Aynı Küçük Parsellerde Daha Fazla Konut
Karaçi'nin Delhi Colony semtinde başlangıçta 120 yard kare büyüklüğündeki arsalar, yalnızca 40 yard karelik bölümlere ayrılmış; ardından bu bölümlere birkaç katlı, dar merdivenli ve küçük banyolu binalar yapılmış. Kentin başka yerlerinde ise altı kişilik tek bir aile için tasarlanmış arsalar, çoğu zaman su ve kanalizasyon borularının kapasitesi artırılmadan dört ya da daha fazla aileye ev sahipliği yapıyor.
İçindekiler
- Aynı Küçük Parsellerde Daha Fazla Konut
- Aileler Neden Aynı Hanede Birleşiyor?
- Aile Arsası Nasıl Birden Fazla Konuta Dönüşüyor?
- Su Boruları Binalarla Birlikte Genişleyemiyor
- 2024'teki Ölümcül Uyarılar
- İnşaat ve Denetimlerdeki Eksikler
- Tek Tek Binaları Aşan Planlama Sorunları
- Gelir, Aile Yaşamı ve Eşitsiz Erişim
- İklim Riskleri Baskıyı Artırıyor
- Konut Reformu Neleri Ele Almalı?
- Öne Çıkan Noktalar
Pakistan'ın en büyük metropolü ve ekonomik merkezi Karaçi, aileler uygun fiyatlı konut bulmakta zorlanırken dikey yönde büyüyor ve kalabalıklaşıyor. Paposh Nagar, Delhi Colony, Lyari ve Punjab Colony'de konutların genişlemesi hem binaları hem de aralarındaki alanları değiştiriyor. Bir zamanlar çocukların oynayabileceği kadar geniş olan sokaklarda artık rahatça yürümek bile zor. Bazı evlerde musluklara su zar zor ulaşırken açık alanlar ve komşular arasındaki gündelik temas giderek kayboluyor.
Bu baskı şimdiden ölümcül sonuçlar doğurdu. Ağustos 2024'te Lyari'de bir çatının çökmesi iki kişinin ölümüne, beş kişinin yaralanmasına yol açtı. Ertesi ay Paposh Nagar'da bitişik bir binanın duvarı geçici bir çatının üzerine yıkıldı ve bir kişi hayatını kaybetti. Her iki olay da Karaçi'deki yerleşimlerde duvarların, çatıların ve binaların çökmesine ilişkin daha geniş bir tablonun parçası.
Aileler için oda ya da kat eklemek, başka bir mülk satın almadan barınma ihtiyacını karşılamak anlamına gelebiliyor. Kent açısından ise aynı değişiklikler, altyapısı çoğu zaman olduğu gibi kalan arazilerde su, drenaj, elektrik ve gaz talebini artırıyor. Bu sürece konut yoğunlaşması deniyor: Aynı alanda daha fazla insanın ve konutun bulunması. Karaçi'nin temel sorunu, bu büyümenin büyük bölümünün yeterli planlama, inşaat denetimi ya da temel hizmetlere yatırım olmadan gerçekleşmesi.
Aileler Neden Aynı Hanede Birleşiyor?
Konut değerlendirmesinde atıfta bulunulan son nüfus sayımına göre Karaçi'nin nüfusu yılda yaklaşık %3 artıyor. Kent sakinlerinin tahminen %68'i düşük gelir grubunda, %22'si ise orta gelir grubunda yer alıyor. Birlikte nüfusun %90'ını oluşturan bu gruplar, konut talebiyle uygun fiyatlı arz arasındaki açığın büyümesinden en fazla etkilenen kesim.
Hızlı kentleşme, nüfus artışı, ekonomik zorluklar ve yetersiz kent planlaması, emlak fiyatlarını birçok ailenin karşılayamayacağı düzeylere çıkarıyor. Düşük hane gelirleri, yüksek inşaat maliyetleri ve resmî krediye sınırlı erişim, ayrı bir ev satın almayı ya da inşa etmeyi özellikle güçleştiriyor. Aileler, ek bina ve kat masraflarını karşılamak için çoğu zaman kişisel birikimlerine ya da kayıt dışı kredilere başvuruyor.
Bir zamanlar ebeveynlerin ve çocuklarının ayrı bir evde yaşadığı çekirdek aile düzenini uman bazı haneler, diğer akrabalarıyla yeniden ortak yaşam düzenine dönüyor. Birleşmiş Milletler'in 2019 tarihli bir raporuna göre Pakistan'da hane başına ortalama 6,4 kişi düşüyor; hanelerin %55'i ise birden fazla kuşağı bir arada barındırıyor. Bu ülke geneli veriler, ailelerin ortak kullandığı konutlar üzerindeki baskıyı anlamak için bir çerçeve sunuyor.
Bir kat daha eklemek, arsayı bölmek ya da binayı izinsiz biçimde genişletmek kısa vadeli bir çözüm sağlayabiliyor. Bu değişiklikler çoğu zaman düzenleyici denetim olmadan ve güvenlik standartlarına yeterince dikkat edilmeden yapılıyor. Bir aile yeni bir oda ya da ayrı bir konut kazanabilirken bina, sokak ve altyapı ağları hiç karşılayacak şekilde tasarlanmadıkları yüklerle karşı karşıya kalıyor.
Aile Arsası Nasıl Birden Fazla Konuta Dönüşüyor?
Miras anlaşmazlıkları bu süreci başlatabiliyor. Aileler kimi zaman anlaşmazlıkları, arsayı birkaç katlı bir bina inşa eden ve katları çekirdek ailelere ayrı ayrı satan bir müteahhide devrederek çözüyor. Böylece ilk mülk, her hanenin kendine ait bir adres ihtiyacını karşılayan daha küçük konutlara bölünüyor.
Delhi Colony'de 120 yard karelik arsaların 40 yard karelik bölümlere ayrılması, sürecin ne kadar ileri gidebildiğini gösteriyor. Küçük arsalar, birkaç katlı konutların temeline dönüşüyor. Dar merdivenler ve küçük banyolar, sınırlı alana daha fazla konut sığdırmayı sağlasa da sakinleri sıkışık yaşam koşullarında bırakıyor.
Aileler yükselen emlak fiyatları, küçülen odalar ve düşük inşaat kalitesinin yarattığı zor bir tabloyla karşı karşıya. Altyapıya erişim için ödenen rüşvetler ve izinsiz eklemeler de barınma bulma ve bunu sürdürme maliyetini artırıyor. Kısa vadeli kazanım yaşayacak bir yer bulmak; süregelen yük ise aşırı kalabalık ve giderek daha fazla zorlanan hizmetler.
Su Boruları Binalarla Birlikte Genişleyemiyor
Karaçi'de bir arsadaki sakin sayısı dört katına ya da daha fazlasına çıksa bile altyapı sistemleri çoğu zaman aynı kapasitede kalıyor. Bir aileye su sağlayan boru artık birkaç aileye birden hizmet etmek zorunda kalırken sokak altındaki kanalizasyon hattı da hepsinin atık suyunu taşıyor. Ek katlar, yer altındaki kapasiteyi artırmıyor.
Onay süreçlerinde genellikle arsada kaplanan alan dikkate alınıyor; arsada yaşayacak aile sayısı hesaba katılmıyor. Bu durum, izin verilen inşaat alanıyla tamamlanan konutların hizmetler üzerindeki talebi arasında bir boşluk yaratıyor. Konut birimlerinin sayısı artarken elektrik, gaz ve su bağlantıları çoğu zaman ceza uygulanmadan genişletiliyor.
Güvenli içme suyu, etkilenen birçok mahallede en acil sorun hâline geldi. Bazı haneler ortak kuyulara ya da kirlenmiş su kaynaklarına bağımlı. Yetersiz drenaj sık sık su baskınlarına ve su kaynaklı hastalıklara yol açarken kapasitesini aşan elektrik ve gaz sistemleri de güvenilmez hizmetlere ve sık sık uygulanan kesintilere neden oluyor.
Başka birçok kentte emlak ve altyapı vergileri, bir mülkte yaşayan aile sayısına göre hesaplanıyor. Karaçi'nin yoğun nüfuslu yerleşim bölgelerinde ise doluluk oranını hizmet sunumuna bağlayan benzer bir düzenleme bulunmuyor. Hane sayısı arttıkça temel hizmetlere güvenilir erişimi sürdürmek zorlaşıyor.
Sakinler evlerinin dışındaki alanları da kaybediyor. Sokaklar daralıyor, açık alanlar ortadan kalkıyor ve aileler daha fazla zamanlarını sıkışık, birbirinden kopuk yaşam alanlarında geçiriyor. Bu değişim, bir zamanlar bu mahalleleri tanımlayan yakın topluluk ilişkilerini zayıflatıyor. Dolayısıyla konut sıkıntısı, oda arzının yanı sıra mahremiyeti, kamusal alanları ve sosyal ilişkileri de etkiliyor.
2024'teki Ölümcül Uyarılar
Paposh Nagar ve Lyari, dayanıksız binaların ve yoğun yapılaşmanın insani maliyetini gözler önüne seriyor. 2024'te iki ölümcül olay peş peşe gelen aylarda yaşandı:
- Ağustos 2024: Lyari'de 60 yard karelik bir arsadaki mülkün çatısı şiddetli yağışın ardından çöktü; iki kişi öldü, beş kişi yaralandı.
- Eylül 2024: Paposh Nagar'da bitişik bir binanın duvarı komşu arsada bulunan geçici çatının üzerine çöktü; bir kişi hayatını kaybetti.
Karaçi'deki yerleşimlerde duvarların, çatıların ve binaların tümünün çöktüğü bildiriliyor. Bu tür çökmeler hem binada oturanları hem de komşu mülklerdeki insanları tehlikeye atıyor. Binaların birbirine yakın olduğu ve geçici çatıların düşen duvar parçalarına karşı çok az koruma sağladığı yerlerde risk özellikle yüksek.
Topluluk odak grup görüşmelerine katılan sakinler, barınma ihtiyacının bir binanın durumuna ilişkin kaygılara nasıl üstün gelebildiğini anlattı. Yaptıkları yorumlardan biri şöyleydi:
Ayakta durduğu sürece iyi.
Görüşmelerde kaydedilen başka bir ifade de zayıf yönlerine rağmen bir evi kabul etme baskısını benzer biçimde yansıtıyordu:
...en azından başımızı sokacak bir yerimiz var.
Parası az ve konut seçeneği sınırlı haneler için yapısal güvenlik, acilen yaşayacak bir yer bulma ihtiyacıyla yarışıyor. İnşaat risklerine ilişkin farkındalığın sınırlı olması, bu kararları daha da zorlaştırıyor.
İnşaat ve Denetimlerdeki Eksikler
Müteahhitler ve duvar ustaları, mülk sahiplerinin kısıtlı bütçelerinden ve inşaat konusundaki sınırlı bilgilerinden yararlanabiliyor. Kârı artırmak için malzemelerden ve inşaat yöntemlerinden ödün verilebiliyor. Düzenleyici kurumlar çoğu zaman ancak yapı gözle görülür biçimde büyüdükten sonra müdahale ediyor; o zamana kadar işlerin büyük bölümü tamamlanmış oluyor.
Aceleye getirilen inşaatlarda betonun dayanım kazanabilmesi için uygun nemi koruması gereken kürlenme sürecinin yetersiz bırakılması görülebiliyor. Bu koşullarda tamamlanmış bir binaya daha fazla kat eklenmesi, zaten savunmasız olan yapı üzerindeki yükü artırıyor.
All Nazimabad Builders and Developers Association Başkanı Arif Patel, denetim gereklilikleriyle inşaat sırasında yaşananlar arasındaki farkı şöyle anlattı:
SCBA tarafından onaylanan, üç ya da daha fazla katlı her bina düzenli denetimlerden geçmeli ve tüm güvenlik yönetmeliklerine uymalıdır. Kâğıt üzerinde bu sorumluluk kabul ediliyor. Ancak uygulamada denetimler çoğu zaman gerektiği gibi yapılmıyor ve inşaat kalitesi sıklıkla zorunlu standartların altında kalıyor.
Yetersiz inşa edilmiş mülklerde yapısal dengesizlik önemli bir endişe kaynağı. Gözlemciler, binaların dikey yönde sallandığını ve hizasızlık ya da yapısal eğilme belirtileri gösterdiğini aktarıyor. Daha yakından yapılan incelemelerde donatının asgari düzeyde olduğu, çelik çubukların kalitesiz bulunduğu, yatay bağlantıların yetersiz kaldığı ve betonda onaylı oranlardan daha fazla kum bulunduğu tespit edildi.
Donatı ve bağlantılar, binanın yapısını bir arada tutmaya yardımcı oluyor. Ek katlar yapının taşıması gereken ağırlığı artırdığında bunların kalitesi önem kazanıyor. Birçok mülk başlangıçta az katlı binalar olarak inşa ediliyor, ardından temeller güçlendirilmeden yeni katlar ekleniyor. Bu nedenle ek konut alanı, zaman içinde binanın dengesini zayıflatabiliyor.
Tek Tek Binaları Aşan Planlama Sorunları
Karaçi'deki konut baskısı, mülk sahiplerinin bireysel kararlarının ötesine uzanıyor. Yetersiz kent planlaması, yönetim ve konut politikaları, ailelerin önündeki seçenekleri şekillendiriyor. Karaçi dâhil Pakistan'daki birçok kentte kapsamlı master planlar bulunmuyor; bu da altyapı geride kalırken yapılaşmanın dengesiz biçimde ilerlemesine yol açıyor.
Arazi anlaşmazlıkları, belirsiz mülkiyet hakları ve yolsuzluk, planlı konut geliştirme çalışmalarını zorlaştırıyor. Güvenli bir ev arayan aileler hem mülkiyet hakkını kanıtlarken hem de resmî kanallardan uygun fiyatlı bir mülk edinmeye çalışırken engellerle karşılaşabiliyor.
Pakistan'da bina yönetmelikleri var, ancak özellikle kayıt dışı yerleşimlerde ve büyüyen kentlerin çevresindeki bölgelerde uygulama zayıf. 2005 Keşmir depreminin ve 2022 sellerinin yol açtığı yıkım, güvenlik gerekliliklerini karşılamayan binaların tehlikelerini ortaya koydu. Karaçi'deki izinsiz eklemeler de inşaat kalitesini gündelik konut kararlarının bir parçası hâline getiriyor.
Naya Pakistan Housing Programme gibi devlet girişimleri, nitelikli konut sağlamayı amaçlıyor. Ancak uygulama sorunları sürüyor ve birçok program en yoksul kesimlere ulaşamıyor. Resmî programlar bu hanelerin gelirlerine ve koşullarına uygun olmadığında, mevcut aile mülkünü genişletmek seçeneklerden biri olmaya devam ediyor.
Gelir, Aile Yaşamı ve Eşitsiz Erişim
Hane geliri ve krediye erişim, konut kalitesini büyük ölçüde etkiliyor. Uygun malzeme ve profesyonel işçilik masraflarını karşılayabilen bir aileyle küçük birikimlerle ya da kayıt dışı borçla ek bina yaptıran bir ailenin seçenekleri aynı değil. Daha yoksul mülk sahipleri için güvenli olmayan bir ekleme bile ayrı bir evden daha ulaşılabilir görünebiliyor.
Geniş ailelerin birlikte yaşaması da alanın kullanımını şekillendiriyor. Aynı mülkü paylaşan akraba sayısı arttıkça mahremiyet azalabiliyor ve kalabalık artabiliyor. Geniş aile yerleşkelerine yönelik kültürel tercihler kimi zaman bireysel mahremiyetin önüne geçiyor ve evlerin düzenini ve konforunu etkiliyor.
Ortak haneler ailelerin masraflarla başa çıkmasına yardımcı olabiliyor; ancak paylaştıkları binalar herkesin ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanabiliyor. Bir mülk ayrı konut birimlerine bölündüğünde ya da yukarı doğru genişletildiğinde, fiziksel alan, onu destekleyen hizmetlerden daha hızlı değişiyor.
Kadınların yönettiği haneler, sınırlı mülkiyet hakları ve finansal bağımsızlık nedeniyle konut edinirken ek zorluklarla karşılaşıyor. Yalnızca daha fazla konut inşa etmeye odaklanan politikalar bu engelleri olduğu gibi bırakabilir. İnşa edilen konut sayısının yanı sıra mülkiyete, finansmana ve güvenli biçimde konutta yaşamaya erişim de önem taşıyor.
İklim Riskleri Baskıyı Artırıyor
Karaçi depremlere, sellere ve aşırı sıcaklara maruz kalıyor; bunların tümü kötü inşa edilmiş konutlara zarar verebilir. Ağustos 2024'te Lyari'deki çatı çökmesinden önce şiddetli yağış yaşanması, hava koşullarının sakinlerin dayanıksız binalarda zaten karşı karşıya olduğu riskleri artırabildiğini gösteriyor.
İklim baskılarına dayanacak şekilde tasarlanmış konutlar, maliyet engelleri ve farkındalığın sınırlı olması nedeniyle yaygın değil. Temel barınma masraflarını karşılamakta zorlanan ailelerin, konutlarını gelecekteki felaketlere karşı koruyacak önlemlere ayıracak parası çok az kalabiliyor.
Sıkıştırılmış toprak bloklar, bambu konutlar ve güneş enerjisiyle çalışan evler, konut geliştirme için belirlenen sürdürülebilir seçenekler arasında. Bunların kullanımı, daha güvenli ve dayanıklı konutları ihtiyaç duyan insanlar için uygun fiyatlı hâle getirme yönündeki daha geniş sorunun bir parçası.
İnşaat kalitesi ve altyapı birbiriyle yakından bağlantılı. Daha sağlam bir evin de çalışan bir drenaj sistemine, güvenilir suya ve kesintisiz enerjiye ihtiyacı var. Bu nedenle iklim değişikliğine uyum, hem konutu hem de çevresindeki mahalleyi kapsıyor.
Konut Reformu Neleri Ele Almalı?
Kent plancısı Arif Hasan ve diğer plancılar, kapsamlı planlama, altyapı yatırımı ve farklı gelir grupları için konut erişilebilirliğini sağlayacak politikalar çağrısında bulunuyor. Bu yaklaşımın bir parçası da toplulukların sürece katılması; böylece iyileştirmelerin etkilenen mahallelerde yaşayan insanların koşullarını yansıtması.
Ekonomik önlemler arasında uygun fiyatlı konut finansmanına erişimin genişletilmesi, düşük gelirli kişilere inşaat malzemesi desteği ve mikrofinans desteği bulunuyor. Bu önlemler, aileleri kayıt dışı kredilere yönelten ya da düşük kaliteli işçiliği kabul etmek zorunda bırakan finansman baskılarını ele alıyor.
Politika değişiklikleri arasında bina yönetmeliklerinin daha güçlü uygulanması, arazi mülkiyeti işlemlerinin basitleştirilmesi ve daha iyi kent planlaması yer alıyor. Altyapı yatırımlarının, özellikle mevcut ağların zaten baskı altında olduğu kayıt dışı yerleşimlerde su, sanitasyon ve enerjiye odaklanması gerekiyor.
Afetlere dayanıklı inşaat ve iklim risklerine uygun konutlar da önerilen çözümün parçası. Mahalle iyileştirme projelerinde sakinlere söz hakkı verilmeli; böylece değişiklikler hane gelirlerini, aile düzenlerini ve yerel öncelikleri hesaba katabilir.
Orangi Pilot Project, insanların hâlihazırda yaşadığı yerleşimleri iyileştirmeye örnek oluşturuyor. Yerinde geliştirme olarak bilinen bu yaklaşım, sakinlerin başka yerlere taşınmasını gerektirmek yerine mevcut mahalleleri iyileştiriyor. Umut verici sonuçlar ortaya koysa da daha fazla topluluğa ulaşabilmesi için daha geniş ölçekte uygulanması gerekiyor.
Daha iyi toplu taşıma da konut piyasası üzerindeki baskıyı azaltabilir. Daha güvenilir bağlantılar, düşük gelirli çalışanların konut maliyetlerinin daha düşük olduğu uzak ve daha az gelişmiş bölgelerde yaşarken işlerine ulaşmasını kolaylaştırabilir.
Bu öneriler konut, hizmetler, ulaşım ve düzenlemeler alanlarında birlikte hareket edilmesini gerektiriyor. Herhangi bir uygulama takvimi belirtilmiyor. Bugün kalabalık arsaları paylaşan sakinlerin öncelikleri ise somut: güvenli binalar, musluktan akan su, çalışan drenaj sistemleri ve onurlu bir yaşam için yeterli alan.
Öne Çıkan Noktalar
- Karaçi'nin nüfusu yılda yaklaşık %3 artarken uygun fiyatlı konut bulmak zorlaşıyor.
- Aileler konut masraflarını karşılayabilmek için kat ekliyor, arsaları bölüyor ve ortak hanelere geri dönüyor.
- Tek bir aile için tasarlanan arsalarda artık, çoğu zaman su ve kanalizasyon sistemleri genişletilmeden, dört ya da daha fazla aile yaşayabiliyor.
- Ağustos 2024'te Lyari'de bir çatının çökmesi iki kişinin ölümüne, beş kişinin yaralanmasına yol açtı. Ertesi ay Paposh Nagar'da bir duvarın çökmesi bir kişinin ölümüne neden oldu.
- Kalitesiz malzemeler, yetersiz denetimler ve temeller güçlendirilmeden eklenen katlar yapısal riskleri artırıyor.
- Konut önerileri uygun fiyatlı finansmanı, bina yönetmeliklerinin uygulanmasını, altyapı yatırımlarını, iklim değişikliğine uyumu, topluluk katılımını ve daha iyi ulaşımı bir araya getiriyor.






