Ölümcül Çatışma Diplomatik Çıkmaza Dönüştü
28 Mayıs 2025’te bir Kamboçyalı askerin ölümüyle sonuçlanan çatışma, Tayland ile Kamboçya arasındaki toprak, uluslararası hukuk ve sınır anlaşmazlıklarının nasıl çözüme kavuşturulacağı konularındaki gerilimi tırmandırdı. 7 Temmuz itibarıyla iki hükümet de tutumlarını Birleşmiş Milletler’e sunmuştu. Seyahat, ticaret ve hizmetlere yönelik kısıtlamalar ise iki ülkenin ortak sınırı boyunca yaşamı sekteye uğratıyordu.
İçindekiler
- Ölümcül Çatışma Diplomatik Çıkmaza Dönüştü
- Sınır Anlaşmazlığı Neden Sürüyor?
- Son Krizin Önemli Tarihleri
- Kamboçya BM Kayıtlarına Nelerin Geçmesini İstedi?
- Tayland Adımlarını ve 2000 Anlaşmasını Savunuyor
- Dünya Mahkemesine Başvuru Neden Tartışmalı?
- Dört Bölge Müzakere Sürecini Bölüyor
- BM’de Dağıtıma Sunulması Ne Anlama Geliyor?
- Kısıtlamalar Yolcuları, Ticareti ve Eğlence Sektörünü Etkiliyor
- Aile Bağları Siyasi Baskıyı Artırıyor
- Hızlı Çözüm Beklenmeyen Bölgesel Bir Sınav
- Öne Çıkanlar
Çatışma, Tayland’ın Ubon Ratchathani eyaletinin parçası olarak gördüğü ihtilaflı Chong Bok bölgesinde yaşandı. Kamboçya, Tayland askerlerinin Kamboçya topraklarında konuşlanmış Kamboçyalı askerlere ateş açtığını söylüyor. Tayland ise askerlerinin Tayland toprağında rutin devriye görevini yürüttüğü sırada kışkırtılmadan saldırıya uğradığını ve karşılık verdiğini belirtiyor.
Kısa süreli çatışmanın ardından iki ülke de ek asker ve ağır silah konuşlandırdı. Anlaşmazlık daha sonra diplomatik mektuplara, birbiriyle çelişen hukuki argümanlara ve ekonomik misillemelere yayıldı. Her iki hükümet de adımlarını ulusal egemenliği korumak için gerekli olarak sundu.
Kamboçya, Uluslararası Adalet Divanı’nın (UAD) ihtilaflı dört bölgeyi ele almasını istiyor. Tayland, tek taraflı bir yargı süreci başlatma girişimini reddediyor ve iki ülke arasındaki mevcut müzakerelerin çözüme giden yol olduğunu savunuyor. BM’ye gönderdikleri mektuplar, bu tutumları uluslararası kayıtlara geçirirken temel toprak anlaşmazlıkları sürüyor.
Sınır Anlaşmazlığı Neden Sürüyor?
Tayland ile Kamboçya’nın sınırı 800 kilometreden uzun. Sınırın büyük bölümü, 19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın başlarında Kamboçya’daki Fransız sömürge yönetimi sırasında çizilen antlaşmalar ve haritalara dayanıyor. Sınırın sahada tam olarak nereden geçtiğinin belirlenmesi, onlarca yıllık görece barışa rağmen gerilim kaynağı olmaya devam ediyor.
Örtüşen toprak iddialarının birçoğu tarihî ve kültürel öneme sahip bölgelerle ilgili. Bunlar arasında Preah Vihear Tapınağı ve Tayland, Kamboçya ile Laos’un sınırlarının kesiştiği Zümrüt Üçgeni yer alıyor. Bu bölgelerin kontrolü, hangi ülkenin toprak üzerinde yetki kullanacağını belirlemenin yanı sıra siyasi önem de taşıyor.
Preah Vihear çevresinde 2008-2011 yılları arasında yaşanan çatışmalarda onlarca kişi hayatını kaybetti, binlerce kişi yerinden edildi. UAD, 1962’de tapınağın Kamboçya’ya ait olduğuna hükmetti ve 2013’te Kamboçya’nın egemenliğini yeniden teyit etti. Tapınağın çevresindeki topraklar ise ihtilaflı olmaya devam ediyor.
Tayland ile Kamboçya, farklılıklarını 2000’de imzalanan Mutabakat Zaptı kapsamında kurulan Ortak Sınır Komisyonu (JBC) aracılığıyla çözmeye çalıştı. Komisyon, sınırı birlikte görüşmek ve belirlemek için bir çerçeve sunuyor. İlerleme yavaş seyrediyor; bu da ihtilaflı bölgeleri yeniden çatışmaya ve milliyetçi siyasi baskılara açık bırakıyor.
Son Krizin Önemli Tarihleri
Mayıs ayındaki çatışmanın ardından haziran ayında yoğun bir müzakere ve diplomatik yazışma dönemi yaşandı. İki hükümet, toprak iddialarının en hassas olanlarını hangi kurumların ele alması gerektiği konusunda anlaşmazlığa düşerken görüşmeler sürdü.
- 28 Mayıs 2025: Tayland ve Kamboçya askerleri Chong Bok bölgesinde çatıştı; bir Kamboçyalı asker hayatını kaybetti.
- 14-15 Haziran 2025: Ortak Sınır Komisyonu Phnom Penh’de toplandı. Komisyonun altıncı toplantısı 15 Haziran’da anlaşma sağlanamadan sona erdi.
- 16 Haziran 2025: Kamboçya’nın BM Daimi Temsilcisi, Kamboçya’nın tutumunun dağıtılmasını talep eden resmî mektubu Genel Sekreter António Guterres’e gönderdi.
- 19 Haziran 2025: Tayland’ın BM Daimi Temsilcisi, ülkesinin olaylara ilişkin anlatımını ve hukuki tutumunu ortaya koyan yanıtını Genel Sekreter’e sundu.
JBC toplantısı, iki hükümetin de yerleşik diplomatik kanalları kullanmayı sürdürdüğünü gösterdi. Ancak toplantıdan sonuç çıkmaması, temel anlaşmazlığı da gözler önüne serdi: Kamboçya ihtilaflı dört bölgenin UAD’ye taşınmasını isterken Tayland iki ülke arasındaki müzakereleri desteklemeyi sürdürdü.
Kamboçya BM Kayıtlarına Nelerin Geçmesini İstedi?
Kamboçya’nın 16 Haziran tarihli mektubunda, son askerî çatışmanın ve devam eden sınır anlaşmazlıklarının 79. BM Genel Kurul oturumunun “Silahlı çatışmaların önlenmesi” gündem maddesi kapsamında resmî belge olarak dağıtılması talep edildi. Kamboçya ayrıca toprak anlaşmazlığını UAD’ye taşıma niyetini bildirdi.
Kamboçya hükümeti, Tayland’ı anlaşmazlığı ikili müzakereler yoluyla çözmek için siyasi irade göstermemekle ve Kamboçya’nın egemenliğini ihlal etmekle suçladı. Kamboçya’nın BM’ye sunduğu metin, mayıstaki çatışmayı sömürge döneminden kalma antlaşmalar, haritalar ve önceki UAD kararlarının yorumlanmasına ilişkin eski anlaşmazlıklarla ilişkilendirdi.
Kamboçya, Tayland’ın tek taraflı çizilmiş haritalara dayandığını, Kamboçya topraklarına girdiğini ve askerî ve siyasi liderlerin kışkırtıcı açıklamalarıyla milliyetçi duyguları körüklediğini savundu. Tayland, çatışmaya ilişkin Kamboçya anlatımına ve sınırın ele alınışına dair iddialarına itiraz ediyor.
Kamboçya hukuki tutumunu, sınırı Fransız sömürge haritalarına dayanarak belirleyen 1904 ve 1907 tarihli Fransa-Siyam antlaşmalarına dayandırıyor. Bu haritaların, Preah Vihear hakkındaki UAD kararlarıyla birlikte sınır belirlemesine yön vermesi gerektiğini savunuyor. Kamboçyalı yetkililer, Tayland’ın bu anlaşmalara uymaya isteksiz olduğunu ve ihtilaflı bölgelerde çözüm sağlayamayan müzakereleri tercih ettiğini belirterek tepkilerini sık sık dile getirdi.
Tayland Adımlarını ve 2000 Anlaşmasını Savunuyor
Tayland’ın 19 Haziran tarihli sunumunda, mayıs ayındaki çatışmaya ilişkin farklı bir anlatım yer aldı. Tayland, askerlerinin egemenlik alanındaki topraklarında devriye gezerken Kamboçyalı askerlerin kışkırtılmadan ateş açtığını söyledi. Tayland, verdiği karşılığı orantılı bir meşru müdafaa eylemi olarak nitelendirdi.
Tayland hükümeti, “uluslararası hukuka ve Birleşmiş Milletler Şartı’nın amaç ve ilkelerine güçlü bağlılığını” yineledi. Açıklamada, barışçıl yollardan çözüm ve egemenliğe saygı vurgulanırken ateş açılması “Kamboçyalı askerlerin kışkırtılmadan ateş açması”, Tayland’ın karşılığı ise “meşru müdafaa kapsamında orantılı ve uygun bir tedbir” olarak nitelendirildi.
Tayland, hukuki argümanının merkezine 2000 tarihli Mutabakat Zaptı’nı yerleştirdi. Kamboçya’yı, sınır bölgesinin koşullarını değiştirecek faaliyetleri yasaklayan 5. maddeyi ihlal etmekle suçladı. Ayrıca Kamboçya’nın UAD’ye başvurma önerisinin, anlaşmazlıkların istişare ve müzakere yoluyla çözülmesini öngören 8. maddeye aykırı olduğunu savundu.
Taylandlı yetkililer, anlaşmazlıkların yönetilmesi için JBC’yi, Genel Sınır Komitesi’ni (GBC) ve Bölgesel Sınır Komitesi’ni (RBC) kanal olarak desteklemeyi sürdürdü. İlişkiler kötüleşirken Tayland, mevcut çerçevenin işler durumda olduğunun kanıtı olarak 14-15 Haziran’daki JBC toplantısını gösterdi.
Dünya Mahkemesine Başvuru Neden Tartışmalı?
Tayland, UAD Statüsü’nün 36(2). maddesi uyarınca mahkemenin zorunlu yargı yetkisini 1960’tan beri kabul etmediğini söylüyor. Zorunlu yargı yetkisi, ülkelerin bir anlaşmazlığı mahkemeye taşımak için yeni bir anlaşma yapması gerekmeksizin mahkemenin davaya bakıp bakamayacağıyla ilgili.
Tayland’ın BM Daimi Temsilcisi Cherdchai Chaivaivid, hükümetin tek taraflı başlatılacak bir davaya rıza göstermeyeceğini belirtti:
Tayland Kraliyet Hükümeti, tek taraflı olarak yargı süreci başlatmaya yönelik hiçbir girişime rıza göstermeyeceği yönündeki tutumunu yineler.
Kamboçya, müzakerelerin çözümsüz bıraktığı iddialara hukuki yanıt almak için uluslararası yargı yoluna başvurmayı barışçıl bir yöntem olarak görüyor. Tayland, üzerinde uzlaşılan çerçevenin doğrudan istişareyi gerektirdiğini söylüyor ve Kamboçya’nın Tayland’ın rızası olmadan anlaşmazlığı mahkemeye taşıma girişimini reddediyor. Bu nedenle olası bir yargı süreci, mahkemenin davaya bakma yetkisi konusunda daha baştan bir anlaşmazlıkla karşı karşıya.
Preah Vihear hakkındaki önceki kararlar Kamboçya’nın argümanlarının merkezinde yer alırken Tayland’ın yeni bir tek taraflı davayı kabul etmemesi, mevcut anlaşmazlığı çözme yöntemini diplomatik karşı karşıya gelişin odağına yerleştiriyor.
Dört Bölge Müzakere Sürecini Bölüyor
JBC’nin Phnom Penh’deki altıncı toplantısı 15 Haziran’da anlaşma sağlanamadan sona erdi. İki ülke de barışçıl müzakerelerde komisyonun rolünü teyit etti; ancak diyalog, Kamboçya’nın mahkemeye taşımak istediği ihtilaflı bölgelerin dışındaki yerlerle sınırlı kaldı.
Kamboçya, Ta Moan Thom, Ta Moan Tauch ve Ta Krabei tapınakları ile Mum Bei bölgesinin JBC çerçevesinde ele alınmayacağını açıkladı. Bu dört bölgeyi bunun yerine UAD’ye taşımayı planlıyor.
Kamboçya Dışişleri ve Uluslararası İşbirliği Bakanlığı da Tayland’ı “yanıltıcı açıklamalar” yapmakla ve 2000 anlaşması kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmemekle suçlayan bir yanıt yayımladı. Tayland’ın kendi haritalarını dayattığını ve hem mutabakatı hem de uluslararası hukuku ihlal ederek Kamboçya topraklarına girdiğini öne sürdü.
Kamboçya bakanlığı, UAD’ye başvurmayı, Tayland’ın iddia edilen silahlı güç kullanımına ve ortak sınır belirleme konusunda üzerinde uzlaşılan çerçeveye katılmayı reddetmesine karşı “ölçülü, kurallara dayalı ve barışçıl” bir yanıt olarak nitelendirdi. Tayland’a tek taraflı adımları durdurma, antlaşma yükümlülüklerine uyma ve mahkeme dâhil barışçıl hukuki mekanizmalara yapıcı biçimde katılma çağrısı yaptı.
Yine de her iki hükümet de diplomatik kanalları açık tutma ve gerilimin daha fazla tırmanmasını önleme taahhüdünde bulundu. Acil sorun, ihtilaflı bölgelerde tercih ettikleri yolların birbirinden ayrılması: Kamboçya yargı kararı isterken Tayland ikili müzakerelerden yana.
BM’de Dağıtıma Sunulması Ne Anlama Geliyor?
Kamboçya ve Tayland’ın mektupları, 79. Genel Kurul oturumunun 32. gündem maddesi kapsamında kayda alındı. Mektupların dağıtılması, her iki hükümetin resmî tutumunu 193 BM üyesinin tamamının önüne koyuyor ve uluslararası topluma birbiriyle çelişen iddiaların kaydını sunuyor.
Tayland Dışişleri Bakanlığı, dağıtımın bir ülkenin tutumunu kayda geçirmek ve diğer üye devletleri gelişmelerden haberdar etmek için uygulanan standart bir BM prosedürü olduğunu belirtti. Bunun pratik sonucu, diplomatik çevrelerde konuya ilişkin farkındalığın artması. Ancak çözüme ulaşılması yine daha ileri müzakerelere ya da kabul edilmiş bir hukuki sürece bağlı.
Kayıt işlemi, mektupların dağıtılmasını öngörüyor; BM’nin ihtilaflı toprakların kime ait olduğuna ilişkin otomatik olarak müdahale etmesi ya da hüküm vermesi anlamına gelmiyor. Her iki hükümet de tutumlarını açıklamak ve diğer tarafın öne sürdüğü anlatıma itiraz etmek için uluslararası kayıtlardan yararlanıyor.
Kısıtlamalar Yolcuları, Ticareti ve Eğlence Sektörünü Etkiliyor
Tayland, çatışmanın ardından kara sınırı kapılarında kontrolleri sıkılaştırarak turistlerin Kamboçya’ya girişini engelledi. Öğrencilerin, tıbbi tedavi görenlerin ve zorunlu ihtiyaçları olanların sınırı geçmesine ise izin verildi. Sınır bölgelerinde yaşayanlar için bu kurallar, hareket alanını anlaşmazlığın merkezindeki askerî bölgelerin ötesinde de kısıtladı.
Taylandlı yetkililer, önlemlerin sınır ötesindeki suçları, özellikle Kamboçya merkezli dolandırıcılık faaliyetlerini engellemeyi amaçladığını söyledi. Diplomatik ilişkiler kötüleşirken kısıtlamalar Kamboçya üzerinde ekonomik baskı da oluşturdu.
Kamboçya buna, Tayland’ın internet hizmetlerini boykot ederek, Tayland’dan elektrik ve yakıt tedarikini durdurarak, Tayland filmlerini televizyonda ve sinemalarda yasaklayarak karşılık verdi. Önlemler gerilimi iletişim, enerji ve eğlence alanlarına taşıdı; sınır boyunca günlük yaşamı ve ticareti aksattı.
İki hükümet de politikalarını egemenlik ve ulusal güvenlik gerekçeleriyle savundu. Karşılıklı kısıtlamalar, toprak konusunda taviz verilmesinin sert eleştirilere yol açabildiği iç siyasette milliyetçi duyguları yatıştırma çabası olarak da görüldü.
İhtilaflı bölgelerde sivillerin ve turistlerin karıştığı karşı karşıya gelişlerin yanı sıra tarihî tapınaklarda ve sınır kapılarında yaşanan olaylar kamuoyundaki öfkeyi daha da artırdı. Sosyal medyada iki ülkeden kullanıcılar arasında yoğun tartışmalar yaşandı ve zaten zorlu olan diplomatik müzakereler üzerindeki kamuoyu baskısı arttı.
Aile Bağları Siyasi Baskıyı Artırıyor
Tayland Başbakanı Paetongtarn Shinawatra ile Kamboçya Başbakanı Hun Manet, eski ulusal liderlerin çocukları. Babaları Thaksin Shinawatra ile Hun Sen’in kamuoyunca bilinen dostluğu, iki hükümet arasındaki resmî anlaşmazlığın yanına kişisel ilişkileri de taşıyor.
Bu bağlar, mevcut liderlerin birbirlerine karşı “fazla yumuşak” davranıp davranmadıklarına ilişkin spekülasyonlara yol açtı. Tayland’daki milliyetçi gruplar bu kaygıyı hükümeti eleştirmek için kullandı ve her iki yönetimin karşı karşıya olduğu siyasi tercihleri zorlaştırdı.
Kamboçya Senatosu Başkanı Hun Sen, Tayland’ın UAD’nin yargı yetkisini kabul etmeyi reddetmesini kamuoyu önünde eleştirdi. Tarafsız bir mahkemenin vereceği kararın, her iki hükümete de sonucu vatandaşlarına açıklamak için dayanak sağlayabileceğini savundu.
Bangkok, Kamboçya’yı Tayland’ın egemenliğini ihlal etmekle suçluyor. Öyleyse neden UAD’de dava açmıyor? Hukuki sürece girmekten neden kaçınıyor? Hukuka uygun olandan korkmamalısınız.
Hun Sen’in açıklamaları Kamboçya kamuoyunun bir kesiminde karşılık buldu ve Tayland’ın ikili görüşme tercihini savunması yönündeki baskıyı artırdı. Böylece müzakere forumunun seçimi, toprak iddialarının yanı sıra siyasi mücadelenin de bir parçası hâline geldi.
Hızlı Çözüm Beklenmeyen Bölgesel Bir Sınav
Tayland ile Kamboçya, barışçıl anlaşmazlık çözümü ve bölgesel dayanışmayı ilkeleri arasında sayan Güneydoğu Asya Uluslar Birliği’nin (ASEAN) üyeleri. İki ülkenin karşı karşıya gelmesi, hükümetler birbiriyle çelişen diplomatik stratejiler izlerken örgütün üyeleri arasındaki çatışmaları yönetme kapasitesini sınayacak.
Askerî yığınakların sürmesi ya da milliyetçi söylemin sertleşmesi hâlinde daha geniş çaplı istikrarsızlık yaşanabileceği yönündeki kaygılar uluslararası endişenin odağında. BM yazışmaları ve Kamboçya’nın mahkemeye başvurma önerisi anlaşmazlığa uluslararası bir boyut kazandırdı. Buna rağmen iki ülke arasındaki müzakereler sürüyor ve Tayland bu çerçevenin korunmasında ısrar ediyor.
7 Temmuz itibarıyla olası yeni yargı süreçlerinin zamanlaması ve nasıl ilerleyeceği belirsizdi. Tayland’ın rıza göstermemesi ve Kamboçya’nın UAD’den karar alma konusundaki kararlılığı, hem usule hem de topraklara ilişkin uzun soluklu bir anlaşmazlığa işaret ediyor.
Atılacak acil adımlar sınır yakınlarında yaşayanları ve çalışanları etkiliyor: Sınır kapıları kısıtlı kalacak mı, hizmet ve tedarik yeniden başlayacak mı, askerler yeni bir çatışmadan kaçınabilecek mi? İki hükümet de şiddetin daha fazla tırmanmasını önlemek ve istikrarı korumak istediklerini belirtti. Ancak güvensizlik, çözüme kavuşmamış iddialar ve iç siyasi baskı uzlaşma alanını daraltmayı sürdürüyor.
BM’ye gönderilen mektuplar, iki ülkenin tutumlarını diğer devletler açısından daha görünür hâle getirdi. Çözüme ulaşmak için haziran görüşmelerinin yanıtsız bıraktığı sorularda ilerleme kaydedilmesi gerekiyor: İhtilaflı sınır nereden geçiyor ve iki hükümet bunu belirlemek için hangi süreci kabul edecek?
Öne Çıkanlar
- 28 Mayıs 2025’te ihtilaflı Chong Bok bölgesinde yaşanan çatışmada bir Kamboçyalı asker hayatını kaybetti. Tayland ile Kamboçya ateşi ilk açanın karşı taraf olduğunu iddia etti.
- Kamboçya tutumunu 16 Haziran’da BM’ye iletti. Tayland yanıtını 19 Haziran’da sundu.
- Her iki mektup da 79. Genel Kurul oturumunun 32. gündem maddesi kapsamında 193 üye devlete dağıtılmak üzere kayda alındı.
- Kamboçya, Ta Moan Thom, Ta Moan Tauch, Ta Krabei ve Mum Bei’nin UAD tarafından ele alınmasını istiyor. Tayland tek taraflı bir davayı reddediyor ve ikili mekanizmaları destekliyor.
- 14-15 Haziran’daki Ortak Sınır Komisyonu toplantısı anlaşma sağlanamadan sona erdi; ancak iki hükümet diplomatik kanalları açık tuttu.
- Sınır kısıtlamaları ile Kamboçya’nın Tayland hizmetlerini, tedarikini ve filmlerini etkileyen önlemleri seyahati, ticareti ve günlük yaşamı aksattı.
- Askerî yığınak, milliyetçi baskılar ve hukuki sürece ilişkin anlaşmazlık, barışçıl çözümü zorlaştırmayı sürdürüyor.






