Chinli Hayatta Kalanlar, Myanmar’daki Savaş Suçları Başvurusunun İşleme Alınması İçin Filipinler Temyiz Mahkemesine Başvurdu

7 dakikalık okuma
Chin Survivors Ask Philippine Appeals Court to Act on Myanmar War Crimes Complaint

Hayatta kalanlar, 2023’te yapılan başvuru için adım atılmasını istiyor

Myanmar’daki Chin topluluğundan beş kişi, askeri lider Min Aung Hlaing ve cunta yetkilileri hakkında 25 Ekim 2023’te yapılan savaş suçları başvurusunda savcıların işlem yapmaya zorlanması için Filipinler Temyiz Mahkemesine başvurdu. 3 Kasım’da sunulan dilekçede, askerlerin kasabalarını ateşe verdiği ve yangınları söndürmeye çalışan sakinleri öldürdüğü iddiaları hakkında ön soruşturma açılması isteniyor.

İçindekiler
  1. Hayatta kalanlar, 2023’te yapılan başvuru için adım atılmasını istiyor
  2. Hayatta kalanların Chin Eyaleti’nde yaşandığını söylediği olaylar
  3. Temyiz Mahkemesinden ne yapması isteniyor?
  4. Başvuru temyiz mahkemesine nasıl taşındı?
  5. Myanmar davasında Filipinler yasası neden belirleyici?
  6. 17. madde üzerindeki anlaşmazlık
  7. Gecikme şikâyetçiler için neden önemli?
  8. Öne Çıkanlar

Hayatta kalanlar, Temyiz Mahkemesinden Adalet Bakanlığına (DOJ) başvurularını resmen kayda alması ve 11 Nisan 2024’ten bu yana bekleyen yeniden değerlendirme talebini karara bağlaması talimatı vermesini istiyor. Başvurularında, Filipinler’in Uluslararası İnsancıl Hukuka Karşı Suçlar, Soykırım ve İnsanlığa Karşı Diğer Suçlar Hakkında 9851 sayılı yasasına dayanıyorlar.

Bu usul adımı, yargıçlardan başvurunun ele alınışına müdahale etmelerini isteyen bir dilekçeden ibaret. Başvurunun yapıldığına ilişkin haberlerde, Temyiz Mahkemesinin bu talebi kabul ettiğine veya kovuşturma izni verdiğine dair bir karar açıklanmadı.

Dava, Filipinli yargıçların önüne somut bir soru getiriyor: Mağdurlar ve askeri yetkililer yabancı uyruklu, yetkililer de Filipinler dışında bulunuyorsa, yurt dışında işlendiği iddia edilen zulümlerin hayatta kalanları Filipinli savcılardan soruşturma yapmalarını isteyebilir mi?

Hayatta kalanların Chin Eyaleti’nde yaşandığını söylediği olaylar

Şikâyetçiler, 2021’de Aung San Suu Kyi hükümetini deviren askeri darbenin ardından Myanmar’ın batısındaki Chin Eyaleti’nde saldırılar düzenlendiğini anlatıyor. İddialarına göre askerler, cuntaya karşı direnişe misilleme olarak kasabalarını ateşe verdi. Yangınları söndürmeye çalışan sakinler vurularak öldürüldü.

Dilekçe sahiplerinden Ling Ling, yıkımın şikâyetçilerin ortak memleketini etkilediğini söyledi. Hukuki girişimi destekleyen bir topluluğu şöyle anlattı:

"Arkamızda koca bir topluluk var ve insanlar adalet istiyor. Burada bulunan hepimiz, çalışma arkadaşlarım ve ben etkilendik. Memleketimiz tamamen yıkıldı; hepimiz aynı kasabadan geliyoruz," dedi Ling Ling.

Ling Ling ayrıca 10 binden fazla kişinin yerinden edildiğini veya öldürüldüğünü söyledi. Bu rakam, evlerinden ayrılmak zorunda kalanlarla hayatını kaybedenleri birlikte kapsıyor; bu iki grup için ayrı sayılar vermedi.

Reklam

Temyiz Mahkemesinden ne yapması isteniyor?

3 Kasım tarihli başvuru, Filipinler Mahkeme Kuralları’nın 65. maddesi uyarınca verilen bir mandamus ve certiorari dilekçesi. Bu hukuki terimler, yargı müdahalesine yönelik iki farklı talebi ifade ediyor.

Mandamus, mahkemeden bir kamu görevlisinin kanunen yerine getirmesi gereken bir görevi yapmasını istemesini sağlar. Hayatta kalanlar burada yeniden değerlendirme taleplerinin ele alınmasını, başvurularının resmen kayda alınmasını ve ön soruşturma açılmasını istiyor. Certiorari ise mahkemeden hukuka aykırı olduğu iddia edilen bir yetki kullanımını incelemesini talep eder. Dilekçe sahipleri, Şubat 2024 tarihli DOJ yazısının ve zımni ret olarak niteledikleri sonraki işlemlerin iptalini istiyor.

Adalet Bakanı Fredderick Vida ile Başsavcı Richard Anthony Fadullon kamu görevlisi sıfatıyla davalı olarak gösteriliyor. Yani başvurunun ele alınışına itiraz edilen yetkililer onlar; Myanmar ordusunun yetkilileri ise temel suçları işlemekle itham edilen kişiler.

Ön soruşturma, savcıların mahkemede ceza davası açmak için yeterli dayanak bulunup bulunmadığını değerlendirdiği aşamadır. Hayatta kalanlar açısından bu soruşturmanın başlatılması, iddialarının delillerin inceleneceği ve suçlama yöneltilip yöneltilmeyeceğine karar verileceği resmî bir sürece taşınmasını sağlayacak.

Bir haberde başvuruda Min Aung Hlaing ile dokuz cunta yetkilisinin daha adının geçtiği belirtilirken, başka bir haberde kendisi dâhil toplam dokuz askeri yetkilinin davalı olduğu aktarılıyor. Listelenen dokuz isim Min Aung Hlaing, Vung Suan Thang, Tay Zar Kyaw, Phyo Thant, Than Htike, Myo Htut Hlaing, Saw Thun, Myo Zin Tun ve Nay Myo Oo.

Başvuru temyiz mahkemesine nasıl taşındı?

Hayatta kalanların hukuki girişimi, savcılara yapılan şikâyetten savcıların işlem yapmak zorunda olup olmadığına ilişkin bir itiraza dönüştü. Avukatları, DOJ’nin ilk yanıtının ardından uzun süre işlem yapılmadığını söylüyor.

  • 25 Ekim 2023: Chinli şikâyetçiler, 9851 sayılı yasa uyarınca Filipinler DOJ’sine başvuruda bulundu.
  • Şubat 2024: DOJ, hayatta kalanların şimdi iptal ettirmek istediği bir yazı yayımladı.
  • 11 Nisan 2024: Dilekçe sahiplerinin hâlâ sonuçlanmadığını söylediği yeniden değerlendirme talebi sunuldu.
  • 31 Temmuz: Avukatlar, DOJ’den konuyu karara bağlamasını isteyen bir talep sundu.
  • 3 Kasım: Chinli beş şikâyetçi, mandamus ve certiorari talepleriyle Temyiz Mahkemesine başvurdu.

Dilekçede yargıçlardan hem DOJ’nin yargı yetkisine ilişkin tutumunu hem de başvurunun ele alınması için geçen süreyi değerlendirmeleri isteniyor. Bu iki konu birbiriyle bağlantılı: Hayatta kalanlar, hukuki savlarının karara bağlanmasını ve soruşturma sürecine geçilmesini istiyor.

Reklam

Myanmar davasında Filipinler yasası neden belirleyici?

9851 sayılı yasa, uluslararası insancıl hukuka karşı işlenen suçları, soykırımı ve insanlığa karşı diğer suçları Filipinler’in iç ceza hukukuna dâhil ediyor. Uluslararası insancıl hukuk, sivillere yönelik korumalar da dâhil olmak üzere silahlı çatışmalarda uyulması gereken kuralları belirliyor.

Hayatta kalanlar, ulusal makamların bazı ağır uluslararası suçları, eylemler yurt dışında gerçekleşmiş ve yabancı uyruklular tarafından işlenmiş olsa bile ele almasına imkân tanıyan evrensel yargı yetkisi ilkesine dayanıyor. Savları, iddia edilen suçların niteliğinin Filipinler’e soruşturma yapma ve deliller suçlamaları desteklerse kovuşturma yürütme yükümlülüğü getirdiği yönünde.

Dilekçe sahipleri, bu yükümlülük iddiasını yasanın 2(e) maddesine ve uluslararası hukukta savaş suçlarına getirilen yasağa dayandırıyor. Bu yasağın Anayasa yoluyla Filipinler hukukunun parçası olduğunu savunuyorlar. Bu görüş, askeri yetkililer ülke dışında bulunsa da savcıların iddiaları incelemeye başlamasına olanak tanıyacak.

Dava hakkındaki haberlerde aktarıldığı üzere, DOJ’nin ilerlememe gerekçeleri ülkesel ve kişisel bağlantılara dayanıyor: İddia edilen suçlar Myanmar’da işlendi, ne mağdurlar ne de sanıklar Filipinli ve askeri yetkililer Filipinler’de bulunmuyor.

Dolayısıyla mahkeme önündeki anlaşmazlık, herhangi bir yargılama başlamadan önce Filipinler hukukunun hangi ölçüde uygulanabileceğiyle ilgili. Hayatta kalanlar, yasanın soruşturma için bir yol sunduğunu söylüyor; DOJ’nin tutumu ise iddia edilen failler yurt dışındayken bu yolun sınırlarını çiziyor.

17. madde üzerindeki anlaşmazlık

Uyuşmazlığın merkezinde 9851 sayılı yasanın 17. maddesi yer alıyor. Bu madde, Filipinler’de bulunan şüpheli veya sanıkların, yürürlükteki yasa ve anlaşmalara tabi olmak kaydıyla, yetkili bir uluslararası mahkemeye ya da başka bir devlete teslim edilmesi veya iade edilmesiyle ilgili yargı yetkisini düzenliyor.

Dilekçe sahipleri, DOJ’nin bu hükmü, yetkililerin işlem yapabilmesi için sanığın fiziksel olarak Filipinler’de bulunması gerektiği şeklinde yorumladığını söylüyor. Avukatları, bu şartın ön soruşturma aşamasında uygulanmasına itiraz ediyor.

Savları kısmen, hakkında işlem yapılan kişi ile sanık arasındaki ayrıma dayanıyor. Ön soruşturmada inceleme altındaki kişi, hakkında işlem yapılan kişi konumundadır. Sanık statüsü ise suçlamaların mahkemeye sunulmasıyla başlar. Dilekçe sahipleri, sanıkla ilgili ifadelerin savcıların yurt dışındaki kişiler hakkında soruşturma yürütmesini engellememesi gerektiğini ileri sürüyor.

Reklam

Hayatta kalanların avukatlarından Gilbert Andres, Filipinler hükümetinin eski Devlet Başkanı Rodrigo Duterte’nin Uluslararası Ceza Mahkemesine (ICC) tutuklanıp teslim edilmesi sürecinde 17. maddeye dayanmasıyla, hayatta kalanların aynı maddeye başvurmasını da karşılaştırdı. Yetkililere yasayı tutarlı biçimde uygulama çağrısı yaptı:

"Devlet 17. maddeyi başka davalarda kullanacak kadar güçlü buluyorsa, bu Chinli mağdurların kendi davalarında dayanak alması için de fazla zayıf olamaz," dedi Andres.

Myanmar, ICC’ye üye değil. Andres, hayatta kalanların Filipinler yasasına başvurma kararını açıklarken bu duruma değindi. Mevcut talepleri Filipinli savcı ve yargıçlara yöneltiliyor; işlem yapılmasının dayanağı olarak Filipinler yasası gösteriliyor.

Gecikme şikâyetçiler için neden önemli?

Hayatta kalanlar ayrıca Filipinler Anayasası’nın III. maddesinin 16. bölümüne dayanıyor. Bu hüküm, davaların makul sürede sonuçlandırılması hakkını güvence altına alıyor. Avukatları, DOJ’nin başvuruyu ele alış biçiminin hem bu hakkı hem de adil yargılanma güvencesini etkilediğini savunuyor.

Dilekçe sahiplerinin bir diğer avukatı Romel Bagares, anayasal güvenceyi ve bekleyişin insani maliyetini şöyle anlattı:

"Davaların makul sürede sonuçlandırılması bir nezaket meselesi değildir. Anayasamızın III. maddesinin 16. bölümünde yer alan bir güvencedir. Üç yıllık sessizlik tarafsızlık değildir. Tanıkları yaşlanan yerinden edilmiş bir topluluk için her gecikme ayı hak kaybına yol açar," dedi Bagares.

Yakınlarını ve evlerini kaybedenler için acil hukuki hedef, başvurunun soruşturmaya açılmasını sağlayacak bir karar. Dilekçelerinde temyiz mahkemesinden, savcıların iddiaları incelemek ve ceza davası açılmasının gerekip gerekmediğine karar vermek için gerekli adımları atmasını sağlaması isteniyor.

Temyiz Mahkemesi şimdi DOJ sürecine müdahale edilmesi talebini değerlendirecek. Hayatta kalanların davası, Chin topluluğunun uğradığı iddia edilen yıkımı, Filipinler’in savaş suçları yasasının kapsamını ve başvuruların zamanında işleme alınmasına yönelik anayasal gerekliliği bir araya getiriyor.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • Chinli beş şikâyetçi, Ekim 2023’te yapılan savaş suçları başvurusu hakkında 3 Kasım’da Filipinler Temyiz Mahkemesine dilekçe verdi.
  • Başvurunun resmen kayda alınmasını, ön soruşturma açılmasını ve bekleyen yeniden değerlendirme taleplerinin karara bağlanmasını istiyorlar.
  • İddialar, Myanmar’daki kasabalarının ateşe verilmesini ve yangınları söndürmeye çalışan sakinlerin öldürülmesini konu alıyor.
  • Hukuki uyuşmazlık, 9851 sayılı yasanın Filipinler makamlarını, ülke dışında kalan yabancı uyrukluların yurt dışında işlediği iddia edilen suçları soruşturmakla yükümlü kılıp kılmadığıyla ilgili.
  • Dilekçe sahipleri, davaların makul sürede sonuçlandırılması yönündeki anayasal hakka da dayanıyor.
  • Açıklanan gelişme, dilekçenin sunulması. Mahkemenin talebi kabul ettiğine dair bir karar bildirilmedi.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir