Dünya Mahkemesinde Tarihi Bir Karar
Malezya, Uluslararası Adalet Divanı'nın Myanmar'ı Rohingya azınlığına karşı soykırım suçuyla sorumlu tutan dönüm noktası niteliğindeki kararını saygıyla karşıladığını resmi olarak açıkladı. 19 Kasım 2026 tarihinde açıklanan karar, Birleşmiş Milletler'in en yüksek mahkemesinin 80 yıllık tarihinde ilk kez yargıçların egemen bir devletin soykırım işlediğini tespit etmesi açısından bir ilk teşkil ediyor. Dava, Holokost'tan sonra kabul edilen ve taraf ülkeleri koruma altındaki etnik, ulusal, ırksal veya dini grupların imhasını önleme ve cezalandırma yükümlülüğü getiren 1948 Soykırım Sözleşmesi uyarınca Gambiya tarafından Kasım 2019'da yapılan başvuru sonucunda ortaya çıktı. 22 Kasım'da Putrajaya'daki Dışişleri Bakanlığı, çıkan sonuca ilişkin bir açıklama yayınladı.
İçindekiler
- Dünya Mahkemesinde Tarihi Bir Karar
- Mahkemenin Arakan Eyaleti'nde Tespit Ettikleri
- Hükümetlerden ve Uluslararası Kuruluşlardan Tepkiler
- Önemli Gelişmelerin Zaman Çizelgesi
- Malezya'nın İç Siyasi Bağlamı ve Mülteci Yönetimi
- Diplomatik Gerilimler ve Bölgesel Etkileşim
- Mahkemenin Onarım ve Tazminat Emirleri
- Güvenli Geri Dönüşün Önündeki Engeller
- Bir Bakışta
Dışişleri Bakanlığı, mahkemenin varığı sonuçların Malezya'nın savunmasız nüfusları koruma konusundaki uzun soluklu duruşuyla örtüştüğünü belirtti. Hukuki mücadele, Lahey'deki Barış Sarayı'nda 15 yargıçtan oluşan heyetin 2017 yılında kuzey Arakan Eyaleti'nde başlatılan askeri temizlik operasyonlarına ilişkin kapsamlı kanıtları incelediği yedi yıllık yargı sürecinin ardından sona erdi. Yargıçlar, Myanmar'ın sözleşmeyle yasaklanan eylemleri Rohingya nüfusunun önemli bir kısmını yok etme özel kastıyla gerçekleştirdiğine oy çokluğuyla dokuz'a karşı altı oyla karar verdi. Okuyucular, dava sürecine ilişkin ayrıntılar için Uluslararası Adalet Divanı, Dönüm Noktası Niteliğindeki Kararda Myanmar'ı Rohingya Soykırımından Sorumlu Buldu başlıklı daha önceki haberimizi inceleyebilirler.
Mahkemenin Arakan Eyaleti'nde Tespit Ettikleri
Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar'ın askeri harekatının Arakan Rohingya Kurtuluş Ordusu adlı silahlı grubun saldırılarına karşı meşru bir terörle mücadele yanıtı olduğu yönündeki savunmasını reddetti. Divan Başkanı Yuji Iwasawa, güvenlik güçlerinin bebekler dahil tahmini 10.000 Rohingya sivilini nasıl öldürdüğünü ve kadınlar ile kız çocuklarını yaygın cinsel şiddete maruz bıraktığını ayrıntılarıyla aktardı. Yargıçlar ayrıca kuzey Arakan Eyaleti'ndeki üç ilçedeki yerleşimlerin yaklaşık yüzde 40'ına denk gelen yaklaşık 400 köyün yakma ve buldozerle yıkma yoluyla kısmen veya tamamen tahrip edildiğini tespit etti.
Hukuk uzmanları, soykırımı kanıtlamanın korunan bir grubu yok etme özel kastının gösterilmesini gerektirdiğini, hükümetlerin bu tür planları nadiren belgelemesi nedeniyle bunun zorlu bir delil engeli oluşturduğunu açıklamaktadır. Mahkeme bu kastı şiddetin sistematik doğasından, çocukların hedef alınmasından ve ailelerin iki çocukla sınırlandırılması gibi doğumları önlemeye yönelik önlemlerden çıkardı. Hukuki davada yedi yıllık yargılama sürecinin belirleyici bir ana ulaşmasının ardından verilen karar, Myanmar makamları tarafından sıklıkla yabancı göçmenler olarak etiketlenen Rohingya halkını Myanmar'ın inkar ettiği ayrı bir etnik grup olarak tanımıştır.
Hükümetlerden ve Uluslararası Kuruluşlardan Tepkiler
Karara gelen tepkiler dünya genelinde değişiklik göstererek uluslararası adalete ilişkin derin ayrılıkları yansıttı. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, kararı kurbanlar için güçlü bir tanınma ve bu tür korkunç eylemler cezasız kalmamalı yönünde bir yeniden teyit olarak memnuniyetle karşıladı. İngiltere Dışişleri Bakanı Ed Miliband, Myanmar'ın askeri ataşesinin sınır dışı edildiğini duyurdu ve mahkeme kararlarını uygulama yetkisine sahip olan BM Güvenlik Konseyi'ni acil oturuma çağrısında bulundu. Buna karşılık, Myanmar'ın askeri destekli hükümetinin sözcüsü kararı adil olmayan ve oy birliğiyle alınmamış bir karar olarak nitelendirip reddetti.
Başlıca güçler, daha geniş hukuki sonuçlar konusunda temkinli davrandı. Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanlığı, yetkililerin mahkemenin siyasallaştırılmasını önlemenin önemini vurgularken sonuçlarını tam olarak değerlendirmek üzere kararı inceleyeceğini belirtti. Bu arada Malezya Dışişleri Bakanlığı, karar sonrasındaki diplomatik yaklaşımının ana hatlarını çizdi. Bakanlık resmi bir açıklamada şu ifadeye yer verdi:
Malezya, kendi topraklarında barınan Rohingya halkının sefaletini hafifletmeye yönelik somut tedbirleri uygulamak üzere ilgili tüm taraflarla aktif bir şekilde etkileşim kurmak da dahil olmak üzere, bu uzun süren krizin kapsamlı ve kalıcı bir çözüme kavuşturulması için savunuculuk yapmaya devam edecektir.
Önemli Gelişmelerin Zaman Çizelgesi
- 11 Kasım 2019: Gambiya, Myanmar aleyhine Uluslararası Adalet Divanı'nda soykırım davası açtı.
- Ağustos ve Eylül 2017: Myanmar güvenlik güçleri kuzey Arakan Eyaleti'nde temizlik operasyonları başlatarak 700.000'den fazla Rohingya'yı Bangladeş'e sürdü.
- Ocak 2026: Mahkeme, hayatta kalanların ifadelerini ve vahşet kanıtlarını inceleyerek sözlü duruşmalar gerçekleştirdi.
- 19 Kasım 2026: Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar'ı soykırımdan sorumlu bulan nihai ve bağlayıcı kararını açıkladı.
- 22 Kasım 2026: Malezya Dışişleri Bakanlığı, karara saygı duyduğunu ve Soykırım Sözleşmesi kapsamındaki taahhütlerini yinelendiğini belirten bir açıklama yayınladı.
Malezya'nın İç Siyasi Bağlamı ve Mülteci Yönetimi
Malezya, art arda gelen zulüm dalgalarından kaçarak şiddetten sığınan hatırı sayılır bir yerinden edilmiş Rohingya nüfusuna ev sahipliği yapmaktadır. 30 Eylül itibarıyla Malezya'daki Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği'ne toplam 133.400 Rohingya mülteci ve sığınmacı kayıtlıyken, 31 Ekim itibarıyla 6.294 kişi göçmenlik detandman depolarında tutuluyordu. Birleşmiş Milletler ajansı yakın zamanda hükümetin sığınmacıları yönetmek için ulusal bir sistem kurma kararının ardından kayıt ve belgelendirme faaliyetlerini durdurdu. Malezya, 1951 Mülteci Sözleşmesi'ne taraf değildir ve gelenleri geçici sakinler olarak değerlendirmektedir.
Başbakan Yardımcısı Ahmad Zahid Hamidi, kabinenin bir beceri eğitimi girişimi yoluyla Türkiye'ye 10.000 Rohingya mültecinin yerleştirilmesine yönelik bir teklifi onayladığını duyurdu. Katılımcılar Türk endüstrilerine göre uyarlanmış üç ila altı aylık Mesleki ve Teknik Eğitim alacaklar. Önerilen bu transfer Myanmar'a geri göndermelerden ayrı olarak yürütülmekte olup hükümetler arası nihai düzenlemelere, BMMYK koordinasyonuna ve ilgili mültecilerin rızasına tabi kalmaya devam etmektedir. Eleştirmenler daha önce Malezya'nın Myanmar vatandaşlarına yönelik daha geniş sınır dışı etme uygulamalarıyla ilgili endişelerini dile getirmişti.
Diplomatik Gerilimler ve Bölgesel Etkileşim
Soykırım kararı, Malezya'nın Myanmar'ın askeri liderliğiyle yürüttüğü diplomatik temaslar hakkındaki devam eden iç ve bölgesel sürtüşmelerin ortasında geldi. Eski Klang Milletvekili Charles Santiago, Başbakan Enver İbrahim'e 8 Ekim'deki resmi ziyaret sırasında Myanmar lideri Min Aung Hlaing'i ağırlama kararını kamuoyu önünde sorguladı. Eleştirmenler, cunta liderlerine diplomatik tanınma sunmanın, 2021 askeri darbesinin tetiklediği iç savaş sırasında belgelenen vahşetten rejimi sorumlu tutma uluslararası çabalarını baltaladığını savunuyorlar.
Dışişleri Bakanlığı, Malezya'nın krizle başa çıkmak için çok taraflı kanallar aracılığıyla kolektif olarak çalışacağını teyit etti. Hükümet, karardan doğan hususlarda Birleşmiş Milletler, İslam İşbirliği Teşkilatı ve ASEAN ile temas kurma taahhüdünde bulundu. Ordu yerel muhaliflere ve etnik silahlı gruplara karşı kampanyasını sürdürürken bölgesel kuruluşlar Myanmar'ın nasıl entegre edileceği konusunda bölünmüş durumda olsa da bu diplomatik çabalar barış için sürdürülebilir bir çerçeve inşa etmeyi amaçlamaktadır.
Mahkemenin Onarım ve Tazminat Emirleri
Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar'ın haksız fiillerinin sonuçlarını düzeltmesini gerektiren özel bağlayıcı emirler yayınladı. Mahkeme, Myanmar'a Soykırım Sözleşmesi'ne tam etki sağlayan iç mevzuat çıkararak devam eden ihlallere son vermesi, şüpheli failleri soruşturması ve kovuşturması talimatını verdi. Dahası karar, yerinden edilmiş Rohingya'nın aile birleşimi ve mülk iadesinin yanı sıra kendi asıl ikametgahlarına güvenli, gönüllü ve onurlu bir şekilde dönüşlerini sağlayarak Myanmar'ın tazminat sağlamasını zorunlu kılmaktadır.
Yargıçlar, mali tazminatın miktarının ve yöntemlerinin yargılamanın sonraki aşamasında kararlaştırılması gerektiğine karar verdi. Myanmar, bu tazminat gerekliliklerini yerine getirmek için kabul edilen önlemleri ayrıntılı olarak açıklayan bir raporu iki yıl içinde mahkemeye iletmelidir. Mahkemenin bir yaptırım mekanizmasından yoksun olması nedeniyle, bu çarelerin pratikte hayata geçirilmesi büyük ölçüde BM Güvenlik Konseyi'nin ve uluslararası ortakların baskısına dayanmaktadır.
Güvenli Geri Dönüşün Önündeki Engeller
Arakan Eyaleti'ne geri dönmek, Cox's Bazar'daki kamplarda yaşayan yerinden edilmiş Rohingya için ciddi fiziksel tehlikeler arz etmektedir. Arakan Eyaleti üzerindeki kontrol, Bangladeş sınırındaki bölgenin büyük kısmını yöneten Arakan Ordusu olarak bilinen etnik silahlı bir örgüt ile devam eden iç savaşın ortasında önemli ölçüde değişti. Analistler, Arakan Ordusu'nun da sivillere karşı suç işlemekle suçlandığını, Myanmar ordusunun ise hava saldırıları düzenlemeye ve gıda ile insani yardımı kısıtlayan ablukaları sürdürmeye devam ettiğini belirtiyor.
İnsan hakları gözlemcileri ve toplum savunucuları, temel siyasi değişiklikler olmadan tek başına bir mahkeme kararının güvenliği garanti edemeyeceğini vurguluyor. Mülteciler akut gıda kıtlığı, yasal vatandaşlık eksikliği ve Myanmar içinde faaliyet gösteren birden fazla silahlı gruptan gelebilecek şiddet riskiyle karşı karşıya kalmaktadır. Güvenli bir ortamın sağlanması, tüm kontrol edici makamlardan doğrulanmış garantiler verilmesini ve Rohingya nüfusu için tam sivil hakların yeniden tesis edilmesini gerektirir.
Bir Bakışta
- Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar'ın 2017 yılındaki askeri operasyonlar sırasında Rohingya azınlığına karşı soykırım işlediğine hükmetti.
- 15 yargıç arasında dokuza karşı altı oyla alınan karar, mahkeme tarihindeki ilk devlet düzeyinde soykırım kararı olma özelliğini taşıyor.
- Malezya Dışişleri Bakanlığı, bulguların savunmasız grupları korumaya yönelik ulusal politikalarla uyumlu olduğunu belirterek karara saygı duyduğunu açıkladı.
- Mahkeme, Myanmar'a tazminat ödemesi, güvenli dönüşlere izin vermesi ve iki yıl içinde uyum raporu sunması talimatını verdi.
- Malezya, mesleki eğitim programları aracılığıyla 10.000 Rohingya mülteciyi Türkiye'ye yerleştirmek için ayrı bir ikili girişim yürütmektedir.






