Malezyalı Bilim İnsanları Tahtakurularından Beslendikten 45 Gün Sonra Bile İnsan DNA’sı Elde Etti

10 dakikalık okuma
Malezyalı Bilim İnsanları Tahtakurularından Beslendikten 45 Gün Sonra Bile İnsan DNA’sı Elde Etti

Tropikal Tahtakurularında Gizli Bir DNA Kaynağı

Universiti Sains Malaysia (USM) bünyesindeki bilim insanları, böcekler beslendikten 45 gün sonra bile tropikal tahtakurularından insan DNA’sı elde etti. Bu bulgu, kan lekelerinin veya diğer biyolojik delillerin bulunmadığı ya da ortadan kaldırıldığı durumlarda adli soruşturmalar için yeni bir olasılığın önünü açıyor.

İçindekiler
  1. Tropikal Tahtakurularında Gizli Bir DNA Kaynağı
  2. Araştırmacılar Kan Öğünlerini Nasıl Test Etti?
  3. Tahtakuruları Neden Yararlı İpuçlarını Koruyabilir?
  4. STR ve SNP Testleri Soruşturmacılara Ne Söyler?
  5. Laboratuvardan Penang’daki Saha Çalışmalarına
  6. Bir Böcekte Birden Fazla Kişinin DNA’sı Bulunduğunda
  7. Mahkemelerde Rutin Kullanım İçin Neden Daha Fazla Çalışma Gerekiyor?
  8. Kanla Beslenen Böcekler Daha Önce Nasıl Yardımcı Oldu?
  9. Bulgular Soruşturmaları Nasıl Değiştirebilir?
  10. Öne Çıkanlar

Araştırma, Güneydoğu Asya, Afrika ve Güney Amerika’nın bazı bölgelerinde yaygın olan Cimex hemipterus türüne odaklanıyor. Kontrollü laboratuvar koşullarında araştırmacılar, beslenmenin hemen ardından eksiksiz insan genetik profilleri, haftalar sonra ise kısmi profiller elde etti. Bu kısmi sonuçların bazıları saç, cilt ve göz rengini tahmin etmeye yetecek kadar bilgi sağladı.

Çalışma, 2014’te Kuala Lumpur Uluslararası Havalimanı’ndaki minderli koltuklardan toplanan tahtakurularıyla başladı. Sonraki on yıl boyunca USM entomoloğu Abdul Hafiz Ab Majid ve doktora sonrası araştırmacı Lim Li’nin de aralarında bulunduğu ekibi, bu böceklerin içindeki kanın adli delil olarak kullanılıp kullanılamayacağını araştırdı.

Bilimsel dergilerde yayımlanan ve uluslararası alanda dikkat çeken bulgular, bu tropikal türü içeren belgelenmiş ilk adli uygulama olma özelliğini taşıyor. Önceki adli araştırmalar, ılıman bölgelerle ilişkilendirilen yaygın tahtakurusu Cimex lectularius üzerine yoğunlaşmıştı.

Bu yöntemin soruşturmacılar açısından çekiciliği açık: Yatağın yakınında ya da mobilyaların içinde saklanan bir böcek, çevrede görünür kan olmasa bile insan genetik materyali taşıyabilir. USM ayrıca örnek toplama ve laboratuvar prosedürleri geliştirdi, Malezya’nın Penang eyaletindeki istilalı alanlardan alınan örnekleri inceledi.

5 Temmuz 2025 itibarıyla teknik, rutin mahkeme kullanımına geçmeden önce daha fazla teknik ve hukuki doğrulama gerektiren bir araştırma aşamasında. Temel zorluk, bir böcekten elde edilen DNA’yı, özellikle böcek birden fazla kişiyle beslenmişse, soruşturmacıların güvenilir biçimde yorumlayabileceği bir delile dönüştürmek.

Reklam

Araştırmacılar Kan Öğünlerini Nasıl Test Etti?

USM bilim insanları, tahtakurularının kontrollü laboratuvar koşullarında insan gönüllülerden beslenmesine izin verdi. Ardından beslenmenin hemen sonrasında ve beş, 14, 30 ve 45 gün sonra DNA örnekleri çıkardılar.

Ekip, yerleşik iki genetik yöntem kullandı: Kısa Tandem Tekrarı (STR) analizi ve Tek Nükleotid Polimorfizmi (SNP) analizi. Her ikisi de adli bilimlerde kullanılıyor. STR testi kimlik tespitini desteklerken, seçili SNP’ler fiziksel özellikler hakkında bilgi sağlıyor.

Doçent Abdul Hafiz Ab Majid, böcekler kan öğünlerini sindirdikçe sonuçların nasıl değiştiğini şöyle anlattı:

Beslenmenin hemen ardından STR ve SNP yöntemlerini kullanarak eksiksiz genetik profiller elde edebildik. 45 gün sonra bile kısmi profilleri çıkarabiliyorduk; bazı durumlarda bunlar saç, cilt ve göz rengine işaret etmeye yetiyordu.

Sindirim, tahtakurusunun içindeki insan DNA’sını zamanla parçalar. Bu durum, beslenmenin hemen ardından neden eksiksiz profiller elde edilirken daha sonraki örneklerin daha az genetik bilgi sağladığını açıklıyor. Kısmi profil, incelenen DNA belirteçlerinin yalnızca bir kısmına ait sonuçları içerir.

Araştırma birkaç aşamada ilerledi:

  • 2014: Bilim insanları Kuala Lumpur Uluslararası Havalimanı’ndaki minderli koltuklardan tahtakuruları topladı.
  • Sonraki on yıl boyunca: USM ekibi, böceklerin beslendikten sonra insan DNA’sını ne ölçüde koruduğunu inceledi.
  • Laboratuvar testleri: Araştırmacılar, beslenmenin hemen ardından ve beş, 14, 30 ve 45 gün sonra örnekleri inceledi.
  • Penang’da saha testleri: Bilim insanları, istilalı alanlardan alınan böceklere örnek toplama ve analiz prosedürlerini uyguladı.
  • 5 Temmuz 2025 itibarıyla: Çalışma laboratuvar bulguları ve pratik bir protokol ortaya koymuştu; ancak rutin adli kullanım için daha fazla doğrulama gerekiyordu.

Tahtakuruları Neden Yararlı İpuçlarını Koruyabilir?

Tahtakuruları; evlerde, otellerde ve kamusal alanlarda kaşıntılı ısırıklara ve inatçı istilalara yol açan zararlılar olarak biliniyor. Beslenme alışkanlıkları onları potansiyel insan DNA’sı taşıyıcıları da yapıyor.

Nimfler ve yetişkinler büyümek ve üremek için kanla beslenir. Bu nedenle hem erkek hem dişi örnekler bir soruşturma açısından önem taşıyabilir. Sivrisinekler ise farklıdır; kanla yalnızca dişiler beslenir.

Tahtakurularının kanatları yoktur ve beslendikleri yerlerin yakınında kalma eğilimindedirler. Kan emdikten sonra yakındaki çatlak ve yarıklara çekilirler. Bu davranış, soruşturmacılara ilgi duyulan bir alanın çevresinde bulunan böcekleri incelemek için bir neden sunuyor; çünkü böceklerin kan öğünleri, o bölgede bulunan kişilerin DNA’sını içerebilir.

DNA’nın ne kadar süreyle korunabildiği de yöntemin çekici yönlerinden biri. Sivrisineklerin kan öğünlerindeki insan DNA’sı genellikle 26 saat içinde parçalanırken, USM çalışmasında tahtakurularından beslendikten 45 gün sonrasına kadar insan DNA’sı elde edildi. Kırk beş gün 1.080 saate karşılık geliyor ve tahtakurusu araştırmasında incelenen sürenin ne kadar uzun olduğunu gösteriyor.

Dünya genelinde, özellikle kentlerde ve seyahat merkezlerinde tahtakurusu istilalarının artması, soruşturmacıların olay yerlerinde bu böceklerle karşılaşma olasılığını da yükseltiyor. Böceklerin değeri, geleneksel biyolojik delillerin bulunmadığı, zarar gördüğü veya kasıtlı olarak temizlendiği durumlarda en yüksek olabilir.

Reklam

STR ve SNP Testleri Soruşturmacılara Ne Söyler?

STR analizi, DNA’daki kısa ve tekrarlanan dizileri inceler. Tekrar sayısı kişiler arasında büyük farklılıklar gösterir. Laboratuvar, lokus olarak bilinen birden fazla konumu kontrol ederek kişinin DNA’sıyla karşılaştırılabilecek bir genetik profil oluşturabilir. STR analizi, dünya çapındaki adli laboratuvarlarda insan kimliğini belirlemek için kullanılan standart bir yöntemdir.

SNP analizi, DNA dizisindeki tek harf değişikliklerini inceler. Bazı SNP’ler göz, saç ve cilt rengi gibi özelliklerle ilişkilidir. Bu analiz, görünüş hakkında soruşturma ipuçları sağlayabilir; ayrıca soy kökeni hakkında da bilgi verebilir.

İki yöntem farklı pratik ihtiyaçlara yanıt verir. STR sonuçları laboratuvarların genetik profilleri karşılaştırmasına yardımcı olur. Seçili SNP sonuçları ise DNA bozulmuş veya eksik olsa bile soruşturmacıların fiziksel özellikleri değerlendirmesini sağlayabilir.

USM araştırmacıları, tahtakurularından çıkarılan DNA üzerinde her iki yöntemi de kullandı. Ayrıca SNP verilerinden fiziksel özellikleri tahmin eden, web tabanlı HIrisPlex-S sisteminden yararlandı. Deneylerde tahminler, insan gönüllülerin bilinen özellikleriyle örtüştü.

Görünüşe ilişkin bir tahmin, soruşturmacıların değerlendirebileceği bir ipucu sunar. Bu ipucunun yararı, böcekten hangi genetik belirteçlerin hâlâ elde edilebildiğine bağlıdır. Sindirim, mevcut DNA miktarını azalttıkça hem karşılaştırma hem de özellik tahmini için kullanılabilecek bilgi de azalır.

Laboratuvardan Penang’daki Saha Çalışmalarına

USM ekibi, olası suç mahallerindeki tahtakurularını toplamak, korumak ve analiz etmek için pratik bir protokol geliştirdi. Forensic Science International dergisinde yayımlanan protokol, böceklerin içindeki insan DNA’sını korurken dış yüzeylerinden kaynaklanabilecek bulaşmayı azaltmayı amaçlayan prosedürleri açıklıyor.

Protokol birkaç aşamadan oluşuyor:

  • Canlı ya da ölü, erkek ya da dişi böcekler de dâhil olmak üzere istilalı alanlardan örnek toplamak.
  • DNA’nın bozulmasını sınırlamak için örnekleri yüzde 70 etanol içinde korumak ve eksi 20 santigrat derecede saklamak.
  • DNA’yı çıkarmadan önce dış kirleticileri uzaklaştırmak amacıyla her böceğin yüzeyini sterilize etmek.
  • Çıkarılan materyalden insan genetik profilleri oluşturmak için STR analizi kullanmak.

Yüzey temizliği önem taşıyor; çünkü araştırma, böceğin içindeki kan öğününden gelen DNA’yı incelemeyi amaçlıyor. Dış yüzeydeki materyalin temizlenmesi, dış kaynaklı bulaşmanın laboratuvar sonuçlarını karmaşıklaştırma olasılığını azaltıyor.

Penang’daki saha testleri, çalışmayı kontrollü koşullarda beslenen böceklerin ötesine taşıdı. Örneklerin çoğu kısmi ya da eksiksiz STR profili oluşturmaya yetecek kadar insan DNA’sı verdi. Bu da gündelik ortamlardan toplanan böceklerden de yararlı genetik materyal elde edilebildiğini gösterdi.

Saha sonuçları, laboratuvar bulgularına pratik bir dayanak sağlıyor. Aynı zamanda temel bir güçlüğü de ortaya koyuyor: İstilalı bir alandan toplanan böceklerde birden fazla kişiden gelen kan bulunabilir ve bu durum genetik sonuçların yorumlanmasını zorlaştırabilir.

Reklam

Bir Böcekte Birden Fazla Kişinin DNA’sı Bulunduğunda

Tahtakuruları birden fazla kişiyle beslenebilir. Bu nedenle ortak kullanılan bir ortamdan toplanan bir böcek, tek bir bağışçıya ait profil yerine karışık insan DNA’sı taşıyabilir.

Saha örneklerinde araştırmacılar, belirli genetik lokuslarda sıklıkla ikiden fazla alel tespit etti. Alel, bir genetik belirtecin farklı biçimlerinden biridir. Bir konumda ikiden fazla alel bulunması, örneğin birden fazla insana ait genetik materyal içerdiğinin göstergesiydi.

Karışık profiller, hangi genetik sonuçların hangi kişiye ait olduğuna karar vermeyi zorlaştırıyor. Soruşturmacıların, bulguları bir davada kullanmadan önce bu karışımları hesaba katan laboratuvar analizlerine ihtiyacı olacak.

Zaman da başka bir güçlük yaratıyor. Sindirim, profilin bütünlüğünü giderek azaltıyor. Bu nedenle bir örnek hem birden fazla kişiden gelen DNA’yı hem de eksik genetik bilgiyi içerebilir. Kısmi profiller yine de yararlı ipuçları sağlayabilir, ancak hukuken kabul edilebilirlik koşullarını karşılamayabilir.

Buna rağmen potansiyel yararı somut. Mobilyalarda veya yarıklarda saklanan böcekler, diğer izler ortadan kaybolduktan sonra da genetik materyali koruyabilir. Bu, özellikle toplanabilecek biyolojik delilin az olduğu karmaşık bir davada soruşturmacılara araştırabilecekleri ek bir yol sunabilir.

Mahkemelerde Rutin Kullanım İçin Neden Daha Fazla Çalışma Gerekiyor?

USM araştırmasında, seçili DNA hedeflerini incelenebilmeleri için çoğaltan polimeraz zincir reaksiyonu (PCR) yöntemi kullanıldı. Testlerde her seferinde tek bir bölge hedeflendi. Bu testler, birden fazla hedefi birlikte inceleyen ve akredite adli laboratuvarlarda kullanılan multipleks kitlere göre daha yavaş ve daha az verimli.

Yöntemin daha geniş ölçekte benimsenmesi için farklı test sistemlerinde standartlaştırılmış prosedürler ve doğrulama gerekiyor. Laboratuvarların bozulmuş DNA’yı, karışımları ve kontrollü deney koşullarının dışında toplanan örnekleri işleyebilecek yöntemlere ihtiyacı var.

Hukuken kabul edilmesi de bu sürecin bir parçası. Tahtakurusu delillerinin rutin bir mahkeme aracına dönüşebilmesi için titizlikle doğrulanması ve adli bilimler ile hukuk çevrelerinde kabul görmesi gerekiyor. USM ekibi, yöntemleri geliştirmek için adli bilimler uzmanlarıyla işbirliği yapıyor.

Bu sürecin ne zaman tamamlanacağına ilişkin bir takvim açıklanmadı. Şimdilik araştırma, geleneksel delillere ek olabilecek ve bazı durumlarda geleneksel biyolojik izlerin bulunmadığı hâllerde alternatif bir kaynak sağlayabilecek bir yönteme işaret ediyor.

Çalışma aynı zamanda farklı disiplinleri bir araya getiriyor. Entomologlar böcekleri ve beslenme davranışlarını inceliyor, genetikçiler insan DNA’sını analiz ediyor, kolluk kuvvetleri uzmanları ise sonuçların soruşturmalarda nasıl toplanıp kullanılabileceğini değerlendiriyor.

Reklam

Kanla Beslenen Böcekler Daha Önce Nasıl Yardımcı Oldu?

Adli entomoloji, suç soruşturmalarında böceklerden yararlanılmasıdır. Bu alandaki yerleşik çalışmaların çoğu sinek ve böcekleri kapsıyor; bunların varlığı ve gelişimi, ölüm zamanını tahmin etmeye veya kalıntıları bulmaya yardımcı olmak için kullanılıyor.

Kanla beslenen böceklerden insan DNA’sı elde edilmesi daha yeni bir alan. Sivrisinekler ve bitler, beslendikleri kişilerden genetik materyal elde etmenin olası kaynakları olarak daha önce incelendi.

Penang Suç Farkındalığı ve Kamu Güvenliği Derneği Başkanı Mohamad Anil Shah Abdullah, olay yerinde geleneksel biyolojik delilin az olduğu durumlarda tahtakurularının neden yararlı olabileceğini şöyle anlattı:

Bazen olay yerinde kan ya da vücut sıvısı bulunmuyor. Sinek ve sivrisinek gibi böcekler daha önce kullanıldı, ancak tahtakuruları uçmaz. Bu da onları yararlı kılıyor.

Abdullah ayrıca 2008’de Finlandiya’da yaşanan ve polisin çalıntı bir araçta bulunan sivrisinekten şüpheliye ait DNA elde ettiği bir vakaya dikkat çekti. Bu örnek, bir böceğin içindeki kan öğününün incelenmesinin soruşturmalar açısından taşıdığı olasılığı gösteriyor.

USM’nin çalışması bu yaklaşımı tropikal tahtakurusuna uyarlıyor. Tür seçimi önem taşıyor; çünkü önceki tahtakurusu araştırmaları Cimex lectularius’a odaklanmıştı. Cimex hemipterus’u incelemek, çalışmayı Güneydoğu Asya, Afrika ve Güney Amerika’nın bazı bölgeleri de dâhil olmak üzere bu tropikal türün yaygın olduğu bölgeler için anlamlı kılıyor.

Bulgular Soruşturmaları Nasıl Değiştirebilir?

İstilalı bir alanı araştıran ekipler, gelecekte geleneksel biyolojik izlerin yanı sıra toplanacak yeni bir öğeye sahip olabilir: böceklerin kendisi. USM protokolü, bu örnekleri korumak ve içlerindeki DNA’yı incelemek için bir başlangıç noktası sunuyor.

Tahtakurularının beslendikleri yerlerin yakınında kalma eğilimi araştırmaya mekânsal bir boyut, DNA’nın haftalarca korunması ise zamansal bir boyut kazandırıyor. Bu özellikler birlikte, başka delillerle beraber, soruşturmacıların bir yerde kimlerin bulunduğunu ve davayla ilgili dönemi araştırmasına yardımcı olabilir.

DNA’nın korunma süresi, olay yeri incelenmeden önce önemli zaman geçmiş bazı faili meçhul dosyalar dâhil olmak üzere soruşturmalarda da yararlı olabilir. Yöntemin pratikte ne ölçüde kullanılabileceği, örneklerin durumuna ve ne kadar insan DNA’sının hâlâ elde edilebilir olduğuna bağlı.

İstilalar uluslararası ölçekte yayılırken Malezya’da geliştirilen prosedürler, özellikle Cimex hemipterus’un yaygın olduğu bölgeler başta olmak üzere başka yerlerde de uyarlanabilir. Şimdilik elde edilen sonuçlar; laboratuvarda DNA elde edilmesi, Penang’da test yapılması ve yayımlanmış bir örnek toplama protokolünden oluşuyor. Bu sonuçların rutin delil kullanımına dönüşmesi, teknik ve hukuki sorunların çözülmesine bağlı.

Öne Çıkanlar

  • USM bilim insanları, tropikal tahtakurularından beslendikten 45 gün sonrasına kadar insan DNA’sı elde etti.
  • Beslenmenin hemen ardından eksiksiz profiller elde edildi; daha sonraki örnekler kısmi profiller sağladı ve bunlar bazı durumlarda saç, cilt ve göz rengi tahminlerine yetti.
  • Araştırma, 2014’te Kuala Lumpur Uluslararası Havalimanı’nda toplanan böceklerle başladı.
  • Penang’daki alanlardan alınan örneklerin çoğu, kısmi veya eksiksiz STR profili oluşturmaya yetecek kadar DNA sağladı.
  • Örnek toplama protokolünde yüzde 70 etanol, eksi 20 santigrat derecede saklama ve DNA çıkarılmadan önce yüzey sterilizasyonu yer alıyor.
  • Karışık insan DNA’sı, sindirim, test prosedürleri ve hukuki doğrulama, mahkemelerde rutin kullanımdan önce çözülmesi gereken güçlükler arasında.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir