Ekonomik ve Siyasi Eşitsizlikler Derinleşirken Pakistan 2025 Küresel Cinsiyet Uçurumu Raporu’nda Son Sırada

10 dakikalık okuma
Does Pic Show Man Advocating Gender Equality at Pakistan Rally ...

Pakistan, Cinsiyet Eşitliğinde Yüzde 56,7 ile 148’inci Sıraya Geriledi

Pakistan, Dünya Ekonomik Forumu’nun 2025 Küresel Cinsiyet Uçurumu Raporu’nda 148 ülke arasında son sırada yer aldı; cinsiyet eşitliği puanı yüzde 56,7 oldu. Haziran ayında yayımlanan rapora göre, 2023’te yüzde 57,7 ile en yüksek puanına ulaşan ülkede düşüş ikinci yıl üst üste devam etti.

İçindekiler
  1. Pakistan, Cinsiyet Eşitliğinde Yüzde 56,7 ile 148’inci Sıraya Geriledi
  2. Endeks Neleri Ölçüyor?
  3. Çalışma ve Ücret Eşitsizliği Önemli Bir Sorun Olmayı Sürdürüyor
  4. Eğitim İyileşiyor, Ancak Puanın Ardındaki İlerleme Eşit Dağılmıyor
  5. Yüksek Sağlık Puanına Karşın Ciddi Sorunlar Sürüyor
  6. Siyasi Temsil, Karar Alma Gücüne Dönüşmüyor
  7. Pakistan Komşularının Gerisinde, Küresel İlerleme de Yavaş
  8. Akademisyenler ve Eski Milletvekilleri Harekete Geçilmesini İstiyor
  9. Ekonomik Maliyet Kadınlarla Sınırlı Değil
  10. Hukuk, Çalışma Hayatı ve Kamusal Yaşam İçin Öneriler
  11. Öne Çıkanlar

Bulgular karmaşık bir tablo ortaya koyuyor: Pakistan eğitimde sınırlı ilerleme kaydederken ekonomik ve siyasi puanları geriledi. Kadınların iş gücüne katılım oranı yüzde 22,8’de kalırken, raporda kadınların bakanlık görevlerindeki payının yüzde 5,9’dan sıfıra düştüğü kaydedildi.

Pakistan’ın puanı, endeksin ölçtüğü cinsiyet uçurumunun yarısından biraz fazlasını kapatabildiğini gösteriyor. Değerlendirilen tüm ülkelerin ortalaması yüzde 68,8 oldu; Pakistan bu küresel ortalamanın 12,1 puan gerisinde kaldı.

Pakistan nüfusunun neredeyse yarısını oluşturan kadınlar; eğitim, çalışma hayatı, sağlık hizmetleri ve kamusal yaşamın tamamına yayılan kısıtlamalarla karşı karşıya. Sıralama, akademisyenler, eski milletvekilleri ve sosyal medya kullanıcıları arasında endişeye yol açtı. Bazıları sonucu son derece kaygı verici ve politika yapıcılarla toplum için bir uyarı olarak nitelendirdi.

Acil mesele, ülkedeki sınırlı ilerlemenin gündelik yaşamda ne gibi fırsatlara dönüştüğü. Eğitime daha eşit erişim kadınların istihdama hazırlanmasına yardımcı olabilir; ancak ücretli işlerde düşük katılım ve liderlik pozisyonlarına erişimin kısıtlı olması, ekonomik bağımsızlıklarını ve kararlar üzerindeki etkilerini sınırlamayı sürdürüyor.

Endeks Neleri Ölçüyor?

2006’da yayımlanmaya başlayan Küresel Cinsiyet Uçurumu Endeksi, kadınlar ve erkekler arasındaki eşitsizlikleri izleyen dünyanın en uzun soluklu endeksidir. Ülkelerin hangi alanlarda ilerlediğini, hangi alanlarda eşitsizliklerin sürdüğünü karşılaştırmaya imkân veren dört başlığı ölçer.

  • Ekonomik katılım ve fırsatlar; iş gücüne katılımı, ücret eşitliğini ve liderlik pozisyonlarına yükselmeyi kapsar.
  • Eğitim düzeyi; okuryazarlığı ve ilk, orta ve yükseköğretime kaydı ölçer.
  • Sağlık ve yaşamda kalma; yaşam beklentisini ve doğumdaki cinsiyet oranını inceler.
  • Siyasi güçlenme; kadınların parlamentoda ve bakanlık görevlerindeki temsilini ölçer.

Eşitlik puanı, ölçülen göstergelerde kadınlarla erkeklerin ne ölçüde eşit olduğunu gösterir. Örneğin eğitim puanı, kadınların okullaşma oranı yükseldiğinde, erkeklerin oranı düştüğünde ya da her ikisi birden gerçekleştiğinde iyileşebilir. Bir puanın arkasındaki verileri anlamak, insanların yaşamlarında nelerin değiştiğini açıklamaya yardımcı olur.

Pakistan’ın son yıllardaki seyri, ülke en yüksek puanına ulaştıktan sonra bile ilerlemenin nasıl duraksayabildiğini gösteriyor:

  • 2023: Pakistan, cinsiyet eşitliğinde yüzde 57,7 ile en yüksek puanına ulaştı.
  • 2024: Ülke, bu zirvenin ardından art arda yaşanan iki yıllık düşüşün ilk yılına girdi.
  • Haziran 2025: Son raporda Pakistan, yüzde 56,7 puanla 148 ülke arasında son sırada yer aldı.
Reklam

Çalışma ve Ücret Eşitsizliği Önemli Bir Sorun Olmayı Sürdürüyor

Pakistan’ın ekonomik katılım ve fırsatlar puanı 1,3 puan düşerek yüzde 34,7’ye indi. Bu gerileme; istihdama erişimin kısıtlı olmasını, gelir farklarının açılmasını ve kararların alındığı pozisyonlarda kadınların zayıf temsilini yansıtıyor.

Kadınların yalnızca yüzde 22,8’i iş gücüne katılıyor. Bu oran, iş gücü piyasasına katılan kadınların payını ölçüyor; çalışan kadınlar ise ağırlıklı olarak tarımda, ev işlerinde, öğretmenlikte ve tıp alanında yoğunlaşıyor.

Raporda gelir eşitsizliğinde hafif bir artış ve algılanan ücret eşitsizliğinde önceki yıla kıyasla 4 puanlık yükseliş kaydedildi. Gelir farkları kadınlarla erkeklerin kazançlarını ifade ederken, algılanan ücret eşitsizliği yapılan işin ne kadar adil ücretlendirildiğine dair değerlendirmeleri yansıtıyor.

Dünya Bankası’nın 2024 tarihli bir raporunda, kronik düşük ücretler ve kadınların düşük ücretli sektörlerde yoğunlaşması ekonomik eşitsizliği artıran etkenler olarak belirlendi. Birçok işveren, kadınların hanelerindeki temel gelir sağlayıcı olmadığı varsayımıyla onlara daha düşük ücret ödemeyi gerekçelendiriyor.

Kadınlar için düşük kazanç; akrabalara bağımlılığın sürmesi, ileri eğitim alma, daha iyi bir işe geçme veya mali güvence oluşturma imkânlarının azalması anlamına gelebilir. Krediye, mülkiyet haklarına ve kayıtlı istihdama erişimin kısıtlı olması da bu zorlukları artırıyor.

Kadınlar yönetici ve diğer liderlik rollerinde de nadiren yer alıyor. Kültürel beklentiler kadınları iş aramaktan veya yetki sahibi olmaktan caydırabilir. Güvenlik kaygıları, kamusal alanların güvenli olmaması ve şiddet tehdidi de kamusal yaşama katılımlarını sınırlandırıyor.

Eğitim İyileşiyor, Ancak Puanın Ardındaki İlerleme Eşit Dağılmıyor

2025’te Pakistan’ın puanını yükselttiği tek alan eğitim oldu. Eğitim düzeyi puanı 1,5 puan artarak yüzde 85,1’e çıktı; ancak ülke bu kategoride 148 ülke arasında 137’nci sırada kaldı.

Kadın okuryazarlığı yüzde 46,5’ten yüzde 48,5’e yükseldi. Okuryazarlık ileri eğitim, istihdam ve gündelik bilgileri değerlendirebilmek için temel oluşturduğundan bu artış önem taşıyor. İyileşmeye rağmen kadınların yarısından azı okuryazar olarak kaydedildi.

Pakistan yükseköğretimde de eşitliğin arttığını kaydetti. Bu değişimin önemli bir kısmı kadınların katılımındaki kayda değer artıştan değil, erkeklerin okullaşma oranının düşmesinden kaynaklandı. Fark kısmen erkeklerin gerilemesiyle kapandı.

Kız çocukları yoksulluk, erken yaşta evlilik ve kültürel kısıtlamalarla bağlantılı engellerle karşılaşmayı sürdürüyor. Özellikle kırsal bölgelerde kaliteli eğitime erişim eşit değil. Bu nedenle yüksek eğitim puanı, kız çocuklarını okula başlatma ve eğitimde tutma konusundaki devam eden güçlüklerle birlikte değerlendirilmeli.

Pakistan’ın eğitim ve istihdam verileri, tek bir alandaki ilerlemenin sınırlarını da gösteriyor. Eğitime daha iyi erişim kadınlara daha fazla imkân sunuyor; ancak hareketlilik, işe alım ve ücret konusundaki kısıtlamalar, bu niteliklerini ücretli işlerde kullanmalarını hâlâ engelleyebiliyor.

Reklam

Yüksek Sağlık Puanına Karşın Ciddi Sorunlar Sürüyor

Sağlık ve yaşamda kalma, yüzde 95,9 puanla Pakistan’ın en iyi performans gösterdiği kategori oldu. Bu sonuç, endeksin kullandığı yaşam beklentisi ve doğumdaki cinsiyet oranı ölçütlerinde eşitliğin neredeyse sağlandığını yansıtıyor.

Buna karşın kadınlar ciddi sağlık ve güvenlik sorunlarıyla karşı karşıya. Özellikle kliniklerin hizmet vermekte zorlandığı kırsal bölgelerde anne ölüm oranları yüksek seyrederken üreme sağlığı hizmetlerine erişim kısıtlı.

Aile içi şiddet, kurumların kadın sağlığı ve güvenliğine kayıtsızlığı ve toplumsal damgalama bu baskıları artırıyor. Yoksulluk ve yetersiz altyapı, ihtiyaç duyulduğunda sağlık hizmetine ulaşmayı veya yardım almayı zorlaştırabiliyor.

Sağlık kategorisi, kadınlar ve erkekler arasındaki iki özel karşılaştırmaya odaklanıyor. Anne sağlığı hizmetleri, şiddetten korunma ve üreme sağlığı hizmetlerine erişim de kadınların gündelik sağlık ve güvenliğini belirleyen diğer pratik sorunlar arasında yer alıyor.

Siyasi Temsil, Karar Alma Gücüne Dönüşmüyor

Pakistan’ın siyasi güçlenme puanı 2024’teki yüzde 12,2’den 2025’te yüzde 11’e geriledi. Kadınların parlamentodaki temsili 1,2 puan artarken bu kazanım büyük ölçüde doğrudan seçimlerden değil, ayrılmış kontenjanlardan kaynaklandı.

Ayrılmış kontenjanlar kadınlara parlamentoya girme imkânı sağlıyor. Ancak bu temsilin siyasi partilerde, kabinede ve daha geniş politika oluşturma sürecinde yetkiyle desteklenip desteklenmediği kaygı konusu olmayı sürdürüyor.

Raporda kadınların bakanlık görevlerindeki payının yüzde 5,9’dan sıfıra düştüğü kaydedildi. Bu değerlendirmede Pakistan, kabinesinde hiç kadın bakan bulunmayan ülkeler arasında yer aldı. 14 Haziran itibarıyla kabineyi tanımlayan verilerde ise 31 federal bakan arasında bir kadın bulunuyordu. Bu iki farklı rakamın hangi tarihlendirme veya sınıflandırmaya dayandığı belirtilmedi.

Siyasetteki kadınların çoğu köklü siyasi ailelerden geliyor. Kamu görevine talip olan kadınlar ayrıca taciz, karakterlerine yönelik saldırılar ve ölüm tehditleriyle karşı karşıya kalıyor. Bu durum, siyasi kurumlarda yer edinmiş olsalar bile siyasete katılımı zorlaştırıyor.

Politika oluşturma sürecindeki sınırlı etki; iş yerinde taciz, reşit olmayanların evliliği ve doğum izni gibi konularda sonuçlar doğuruyor. Kadınlar karar alma süreçlerinin dışında bırakıldığında, bu sorunlara çözüm getirmeye yönelik önlemler göz ardı edilebiliyor veya ertelenebiliyor.

Dolayısıyla siyasi bulgular hem görevdeki kadınların sayısıyla hem de kararları şekillendirme güçleriyle ilgili. Parlamentodaki temsildeki küçük artışa, genel siyasi güçlenme puanındaki düşüş eşlik etti.

Reklam

Pakistan Komşularının Gerisinde, Küresel İlerleme de Yavaş

Bangladeş, küresel sıralamada 24’üncü olarak Güney Asya’nın lideri olurken Hindistan 131’inci sırada yer aldı. Pakistan 148’inci sırayla her iki komşusunun da gerisinde kaldı ve değerlendirilen ülkelerin sonuncusu oldu.

Savaşın veya ağır toplumsal kısıtlamaların etkilediği Sudan ve İran da Pakistan’ın üzerinde sıralandı. Bu karşılaştırma, Pakistan’ın ekonomik ve siyasi eşitsizliklerini daha geniş bir uluslararası tabloya yerleştiriyor.

İzlanda, cinsiyet uçurumunun yüzde 92’sinden fazlasını kapatarak üst üste 16’ncı yıl endeksin zirvesinde yer aldı. İzlanda, Finlandiya ve Norveç’in de aralarında bulunduğu ilk 10 ülkenin her biri uçurumun en az yüzde 80’ini kapatmıştı.

Küresel ölçekte kapatılan cinsiyet uçurumu oranı, 2024’teki yüzde 68,4’ten 2025’te yüzde 68,8’e yükseldi; artış 0,4 puan oldu. Hiçbir ülke cinsiyet eşitliğini tamamen sağlayamadı.

Rapora göre mevcut hızla tam küresel eşitliğe ulaşmak 123 yıl alacak. Pakistan’ın puanı 2023’teki zirvesinin 1 puan altına gerileyerek sınırlı küresel iyileşmenin ters yönünde ilerledi.

Akademisyenler ve Eski Milletvekilleri Harekete Geçilmesini İstiyor

Kadın çalışmaları alanında doktora derecesi bulunan Nayab Bukhari, Pakistan’ın sıralamasını son derece kaygı verici ve utanç verici olarak nitelendirdi. Sonucu, ülke genelinde kadınların karşılaştığı engellerle ilişkilendirdi:

Pakistan nüfusunun neredeyse yarısını oluşturan kadınlar, giderek artan yapısal engeller ve baskıyla karşı karşıya; bu rapora göre Pakistan listenin son sırasında yer alıyor.

Eski Ulusal Meclis üyesi Mehnaz Aziz, siyasi partileri sıralamayı acil bir durum olarak ele almaya çağırdı:

Pakistan 148 ülke arasında 148’inci sırada yer alırken başımız utançtan öne eğiliyor. Bu bir acil durum; tüm partiler krizi anlamalı ve etkilerini azaltmak için harekete geçmeli.

Kamuoyundaki tartışmalar kökleşmiş ataerkillik, siyasi eylemsizlik ve reformlara direnç üzerinde yoğunlaştı. Aurat March gibi feminist hareketlere yönelik tepkiler, aile içi şiddet ve çocuk yaşta evlilikle mücadele eden kritik yasaların çıkarılamamasıyla birlikte gündeme getirildi.

Bu kaygılar yasa çıkarmanın ötesine uzanıyor. Ayrımcılık ve şiddete karşı korumaların tutarsız biçimde uygulanması, yasal güvencelerin bulunduğu yerlerde bile kadınların kısıtlamalarla karşılaşmasına yol açıyor.

Reklam

Ekonomik Maliyet Kadınlarla Sınırlı Değil

Tartışmalarda atıfta bulunulan tahminlere göre kadınların iş gücüne daha fazla katılımı, Pakistan’ın gayrisafi yurt içi hasılasını yüzde 60’a kadar artırabilir. Gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH), bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçer.

Ekonomik gerekçe açık: Daha fazla kadın çalışıp gelir elde edebildiğinde ülke, nüfusunun daha büyük bir bölümünün becerilerinden yararlanabilir. Düşük katılım ve düşük ücretler, hane gelirlerinin yanı sıra ekonominin genel üretim kapasitesini de sınırlandırıyor.

Dünya Ekonomik Forumu Genel Müdürü Saadia Zahidi, cinsiyet eşitliğini ülkelerin ekonomik değişime yanıt verme kapasitesiyle ilişkilendirdi:

Yetenek ve insan sermayesinin tüm potansiyelinden yararlanan ekonomiler, dönüşüm çağında yol almak ve verimlilikle refahı artırmak için en iyi konumdadır. Ancak ekonomilerin çoğu, bu büyüme imkânından tam olarak yararlanmıyor.

Kadınların siyasete ve topluma daha fazla katılması eğitim, sağlık ve yönetişim alanlarında da sonuçları iyileştirebilir. Kadınların dışlanması; kısıtlanan tercihler ve mali bağımlılık yoluyla kişisel bir maliyet, kalkınma ve rekabet gücündeki kayıplar yoluyla da ulusal bir maliyet yaratıyor.

Hukuk, Çalışma Hayatı ve Kamusal Yaşam İçin Öneriler

Önerilen adımlar hükümeti, sivil toplumu ve özel sektör işverenlerini kapsıyor. Pakistan’daki eşitsizlikler birbiriyle bağlantılı birçok alana yayıldığından yalnızca eğitimde ilerleme sağlanması, istihdam, güvenlik ve siyasi katılım üzerindeki kısıtlamaları ortadan kaldırmıyor.

Hukuk alanındaki öncelikler arasında şiddet, ayrımcılık ve çocuk yaşta evliliğe karşı korumaların yasalaştırılması ve uygulanması bulunuyor. Ekonomiye yönelik öneriler ise eğitime, krediye ve kayıtlı istihdama erişimin artırılmasını, iş kuran kadınların desteklenmesini ve eşit işe eşit ücret verilmesini kapsıyor.

Siyasi kapsayıcılık için kadınların ayrılmış kontenjanların ötesinde katılım ve liderlik fırsatlarına sahip olması gerekiyor. Kamu ve özel sektör kurumlarından da kadınları iş yerlerine veya kamu görevlerine yönelmekten caydıran koşullar dâhil olmak üzere ayrımcılık ve taciz konusunda sorumluluk almaları isteniyor.

Kısıtlayıcı toplumsal tutumlara karşı eğitim, medya ve toplum katılımı önerilen yöntemler arasında. Kadın haklarını savunan taban hareketlerinin desteklenmesi de bu çabanın bir parçası.

Uluslararası bağışçılar ve kalkınma ortakları da yardım ve ekonomik desteğin kadınlara fayda sağlamasını ve eşitliği ilerletmesini güvence altına almada rol oynuyor. Bu önerilerin ortak pratik hedefi, kadınların eğitim görme, gelir elde etme, güvenli biçimde hareket etme ve yaşamlarını etkileyen kararları şekillendirme özgürlüğünü artırmak.

Öne Çıkanlar

  • Pakistan, Dünya Ekonomik Forumu’nun 2025 Küresel Cinsiyet Uçurumu Raporu’nda yüzde 56,7 puanla 148 ülke arasında son sırada yer aldı.
  • 2023’te yüzde 57,7’ye ulaşan puan, art arda ikinci yıl geriledi.
  • Ekonomik katılım ve fırsatlar puanı yüzde 34,7’ye düştü; kadınların yüzde 22,8’i iş gücüne katıldı.
  • Eğitim puanı yüzde 85,1’e yükseldi, kadın okuryazarlığı yüzde 48,5’e çıktı; ancak yükseköğretimdeki eşitlik kazanımlarının bir bölümü erkeklerin okullaşma oranındaki düşüşten kaynaklandı.
  • Sağlık ve yaşamda kalma puanı yüzde 95,9 oldu; buna karşın anne sağlığı, üreme sağlığı hizmetleri ve şiddetten korunma alanlarındaki sorunlar sürdü.
  • Parlamentodaki kadın temsili az da olsa artarken siyasi güçlenme puanı yüzde 11’e geriledi.
  • Bangladeş 24’üncü, Hindistan 131’inci sırada yer aldı; rapora göre mevcut hızla tam eşitliğe ulaşmak 123 yıl daha alacak.
  • Önerilen değişiklikler yasal koruma, eşit ücret, iş ve krediye erişim, siyasi liderlik ve kurumsal hesap verebilirliği kapsıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir