Her Gün 57 Filipinliye HIV Tanısı Konuyor
Her gün en az 57 Filipinliye yeni HIV tanısı konuyor ve bunların neredeyse yarısı 15-24 yaşlarında. 2025'te bildirilen en genç vaka, 12 yaşındaki bir çocuktu. 6 Temmuz 2025 itibarıyla Filipinler, özellikle gençleri ağır biçimde etkileyen büyüyen bir sağlık kriziyle karşı karşıya.
İçindekiler
- Her Gün 57 Filipinliye HIV Tanısı Konuyor
- Gençler Neden Korumasız Kalıyor?
- Reddedilme Korkusu Sağlık Hizmetlerine Erişimi Engelliyor
- Cinsel Sağlık Eğitimi Hâlâ Yerine Getirilmemiş Bir Vaat
- Yasal Haklar Her Zaman Erişilebilir Hizmetlere Dönüşmüyor
- Test, Tedavi ve Virüsün Kontrol Altına Alınması Arasındaki Açıklar
- Finansman Baskısı Önleme ve Bakım Hizmetlerini Kısıtlıyor
- HIV ile Yaşamak, Tedaviyi Gizlemek Anlamına Gelebiliyor
- Toplum Kuruluşları Kliniklerden Uzak Duranlara Ulaşıyor
- Hükümete ve Topluma Eylem Çağrısı
- Öne Çıkanlar
Yeni HIV enfeksiyonları 2010'dan bu yana yüzde 500'den fazla arttı. Böylece Filipinler, bölgenin büyük bölümünde düşüş kaydedilirken Asya-Pasifik'te HIV salgınının en hızlı büyüdüğü ülke oldu. Bu rakamların ardında doğru bilgiye, gizli test hizmetlerine ve yargılanmadan tedaviye erişmekte zorlanan gençler var.
Sağlık Bakanlığı, Haziran 2025'te Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr.'a HIV'i ulusal halk sağlığı acil durumu ilan etmesini resmen tavsiye etti. Böyle bir ilan, acil durum fonlarının kullanılmasını sağlayacak, koordinasyonu kolaylaştıracak ve krizin ciddiyetini ortaya koyacaktı. Bu tavsiye, mevcut hizmet ve politikaların enfeksiyonlardaki artışa ayak uyduramadığı yönündeki kaygıyı yansıtıyor.
Ülkede HIV ile yaşayanları koruyan yasalar, devlet kliniklerinde ücretsiz hizmetler ve aksi hâlde sağlık hizmetlerinden uzak durabilecek kişilere ulaşan toplum kuruluşları bulunuyor. Ancak damgalama, uygulamadaki eşitsizlikler ve yetersiz finansman bu korumaların etkisini sınırlamaya devam ediyor.
Önlem alınmadığı takdirde ülkenin önlenebilir bir hastalık nedeniyle koca bir nesli kaybetme riski bulunduğu uyarısında bulunan savunucular, kararlı adım atılması gerektiğini söylüyor. Temel argümanları, yetişkinlerin ve kurumların bıraktığı boşlukların sorumluluğunu gençlere yüklemek yerine onlara bilgi, koruma ve destek sağlanması gerektiği.
Gençler Neden Korumasız Kalıyor?
Filipinler'deki birçok okulda kapsamlı cinsel sağlık programları bulunmuyor. Bu nedenle gençler, HIV, korunma yöntemleri veya yardım alabilecekleri yerler hakkında güvenilir bilgiye ulaşamadan cinsellik ve ilişkiler konusunda karar vermek zorunda kalabiliyor. Olmayan, eksik bırakılan ya da işlenmekten kaçınılan derslerin yarattığı boşluğu yanlış bilgiler dolduruyor.
Kültürel ve dinî tabular da aileler içinde dahi cinsellik ve HIV hakkında konuşmayı zorlaştırıyor. Evde yargılanmaktan korkan bir gencin soru sorabileceği özel bir yer bulması güç olabilir. Aynı korku, kliniğe başvurmayı da geciktirebilir.
Özellikle erkeklerle cinsel ilişki yaşayan erkekler arasında korunmasız cinsel ilişki, enfeksiyonların önemli nedenlerinden biri olarak gösteriliyor. Güvenilir cinsel sağlık eğitiminin eksikliğinin yanı sıra flört uygulamalarının daha yaygın kullanılması ve pornografiye erişim de vaka artışına ilişkin kaygılar arasında yer alıyor.
Sağlık politikaları da sorunun bir başka boyutunu oluşturuyor. HIV ile yaşayanları korumayı ve desteklemeyi amaçlayan yasalar tutarsız biçimde uygulanırken hizmetlere erişim topluluklar arasında farklılık gösteriyor. Kliniğe ulaşamayan ya da gittiğinde aşağılanacağını düşünen biri için yasal bakım hakkının anlamı pek kalmıyor.
Palawan merkezli kâr amacı gütmeyen Roots of Health, gençleri korumakla yükümlü yetişkinleri ve kurumları sorumlu tutuyor. Kuruluş, artan enfeksiyonların ergenlere yönelik ahlaki bir yargı gibi ele alınması gerektiği fikrini reddediyor.
HIV vakalarındaki artış gençlerimizin ahlaki bir başarısızlığı değil, onları korumakla sorumlu yetişkinlerin başarısızlığıdır.
Reddedilme Korkusu Sağlık Hizmetlerine Erişimi Engelliyor
Damgalama, kişinin test yaptırmaya karar vermesinden tanı ve tedavi sürecine kadar peşini bırakmayabiliyor. Reddedilme, yalnız bırakılma ya da suçlanma korkusu, gençleri HIV durumlarını öğrenmekten ve sağlık hizmetlerine başvurmaktan alıkoyuyor. Bu baskılar, özellikle kırsal bölgelerde ve eğitim düzeyi sınırlı kişiler arasında daha güçlü hissediliyor.
22 yaşında HIV tanısı konan Jose Roel II Javarez, korkunun kendi tedavisinin ötesinde ailesine nasıl davranılabileceği konusundaki endişelerini de etkilediğini anlattı.
Durumumu öğrenirlerse insanlar beni reddeder. Şöyle bir algı var: 'Herkese bulaşabilecek bir hastalığı var, ondan uzak durun.' Yaşadığım durum yüzünden ailemin yargılanmasından korkuyorum.
Yakın tarihli bir akademik araştırma, HIV ile yaşayan gençlerin sıklıkla içselleştirilmiş damgalama ve duygusal sıkıntı yaşadığını ortaya koydu. İçselleştirilmiş damgalama, HIV hakkındaki olumsuz inançları benimseyip kişinin bunları kendisine yöneltmesi anlamına geliyor. Katılımcılar utanç, kendini suçlama ve tanıyı kabullenme konusunda zorlanırken arkadaşları ve akrabaları tarafından reddedilmekten korkuyordu. Bazıları intihar düşünceleri yaşadı.
Bu baskılar, gizliliği sağlık hizmetlerine erişimin pratik bir parçası hâline getiriyor. Hizmet ücretsiz olsa bile bunu kullanmanın HIV durumunu bir aile üyesine, komşuya ya da sınıf arkadaşına ifşa edebileceğine inanan biri için erişilmez gelebilir.
Cinsel Sağlık Eğitimi Hâlâ Yerine Getirilmemiş Bir Vaat
2017'de kabul edilen bir yasa, devlet okullarında cinsel sağlık eğitimini zorunlu kılıyor ancak uygulama hâlâ tutarsız. Bazı kurumlar muhafazakâr ve dinî grupların baskısı altında dersleri atlıyor ya da kapsamını daraltıyor. HIV ve cinsel yolla bulaşan diğer enfeksiyonları önlemedeki rolüne rağmen kapsamlı cinsel sağlık eğitimi tartışmalı olmayı sürdürüyor.
Kapsamlı cinsel sağlık eğitimi; rıza, kişinin kendi bedeni üzerindeki kontrolü, sağlıklı ilişkiler ve istenmeyen gebelikler ile cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunma yollarını kapsıyor. Savunucular, bu eğitimin amacının cinsel etkinliği teşvik etmek değil, gençlerin bilinçli kararlar almasına yardımcı olmak olduğunu söylüyor.
Miss Universe Philippines 2025 güzeli Ahtisa Manalo, cinsel sağlık eğitimine erişimin iyileştirilmesi çağrısında bulundu. HIV vakalarındaki artışla gençlerin aldığı bilgi ve desteği ilişkilendirdi.
Bu çarpıcı artış, doğru, şefkatli ve yaşa uygun cinsel sağlık eğitimine erişim eksikliğini yansıtıyor. Doğru eğitim, düşüncesiz davranışları teşvik etmekle ilgili değil; gençlere sağlıkları ve esenlikleri konusunda bilinçli seçimler yapabilmeleri için doğru bilgiyi, araçları ve özgüveni kazandırmakla ilgili.
Araştırmalar, kapsamlı cinsel sağlık eğitiminin HIV vakalarını azalttığını ve gençlerin istismara yönelik yaklaşım ve davranışları, ayrıca suistimali fark etmesine yardımcı olduğunu gösteriyor. Savunucular, öğrencilerin yaşına uygun doğru bilgilerin, gittikleri kuruma göre değişen dersler olmaktan çıkıp eğitimin güvenilir bir parçası hâline gelmesini istiyor.
Reform çağrılarında hem devlet hem özel okullar yer alıyor. Amaç, gençlerin rıza konusunda bilgi sahibi olmalarını ve bir ilişki ya da durumun onları riske soktuğunu fark edebilmelerini de içeren doğru bilgileri damgalama olmadan almalarını sağlamak.
Yasal Haklar Her Zaman Erişilebilir Hizmetlere Dönüşmüyor
2018 tarihli HIV ve AIDS Politikası Yasası, ergenlerin HIV testi için rıza verebileceği yaşı 18'den 15'e indirdi. Böylece 15 yaş ve üzerindeki gençler, ebeveyn izni olmadan test yaptırabiliyor. Bu, cinsel sağlık hakkında evde güvenli biçimde konuşamayanlar için önemli bir koruma.
Devlete bağlı onlarca klinikte ücretsiz test, antiretroviral tedavi, danışmanlık ve eğitim hizmetleri sunuluyor. Kısaca ART olarak adlandırılan antiretroviral tedavi, HIV bakımında kullanılan tedavidir. LoveYourself ve Roots of Health gibi kuruluşlar da evde test kitleri ve gençleri ağırlamaya yönelik klinikler dâhil olmak üzere hizmet sağlıyor.
Kırsal topluluklarda sağlık hizmetleri sınırlıyken bazı gençler yargılayıcı sağlık çalışanlarıyla karşılaşıyor. Tedavi almak için HIV durumunu açıklama zorunluluğu da yardım aramalarını engelleyebiliyor. Gizlilik, bu açıklamanın evdeki ya da topluluklarındaki ilişkilerini değiştirebileceğinden korkan hastalar için özellikle önemli.
Ulusal yasalar gizliliği koruyor ve ayrımcılığı yasaklıyor ancak uygulama tutarsızlığını sürdürüyor. Birçok yerel düzenleme ulusal politikayla uyumlu değil; bu da yasaların tanıdığı korumalar ile hizmetlerden yararlanmaya çalışan insanların deneyimleri arasında boşluk yaratıyor.
Savunucular, özellikle şehir merkezleri dışında test ve tedavi hizmetlerine daha geniş erişim çağrısında bulunuyor. Önerileri arasında ebeveyn iznine ilişkin engellerin kaldırılması ve sağlık hizmeti ortamlarında damgalamayla mücadele edilmesi bulunuyor. Böylece bir gencin hizmetle ilk karşılaşmasının, bakımın devam etmesini sağlaması amaçlanıyor.
Test, Tedavi ve Virüsün Kontrol Altına Alınması Arasındaki Açıklar
Öncelikli gruplardaki kişilerin yalnızca yüzde 59'u test yaptırıyor. HIV testi pozitif çıkan kişilerin yüzde 44'ünün tedavi gördüğü belirtiliyor. Birçok kişiye bağışıklık sistemleri zaten zarar gördükten sonra, geç dönemde tanı konuyor. Tanının gecikmesi, bakıma daha erken başlamanın kaçırıldığı anlamına geliyor.
Mart 2025 verilerine göre HIV tanısı konmuş Filipinlilerin yüzde 66'sı ART tedavisi alırken viral yükü kontrol altında olanların oranı yalnızca yüzde 40. Viral yük, vücuttaki virüs miktarını ifade ediyor. Tedavi oranı olarak verilen yüzde 44 ile mart ayına ait yüzde 66 oranı, bakım hizmetlerindeki açıkları ortaya koyan verilerin ikisi de; ancak farklı ölçüm temelleri belirtilmiyor.
Filipinler, UNAIDS'in 95-95-95 hedeflerinin gerisinde kalıyor. Bu hedefler, HIV ile yaşayanların yüzde 95'inin durumunu bilmesini, tanı alanların yüzde 95'inin tedavi görmesini ve tedavi görenlerin yüzde 95'inde virüs baskılanmasının, yani virüsün kontrol altına alınmasının sağlanmasını öngörüyor.
Her hedef farklı bir aşamayı kapsıyor. Test, kişilerin HIV durumlarını öğrenmelerini; tedavi, tanı sonrasındaki bakımı; virüsün kontrol altına alınması ise bakımın düzenli ve başarılı biçimde sürdürülmesini sağlıyor. Kişiler sonrasında tedaviye erişemiyor ya da tedaviyi sürdüremiyorsa yalnızca test hizmetlerini genişletmek yeterli olmuyor.
Finansman Baskısı Önleme ve Bakım Hizmetlerini Kısıtlıyor
2023'te toplam HIV harcamalarının yalnızca yüzde 6'sı önlemeye ayrıldı. Ülke ayrıca, ABD fonlarında yaşanan son kesintiler nedeniyle sekteye uğrayan uluslararası yardıma büyük ölçüde bağımlı. Önleme ve bakım hizmetlerine yönelik yurt içi yatırımlar yetersiz kalıyor.
Fon eksikliği; eğitim, test, tedavi, danışmanlık ve destek gibi birçok ihtiyacın aynı anda karşılanması gereken müdahaleleri etkiliyor. Savunucular, bu hizmetlere erişimin uluslararası yardıma daha az bağımlı olması için hükümet harcamalarının artırılmasını istiyor.
Mali baskı, uygulamadaki sorunlara da ekleniyor. Daha fazla kaynağa ihtiyaç var; ancak gençlerin bu kaynaklarla sunulan hizmetlerden ayrımcılık ya da istenmeyen bir ifşa korkusu yaşamadan yararlanabilmesi de gerekiyor.
Bu nedenle daha fazla yurt içi finansman çağrılarına; gizlilik korumalarının daha iyi uygulanması, önleme programlarının güçlendirilmesi ve toplum kuruluşlarının desteklenmesi talepleri de eşlik ediyor. Önerilen değişiklikler hem bakım hizmetlerinin mevcudiyetini hem de insanların bu hizmetleri aramaktan çekinme nedenlerini ele alıyor.
HIV ile Yaşamak, Tedaviyi Gizlemek Anlamına Gelebiliyor
26 yaşındaki serbest yazar Luke Galade, kendisine konan tanının ardından kabullenme, öfke ve yurt dışında çalışma planlarına ilişkin kaygı yaşadığını anlattı. Hikâyesi, HIV'in kişinin yakın sağlık ihtiyaçlarının ötesindeki hedeflerini de etkileyebildiğini gösteriyor.
Kaderimi hemen kabullendim. Zamanla eski sevgilime öfke duydum ama ona ulaşmadım. Ardından pişmanlık geldi çünkü hep yurt dışında çalışmayı hayal etmiştim. Ama HIV ile yaşayan benim gibi kişilerin topraklarına girişine izin vermeyen ülkeler var.
Diğer gençler, tedavilerini akrabalarından gizlemek için çeşitli yollara başvuruyor. Bazıları sorularla karşılaşmamak için HIV ilaçlarının vitamin şişelerine konmasını istiyor. Üniversite öğrencisi Chris, insanların deneyimlerini anonim olarak paylaşabildiği çevrim içi topluluklardan destek alıyor.
Aileler, kişiyi reddedebildiği gibi güvence de sağlayabiliyor. Bazı gençler akrabaları tarafından suçlandıklarını ya da dışlandıklarını anlatırken, bazıları tanılarıyla başa çıkmalarına yardımcı olan bir kabulle karşılaşıyor. Evde kendilerini güvende hissetmediklerinde arkadaşlar ve toplum kuruluşları da destek sağlıyor.
Yakın tarihli bir araştırmaya katılanlardan biri, HIV testinin pozitif çıkmasının ardından terk edilmek yerine güvence görmenin verdiği rahatlığı anlattı.
Bunun başıma gelmesine, testimin pozitif çıkmasına rağmen terk edilmediğim için minnettarım. Hasta olsam da benden tiksineceğini düşünmememi söyledi.
Toplum Kuruluşları Kliniklerden Uzak Duranlara Ulaşıyor
LoveYourself, The Red Whistle ve Roots of Health; çoğu zaman gençlerin kendilerini rahat hissedeceği ve damgalamayla karşılaşmayacağı ortamlarda ücretsiz test, danışmanlık ve tedavi hizmeti sunuyor. Çalışmaları arasında kamuoyu bilinçlendirme kampanyaları, prezervatif dağıtımı ve HIV'i önlemek için kullanılan bir ilaç olan temas öncesi profilaksiye (PrEP) erişim de bulunuyor.
Roots of Health, Palawan'da 200'den fazla prezervatif otomatı kurdu. Kuruluş ayrıca gençlerin isimlerini kaydettirmesini gerektirmeyen gizli HIV taramaları sunuyor ve Sağlık Bakanlığı akreditasyonuna sahip, özellikle gençlere yönelik bir tedavi merkezi açıyor.
Toplum temelli hizmetler, özellikle dışlanmış gruplar ve devlet kurumlarından hizmet almaya isteksiz kişiler için önemli. Gizli taramalar, evde test kitleri ve gençleri kucaklayan klinikler, yardım aramaya başlamak için farklı yollar sunuyor.
LoveYourself'in kurucusu Dr. Ronivin Pagtakhan, davranışları, tıbbi ihtiyaçları ve sağlık hizmetlerine erişimi şekillendiren koşulları ele alan önleme çalışmaları çağrısında bulundu.
Davranışsal, biyomedikal ve yapısal müdahaleleri bir araya getiren bütüncül önleme stratejilerini öne çıkarmak, HIV vakalarındaki artışı durdurmada kilit rol oynayacak.
Bu kuruluşların anlattığı yaklaşımlar, pratikte bilgi, önleme araçları ve sağlık hizmetlerini bir araya getiriyor. Rolleri, savunucuların toplum girişimlerinin yeterli kaynak olmadan açıkları kapatmaya bırakılmak yerine ulusal müdahalenin bir parçası olarak desteklenmesini istemelerinin nedenini de ortaya koyuyor.
Hükümete ve Topluma Eylem Çağrısı
Birleşmiş Milletler, Dünya Sağlık Örgütü ve UNAIDS, Filipinler hükümetinin çabalarını desteklediğini ifade ederek acil adım atılması çağrısında bulundu. Sağlık Bakanlığının haziran ayında ulusal halk sağlığı acil durumu ilan edilmesi yönündeki tavsiyesi, daha güçlü bir müdahale konusunu Devlet Başkanı Marcos'un gündemine taşıdı.
UNAIDS ülke direktörü Dr. Louie Ocampo, sorumluluğun klinik ve hastanelerin ötesine uzandığını söyledi.
HIV'i yalnızca sağlık sektörünü ilgilendiren bir konu olarak ele alamayız. Tüm hükümetin ve toplumun müdahalesi gerekiyor.
Önemli tarihler, hem politikadaki ilerlemeyi hem de krizin büyümeye devam ettiğini gösteriyor:
- Yeni HIV enfeksiyonları 2010'dan bu yana yüzde 500'den fazla arttı.
- 2017'de kabul edilen bir yasa, devlet okullarında cinsel sağlık eğitimini zorunlu kıldı.
- 2018'de HIV ve AIDS Politikası Yasası, HIV testi için rıza yaşını 18'den 15'e indirdi.
- 2023'te toplam HIV harcamalarının yüzde 6'sı önlemeye ayrıldı.
- Mart 2025 itibarıyla HIV tanısı konmuş Filipinlilerin yüzde 66'sı ART tedavisi alıyor, yüzde 40'ının viral yükü kontrol altında bulunuyordu.
- Haziran 2025'te Sağlık Bakanlığı, ulusal halk sağlığı acil durumu ilan edilmesini tavsiye etti.
6 Temmuz itibarıyla acil durum ilanı, bu haberde belirtilen son bilgilere göre bir tavsiye olarak kalmıştı; karar tarihi verilmemişti. Bu sırada savunucular güvenilir cinsel sağlık eğitimi, erişilebilir test ve tedavi hizmetleri, yurt içi finansmanın artırılması ve yanlış inanışlarla ayrımcılığa karşı kampanyalar çağrısında bulunuyor.
Politika yapıcıların, eğitimcilerin, sağlık çalışanlarının, ebeveynlerin ve toplum kuruluşlarının her birinin somut bir rolü var: hizmetleri finanse etmek, doğru bilgi sağlamak, gizliliği korumak ve gençlerin bakım hizmetlerini sürdürmesine yardımcı olmak. HIV ile yaşayanların da kabul ve desteğe ihtiyacı var; ifşa edilme korkusu ile tedavi arasında engel oluşmamalı.
Öne Çıkanlar
- Her gün en az 57 Filipinliye yeni HIV tanısı konuyor; bunların neredeyse yarısı 15-24 yaşlarında.
- Yeni enfeksiyonlar 2010'dan bu yana yüzde 500'den fazla arttı; 2025'te bildirilen en genç vaka 12 yaşındaydı.
- Damgalama, eksik cinsel sağlık eğitimi ve hizmetlere erişimdeki eşitsizlikler test ve tedaviye başvurmayı engelliyor.
- 2018 tarihli HIV yasası, 15 yaş ve üzerindeki ergenlerin ebeveyn izni olmadan test için rıza vermesine olanak tanıyor.
- 2023'te HIV harcamalarının yalnızca yüzde 6'sı önlemeye ayrıldı; ABD fonlarındaki kesintiler uluslararası yardımı sekteye uğrattı.
- Toplum kuruluşları gizli test, önleme araçları, danışmanlık ve tedavi hizmetleri sunuyor.
- Sağlık Bakanlığı, Haziran 2025'te ulusal halk sağlığı acil durumu ilan edilmesini tavsiye etti.
- Savunucular daha güçlü eğitim, yurt içi finansman, yasal koruma ve HIV ile yaşayan gençlere destek istiyor.






