Uluslararası Adalet Divanı, Tarihi Kararında Myanmar'ı Rohingya Soykırımından Sorumlu Buldu

6 dakikalık okuma
International Court of Justice Finds Myanmar Responsible for Rohingya Genocide in Landmark Ruling

Lahey'de Tarihi Bir Hukuki Dönüm Noktası

Uluslararası Adalet Divanı, 19 Kasım 2026 tarihinde çığır açan bir karara imza atarak, Myanmar'ın 2017 yılındaki askeri operasyonlar sırasında Rohingya Müslüman azınlığa karşı soykırım işlediğine hükmetti. UAD Başkanı Yuji Iwasawa, Lahey'deki Barış Sarayı'nın Büyük Adalet Salonu'nda kararı okuyarak, Birleşmiş Milletler mahkemesinin 80 yıllık tarihinde ilk kez yargıçların egemen bir devletin soykırım işlediğini tespit ettiğini belirtti. Gambiya tarafından 1948 tarihli BM Soykırım Sözleşmesi kapsamında ve 57 üyeli İslam İşbirliği Teşkilatı'nın desteğiyle başlatılan davanın duruşma süreci yedi yılın ardından sonuçlandı. Yargıçlar, Myanmar güvenlik güçlerinin, Rohingya nüfusunun önemli bir kısmını yok etme kastıyla toplu infazlar, yaygın cinsel şiddet ve çocuklara yönelik aşırı şiddet eylemleri gerçekleştirdiğini tespit etti. Okuyucular, dava süreci ve yargı bulgularına ilişkin detaylar için Uluslararası Adalet Divanı, Tarihi Kararında Myanmar'ı Rohingya Soykırımından Sorumlu Buldu başlıklı haberimizi inceleyebilirler.

İçindekiler
  1. Lahey'de Tarihi Bir Hukuki Dönüm Noktası
  2. 2017 Operasyonunun Delilleri ve Bulguları
  3. Myanmar'dan ve Küresel Toplumdan Tepkiler
  4. Mülteciler ve Bölgesel İstikrar Üzerindeki Etkileri
  5. Daha Geniş Hukuki Bağlam ve Bekleyen Uluslararası Davalar
  6. Özetle

Hukuki mücadele, Gambiya'nın Barış Sarayı'na başvuruda bulunduğu 11 Kasım 2019 tarihinde başladı. Mahkeme, Ocak 2026'daki duruşmalarda, Kuzey Arakan Eyaleti'ndeki askeri operasyonlara ilişkin kapsamlı delilleri inceledi. On bir devlet, uluslararası insancıl hukuk ve devlet yükümlülükleri konusunda UAD'nin soykırım kararının yorumlanmasına katkıda bulunmak üzere duruşmalara müdahil oldu. 15 yargıçtan oluşan heyet içindeki nihai karar, dokuza karşı altı oyla alındı; bu durum, dolaysız delillerden soykırım kastının nasıl çıkarılacağı konusunda heyet içindeki derin ayrılıkları yansıttı. Soykırım kastını anlamak, hükümetlerin bir etnik grubu yok etme planlarını nadiren belgelemesi nedeniyle uluslararası hukukta ciddi bir delil engeli oluşturmaktadır. Myanmar, 2017 yılındaki askeri harekatını, sınır karakollarına baskın düzenleyen silahlı bir grup olan Arakan Rohingya Kurtuluş Ordusu'nun saldırılarına karşı meşru bir terörle mücadele tepkisi olarak savundu. Mahkeme, şiddetin ölçeğinin, vahşetinin ve örüntüsünün askeri zorunluluğun haklı gösterebileceğinin çok ötesinde olduğunu belirterek bu savunmayı reddetti.

2017 Operasyonunun Delilleri ve Bulguları

Birleşmiş Milletler'in en yüksek yargı organı, Kuzey Arakan Eyaleti'nde asırlık kökleri olan ağırlıklı olarak Müslüman bir etnik azınlık olan Rohingya'ya uygulanan sistematik yıkımı ayrıntılarıyla ele aldı. Mahkemenin değerlendirmesine göre Myanmar güvenlik güçleri, aralarında toplu katliamlarda infaz edilen çok sayıda erkek ve çocuğun da bulunduğu en az 10.000 sivili öldürdü. Kararda ayrıca yaygın çete ve toplu tecavüz eylemleri, çocuklara karşı aşırı şiddet ve yüzlerce köy ile tarım arazisinin yakılması da belgelendi. Mahkeme, bu bölgelerin daha sonra temizlendiğini ve yerlerine askeri üsler ile gayri-Rohingya etnik gruplar için yeniden yerleşim bölgeleri dahil olmak üzere kalıcı yapıların inşa edildiğini kaydetti.

Yargıçlar; Myanmar'ın, grubun üyelerini öldürerek, bedensel veya zihinsel ciddi zarar vererek ve toplum içinde doğumları önlemeyi amaçlayan tedbirler dayatarak 1948 tarihli Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi'nin üç temel hükmünü ihlal ettiğine karar verdi. Mahkeme, bu dolaylı delil mozaiğinden çıkarılabilecek tek makul sonucun, Myanmar devletinin Rohingya nüfusunun önemli bir kısmını yok etme niyeti olduğu sonucuna vardı. Dahası mahkeme, silahlı siviller güvenlik güçleriyle birlikte hareket ettiğinde Myanmar'ın soykırımı önlemede başarısız olduğunu, failleri cezalandırmadığını ve antlaşma yükümlülüklerini yerine getirmek için gerekli iç mevzuatı çıkaramadığını tespit etti. Yargıçlar ayrıca Myanmar'ın, dava ile ilgili delillerin korunmasını zorunlu kılan 2020 tarihli geçici tedbir kararını ihlal ettiğine hükmetti.

Reklam

Myanmar'dan ve Küresel Toplumdan Tepkiler

Myanmar hükümeti kararı hızla reddederek adaletsiz ve hukuki açıdan kusurlu olarak nitelendirdi. Cumhurbaşkanlığı sözcüsü Khaing Khaing Soe, 20 Kasım 2026 tarihinde Naypyitaw'da düzenlediği basın toplantısında, kararı yargıçlar arasında oy birliği sağlanmamış olması nedeniyle eleştirdi. Myanmar, askeri operasyonlarının bir etnik grubu yok etme girişiminden ziyade silahlı isyancılara yönelik yasal terörle mücadele tedbirleri olduğu yönündeki tutumunu sürdürdü.

Tarihi karara ilişkin uluslararası tepkiler keskin bir şekilde bölündü. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres kararı uluslararası adalet için bir dönüm noktası olarak nitelendirirken, BM insan hakları şefi Volker Türk Myanmar'ın eylemlerini insanlık tarihinin en korkunç suçlarından biri olarak tanımladı. Uluslararası Af Örgütü Genel Sekreteri Agnes Callamard kararı geçmişteki mezalimin yetkili bir şekilde kabul edilmesi olarak selamladı ve BM Güvenlik Konseyi'ne küresel silah ambargo uygulama ve durumu Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne sevk etme çağrısında bulundu. Bu arada, Dışişleri Bakanı Ed Miliband'in aktardığına göre Birleşik Krallık, Myanmar'ın savunma ataşesinin sınır dışı edilmesi ve acil bir BM Güvenlik Konseyi toplantısı için resmi talepte bulunulması dahil olmak üzere derhal diplomatik cezalar açıkladı. Hindistan ise Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Randhir Jaiswal aracılığıyla karara dikkat çekerek, Operasyon Insaniyat gibi insani yardım çabalarının altını çizerken mültecilerin güvenli dönüşüne yönelik desteğini yineledi.

Mülteciler ve Bölgesel İstikrar Üzerindeki Etkileri

Bangladeş'te uzun süredir yerinden edilmiş olarak yaşayan yaklaşık 1,2 milyon Rohingya mültecisi için karar, çektikleri acıların derin bir hukuki tanınmasını sunmaktadır. Mültecilerin çoğu, yangın tehlikeleri, bulaşıcı hastalıklar ve katı çalışma kısıtlamaları dahil olmak üzere ciddi zorluklarla karşı karşıya oldukları Cox's Bazar'daki kalabalık kamp alanlarında yaşamaktadır. Kamptaki toplum liderlerinden Mohammad Rofik, kararı yaşadıkları çilelerin kabul edilmesi açısından hayati bir zafer olarak nitelendirdi. Kararın ardından Genel Kurul Başkanı Khalilur Rahman, dayanışma göstermek ve uluslararası toplumu hukuki hesap verebilirliği eyleme dönüştürülebilir çözümlere dönüştürmeye çağrıda bulunmak üzere 20 Kasım 2026 tarihinde mülteci kampını ziyaret etti.

UAD; Myanmar'a, yerinden edilmiş Rohingya'nın güvenli, gönüllü ve onurlu bir şekilde geri dönüşünün kolaylaştırılması, kayıp mülklerin iadesi veya telafisi, kayıp kişilerin bulunması ve fiziksel ile psikolojik rehabilitasyon sağlanması dahil olmak üzere tazminat yönünde somut adımlar atmasını emretti. Myanmar, bu tazminat tedbirlerini ayrıntılarıyla anlatan bir raporu iki yıl içinde mahkemeye sunmak zorundadır; tazminat düzenlemeleri ise davanın sonraki aşamasında belirlenecektir. Bununla birlikte, mahkemenin bağımsız bir uygulama mekanizmasından yoksun olması ve Çin ile Rusya gibi daimi üyelerin veto yetkisine sahip olduğu BM Güvenlik Konseyi'ne dayanması nedeniyle uygulamanın nasıl yapılacağı belirsizliğini korumaktadır. İlgili bir bölgesel gelişme olarak Malezya Başbakan Yardımcısı Ahmad Zahid Hamidi, 20 Kasım 2026 tarihinde yaptığı açıklamada, iç baskıları hafifletmek amacıyla yapılandırılmış bir beceri eğitimi programı aracılığıyla 10.000 Rohingya mültecisinin yeniden yerleştirilmesi için Malezya'nın Türkiye ve Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği ile koordine olacağını duyurdu.

Reklam

Daha Geniş Hukuki Bağlam ve Bekleyen Uluslararası Davalar

Myanmar hakkındaki karar, Soykırım Sözleşmesi'nin yorumlanmasını içeren Uluslararası Adalet Divanı önündeki diğer davalar için önemli bir hukuki ağırlık taşımaktadır. Hukuk uzmanları, mahkemenin dolaylı delillerden soykırım kastı çıkarma metodolojisinin, Güney Afrika'nın Gazze'deki askeri operasyonlara ilişkin İsrail'e karşı açtığı soykırım davası gibi bekleyen davaları etkileyebileceğini belirtmiştir. Güney Afrika, sözleşmenin ihlal edildiği iddiasıyla Aralık 2023'te hukuki süreç başlatırken, İsrail suçlamaları reddetmiş ve harekatının bir grup olarak Filistinlileri değil Hamas'ı hedef aldığını savunmuştur. Benzer hukuki sorular, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in 2022'deki işgali haklı çıkarmak için Ukrayna'nın doğusunda sözde soykırım iddialarını öne sürmesinin ardından başlatılan Ukrayna'nın Rusya'ya karşı açığı davalarda da mevcuttur. Myanmar kararı, UAD Statüsü'nün 59. maddesi uyarınca bu ayrı anlaşmazlıklar için bağlayıcı bir emsal teşkil etmese de, yargısal gerekçelendirmesi şüphesiz uluslararası yargıçların gelecekteki davalarda devlet sorumluluğunu ve soykırım kastını nasıl değerlendireceğine rehberlik edecektir.

Tarihi bir yargı kararından somut adalete giden yol karmaşıklığını korumaktadır. Hukuk akademisyenleri ve insan hakları savunucuları 191 sayfalık kararın tüm kapsamını incelerken, yakın gelecekteki gelişmeler uluslararası baskının Myanmar'ın askeri rejimini mahkemenin emirlerine uymaya zorlayıp zorlayamayacağına bağlı olacaktır. Yerinden edilmiş Rohingya halkı için bu karar, uluslararası bir mahkemenin onlara karşı işlenen suyu ilk kez resmi olarak adlandırdığı, onlarca yıllık inkarcılığı tescil edilmiş küresel bir kayda dönüştürdüğü anı temsil etmektedir.

Özetle

  • Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar'ı 2017 yılındaki askeri operasyonlar sırasında Rohingya azınlığa karşı soykırım işlemekten sorumlu buldu.
  • Tarihi nitelikteki 9'a karşı 6 oy çoğunluğuyla alınan karar, uluslararası bir mahkemenin egemen bir devletin soykırımdan doğrudan sorumlu tutulduğu ilk olay olma özelliğini taşıyor.
  • Mahkeme Myanmar'a mültecilerin güvenli ve gönüllü dönüşünü kolaylaştırma, failleri soruşturma, tazminat ödeme ve iki yıl içinde uyum raporu sunma talimatı verdi.
  • Myanmar kararı adaletsiz ve bölünmüş olarak nitelendirip reddederken, uluslararası liderler ve insan hakları örgütleri kararı memnuniyetle karşıladı ve acil uygulama tedbirleri çağrısında bulundu.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir