Mısır tarlalarına yapılan baskın daha geniş bir krizi gözler önüne seriyor
10 Haziran 2024’ün ilk saatlerinde yaklaşık 20 yaban fili, Nepal’in Jhapa bölgesindeki Bahundangi’de bulunan Shantitole yerleşimine girdi. Gün ağardığında aileler mısır tarlalarının mahvolduğunu, ekinlerin ezildiğini ve geçim kaynaklarının tehlikeye girdiğini gördü. Hasat yaklaşırken tek bir gece, aylarca süren emeği ve güvenerek bekledikleri geliri yok edebilirdi.
İçindekiler
- Mısır tarlalarına yapılan baskın daha geniş bir krizi gözler önüne seriyor
- Filler tarlalara neden girmeyi sürdürüyor?
- Ürün kayıpları aileler için acil bir soruna dönüşüyor
- Filler misilleme ve kaçak avcılıkla karşı karşıya
- Güneş enerjili çitler rahatlama sağladı, ardından zayıfladı
- Onarım taahhütleri uygulamaya geçirilme sınavında
- Sınır çiti tehlikeyi başka yere taşıyabilir
- Ürünleri ve toplulukların tepkilerini değiştirmek
- Müdahale süreci nasıl gelişti?
- Öne çıkanlar
Sita Sunar, hasada çok az kala tüm mısır ürününü kaybetti. Yaşadıkları, tarlalardaki zararın ötesine geçen bir çatışmanın doğrudan bedelini ortaya koyuyor: evde daha az yiyecek, gelir kaybı ve bir mevsim daha süren belirsizlik. Evler ve ambarlar da zarar görüyor; insanlarla filler arasındaki karşılaşmalar ölümle sonuçlanabiliyor.
17 Haziran 2025 itibarıyla Bahundangi ve daha geniş Jhapa bölgesi, yaban fillerini daha fazla tehlikeye atmadan bölge sakinlerini korumak için süren bir mücadeleyle karşı karşıyaydı. Önceki on yılda Jhapa’da fil saldırılarında en az 58 kişi hayatını kaybetmiş, 79 kişi yaralanmıştı. Aynı dönemde bölgede en az 16 fil de öldürülmüştü.
Bu çatışmada küçülen ormanlar, fillerin aradığı yiyeceklerin yetiştirildiği tarlalar, zarar görmüş koruyucu çitler ve Nepal-Hindistan sınırını aşan göç yolları bir araya geliyor. Bir yerleşimi koruyan önlemler, sınırın öte yanındaki topluluklar da dahil olmak üzere başka yerleri etkileyebiliyor.
Bahundangi farklı bir yaklaşımın örneklerini de sunuyor. Çiftçiler fillerin genellikle uzak durduğu ürünlere yöneldi, topluluk ekipleri hayvanları evlerden uzaklaştırmaya yardımcı oluyor ve bazı bölge sakinleri sürü geldiğinde nasıl tepki vereceklerini değiştirdi. Bu değişiklikler, ekin zararları ve daha geniş çaplı çatışma sürse de 2015’ten bu yana Bahundangi’de ölüm sayısının önemli ölçüde düşmesine katkıda bulundu.
Filler tarlalara neden girmeyi sürdürüyor?
Bilimsel adı Elephas maximus olan yaban Asya filleri, yiyecek ve su aramak için tarihsel olarak Nepal ve Hindistan’daki ormanlar ile taşkın ovalarında dolaşıyordu. Geleneksel güzergâhları, modern siyasi sınırdan çok önce vardı. Nüfus artışı, tarımın genişlemesi ve yeni altyapı, onlarca yıldır bu hayvanların geçtiği araziyi değiştirdi.
Yollar, yerleşimler ve tarlalar ormanları küçülttü, geriye kalan yaşam alanlarını da küçük parçalara böldü. Yaşam alanlarının parçalanması, bir hayvanın hâlâ ormanlık alanlara rastlayabilmesi ancak bu alanlar arasında hareket etmek için insanların yaşadığı ya da kullandığı yerlerden geçmek zorunda kalması anlamına geliyor. Filler hem beslenme alanlarını hem de bu alanları birbirine bağlayan güzergâhları kaybediyor.
Bilimsel araştırmalar, Jhapa’nın da içinde bulunduğu Nepal’in doğu Terai bölgesini insan-fil çatışmasının yoğun yaşandığı bir bölge olarak tanımlıyor. Küçük koruma alanları tarım arazileri ve yerleşimlerin arasında kalıyor. Özellikle kurak mevsimde Hindistan’dan gelen göçmen sürüler, yiyecek ararken giderek daha fazla insan yerleşimlerine giriyor.
Mısır, pirinç ve şeker kamışı yoğun enerji kaynakları sunuyor. Doğal yaşam alanları ve yiyecek kaynakları daraldıkça bu ürünler filleri tarlalara çekiyor. Mısır ve çeltik tarımının genişlemesi, Bahundangi gibi köyleri cazip beslenme alanlarına dönüştürdü.
Tayland’da yapılan araştırmalar, arazi kullanımındaki değişim, yaşam alanlarının kaybı ve fillerin ekinlere saldırması arasında benzer bir ilişki olduğunu ortaya koyuyor. Jhapa’nın yaşadıkları da bu örüntüyü izliyor: Tarlalar yiyecek sunarken çevredeki peyzaj, fillerin beslenip hareket edebileceği kesintisiz alanları giderek azaltıyor.
Ürün kayıpları aileler için acil bir soruna dönüşüyor
Sita Sunar’ın mahvolan mısır ürünü, bir yıllık gelirini ve yoğun emeğini temsil ediyordu. Hasadın kaybı hem bir hanenin yiyebileceği hem de satabileceği ürün miktarını etkiliyor. Tarıma bağlı aileler için birkaç saat içinde meydana gelen zarar, aylar boyunca mali durumlarını belirleyebiliyor.
Jhapa sakinleri evlerin ve depolanmış tahılların zarar görmesiyle de karşı karşıya. İnsanlar açısından bedeli uykusuz geceleri, süregelen kaygıyı ve yeni bir baskın korkusunu da kapsıyor. Filler yakındayken tarlayı korumak, kişisel güvenlik meselesine dönüşüyor.
Yaban hayatının yol açtığı zararlar için tazminat mekanizmaları mevcut, ancak bunlara erişmek zor olabiliyor. Arazi sahipliğini kanıtlayan belgelere sahip olmayan kiracı çiftçiler yardım almakta zorlanabiliyor; bu da en kırılgan durumdaki bazı haneleri desteksiz bırakıyor. Bir çiftçi ürünü yetiştirip kaybetmiş olsa da başvurusunu desteklemek için gereken evraklara sahip olmayabiliyor.
Başvuruların işleme alınması aylar sürebiliyor. Sita da dahil bazı kişiler hiç başvurmuyor ve kaybı kendilerinin karşılaması gerektiğini kabul ediyor. Bu nedenle, belge şartları veya gecikmeler ödemeleri erişilmez kıldığında bir tazminat programının varlığı pek teselli sunmuyor.
Bahundangi’nin tazminat süreçlerini kolaylaştırma çabaları, bir arada yaşamaya yönelik daha kapsamlı yaklaşımının parçası. Önleme başarısız olduğunda bölge sakinlerinin toparlanabilmesi için maddi destek, fiziksel koruma kadar önem taşıyor.
Filler misilleme ve kaçak avcılıkla karşı karşıya
Önceki on yılda Jhapa’da elektrik çarpmasından kaçak avcılığa uzanan nedenlerle en az 16 fil öldürüldü. Köylüler filleri uzaklaştırmak için elektrikli çitler, havai fişekler ve ateşli silahlar kullandı. Misilleme eylemleri, hayvanlar tarlalar ve yerleşimler arasında hareket ederken karşılaştıkları tehlikeleri artırıyor.
Kaçak avcılık da bir başka tehdit oluşturuyor. Fildişi ve kuyruk kılları karaborsada yüksek fiyata alıcı buluyor; bu da kaçak avcılığa karışanlara filleri öldürmek için maddi bir neden sunuyor. Yakın zamanda yaşanan fil ölümlerine ilişkin anlatımlarda, çoğu zaman sınırın iki tarafında faaliyet gösteren örgütlü grupların silah ve misket tüfekleri kullandığı belirtiliyor.
Nepal’deki yaban filinin 200 ila 227 civarında olduğu tahmin ediliyor. Koruma uzmanları, öldürülmelerin yaşam alanı kaybıyla birleşerek zaten küçük olan bu nüfusun varlığını tehdit ettiği uyarısında bulunuyor. Ulusal nüfus yalnızca birkaç yüz hayvandan oluştuğunda, her yıl birkaç filin bile kaybedilmesi ciddi sonuçlar doğuruyor.
Dolayısıyla bölge sakinleri ve filler, giderek kötüleşen aynı durumun içinde sıkışmış halde. Ekinlere verilen zarar misillemeye yol açabilirken yaşam alanlarının kaybı filleri, karşılaşmaların tehlikeli olduğu yerlere çekmeye devam ediyor. Zararı azaltan ve insanları daha güvende tutan önlemler, hayvanların öldürülmesine yol açabilecek baskıları da hafifletiyor.
Güneş enerjili çitler rahatlama sağladı, ardından zayıfladı
Bahundangi ve çevre topluluklar, filleri tarlalardan uzak tutmak için çeşitli yöntemler denedi. Bunlar arasında fillerin uğultusundan kaçındığı arılara dayalı arıcılık; acı biber tozuyla kaplanmış ipler; filleri uzak tuttuğuna inanılan Hatti bar adı verilen ağaçların dikilmesi ve tarım arazilerinin çevresine hendek kazılması yer alıyor.
Bu yöntemlerin hiçbiri tek başına kalıcı bir çözüm sunmadı. Sınır boyunca kurulan güneş enerjili elektrikli çitler, bölgede tarif edilen en etkili müdahale oldu. Çitler tam olarak çalışır durumdayken fil girişlerini yüzde 98’e varan oranda azalttı ve çiftçilere nadir görülen bir rahatlama dönemi sağladı.
Engelin işler halde tutulmasının zor olduğu görüldü. Yetersiz bakım bazı bölümlerin onarımsız kalmasına neden oldu. Yasadışı nehir yatağı malzemesi kaçakçılığı güzergâhları açma girişimleriyle bağlantılı olarak çitlere kasıtlı biçimde zarar verildiği de bildirildi. Bir çit geniş bir tarım arazisi şeridini korusa bile bir bölümü kırıldığında topluluklar savunmasız kalabiliyor.
Filler ayrıca engelleri aşmayı ya da çevresinden dolaşmayı öğrendi. Uyum sağlama becerileri, çit kurmanın görevin yalnızca bir parçası olduğunu gösteriyor. Topluluklar ve yetkililer çitleri işler durumda tutmalı ve hayvanlar başka bir güzergâh bulduğunda karşılık vermeli.
Çitin bazı bölümleri yıprandıkça baskınlar yeniden arttı. Engel çalışırken sağlanan azalma ile zayıfladıktan sonra yeniden artan zarar arasındaki fark, onarımları bölge sakinleri ve yerel yetkililer için öncelikli hale getirdi.
Onarım taahhütleri uygulamaya geçirilme sınavında
Jhapa Bölge Orman Müdürlüğü, 2024-25 mali yılında güneş enerjili çitlerin bakımı için yaklaşık 1 milyon Nepal rupisi ayırdı. Mechinagar Belediyesi de acil onarımlar için ek kaynak ayırmaya hazırlanıyordu.
Mechinagar Belediyesi Baş İdari Sorumlusu Agni Prasad Adhikari, çitleri yeniden işler hale getirmek için yerel yetkililer ve güvenlik birimleri arasında yürütülen görüşmeleri şöyle anlattı:
Belediye içinde, güvenlik birimleriyle ve Bölge İdare Ofisiyle birkaç tur görüşme yaptık. Güneş enerjili çitin onarılmasının öncelik olduğu konusunda görüş birliği var.
Yerel ve bölgesel yetkililer krizin ciddiyetini kabul ediyor. Yetkililer ayrıca onarımların sürekli kararlılık, yönetim kademeleri arasında iş birliği ve ilgili toplulukların desteğini gerektirdiğini biliyor. Onarılan bir çitin yararlı olmaya devam etmesi için düzenli bakıma ihtiyacı var.
Önceki gecikmeler ve evleriyle tarlalarının hâlâ tehlike altında olması nedeniyle birçok bölge sakini kuşkularını koruyor. Açıklanan taahhütlerde onarımların tamamlanması için bir tarih belirtilmedi. Yeni bir baskınla karşı karşıya olan aileler için asıl sınav, hasarlı bölümlerin onarılıp bakımlarının yapılıp yapılmayacağı.
Sınır çiti tehlikeyi başka yere taşıyabilir
Filler Nepal ile Hindistan’ın Batı Bengal ve Assam eyaletleri arasında düzenli olarak göç ediyor. Hayvanlar yiyecek, su ve yaşam alanlarının belirlediği geleneksel güzergâhları izlese de hareketleri, farklı yetkililerin yönetimindeki yerleri birbirine bağlıyor.
Mechi Nehri’nin Nepal tarafına kurulan güneş enerjili çitler bu güzergâhları sekteye uğrattı. Kuzey Bengal’deki topluluklar, Nepal’e girmesi engellenen fillerin Hindistan köylerinde kalmasıyla ekin baskınlarının ve insan ölümlerinin arttığını bildiriyor.
Dolayısıyla çitler Nepalli çiftçilere geçici rahatlama sağlarken tehlikeyi sınırın öte yanına taşıyabiliyor. Yalnızca bir bölgeye girmesi engellenen fil sayısına göre değerlendirilen bir engel, diğer taraftaki hayvanlara ve insanlara ne olduğunu göz ardı ediyor.
Peyzaj ölçeğinde koruma yaklaşımı çağrıları bu sorunu ele alıyor. Basitçe ifade etmek gerekirse bu, her köyü ya da ülkeyi ayrı bir alan olarak görmek yerine ormanları, tarlaları, yerleşimleri ve sınır geçişlerini kapsayan, fillerin kullandığı bağlantılı alanı temel alarak planlama yapmak anlamına geliyor.
Bu yaklaşım, Nepal ve Hindistan’ın koruma konusunda iş birliği yapmasını, bilgi paylaşmasını ve çatışmalara karşı müdahalelerini koordine etmesini gerektiriyor. Yaşam alanları arasındaki bağlantıların korunması ve hayvanların güvenle hareket edebileceği koridorların oluşturulması yaklaşımın temel unsurları. Ormanların yeniden canlandırılması ve kalkınma nedeniyle yaşam alanlarının daha fazla parçalanmasının önlenmesi de beslenme alanları arasındaki güzergâhların korunmasına yardımcı olur.
Ürünleri ve toplulukların tepkilerini değiştirmek
Son on yılda Bahundangi’deki yerel liderler ve koruma uzmanları, çiftçileri fillerin tercih ettiği mısır ve pirinçten uzaklaşmaya teşvik etti. Alternatifler arasında fillerin genellikle uzak durduğu çay, defne yaprağı ve limon yer alıyor.
Bu geçiş ürün kayıplarını azaltırken çiftçilerin gelirlerini çeşitlendirdi ve istikrara kavuşturdu. Yetiştirilen ürünlerin değiştirilmesi, filleri tarım arazilerine çeken unsurlardan birini azaltırken hanelere satabilecekleri başka ürünler sunuyor.
Tek başına kalıcı bir çözüm olma konusunda sınırlı kalsa da arıcılık, bir arada yaşama çabalarının daha geniş kapsamı içinde yararlı bir caydırıcı olarak öne çıktı. Hardal tarımı arı nüfusunu destekliyor ve bir başka gelir kaynağı sağlıyor. Bu faaliyetler birlikte, ekinleri korumayı hanelerin gelir elde etme yollarıyla buluşturuyor.
Sivil toplum kuruluşlarının eğittiği hızlı müdahale topluluk ekipleri, çatışma olasılığının en yüksek olduğu mevsimlerde köylerde devriye geziyor. Bu ekipler filleri yerleşim alanlarından uzaklaştırmaya yardımcı oluyor ve tehlikeli karşılaşmaları azaltıyor. Rolleri, çit ve tarımda değişiklik gibi önlemlere yerel müdahaleyi de ekliyor.
Bölge sakinleri filleri kovmaya yönelik saldırgan girişimleri de yeniden değerlendirdi. Birçoğu artık hayvanlara bağırmanın ya da onları rahatsız etmenin tehlikeli bir tepkiye yol açabileceğini biliyor. Hayvanlar geldiğinde içeride kalmak ve zarar meydana geldikten sonra tazminat başvurusu yapmak, yaralanma ve ölümleri azaltmayı amaçlayan yaklaşımın bir parçası haline geldi.
Yerel bir çiftçi, fillere yönelik tutumun değişmesini ve hayvanlar geldiğinde içeride kalma kararını şöyle anlattı:
Artık filler ne bizi korkutuyor ne de onlara kızıyoruz. Geldiklerinde içeride kalıyoruz. Onları rahatsız etmezsek kendi yollarında yürüyüp gidiyorlar. Bağırırsak sorun çıkarıyorlar.
Topluluk eğitimi ve basitleştirilen tazminat süreçleriyle desteklenen bu değişiklikler, 2015’ten bu yana Bahundangi’de ölüm sayısının azalmasına katkıda bulundu. Köyün deneyimi, davranışlardaki, geçim kaynaklarındaki ve yerel örgütlenmedeki değişikliklerin fiziksel engellerle birlikte etkili olabileceğini gösteriyor.
Müdahale süreci nasıl gelişti?
Jhapa’daki çatışma yıllar içinde gelişti; Bahundangi’nin bazı kesimlerinde ilerleme kaydedilirken bölgenin genelinde kayıplar sürüyor. Önemli tarihler, yerel ölümlerdeki düşüşün ciddi ekin zararları ve korumanın yeniden sağlanması talepleriyle neden bir arada görülebildiğini ortaya koyuyor.
- 2015’ten bu yana: Eğitim ve basitleştirilen tazminat süreçleriyle desteklenen topluluk tepkilerindeki değişiklikler, Bahundangi’de ölümlerin azalmasına katkıda bulundu.
- 10 Haziran 2024: Sabahın ilk saatlerinde yaklaşık 20 fil Shantitole’ye girdi ve gün ağarmadan mısır tarlalarını mahvetti.
- 2024-25 mali yılı: Jhapa Bölge Orman Müdürlüğü güneş enerjili çitlerin bakımı için yaklaşık 1 milyon Nepal rupisi ayırırken Mechinagar Belediyesi onarımlar için ek kaynak hazırladı.
- 17 Haziran 2025 itibarıyla: Hasarlı çitler, süren baskınlar ve sınırın iki tarafındaki endişeler, onarım ve iş birliğini müdahalenin merkezinde tuttu.
Bahundangi’nin deneyimi, önlemleri bir arada uygulamanın ve koşullar değiştikçe uyarlamanın önemine işaret ediyor. Çitlerin bakıma, çiftçilerin uygulanabilir alternatiflere ve erişilebilir tazminata, toplulukların ise güvenliklerini ve gelirlerini etkileyen kararlarda söz sahibi olmaya ihtiyacı var.
Jhapa’da riskler somut: Nepal’in nesli tehlike altındaki fillerine yönelik yeni kayıpları önlerken binlerce ailenin yiyecek kaynaklarını, evlerini ve geçim olanaklarını korumak gerekiyor. Hayvanların güzergâhları iki ülkedeki toplulukları birbirine bağladığından, sınır ötesi iş birliği bu görevin bir parçası.
Öne çıkanlar
- 10 Haziran 2024’te yaklaşık 20 fil, Bahundangi’deki Shantitole’de mısır tarlalarını mahvetti.
- Önceki on yılda Jhapa’da en az 58 insan ölümü, 79 yaralanma ve 16 fil ölümü kaydedildi.
- Yaşam alanlarının kaybı, tarım arazilerinin genişlemesi ve göç yollarının kesintiye uğraması, filleri yerleşimlerle daha yakın temasa sokuyor.
- Tam olarak çalışan güneş enerjili çitler fil girişlerini yüzde 98’e varan oranda azalttı; ancak yetersiz bakım, kasıtlı zarar ve çitlerin aşılması korumayı zayıflattı.
- Arazi sahipliği belgesi olmayan kiracı çiftçiler tazminat almakta zorlanabiliyor; başvuruların işleme alınması aylar sürebiliyor.
- Ürün değişikliği, arıcılık, topluluk müdahale ekipleri ve daha az saldırgan tepkiler Bahundangi’de bir arada yaşama çabalarını destekledi.
- Engeller ve fillerin hareketleri sınırın iki tarafındaki toplulukları etkilediğinden Nepal ve Hindistan ortak bir sorunla karşı karşıya.






