Dünya Mahkemesinde Tarihi Bir Karar
Uluslararası Adalet Divanı, 19 Kasım 2026 tarihinde çığır açıcı bir karara imza atarak Myanmar'ın 2017 yılındaki askeri operasyonlar sırasında Rohingya Müslüman azınlığına karşı soykırım işlediğine hükmetti. UAD Başkanı Yuji Iwasawa, Lahey'deki Barış Sarayı'nın Büyük Adalet Salonu'nda kararı okuyarak, Birleşmiş Milletler mahkemesinin 80 yıllık tarihinde ilk kez egemen bir devletin soykırım işlediğine karar verildiğini kayda geçirdi. Gambiya tarafından 1948 tarihli BM Soykırım Sözleşmesi kapsamında, 57 üyeli İslam İşbirliği Teşkilatı'nın desteğiyle başlatılan davası yedi yıllık yargı sürecinin ardından sonuçlandı. Hakimler, Myanmar güvenlik güçlerinin Rohingya nüfusunun önemli bir kısmını yok etme kastıyla toplu infazlar, yaygın cinsel şiddet ve çocuklara yönelik aşırı şiddet eylemleri gerçekleştirdiğini tespit etti. Okuyucular, dava süreci ve adli bulgulara ilişkin detaylar için Uluslararası Adalet Divanı, Dönüm Noktası Niteliğindeki Kararında Myanmar'ı Rohingya Soykırımından Sorumlu Buldu başlıklı haberimizi inceleyebilirler.
İçindekiler
- Dünya Mahkemesinde Tarihi Bir Karar
- Kurtulanlar 2017 Baskınına Dair Anlatılarını Paylaşıyor
- Hukuki Bulguları ve Belirli İhlalleri Anlamak
- Mahkeme Kararları, Tazminatlar ve Myanmar'ın Reddi
- Küresel Hükümetlerin ve Uluslararası Kurumların Tepkileri
- Bangladeş'e Etkisi ve Bölgesel Barındırma Baskıları
- Önemli Olaylar Zaman Çizelgesi
- Önceki UAD Soykırım Davaları Üzerine Mukayeseli Bağlam
- Bir Bakışta
Hukuki mücadele, Gambiya'nın Barış Sarayı'na başvurusunu yaptığı 11 Kasım 2019 tarihinde başladı. Mahkeme, Ocak 2026'daki duruşmalarda Kuzey Arakan Eyaleti'ndeki askeri operasyonlara ilişkin kapsamlı delilleri inceledi. On bir devlet, uluslararası insancıl hukuk ve devlet yükümlülükleri konusunda UAD'nin soykırım kararının yorumlanması amacıyla davaya müdahil oldu. Nihai karar, 15 hakimden oluşan kurul içinde dokuza karşı altı oyla alındı ve mahkeme heyetinin dolaysız olmayan kanıtlardan (karinelerden) soykırım kastının nasıl çıkarılacağı konusunda derin bir bölünme yaşadığını ortaya koydu. Soykırım kastının anlaşılması, uluslararası hukukta ciddi bir delil engeli teşkil etmektedir; çünkü hükümetler bir etnik grubu yok etme planlarını nadiren belgelemektedir. Myanmar, 2017'deki askeri harekatını, sınır karakollarına baskın düzenleyen silahlı bir grup olan Arakan Rohingya Kurtuluş Ordusu'nun saldırılarına karşı meşru bir terörle mücadele yanıtı olarak savundu. Mahkeme, şiddetin ölçeğinin, vahşetinin ve örüntüsünün askeri gerekliliğin haklı gösterebileceği sınırların çok ötesinde olduğunu belirterek bu savunmayı reddetti.
Kurtulanlar 2017 Baskınına Dair Anlatılarını Paylaşıyor
Momtaz Begum bir mülteci sığınağının arka tarafında sessizce oturarak, Myanmar güçlerinin hayatta kalan tek çocuğunun gözü önünde kendisine tecavüz etmeden önce kocasını ve çocuklarını nasıl öldürdüğünü hatırladı. Yakınlarda oturan bir başka kadın olan Dildar Begum da Tula Toli adlı kendi köy evlerinde tıpatıp aynı şiddeti yaşamıştı. Her iki kız kardeş de Bangladeş'e ulaştıklarını ve kampın farklı bölgelerinde yaşadıklarını öğrenene kadar aylardır birbirlerinin ölü olduğunu düşünüyorlardı. Her kadının hayatta kalan yalnızca birer kızı vardı ve her iki kız çocuğunun da başlarının arkasında askeri saldırıdan kalma benzer izler bulunuyordu.
Anwara Begum daha önce Bangladeş'te iki kez mülteci olarak yaşamıştı; ilki 1978'de çocukken, diğeri ise 1990'ların başında genç bir anne olarak. Süregelen zulme rağmen Myanmar'a dönmeye zorlandığında, kendine bir daha asla mülteci olmayacağına dair yemin etmişti. Köyünün yakınındaki nehrin Tula Toli'den gelen yüzen cesetlerle dolduğunu gördüğünde bu yeminini bozdu. Kocası önce nehrden gömebildiği kadar çok ceset çıkardı, ardından bazı eşyalarını toplayarak Bangladeş sınırı olan Naf Nehri'ne doğru batıya yöneldiler. Nehri geçmek için sahip olduğu tüm altını, 200 ABD dolarına eşdeğer olan miktarı, Bangladeşli bir kayıkçıya teslim etti.
Askeri temizlik operasyonları sırasında yaşlı sakinler de hedef alındı. Nur Alam, Bangladeş'e yolculuk sırasında çocuklarının omuzlarında taşınmak zorunda kalırken, 10 yaşındaki torunu Mamoon elini tutuyordu. Alam'ın Bangladeş'e varışı, Bangladeş henüz bağımsız bir ülke değilken 1950'lerdeki askeri operasyonlar sırasında Myanmar'dan ilk kez sürgün edilmesinin ardından, burada sığınma aradığı dördüncü seferi oldu. BM destekli bir hakikat arştırma misyonu, yaklaşık her beş kurbandan birinin çocuk olduğu pogromlarda 10.000 kadar kişinin hayatını kaybetmiş olabileceği sonucuna vardım.
Hukuki Bulguları ve Belirli İhlalleri Anlamak
191 sayfalık karar, Myanmar'ın güvenlik organlarının ve diğer devlet organlarının Soykırım Sözleşmesi'nin II. Maddesi kapsamındaki belirli eylemleri nasıl kasten işlediğini ayrıntılarıyla ortaya koydu. Bunlar arasında bir grubun üyelerini öldürmeyi düzenleyen II(a) maddesi, grubun üyelerine ciddi bedensel veya zihinsel zarar vermeyi düzenleyen II(b) maddesi ve grup içinde doğumları önlemeyi amaçlayan tedbirler almayı düzenleyen II(d) maddesi yer aldı. Mahkeme, temizlik operasyonları sırasında bebeklerin öldürülmesinin, güvenlik güçlerinin doğumları önleme kastıyla hareket ettiği çıkarımını desteklediğini kaydetti. Hakimler ayrıca, Kuzey Arakan Eyaleti'ndeki üç ilçe sınırları içindeki yaklaşık 1.000 köyün yüzde 40'ına tekabül eden yaklaşık 400 köyün kısmen veya tamamen yıkıldığını gösteren kanıtları incelediler.
Kararda, cinsel şiddet ve bunun toplumun çocuk sahibi olma yeteneği üzerindeki etkilerinin yanı sıra Rohingya ailelerine daha önce dayatılan iki çocuk sınırı gibi doğum kısıtlamaları da ele alındı. Mahkeme, Eylül 2017'de Inn Din'de 10 Rohingya Müslümanının öldürülmesi ve ardından 500 günden fazla gözaltında tutulan iki Reuters muhabirinin tutuklanmasıyla ilgili bir Reuters soruşturmasını atıfta bulundu. Uluslararası bir insan hakları örgütü olan Koruma Sorumluluğu Küresel Merkezi, kararın bir devletin soykırımdan sorumlu tutulduğu ilk kez kaydedildiğini ve 1948 tarihli anlaşmanın önleyici niteliğini pekiştirdiğini vurgulayan bir rapor yayınladı. Okuyucular, devletlerin atrocity (vahşet) suçlarını önleme ve cezalandırma yükümlülüklerine ilişkin tam bağlamı Küresel Merkez'in analizinde inceleyebilirler.
Mahkeme Kararları, Tazminatlar ve Myanmar'ın Reddi
Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar'a Soykırım Sözleşmesi kapsamındaki yükümlülüklerini tam olarak yerine getirecek mevzuat çıkararak devam eden tüm ihlallere son vermesini emretti. Mahkeme ayrıca Myanmar'a, sözleşmeye aykırı eylemlerde bulunduğundan makul olarak şüphelenilen tüm kişileri soruşturmasını, yargılamasını ve cezalandırmasını emretti. Dahası Myanmar, tekrar etmeme güvenceleri sağlamak, yerinden edilmiş Rohingyaların ikamet ettikleri yerlere güvenli, gönüllü ve onurlu bir şekilde dönüşlerinin sağlanması dahil olmak üzere iade (restitüsyon) önlemleri almak ve Rohingya grubuna verilen zararı tazmin etmek zorundadır. Mahkeme, tazminatın tam miktarının ve yöntemlerinin davanın sonraki aşamasında belirlenmesine karar vererek Myanmar'ın benimsediği iade önlemleri hakkında iki yıl içinde bir rapor sunmasını zorunlu kıldı.
Myanmar Dışişleri Bakanlığı 20 Kasım 2026 Cuma günü yaptığı açıklamada, kararı büyük bir hayal kırıklığı olarak nitelendirdi ve 2016 ile 2018 yıllarında Kuzey Arakan Eyaleti'ndeki terörle mücadele eylemlerinin soykırım kastıyla gerçekleştirilmediğini ileri sürdü. Birlik Bakanı Ko Ko Hlaing, karar açıklandığında Lahey'deki UAD duruşmasına katıldı. Devlet kontrolündeki New Light of Myanmar gazetesi karardan internet sitesinde hiç bahsetmezken, cumhurbaşkanlığı ofisinin basın bürosu yorum taleplerine yanıt vermedi. Myanmar, mültecilerin ancak durumlar izin verdiğinde dönebileceğini savunarak, askeri destekli hükümetinin Ağustos 2026 itibarıyla Bangladeş'teki kamplarda yaşayan 308.797 kişiyi Arakan'ın eski sakinleri olarak doğruladığını kaydetti.
Küresel Hükümetlerin ve Uluslararası Kurumların Tepkileri
Dünya genelindeki hükümetler, dönüm noktası niteliğindeki bu yargı kararına hızla tepki gösterdi. İngiltere Dışişleri Bakanı Ed Miliband, Rohingya halkına yönelik korkunç muameleyi kınadı ve Myanmar'ın Londra büyükelçiliğindeki maslahatgüzarı Win Zeya Tun'u dışişleri bakanlığına çağırırken Myanmar'ın savunma ataşesini de sınır dışı ettiğini duyurdu. Fransa, Myanmar'ın mahkeme kararını uygulamayı reddetmesi karşısında harekete geçilmesi için Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ni acil toplantıya çağıracağını açıkladı. Birleşmiş Milletler Şartı'nın 94. maddesi uyarınca tüm üye devletler UAD kararlarına uymakla yükümlüdür ve 94. (2) madde, bir tarafın bir karardan doğan yükümlülüklerini yerine getirmemesi durumunda Güvenlik Konseyi'ne başvurabileceğini öngörmektedir.
Diplomatik analistler, BM Güvenlik Konseyi aracılığıyla yaptırım uygulamanın önemli engellerle karşılaştığını belirtti. Konseyin veto yetkisine sahip iki daimi üyesi olan Çin ve Rusya, Myanmar'ın askeri liderliğiyle yakın bağlarını sürdürmekte ve önerilen her türlü yaptırım kararını bloke edebilirler. Uluslararası Kriz Grubu'nun kıdemli Asya danışmanı Richard Horsey, Çin ve Rusya'nın Myanmar'ı cezalandırmayı amaçlayan herhangi bir Güvenlik Konseyi kararını neredeyse kesin olarak veto edeceğini kaydetti. Sonuç olarak baskı, konseyin kendisinden ziyade BM Genel Kurulu'ndan ve bireysel hükümetlerden gelecektir.
Bangladeş'e Etkisi ve Bölgesel Barındırma Baskıları
Bangladeş halihazırda Cox's Bazar'daki aşırı kalabalık kamplarda yaklaşık 1,2 milyon Rohingya mültecisine ev sahipliği yapmakta ve önemli ekonomik, çevresel ve sosyal maliyetler üstlenmektedir. Nihai karar, mülteci krizini siyasi bir sorundan hukuki bir gerçeğe dönüştürerek Bangladeş'in diplomatik pazarlık gücünü güçlendirdi. Hindistan Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Randhir Jaiswal, Hindistan'ın kararı dikkate aldığını belirtti ve Operasyon İnsaniyet ile Arakan Eyaleti Kalkınma Programı aracılığıyla sağlanan insani yardımlara işaret ederek yerinden edilmiş Rohingyaların güvenli, hızlı ve sürdürülebilir bir şekilde geri dönmesine yönelik desteğini yineledi.
Aynı zamanda Birleşmiş Milletler Genel Kurulu Başkanlığı görevini de yürüten Bangladeş Dışişleri Bakanı Halilur Rahman, kararın hemen ardından Kutupalong Kampı 4'ün futbol sahasında mültecilerin oluşturduğu devasa kalabalığa hitap etmek üzere Cox's Bazar'a gitti. En az 35.000 Rohingya mültecinin karşısında durarak, Birleşmiş Milletler'in en yüksek mahkemesinin onların adını söylediğini ve onları ayrı bir etnik grup olarak tanığını ilan etti. Muhammed Rofik ve Sayed Ullah gibi toplum liderleri, adalete ve güvenli geri dönüşe giden mücadelenin uzun ve zorlu bir yolculuk olmaya devam ettiği konusunda uyarırken, kararı acılarını ve kimliklerini resmi olarak kabul eden tarihi bir zafer olarak memnuniyetle karşıladılar.
Önemli Olaylar Zaman Çizelgesi
- 1948: Birleşmiş Milletler, Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi'ni kabul eder.
- Ağustos 2017: Myanmar ordusu Kuzey Arakan Eyaleti'nde temizlik operasyonları başlatarak 700.000'den fazla Rohingya'yı sınırın ötesine, Bangladeş'e sürer.
- 11 Kasım 2019: Gambiya, Soykırım Sözleşmesi kapsamında Uluslararası Adalet Divanı'nda Myanmar aleyhine soykırım davası açar.
- Ocak 2020: UAD, Myanmar'a soykırım eylemlerini önlemesi talimatını veren oy birliğiyle geçici tedbirler kararı çıkarır.
- Şubat 2021: Myanmar ordusu, Aung San Suu Kyi liderliğindeki seçilmiş hükümeti devirerek iç savaşı tetikler.
- Temmuz 2022: UAD, Gambiya tarafından açılan soykırım davasını görüşme yetkisine sahip olduğuna karar verir.
- Ocak 2026: Uluslararası Adalet Divanı, kapsamlı delilleri ve mağdur ifadelerini inceledikten sonra esas hakkındaki duruşmalarını kapatır.
- 19 Kasım 2026: UAD, Gambiya - Myanmar davasında nihai kararını açıklayarak Myanmar'ı 9'a karşı 6 oyla soykırımdan sorumlu bulur.
- 20 Kasım 2026: BM Genel Kurulu Başkanı Halilur Rahman, karar sonrasında uluslararası eylemi teşvik etmek için Cox's Bazar'daki mülteci kamplarını ziyaret eder.
Önceki UAD Soykırım Davaları Üzerine Mukayeseli Bağlam
Gambiya - Myanmar davasındaki karar, Uluslararası Adalet Divanı'nın bir soykırım davasının esasları hakkında esaslı bir karar verdiği yalnızca üçüncü seferdir. Önceki iki dava, devlet sorumluluğunu kanıtlamak için katı hukuki engeller getirmişti. 1993 yılında açılan ve 2007'de karara bağlanan Bosna-Hersek - Sırbistan ve Karadağ davasında mahkeme, Sırbistan'ın soykırımı bizzat işlemediğine hükmetmiş, ancak 1995 Srebrenitsa soykırımını önlemede başarısız olarak ve failleri cezalandırmayarak veya teslim etmeyerek Soykırım Sözleşmesi'ni ihlal ettiğini tespit etmişti. 1999'da açılan ve 2015'te karara bağlanan Hırvatistan - Sırbistan davasında ise mahkeme, Hırvatistan'ın ana talebini ve Sırbistan'ın karşı dava talebini reddederek, Hırvatistan Bağımsızlık Savaşı sırasında iki devletin de sözleşmenin gerektirdiği özel soykırım kastını kanıtlayamadığına hükmetti. Hukuk uzmanları, Myanmar aleyhindeki 2026 kararının, sistematik bir şiddet örüntüsü yoluyla soykırım kastı oluşturmanın uluslararası mahkemelerde mümkün olduğunu başarıyla gösterdiğini kaydetti.
Uluslararası hukuk profesörü Michael Becker, heyetin Gambiya'nın davasının soykırım kastı için belirlenen "yalnızca makul çıkarım" testini geçtiğini göstermek için dikkatli adımlar attığını gözlemledi. Karar ayrıca zorla nakletmenin, çocukları hedef almanın ve cinsel şiddetin soykırımı kanıtlamada ilgili faktörler olduğunu teyit etmektedir. Okuyucular, adli bulguların ayrıntılı bir dökümü için UAD, Myanmar'ın Rohingya'ya Karşı Soykırım İşlediğini Tespit Etti, Ancak Geri Dönüş ve Tazminatlar Belirsizliğini Koruyor başlıklı haberimizdeki incelememize göz atabilirler. Bu arada hukuk gözlemcileri, analistler her davanın kendine özgü hukuki argümanlar ve operasyonel gerçekler içerdiği konusunda uyarıda bulunsa da, Güney Afrika'nın UAD'de İsrail'i Gazze'de soykırımla suçlayan davası dahil olmak üzere diğer uluslararası yargılamalar için olası etkilere dikkat çektiler.
Bir Bakışta
- Uluslararası Adalet Divanı 19 Kasım 2026'da Myanmar'ın 2017 yılında Rohingya azınlığına karşı soykırım işlediğine hükmetti.
- Karar, Başkan Yuji Iwasawa başkanlığındaki 15 hakimlik kurul arasında 9'a 6 çoğunlukla kabul edildi.
- Mahkeme Myanmar'a suçları soruşturması, failleri cezalandırması, tazminat ödemesi ve iki yıl içinde bir uyum raporu sunması emrini verdi.
- 1,2 milyondan fazla Rohingya mülteci halihazırda Bangladeş'teki sıkışık kamplarda, güvenli geri dönüş için uygun koşulların oluşmasını beklemektedir.
- Myanmar, askeri operasyonlarının meşru terörle mücadele önlemleri olduğunu savunarak kararı büyük bir hayal kırıklığı olarak reddetti.






