Filipinliler Haber İçin Yapay Zekâya Yöneliyor; Dezenformasyon Endişesi ve Dil Engelleri Sürüyor

10 dakikalık okuma
An Overview of AI Powered Chatbots and Their Use

Sohbet Botları Filipinler’de Haber Akışına Katılıyor

Reuters Enstitüsü Dijital Haber Raporu 2025’e göre Filipinlilerin yüzde 9’u haber için yapay zekâ sohbet botlarını kullanırken, yüzde 10’u bilgileri doğrulamak için bu botlara başvuruyor. Bulgular, bilgi edinme yöntemlerindeki bu yeni seçeneği; çevrimiçi haberlere, sosyal platformlara ve videoya yönelişteki çok daha büyük değişimin yanında konumlandırıyor.

İçindekiler
  1. Sohbet Botları Filipinler’de Haber Akışına Katılıyor
  2. İnsanlar Haber İçin Neden Yapay Zekâya Soruyor?
  3. Çevrimiçi Platformlar Hâlâ Önde
  4. Dezenformasyon Endişesi Daha Fazla Doğrulamayı Beraberinde Getiriyor
  5. Yerel Sohbet Botları Dil ve Erişim Sorunlarına Çözüm Arıyor
  6. İnsanlar Gazetecilikte İnsanların Rolünü Önemsiyor
  7. Güven, Kanıta ve Haberciliğe Bağlı
  8. Haber Yorgunluğu Kitlelerin Alışkanlıklarını Değiştiriyor
  9. Dil Açığı Çevirinin Ötesine Geçiyor
  10. Öne Çıkanlar

Raporda, 48 pazarda 97 binden fazla kişiyle, aralarında 2.014 Filipinli yetişkinin de bulunduğu katılımcılarla anket yapıldı. Yapay zekâ sohbet botları ilk kez ayrı bir haber kaynağı olarak ele alındı. Bu botların kullanımı 35 yaş altındakiler arasında daha yaygın; bu da genç kitlelerin bilgi arama biçimlerinin değiştiğine işaret ediyor.

18 Haziran 2025 itibarıyla Filipinler’deki tablo, yeni yöntemleri deneme isteğiyle temkinliliği bir araya getiriyor. Sohbet botları hızlı yanıtlar ve açıklamalar sunuyor; ancak çevrimiçi yanlış bilgi ve dezenformasyon konusundaki endişe rekor düzey olan yüzde 67’ye ulaşmış durumda. Katılımcıların yalnızca yüzde 21’i, insan gözetiminin bir ölçüde bulunduğu ancak çoğunlukla yapay zekâ tarafından üretilen haberlere sıcak bakıyor.

Yerel projeler, bu araçları Filipince, Taglish ve bölgesel dilleri konuşanlar için daha kullanışlı hâle getirmeye çalışıyor. Haber kuruluşları da okurları doğrulanmış bilgilere yönlendirmeyi amaçlayan sohbet botları geliştiriyor. Ancak internet erişiminin eşit dağılmaması ve yapay zekâ sistemlerini eğitmek için yerel dillerde yeterli materyal bulunmaması gibi pratik sınırlamalar çalışmaların önünde duruyor.

Dolayısıyla temel zorluk, insanları bir sohbet botunu denemeye ikna etmekten ibaret değil. Filipinliler anlaşılır ve erişilebilir bilgi istiyor; aynı zamanda haber kuruluşlarından doğruluk, kanıt, bağımsızlık ve sahada yaşananlara dayalı habercilik bekliyor. Anket, gazetecilerden makinelere doğru basit bir geçişten çok, bu taleplerin birlikte şekillendiğini gösteriyor.

İnsanlar Haber İçin Neden Yapay Zekâya Soruyor?

ChatGPT, Meta AI ve Google Gemini, kullanıcılara bilgi istemek için sohbet edebilecekleri bir yol sunuyor. Kişi, bir dizi haberi incelemek yerine doğrudan yanıt, özet veya açıklama isteyebiliyor. Kullanım kolaylığı ve bilgiye hızla ulaşma imkânı, bu araçların neden ilgi gördüğünü açıklamaya yardımcı oluyor.

Kişiselleştirme de bir başka çekim unsuru. Sohbet botu, bilgiyi takip etmesi daha kolay bir biçimde sunabiliyor. Yerel diller için tasarlanan araçlar ise İngilizce okumakta daha az rahat olan kişilere ulaşmayı hedefliyor. Bilmediği terimlerle veya karmaşık bir kamu meselesiyle karşılaşan bir okur için erişilebilir bir açıklama, konuyu anlamayı kolaylaştırabiliyor.

Filipinli gazeteci ve teknoloji uzmanı Jaemark Tordecilla, yapay zekâ araçlarının devlet bütçeleri gibi karmaşık bilgilere erişimi genişletme potansiyeline dikkat çekti. Bu değerlendirme hem gazeteciler hem de kamuoyu için geçerli: Bilgi mevcut olsa da anlaşılması zor olabilir; onu açıklayan araçlar bilgiyi daha kullanışlı hâle getirebilir.

Sohbet botlarına ilişkin iki oran, birbiriyle bağlantılı faaliyetleri anlatıyor. Yüzde 9’luk oran haber edinmeyi, yüzde 10’luk oran ise bilgileri kontrol etmeyi ifade ediyor. Birlikte ele alındıklarında, Filipinlilerin yapay zekâyı hem olaylara ilişkin bilgi arayışında hem de bir iddianın doğru olup olmadığına karar verme çabasında kullandığını gösteriyorlar.

Reklam

Çevrimiçi Platformlar Hâlâ Önde

Yapay zekâ sohbet botları, dijital platformların şekillendirdiği bir haber ortamına katılıyor. Rapora göre internet siteleri ve uygulamalar dâhil olmak üzere herhangi bir çevrimiçi kaynağı başlıca haber kaynağı olarak gösteren Filipinlilerin oranı yüzde 85. Sosyal medya yüzde 66’ya ulaşırken televizyon yüzde 46, basılı yayınlar yüzde 13’te kalıyor.

Facebook ve YouTube, sırasıyla yüzde 65 ve yüzde 50’lik oranlarla habere ulaşmanın başlıca yolları olmaya devam ediyor. Bu platformların erişimi, sohbet botlarının kullanımını daha geniş bir çerçeveye oturtuyor: Yapay zekâ, bilgi kaynakları arasında yeni gelişen bir unsurken yerleşik sosyal platformlar günlük haber alışkanlıklarında çok daha büyük yer tutuyor.

Video özellikle önemli. Filipinlilerin yüzde 51’i haberleri izlemeyi tercih ediyor; yüzde 29’u okumayı, yüzde 13’ü ise dinlemeyi seçiyor. İzleme tercihi, küresel ortalamanın belirgin biçimde üzerinde.

YouTube ve TikTok, özellikle genç kitleler için haber tüketiminin merkezine yerleşti. Çekiciliğini kişilikleriyle öne çıkan haber içerik üreticileri de giderek daha fazla dikkat çekiyor. Değişim yalnızca haberin bulunduğu yeri değil, biçimini de kapsıyor: Kitleler bilgiyle giderek daha çok video ve tanıdık sunucular aracılığıyla karşılaşıyor.

Sohbet botları bu platformlardan farklı bir deneyim sunuyor. Cazibeleri yanıt, özet ve açıklamalardan gelirken video platformları güçlü izleme tercihini karşılıyor. Her iki gelişme de televizyon ve basılı yayınlara bağımlılığın azaldığı daha geniş dönüşümün parçası.

Dezenformasyon Endişesi Daha Fazla Doğrulamayı Beraberinde Getiriyor

Filipinler’de çevrimiçi yanlış bilgi ve dezenformasyon konusundaki endişe yüzde 67’ye ulaştı; bu oran küresel ortalamanın oldukça üzerinde. Yanlış bilgi hatalı bilgiyi, dezenformasyon ise kasıtlı aldatmayı ifade ediyor. Her ikisi de okurların hangi anlatımlara güvenebileceklerini anlamasını zorlaştırıyor.

Bu kaygı, Başkan Yardımcısı Sara Duterte’nin azil süreci ve eski Devlet Başkanı Rodrigo Duterte’nin Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından tutuklanması dâhil siyasi çalkantıların yaşandığı bir dönemde artıyor. Bu gelişmeler, insanların önemli kamusal olaylara ilişkin birbiriyle çelişen iddialarla karşılaştığı, kutuplaşmanın yüksek olduğu bir ortamın parçası.

Dezenformasyonun yayıldığı kanallar arasında sosyal platformlardan Facebook, TikTok ve YouTube ilk sıralarda yer alıyor. Bu platformların haber kaynakları olarak da önem taşıması, buralarda dolaşıma giren bilgilerin doğruluğunu kitleler açısından acil bir mesele hâline getiriyor.

Filipinliler karşılaştıkları bilgileri kontrol etmek için çeşitli yollara başvuruyor. Yüzde 40’ı resmî devlet kanallarına, yüzde 34’ü ise doğrulama sitelerine başvuruyor. İkinci oran, yüzde 25 olan küresel ortalamanın 9 puan üzerinde.

Genç katılımcılar da kaynakları karşılaştırma eğilimi gösteriyor. 18-24 yaş grubundakilerin yüzde 26’sı doğrulama için üç, yüzde 12’si ise dört kaynak kullanıyor. Bilgileri kontrol etmek için yapay zekâ sohbet botlarından yararlanılması da resmî kanalların ve tartışmalı iddiaları incelemeye adanmış hizmetlerin yanı sıra, teyit arayışının daha geniş kapsamı içinde yer alıyor.

Reklam

Yerel Sohbet Botları Dil ve Erişim Sorunlarına Çözüm Arıyor

İleri Bilim ve Teknoloji Enstitüsü, Filipince ve Taglish dillerinde soruları yanıtlamak üzere tasarlanan, diğer bölgesel dillerin de eklenmesi planlanan, devlet destekli iTanong adlı sohbet botunu geliştiriyor. Taglish, Tagalogca ile İngilizcenin karışımından oluşuyor. Proje, özellikle İngilizce kullanırken kendini daha az rahat hisseden kişilerin kamu hizmetlerine ve bilgilere erişimini genişletmeyi amaçlıyor.

Küresel sohbet botları yerel dillerde ve kültürel nüanslarda zorlanabiliyor. Kullanılan dil veya açıklama, soru soran kişinin ihtiyaçlarına uymadığında yanıtı kullanmak güçleşebiliyor. Yerel geliştirme çalışmaları, araçları Filipinli kullanıcılarla daha uyumlu hâle getirerek bu açığı kapatmayı hedefliyor.

Rappler, kullanıcıları doğrulanmış bilgilere ve seçim açıklamalarına yönlendiren kurum içi sohbet botu Rai’yi kullanıma sundu. Botun görevleri arasında, yanlış iddiaların insanların kamusal olayları anlama biçimini etkileyebileceği dönemlerde bilgiye ulaşmalarına yardımcı olmak da yer alıyor.

VERA Files, Facebook Messenger üzerinden gerçekleri kontrol etmeye yarayan, yapay zekâ destekli VERA botunu geliştirdi. Bot, kullanıcılara şüpheli iddiaları hâlihazırda kullandıkları bir platform üzerinden hızlıca doğrulama olanağı sunuyor.

Bu girişimler farklı amaçlara hizmet ediyor. iTanong kamu bilgilerine ve hizmetlerine erişime odaklanırken Rai ve VERA, kullanıcıların doğrulanmış bilgilere ulaşmasına veya iddiaları kontrol etmesine yardımcı oluyor. Bir arada değerlendirildiklerinde, yapay zekâyı genel amaçlı küresel araçlara bütünüyle bel bağlamak yerine belirli bilgi ihtiyaçlarıyla buluşturmaya yönelik yerel çabaları ortaya koyuyorlar.

İnsanlar Gazetecilikte İnsanların Rolünü Önemsiyor

Filipinliler, haber üretiminin büyük ölçüde yapay zekâya bırakılması konusunda temkinli. Katılımcıların yalnızca yüzde 21’i, bir miktar insan gözetimi altında olsa da çoğunlukla yapay zekâ tarafından üretilen haberlere sıcak bakıyor. Daha büyük bir kesim, yüzde 35, yapay zekâ desteğiyle insanlar tarafından yazılan haberleri tercih ediyor.

Aradaki fark 14 puan. Bu, yapay zekâyı destek aracı olarak kullanırken haber yazımından gazetecilerin sorumlu kalmasına yönelik daha güçlü bir tercih olduğunu gösteriyor. Sohbet botundan bilgi edinmekle, çoğunlukla yapay zekâ tarafından üretilen bir haberi kabul etmek, kitleler açısından farklı tercihler.

Kişiselleştirme daha fazla ilgi görüyor. Katılımcıların yaklaşık üçte biri, yapay zekâ tarafından hazırlanan özetler veya haber önerileri gibi özelliklere ilgi duyduğunu belirtiyor. Bu işlevler, haberin tamamının bir makine tarafından üretilmesini gerektirmeden okurların bilgiye erişmesini kolaylaştırabilir.

Bulgular, kolaylık sağlayan teknolojilere yönelik ilgiyi sınırlayan unsurlara işaret ediyor. Kitleler bir haberi bulma veya anlama konusunda yardım almaktan memnun olabilir, ancak üretim sürecinde yine de insanların yer almasını isteyebilir. Kullanıcıları doğrulanmış bilgilere yönlendirmeye çalışan yerel girişimler, yararlı teknolojiyle birlikte insan editörlerin sorumluluğuna yönelik bu talebe karşılık geliyor.

Reklam

Güven, Kanıta ve Haberciliğe Bağlı

Filipinler Üniversitesi’nde doçent ve Dijital Haber Raporu’na katkıda bulunan Yvonne Chua, habere güvenin yüzde 38 seviyesinde sabit kaldığını belirtiyor. Ancak tek tek medya markalarına duyulan güven, siyasi dezenformasyonun yoğunlaşmasıyla geriledi.

Chua ayrıca kamuoyunun güveninin içerik kalitesinin veya güvenilirliğinin doğrudan göstergesi olmayabileceğini açıklıyor. Okurlar açısından tanıdık bir isme duyulan güven ile belirli bir haberin arkasındaki kanıtların niteliği ayrı değerlendirmeler.

Filipinli kitleler, haber kuruluşlarının geliştirebileceği dört alan belirtiyor. İlk sırada doğruluk ve gerçeği aktarmak geliyor; bunların temelinde doğrulanabilir olgular, birden fazla kaynak ve titiz kontrol var. Şeffaflık ise kaynakları ve kanıtları; tutanaklar, görseller ve veriler dâhil olmak üzere, görünür kılmak anlamına geliyor.

Tarafsızlık da bir başka beklenti. Kitleler dengeli habercilik ve siyasi aktörlerden bağımsızlık istiyor. Ayrıca algoritmaların öne çıkardığı konulara aşırı bağlılık yerine zamanında yapılan, özgün ve olayların yaşandığı yerden aktarılan daha nitelikli habercilik talep ediyorlar.

Bu talepler, güvenilir haber arayışının ne anlama geldiğini somutlaştırıyor. Okurlar inceleyebilecekleri habercilik, yeni bilgiler sunan haberler ve siyasi çıkarlardan bağımsız editoryal kararlar istiyor. Tek başına daha hızlı yanıt almak, bu beklentilerin tümünü karşılamıyor.

Haber Yorgunluğu Kitlelerin Alışkanlıklarını Değiştiriyor

Filipinlilerin neredeyse yarısı, yüzde 48’i, haberlerden bazen ya da sık sık kaçındığını söylüyor. Nedenler arasında hem haberlerin ele aldığı konular hem de bu haberleri takip etme deneyimi yer alıyor.

Katılımcıların yüzde 41’i aşırı siyasi haber yayınını, yüzde 38’i ise haberlerin ruh hâlini olumsuz etkilemesini neden gösteriyor. Yüzde 34’ü güvenilmez veya taraflı bulduğu haberciliğe işaret ederken yüzde 27’si haber hacminden bunaldığını belirtiyor.

Bu veriler, haberlerden kaçınma ve haber yorgunluğuna ilişkin küresel eğilimleri yansıtıyor. Filipinler’de yoğun siyasi kutuplaşma ve dezenformasyonun yayılması bu deneyimi şekillendiriyor; zaten büyük bir bilgi akışıyla baş etmeye çalışan kitlelerin üzerindeki baskıyı artırıyor.

Bu nedenle haberi erişilebilir kılmak, onu başka bir platformda yayımlamaktan fazlasını gerektiriyor. Özellikle genç kitleler ve karmaşık ya da teknik dili anlamakta zorlanan kişiler için konuyla ilgililik ve açık anlatım önem taşıyor. Özetlerin ve sohbet biçimindeki yanıtların cazibesi; çaba, ruh hâli ve bilgi yüküyle ilgili kaygılarla birlikte değerlendirilmeli.

Reklam

Dil Açığı Çevirinin Ötesine Geçiyor

Başlıca yapay zekâ modellerinin çoğu, öncelikle İngilizce materyallerle eğitiliyor. Eğitim, bir yapay zekâ sisteminin metin gibi içeriklerden örüntüleri öğrenme sürecidir. Başka bir dilde çok daha az materyal bulunduğunda geliştiricilerin, o dili konuşanlara uygun araçlar üretmek için kullanabileceği kaynaklar da azalıyor.

Bu nedenle Filipince ve bölgesel dilleri konuşanlar dezavantajla karşılaşıyor. Sohbet botları bilgiye erişimi kolaylaştırmayı vaat etse de yapay zekâdaki dil açığı, milyonlarca kişinin yeni teknolojinin faydalarından yararlanamaması riskini doğuruyor.

iTanong ve diğer yerel projeler bu açığı daraltmaya çalışıyor; ancak kaynakların sınırlı olması, altyapı sorunları ve bürokratik engeller ilerlemeyi zorlaştırıyor. Sınırlı dijital altyapı ve eşit olmayan internet erişimi de bu araçların hizmet etmeyi amaçladığı kişilerin önüne ek güçlükler çıkarıyor.

Filipinler’in deneyimi, Küresel Güney genelinde karşılaşılan daha geniş bir sorunun parçası. Nieman Lab, daha az yaygın diller için eğitim verisi yetersizliğinin eşitsizlikleri derinleştirdiğini ve yapay zekâ kullanan gazeteciliğin erişimini sınırladığını vurguladı. Haber merkezlerinin, İngilizce odaklı sistemleri olduğu gibi benimsemek yerine araçları yerel dillere ve kültürel ortamlara uyarlaması gerekiyor.

Bazı ülkeler kendi dilsel ve kültürel ihtiyaçlarına göre tasarlanmış araçlar geliştiriyor. Filipinler’de gazeteciler, teknoloji uzmanları ve devlet kurumları, kamu ve özel kuruluşlar bünyesinde benzer çalışmalar yürütüyor. Bu faydaların şehir merkezlerinin ve daha yüksek eğitim düzeyine sahip kişilerin ötesine ulaşması için dijital okuryazarlığa, internet erişimine ve etik standartlara daha fazla yatırım yapılması gerekiyor.

Öne Çıkanlar

  • Reuters Enstitüsü Dijital Haber Raporu 2025, 48 pazarda 97 binden fazla kişiyi kapsayan bir araştırma kapsamında 2.014 Filipinli yetişkinle anket yaptı.
  • Filipinlilerin yüzde 9’u haber için, yüzde 10’u bilgileri doğrulamak için yapay zekâ sohbet botlarını kullanıyor. Haber için kullanım 35 yaş altındakiler arasında daha yaygın.
  • Çevrimiçi kaynaklar öne çıkarken haberleri izlemeyi tercih edenlerin oranı yüzde 51; okumayı tercih edenlerin oranı yüzde 29, dinlemeyi tercih edenlerin oranı ise yüzde 13.
  • Çevrimiçi yanlış bilgi ve dezenformasyon endişesi rekor düzey olan yüzde 67’ye ulaştı.
  • iTanong, Rai ve VERA; dil, kamu bilgileri, doğrulanmış haberler ve iddiaların kontrolüyle ilgili yerel ihtiyaçlara yanıt veriyor.
  • Yüzde 35, yapay zekâ desteğiyle insanlar tarafından yazılan haberleri tercih ediyor; insan gözetimi altında olsa da çoğunlukla yapay zekâ tarafından üretilen haberleri kabul edenlerin oranı yüzde 21.
  • Habere güven yüzde 38 seviyesindeyken katılımcıların yüzde 48’i bazen veya sık sık haberlerden kaçınıyor.
  • Sınırlı dil verisi, eşit olmayan internet erişimi ve kaynak kısıtları, yapay zekânın daha fazla Filipinli için yararlı hâle gelmesinin önündeki engeller arasında.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir