziksel dünyanın görüntüsüne dijital bilgiler ekleyen artırılmış gerçeklik ve çevrimiçi rehberler, ziyaretçilerin tarihî alanlarla etkileşimini destekliyor. Yerel ekonomileri destekleme ve kültürel kimliği güçlendirme çabalarının bir parçası olarak toplulukların katılımı da önem taşıyor.
Tarihî şehirlerde nüfusun azalması bu çabaları sürdürülebilir kılmayı zorlaştırıyor. Kuşaklar arasındaki teknoloji kullanım farklılıkları da özellikle turizm hizmetleri ve miras bilgileri dijital platformlara taşındıkça katılımı sınırlayabiliyor.
Güney Kore'nin Dünya Mirasını Koruma, Yönetme ve Kullanma Özel Yasası, yerel yönetimlerin mirası korurken bölge sakinlerini sürece dahil etmesini şart koşuyor. Bu şartı uygulamaya geçirmek ise güçlük yaratmayı sürdürüyor. Dolayısıyla bölge sakinleri için koruma çalışmaları; katılım, turizm ve topluluklarının geleceğine ilişkin gündelik meselelerle bağlantılı.
Kuzey Kore anlaşmazlığı güvenlik meselesine dönüştürüyor
Kuzey Kore'nin geleceği, tarih tartışmasına stratejik bir boyut kazandırıyor. Çin'in politikasına ilişkin bazı yorumlara göre Kuzeydoğu Projesi, Kuzey Kore'de olası bir krize, rejimin çökmesine veya Kore'nin ileride birleşmesine hazırlık niteliği taşıyordu.
Bu yoruma göre antik krallıkları Çinli olarak sunmak, bölgede müdahalede bulunmak için tarihsel bir hak iddiasını destekleyebilir. Birleşmenin, Çin sınırında Batılı ülkelerle aynı safta yer alan bir Kore ortaya çıkarması hâlinde kaygılar daha da artıyor.
Çin'in Kuzey Kore'yi bir tampon devlet olarak tutma arzusu, bu sınır stratejisi analizinin merkezinde yer alıyor. Tampon devlet, büyük güçleri veya rakip siyasi sistemleri birbirinden ayırır. ABD'nin desteklediği birleşik bir Kore, sınırdaki stratejik ilişkiyi değiştireceği için Çinli politika yapıcılar açısından önemli bir kaygı olarak tanımlanıyor.
Kuzey Kore, Çin filmlerini ve Çin'i Kore tarihini çarpıtmakla suçlayan ülke içi konferansları yasaklayarak tarih anlaşmazlığına yanıt verdi. Eleştirel konferanslara getirilen kısıtlama, hükümetin bilgi akışını denetleme ve güçlü komşusuna yönelik kuşkuların yayılmasını önleme çabasını da yansıtıyor.
Pyongyang birbiriyle çelişen baskılarla karşı karşıya. Kendi meşruiyetini destekleyen tarih anlatısını korumak isterken Pekin'le yakın bağlarını da sürdürmeye çalışıyor. Kültürel ürünlerin ithalatını ve Çin'in tarih iddialarına ilişkin tartışmaları kontrol etmek, halkın bu gerilim hakkında duyduklarını yönetmesini sağlıyor.
Diplomasi tartışmayı çözüme kavuşturmadan kontrol altında tuttu
Çin ve Güney Kore, tarih anlaşmazlıklarının daha geniş ilişkilerine zarar vermesini önlemek için zaman zaman çaba gösterdi. Kuzeydoğu Projesi'nin 2007'de sona ermesinin ardından iki taraf, bu tartışmaların genel ilişkilere yansımamasını kararlaştırdı. Çin, gözden geçirilmiş tarih anlatısını resmî ders kitaplarında kullanmayacağına söz verdi.
Diplomatik kanallar açık kalmayı sürdürüyor; ancak anlaşmazlık resmî açıklamalar, müze sergileri ve Dünya Mirası alanlarının sunumu üzerinden devam ediyor. Huang'ın çağrısı, hükümetlerin ilişkileri iyileştirmeye çalıştığı bir dönemde tarih meselesinin ne kadar çabuk yeniden gündeme gelebileceğini gösteriyor.
Akademisyenler, her ülkenin tarihe yönelik psikolojik sahiplik duygusunun tanınmasını önerdi. Bu, insanların ortak geçmişlerinin bir parçası saydıkları bir krallığa veya kültürel geleneğe duydukları duygusal bağlılığı kabul etmek anlamına geliyor.
Önerilen bir başka yaklaşım, münhasır sahiplik yerine kültürel bağlara daha fazla önem vermek. Krallıkların Çin hanedanlarıyla ilişkileri, Çin kültürünün bazı unsurlarını benimsemeleri ve kendilerine özgü kimlikleri bu tartışma için malzeme sunuyor. Bu bağlara saygı göstermek, insanların miraslarına olan bağlılıklarından vazgeçmelerini gerektirmeden gerilimi azaltmaya yardımcı olabilir.
Çin ve Güney Kore açısından pratik görev, ulusal gurura, sınır kaygılarına ve kamuoyu tutumlarına aynı anda dokunan bir anlaşmazlığı yönetmek. Krallıkların tarihine ilişkin kararlar bugün her iki ülke için de anlam taşıdığından, antik krallıklar modern siyaseti etkilemeye devam ediyor.
Öne Çıkanlar
- Jilin Komünist Parti sekreteri Huang Qiang'ın Buyeo, Goguryeo ve Balhae tarihinin açıklığa kavuşturulması çağrısı, Çin ile Güney Kore arasındaki anlaşmazlığı yeniden alevlendirdi.
- Krallıklar, bugün kuzeydoğu Çin ile Kore Yarımadası'na yayılan topraklarda hüküm sürdü ve ulusal tarihe ilişkin rekabet halindeki anlatıların merkezinde yer alıyor.
- Çin'in Kuzeydoğu Projesi, Goguryeo ve Balhae'yi yerel Çin rejimleri olarak sınıflandırdı; bu yaklaşım Kore'nin itirazlarına, araştırma girişimlerine ve diplomatik protestolara yol açtı.
- Müze açıklamaları, UNESCO tescili ve 2025'te Hong Kong'da satılan altın bir mühür, tartışmayı ders kitaplarının ötesine taşıdı.
- Güney Kore, mirasın korunmasını dijital turizmle birleştirirken nüfus azalması ve teknoloji kullanımındaki farklılıklar yerel katılımı zorlaştırıyor.
- Anlaşmazlık, kamuoyunun Çin'e yönelik tutumlarını etkiliyor; Kuzey Kore'nin istikrarsızlığına ve Kore'nin birleşmesine ilişkin kaygılarla da kesişiyor.
- Projenin 2007'de sona ermesinin ardından varılan anlaşmalar diplomatik gerilimin yönetilmesine yardımcı oldu; ancak tarih üzerindeki rekabet halindeki iddialar sürüyor.






