Ölümcül Çatışmalar, Çevrimiçi Savaşla Birlikte Yaşanıyor
Temmuz 2025'te Tayland-Kamboçya sınırındaki çatışmalar nedeniyle 140 binden fazla kişi yerinden edildi. Tayland Sağlık Bakanlığı, çoğu sivil en az 19 kişinin Tayland tarafında hayatını kaybettiğini açıkladı. Kamboçyalı yetkililer en az bir kişinin öldüğünü ve yüzlerce kişinin tahliye edildiğini bildirdi. 26 Temmuz'a gelindiğinde topçu ateşi, hava saldırıları ve roket saldırıları, toprak anlaşmazlığını insani bir acil duruma dönüştürmüştü.
İçindekiler
- Ölümcül Çatışmalar, Çevrimiçi Savaşla Birlikte Yaşanıyor
- Sınır Krizi Nasıl Tırmandı?
- Tapınaklar ve Haritalar Neden Bu Kadar Önemli?
- Kültürel Tartışmalar Milliyetçi Öfkeyi Körüklüyor
- Hashtag'ler, Viral Videolar ve Nefret Savaşı
- Sızdırılan Telefon Görüşmesi Siyasi Güveni Sarstı
- Hun Sen'in Etkisi ve İç Siyasi Baskılar
- ASEAN ve Büyük Güçler İtidal Çağrısı Yapıyor
- Sınır Kapanmaları İnsani Bedeli Ağırlaştırıyor
- Kalıcı Bir Anlaşmaya Varmak Neden Zor?
- Öne Çıkanlar
Çatışmalarda onlarca sivil hayatını kaybetti veya yaralandı; çatışmalar en az bir düzine noktaya yayıldı. Evler, okullar ve hastaneler büyük hasar gördü. Sınır köylerinden kaçan ailelerin gıda, tıbbi bakım ve barınağa ihtiyacı var. Hareket kısıtlamaları ve kara mayınları tehlikesi ise kaçışlarını zorlaştırıyor.
Tayland ve Kamboçya, çatışmanın nasıl yorumlanacağı konusunda da mücadele ediyor. TikTok, eski adıyla Twitter olan X, Facebook ve diğer platformlarda kullanıcılar karşılıklı suçlamalarda bulunuyor, vatansever sloganlar paylaşıyor ve şiddeti kimin başlattığına dair iddialar ileri sürüyor. Hükümetler çatışmaları kontrol altına alma baskısıyla karşı karşıyayken dezenformasyon ve milliyetçi mesajlar bölünmeleri derinleştiriyor.
Antik tapınaklar, ihtilaflı haritalar ve yaklaşık 800 kilometre uzunluğundaki bir sınır, krizin fiziksel zeminini oluşturuyor. Tayland'daki siyasi istikrarsızlık, Kamboçya'daki milliyetçi söylemler ve etkili liderler arasındaki kişisel ilişkilerin bozulması, gerilimi yatıştırmayı zorlaştırdı.
Sınır yakınında yaşayanlar için iki çatışma birbiriyle bağlantılı. Askeri saldırılar evlerini ve geçim kaynaklarını tehdit ederken çevrimiçi düşmanlık, toprak anlaşmazlıklarının ötesine yayılıyor. Taylandlı bir erkeğin Kamboçyalı bir işçiye tokat attığını gösteren video, gerilimin savaş alanının dışındaki insanlara da ulaştığının çarpıcı bir örneği oldu.
Sınır Krizi Nasıl Tırmandı?
Mayıs 2025'te kısa süreli bir çatışmada Kamboçyalı bir askerin hayatını kaybetmesi, son gerilim dalgasını başlattı. Sonraki haftalarda iki ülke de sınır boyunca askeri varlığını artırdı ve seyahat kısıtlamaları getirdi.
Temmuz sonlarında Tayland'ın Surin eyaletindeki ihtilaflı Ta Muen Thom tapınağı yakınlarında bir kara mayınının patlaması sonucu Taylandlı askerler yaralandı. Tayland hava saldırıları ve yoğun topçu ateşiyle karşılık verirken Kamboçya Tayland topraklarına roketler fırlattı. Her iki hükümet de düşmanlıkları başlatmakla ve sivilleri hedef almakla karşı tarafı suçladı.
Haftalar süren bir çatışmanın nasıl daha geniş çaplı bir acil duruma dönüştüğünü gösteren gelişmeler şöyle:
- Mayıs 2025: Kısa süreli bir sınır çatışmasında Kamboçyalı bir asker öldü.
- Sonraki haftalar: Tayland ve Kamboçya askeri yığınağı artırdı ve sınır geçişlerini kısıtladı.
- Temmuz 2025'in sonları: Surin eyaletindeki Ta Muen Thom tapınağı yakınlarında bir kara mayını patladı ve Taylandlı askerler yaralandı.
- 26 Temmuz 2025'e gelindiğinde: Çatışmalar en az bir düzine noktaya yayıldı; can kayıpları yaşandı, büyük hasar meydana geldi ve 140 binden fazla kişi yerinden edildi.
Tayland Sağlık Bakanlığı, ülkede hayatını kaybeden 19 kişinin yanı sıra onlarca kişinin de yaralandığını bildirdi. Kamboçyalı yetkililer en az bir kişinin öldüğünü açıkladı. Bu rakamlar sınırın iki tarafında bildirilen kayıpları gösterirken, yerinden edilenlerin sayısı sivil yaşamın çok daha geniş çaplı biçimde kesintiye uğradığını ortaya koyuyor.
Askeri gerilim tırmanırken diplomatik ilişkiler de kötüleşti. İki ülke büyükelçilerini sınır dışı etti, ticareti askıya aldı ve birbirlerini uluslararası hukuku ihlal etmekle suçladı. Kamboçya Başbakanı Hun Manet, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne başvurdu.
Tayland, sınırdaki bazı ilçelerde sıkıyönetim ilan etti. Sıkıyönetim, askeri yönetime sokağa çıkma yasağı uygulama ve hareketleri kısıtlama dahil geniş yetkiler veriyor. Bu önlemler, bölge sakinlerinin ne zaman seyahat edebileceğini ve çatışma yakınındaki evlerine, işlerine veya hizmetlere ulaşıp ulaşamayacağını etkiliyor.
Tapınaklar ve Haritalar Neden Bu Kadar Önemli?
Toprak anlaşmazlığının kökeni, Fransız sömürge etkisi dönemindeki antlaşma ve sınır haritalarına, bir asırdan daha eskiye dayanıyor. 20. yüzyılın başlarındaki Fransız-Siyam antlaşmaları sınırın bazı bölümlerini belirsiz bıraktı. Bu düzenlemelerle bağlantılı haritalar hâlâ ihtilaf konusu.
Bir uçurumun tepesinde yer alan 11. yüzyıldan kalma Hindu tapınağı Preah Vihear, gerilimin tekrar tekrar alevlendiği bir nokta oldu. Uluslararası Adalet Divanı (UAD), 1962'de tapınağı Kamboçya'ya verdi. Mahkeme, 2013'te Kamboçya'nın yakın çevredeki egemenliğini açıklığa kavuşturdu ancak daha geniş toprak anlaşmazlığı devam etti.
Mahkemenin kararları tapınağı ve yakın çevresini kapsıyordu. Tartışmalı diğer topraklar ise gerilim kaynağı olmayı sürdürdü; sınırın bazı bölümlerinin nereden geçmesi gerektiği konusunda iki ülkenin anlaşmazlıkları çözüme kavuşmadı.
Sınırın iki yanında yer alan bir diğer kutsal tapınak kompleksi Ta Muen Thom da sık sık çatışmalara sahne oldu. Tayland ve Kamboçya birbirlerini bölgeyi askerileştirmekle, kara mayını döşemekle ve kültürel miras alanlarına zarar vermekle suçluyor.
Her iki tapınak da bulundukları yerin ötesinde anlam taşıyor. Ulusal kimliğin, tarihin ve kültürel aidiyetin simgeleri olarak görülüyorlar. Tapınakların çevresindeki topraklara ilişkin tartışmalar, geçmişe dair hangi anlatının meşru olduğu tartışmasına dönüşüyor. Bu da küçük ihtilaflı bölgelerin neden böylesine yoğun toplumsal tepkilere yol açabildiğini açıklamaya yardımcı oluyor.
Kültürel Tartışmalar Milliyetçi Öfkeyi Körüklüyor
Taylandlı ve Kamboçyalı sosyal medya kullanıcıları anlaşmazlıkları geleneksel danslar, düğün kıyafetleri ve dövüş sanatlarına ilişkin tartışmalara taşıdı. Muay Thai ile Kun Khmer arasındaki adlandırma da çevrimiçi öfkenin yeni bir odağı oldu.
Taylandlı milliyetçiler, Kamboçyalıları kültürel geleneklere sahip çıkmakla suçlamak için "Claimbodia" etiketini kullanıyor. Bazı Kamboçyalı kullanıcılar ise Taylandlılara "Siyamlı hırsızlar" diyor. Bu tür ifadeler kültürel anlaşmazlıkları komşu ülkenin tüm halkına yöneltilen suçlamalara dönüştürüyor.
Tayland'daki siyasi istikrarsızlık ve ekonomik sorunlar, hükümeti zayıflık suçlamalarına karşı hassas hale getirdi. Milliyetçi baskılar, özellikle rakiplerin tavizleri ulusal çıkarlardan vazgeçmek olarak sunduğu durumlarda, toprak konusunda uzlaşmayı siyasi açıdan maliyetli hale getirebiliyor.
İktidardaki Kamboçya Halk Partisi (CPP), iç muhalefet veya ekonomik zorluk dönemlerinde desteğini pekiştirmek için uzun süredir milliyetçi söylemler kullanıyor. Sınır krizi bu söylemlere güncel bir odak sağlıyor: ihtilaflı topraklar, ulusal miras ve yabancı saldırganlık suçlamaları.
Dolayısıyla her iki ülkedeki vatandaşlar birbiriyle örtüşen baskılara tepki veriyor. Tarihsel şikâyetler anlaşmazlığa duygusal bir güç katıyor, kültürel tartışmalar konuyu gündelik konuşmalara taşıyor ve iç siyaset, kararlı görünen liderleri ve destekçilerini ödüllendiriyor.
Hashtag'ler, Viral Videolar ve Nefret Savaşı
Çatışmalara ilişkin gönderilerin yorum bölümleri #CambodiaOpenedFire ve #ThailandOpenedFire dahil karşıt hashtag'lerle dolu. Viral videolar her iki tarafın eylemlerine açıklamalar veya gerekçeler sunarken doğrulanmamış iddialar, duyguların yoğun olduğu tartışmalarda hızla yayılıyor.
Tayland ve Kamboçya'daki gençler bu çevrimiçi milliyetçi atışmalarda özellikle aktif; çoğu zaman hükümetlerinin anlatılarını destekleyip düşman olarak gördükleri kişilere saldırıyorlar. Sosyal medyadaki karşılaşmalara ilişkin haberlerde de aynı mücadelenin dijital platformlarda sürdüğü anlatılıyor.
Çevrimiçi gruplar, kullanıcıların tekrar tekrar kendilerininkine benzer görüşlerle karşılaştığı yankı odalarına dönüşebiliyor. Bu kriz sırasında suçlamalar ve vatansever mesajlar, bunlara inanmaya zaten yatkın kişiler arasında dolaşıma girerek karşı tarafa yönelik düşmanlığı derinleştirebiliyor.
Taylandlı bir erkeğin Kamboçyalı bir işçiye tokat attığı video, çatışmanın gündelik yaşama nasıl ulaştığını gösteriyor. Çevrimiçi söylemle sınır dışındaki şiddet birbirini besleyebiliyor: Bir saldırı yeni bir öfke dalgasına malzeme oluyor, öfke de daha fazla kişiyi düşmanca tartışmalara çekiyor.
Thammasat Üniversitesi'nde gazetecilik profesörü olan Wilaiwan Jongwilaikasaem, düşmanlığın daha önce aralarında bir anlaşmazlık bulunmayan kişilere yayıldığı uyarısında bulundu:
Şimdi, aralarında daha önce hiçbir anlaşmazlık olmayan gruplar arasında bile şiddet görmeye başlıyoruz.
Wilaiwan, milliyetçi etkileyicilerin faaliyetlerini "nefret savaşı" olarak tanımladı. Uyarısı, askeri çatışmada hiçbir rolü olmayan kişilerin bile milliyetleri nedeniyle hedef haline gelebileceğine dikkat çekiyor.
İki ülkenin gazeteciler birlikleri, sosyal medya kullanıcılarını paylaşımlarının sonuçlarını düşünmeye çağıran ortak açıklamalar yayımladı. Doğrulanmamış bilgiler ve duygusal içerikler hızla yayıldığı için içerik denetimi güçlük yaratıyor.
Sızdırılan Telefon Görüşmesi Siyasi Güveni Sarstı
Tayland'ın eski Başbakanı Thaksin Shinawatra ile Kamboçya'nın eski lideri Hun Sen, X'te karşılıklı suçlamalarda bulundu; ikisi de diğerini ihanet ve saldırganlıkla itham etti. Kamuoyu önündeki bu çekişme, Hun Sen ile Shinawatra ailesi arasındaki bir zamanlar yakın olan ilişkinin bozulduğunu gösteriyor.
Hun Sen ile Tayland Başbakanı Paetongtarn Shinawatra arasında geçen özel bir telefon görüşmesinin sızdırılması krizi tırmandırdı. Görüşme sırasında Paetongtarn'ın kendi ordusunu eleştirdiği izlenimi oluştu. Kayıt kamuoyunda öfkeye yol açtı ve Tayland Anayasa Mahkemesi'nin Paetongtarn'ı görevden uzaklaştırmasıyla sonuçlandı.
Sızıntı Shinawatra ailesini zor durumda bıraktı ve daha önce gerilimi kontrol altında tutmaya yardımcı olan uzun süreli kişisel ilişkiyi paramparça etti. Bir zamanlar etkili isimler arasında iletişimi destekleyen kanal, bunun yerine kamuoyu önünde bir çatışma kaynağına dönüştü.
Paetongtarn'ın görevden uzaklaştırılması, sınırda acil durum yaşanırken güçlü görünmeye çalışan kırılgan bir koalisyon hükümeti bıraktı. Milliyetçi gruplar, sivil liderliğe meydan okumak ve destek toplamak için çatışmadan yararlandı; ekonomik durgunluk da Tayland'ın iç baskılarını artırdı.
Sosyal medya siyasi anlaşmazlığın çok daha geniş kitlelere ulaşmasını sağladı. Liderlerin suçlamaları ve telefon görüşmesine verilen tepkiler, askeri saldırılar, toprak iddiaları ve kültürel şikâyetlerle aynı kamusal tartışmanın parçası haline geldi.
Hun Sen'in Etkisi ve İç Siyasi Baskılar
Hun Sen, 2023'te iktidarı oğlu Hun Manet'e devretmeden önce Kamboçya'yı yaklaşık 40 yıl yönetti. Senato başkanı ve iktidar partisinin lideri olarak etkisini sürdürüyor; oğlu artık hükümete başkanlık etse de ülkenin önde gelen isimlerinden biri olmayı sürdürüyor.
Hükümeti, ekonomik zorluklar ve yolsuzluk iddiaları dahil iç sorunlardan dikkati uzaklaştırmak için milliyetçi söylemlere ve dış anlaşmazlıklara başvurma geçmişine sahip. Avustralya Stratejik Politika Enstitüsü (ASPI) analistleri, son dönemdeki eylemlerinin iktidar üzerindeki hâkimiyetini pekiştirmek için dış çatışmaları teşvik etme örüntüsüne uyduğunu savunuyor.
Bu görüş Tayland'daki kamuoyu tartışmalarında da yer buluyor. Taylandlı bir sosyal medya kullanıcısı, Hun Sen'i ailesinin siyasi konumunu korumak için çatışmayı kullanmakla suçladı:
Hun anlaşmazlık ve savaş istiyor; Kamboçya'da kendisinin ve oğlunun gelecekteki konumunu sağlamlaştırmak, daha büyük bir düşmana sahip olmak istiyor.
Bu yorum, Hun Sen'in amaçlarına ilişkin kullanıcının görüşünü yansıtıyor. ASPI'nin analizi de çatışmayı Kamboçya iç siyaseti bağlamında ele alırken Tayland hükümeti de zayıflık suçlamalarına karşı koyma baskısıyla karşı karşıya.
Bu baskılar her iki tarafta da uzlaşmayı zorlaştırıyor. Siviller devam eden çatışmaların bedelini öderken gerilimi azaltmaya yönelik bir adım, ülkedeki siyasi rakiplerin ve milliyetçi destekçilerin direnciyle karşılaşabiliyor.
ASEAN ve Büyük Güçler İtidal Çağrısı Yapıyor
Güneydoğu Asya Uluslar Birliği'nin (ASEAN) dönem başkanı Malezya, arabuluculuk teklifinde bulundu. Çatışmalar bölgesel istikrara ilişkin kaygıları artırırken ABD, Çin ve Avrupa Birliği itidal ve diyalog çağrısı yaptı.
Tayland, iki ülke arasında doğrudan görüşmeler anlamına gelen ikili müzakerelerde ısrar etti. Bu tutum, ASEAN'ın müdahale imkânını sınırlıyor. İki ülke de iletişim ve güven defalarca zedelenmesine rağmen şimdilik üçüncü taraf arabuluculuğunu reddederek anlaşmazlığı doğrudan yönetmeyi tercih etti.
Kamboçya'nın Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne yaptığı başvuru, krizi acil bir oturumun gündemine taşıdı. 26 Temmuz itibarıyla diplomatik girişimler ateşkes veya kalıcı bir çözüm sağlamamıştı.
Her iki ülkenin de en büyük ticaret ortağı olan Çin, güney sınırındaki istikrarsızlıktan kaygı duyarak gerilimin azaltılması için sessizce çağrıda bulundu. Tayland'la güvenlik anlaşması bulunan ABD ise çatışmaların derhal sona erdirilmesini ve uluslararası hukuka saygı gösterilmesini istedi.
ASEAN, üye devletler arasında çatışmadan kaçınma yönündeki kurucu ilkesinin pratikte sınandığı bir durumla karşı karşıya. Malezya'nın teklifi dışarıdan yardım için bir fırsat yaratıyor ancak doğrudan müzakere tercihi, iletişimi yeniden kurma sorumluluğunu iki hükümete bırakıyor.
Sınır Kapanmaları İnsani Bedeli Ağırlaştırıyor
İkili ticaret 2024'te yaklaşık 4 milyar dolara ulaştı. Sınır kapılarının kapatılması ve sıkıyönetimin tedarik zincirlerini aksatmasıyla ticaret şimdi durma noktasına geldi. Etkilenen eyaletlerde enerji ihracatı, tarım ürünleri sevkiyatı ve imalat faaliyetleri ciddi biçimde sekteye uğruyor.
Şirketler sevkiyatları başka güzergâhlara yönlendirmeye ve yeni güvenlik düzenlemelerine uymaya çalışıyor. İşçiler ve tarım toplulukları için kesintiye uğrayan ticaret, çatışmaların yarattığı acil tehlikenin yanı sıra gelir kaynaklarını da tehdit ediyor.
Yerinden edilen 140 binden fazla kişi geçici kamplarda barınmaya çalışıyor veya kent merkezlerine kaçıyor. Eyalet yetkilileri gıda, tıbbi bakım ve temel hizmetleri sağlamakta zorlanıyor. Okullara ve hastanelere verilen hasar da eğitimi ve tedaviyi aksatıyor.
Kara mayınları başka bir tehlike oluşturuyor. Geçmiş çatışmalardan kalan milyonlarca mayın var; iki taraf da ihtilaflı bölgelere yeni mayınlar döşemekle birbirini suçluyor. Temmuz sonlarında Taylandlı askerlerin yaralandığı patlama, bu tehlikeyi son gerilim dalgasının merkezine taşıdı.
Tayland'ın sınır kapanmaları nedeniyle mahsur kalan Kamboçyalı işçiler temel ihtiyaç maddelerinin kıtlığıyla karşı karşıya. Sınır yakınındaki Taylandlı köylüler roket saldırıları ve hava saldırıları korkusuyla yaşıyor. Etkilenen topluluklarda kriz; geçim kaynaklarının kaybı, eğitimin kesintiye uğraması ve eve dönüp dönemeyeceğine ilişkin belirsizlik anlamına geliyor.
Kalıcı Bir Anlaşmaya Varmak Neden Zor?
UAD, ikili görüşmeler ve ASEAN arabuluculuğu üzerinden yürütülen önceki girişimler kısmi çözümler sağladı. Preah Vihear'a ilişkin kararlar tapınak ve yakın çevresi hakkındaki önemli soruları çözüme kavuştururken ihtilaflı haritalar ve diğer sınır bölgeleri anlaşmazlık yaratmayı sürdürdü.
Milliyetçi duygular, siyasi istikrarsızlık ve ekonomik baskılar güveni aşındırmaya devam ediyor. Hun Sen ile Shinawatra ailesi arasındaki ilişkinin çökmesi, daha önce gerilimi yönetmeye yardımcı olan kişisel bağlantıyı da ortadan kaldırdı.
Geopolitical Monitor analistleri, uzun süreli bir çıkmazın veya "donmuş çatışmanın" en olası sonuç olduğunu söylüyor. Böyle bir durumda ülkeler topyekûn savaştan kaçınırken kalıcı bir anlaşmaya da varamıyor.
Sosyal medya, diplomatik görüşmelerin ötesine uzanan bir baskı yaratıyor. Milliyetçi sesler, dezenformasyon ve kamuoyu önündeki suçlamalar, liderlerin destekçilerine zayıf görünmeden gerilimi azaltmasını zorlaştırıyor. Çevrimiçi çatışmaya katılan genç kullanıcılar, bu bölünmeleri yeni bir kuşağa taşıyabilir.
26 Temmuz itibarıyla hükümetlerin önünde hâlâ iki acil görev bulunuyordu: sınır boyunca şiddeti sona erdirmek ve gündelik yaşama yayılan düşmanlığı azaltmak. Çatışmalar nedeniyle yerinden edilen ailelerin güvenliğe ve temel hizmetlere ihtiyacı var. İşçilerin, köylülerin ve işletmelerin ise sınırdaki aksaklıkların sona ermesine ihtiyacı var.
Öne Çıkanlar
- Temmuz 2025'teki çatışmalar 140 binden fazla kişiyi yerinden etti ve sınırda en az bir düzine noktaya yayıldı.
- Tayland Sağlık Bakanlığı, çoğu sivil en az 19 kişinin öldüğünü ve onlarca kişinin yaralandığını bildirdi. Kamboçyalı yetkililer en az bir kişinin öldüğünü açıkladı.
- Son gerilim dalgası, mayısta bir Kamboçyalı askerin ölmesinin ve temmuz sonlarında Taylandlı askerleri yaralayan bir kara mayını patlamasının ardından geldi.
- İhtilaflı tapınaklar, sömürge döneminden kalma antlaşmalar ve tartışmalı haritalar toprak anlaşmazlığının merkezinde yer alıyor.
- Sosyal medya kullanıcıları milliyetçi suçlamaları ve dezenformasyonu yayıyor; düşmanlık savaş alanının dışındaki kişilere de ulaştı.
- Hun Sen ile Paetongtarn Shinawatra arasındaki bir telefon görüşmesinin sızdırılması öfkeye yol açtı ve Tayland Anayasa Mahkemesi'nin Paetongtarn'ı görevden uzaklaştırmasıyla sonuçlandı.
- 2024'te yaklaşık 4 milyar dolar değerindeki ticaret, sınır kapanmaları ve güvenlik kısıtlamaları nedeniyle durma noktasına geldi.
- Malezya arabuluculuk teklifinde bulundu ve BM Güvenlik Konseyi acil bir oturum düzenledi; ancak 26 Temmuz'a kadar ateşkes sağlanmamıştı.






