Barış Sarayı'nda Bir Dönüm Noktası
19 Kasım 2026 tarihinde Uluslararası Adalet Divanı, Gambiya tarafından Myanmar'a karşı açılan Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi'nin Uygulanması davasında çığır açan bir hüküm açıkladı. BM'nin en yüksek yargı organı, 9'a karşı 6 oysal çoğunlukla aldığı kararda, Myanmar'ı 2017 yılında kuzey Arakan Eyaleti'ndeki askeri temizlik operasyonları sırasında Rohingya azınlığına karşı soykırım işlemekten sorumlu buldu. Başkan Yargıç Yuji Iwasawa, Lahey'deki Büyük Adalet Salonu'nda kararı okuyarak mahkemenin 80 yıllık tarihinde ilk kez egemen bir devletin soykırımdan sorumlu tutulduğunu kayda geçirdi. Karar, Gambiya'nın Myanmar'a karşı açtığı soykırım davasının 1948 Soykırım Sözleşmesi kapsamındaki devlet sorumluluğuna dayanarak 11 Kasım 2019'da açılmasıyla başlayan yedi yıllık yasal mücadeleyi sonuçlandırmış oldu. Maldivler, Kanada, Danimarka, Fransa, Almanya, Hollanda ve Birleşik Krallık dahil olmak üzere müdahil olan yedi devlet, anlaşma yükümlülüklerinin yorumlanması için duruşmalara katıldı.
İçindekiler
- Barış Sarayı'nda Bir Dönüm Noktası
- Soykırım Niyetini ve Devlet Sorumluluğunu Anlamak
- Bangladeş ve Ev Sahibi Topluluklar Üzerindeki Doğrudan Etkisi
- Önemli Hukuki Dönüm Noktalarının Zaman Çizelgesi
- Arakan Eyaleti'nde Geri Dönüş Gerçeklikleri ve Değişen Güç Dinamikleri
- Uluslararası Tepkiler ve Diplomatik Ayrışmalar
- Temel Noktalar
Mahkeme, Myanmar'ın askeri harekatlarının Arakan Rohingya Kurtuluş Ordusu'ndaki isyancılara yönelik meşru terörle mücadele önlemleri olduğu yönündeki savunmasını reddetti. Yargıçlar, şiddetin ölçeğini, vahşetini ve sistematik doğasını göz önünde bulundurarak, bunun Rohingya nüfusunun önemli bir kısmını yok etme niyetinden başka makul bir çıkarım bırakmadığına hükmetti. Kararda, yaklaşık 10.000 Rohingya'nın şiddet kullanılarak öldürülmesi, nüfusun üreme yeteneğini zayıflatmak için kullanılan yaygın cinsel şiddet, çocuklara yönelik aşırı şiddet ve köylerin kasıtlı olarak yıkılması belgelendi. Uzun süredir yerinden edilmiş olarak yaşayan 1,2 milyondan fazla mülteci için bu karar, çektikleri acıların benzeri görülmemiş bir hukuki tanınmasını sağladı. Önünde hala zorlu bir sınavın durduğu tarihi kararda, Cox's Bazar kamplarındaki açık hava ekranlarından izleyen kalabalıklar, kendilerine uygulanan zulümlerin bir devlet suçu teşkil ettiğinin resmi olarak kabul edilmesini kutladı.
Soykırım Niyetini ve Devlet Sorumluluğunu Anlamak
Uluslararası hukuk kapsamında soykırımı kanıtlamak, zorlu bir ispat standardının karşılanmasını gerektirir. Savcılar, yalnızca toplu vahşetlerin gerçekleştiğini değil, aynı zamanda faillerin korunan bir etnik, ulusal, ırksal veya dini grubu tamamen ya da kısmen yok etme özel niyetiyle hareket ettiğini göstermek zorundadır. Uluslararası içtihatta hükümetler açık imha planlarını nadiren belgelendirir; bu da dolı delilleri esasa dair kılmaktadır. UAD; çevrimiçi nefret söylemi kampanyaları, Rohingya aileleri için iki çocuk sınırı gibi kısıtlayıcı nüfus politikaları ve evlerin düzenli olarak yakılması dahil olmak üzere kapsamlı bir davranış modelini değerlendirdi. Hukuk akademisyenleri, mahkemenin Myanmar'ın terörle mücadele savunmasını reddetmesinin, küresel ölçekteki benzer devlet eylemlerini değerlendirmek için çok önemli bir emsal oluşturduğunu belirtti.
Karar aynı zamanda, Güney Afrika'nın İsrail'i Gazze'de soykırımla suçlayan ayrı davası da dahil olmak üzere diğer uluslararası yargı süreçleri için de derin etkiler barındırmaktadır. UAD devletler arasındaki anlaşmazlıkları çözerken ve devlet sorumluluğunu belirlerken, bireysel askeri komutanları yargılamaz. Bireysel cezai sorumluluk, askeri liderler hakkında tutuklama emirlerinin çıkarıldığı Uluslararası Ceza Mahkemesi gibi yetkili ceza yargı organları önünde ayrı süreçler gerektirir. Dahası, UAD kararları mahkeme statüsünün 59. maddesi ve Birleşmiş Milletler Şartı'nın 94. maddesi gereğince nihai, bağlayıcı ve temyize kapalı olmasına rağmen, kurumun bağımsız bir polis gücü veya uygulama mekanizması bulunmamaktadır. Uygulama tamamen davalı devletin uyumuna ve daha geniş uluslararası toplumun siyasi iradesine bağlıdır.
Bangladeş ve Ev Sahibi Topluluklar Üzerindeki Doğrudan Etkisi
Askeri zulümden kaçan yüzbinlerce çaresiz insana kapılarını açan Bangladeş için bu karar, neredeyse dokuz yıldır süren insani bir mücadelenin haklılığını kanıtlamaktadır. Bangladeş Hükümeti ve BMMYK nüfus verilerine göre, 31 Ekim 2026 itibarıyla ülkesinde, öncelikle Cox's Bazar'daki aşırı kalabalık yerleşimlerde ve Bhasan Char'da 1.208.018 Rohingya mültecisi yaşamaktadır. Dışişleri Devlet Bakanı Humaiun Kobir ve Dışişleri Devlet Bakanı Şama Obaed İslam resmi brifinglerde kararı memnuniyetle karşılayarak, Myanmar'ın kınanmasının Dakka'nın kalıcı bir çözüm için baskı yapma konusundaki diplomatik nüfuzunu güçlendirdiğini vurguladı. Yetkililer, krizin artık Bangladeş için yalnızca iç mülteci yönetimi sorunu olarak ele alınamayacağını belirtti.
Bangladeş üzerindeki mali ve çevresel yük önemini korumaktadır. Birleşmiş Milletler 2026 Ortak Müdahale Planı; çevresel bozulma, ormansızlaşma ve sınırlı kaynaklar için rekabetten etkilenen savunmasız ev sahibi topluluklar dahil olmak üzere 1,6 milyon kişiyi desteklemek için yaklaşık 710,5 milyon dolara ihtiyaç duymaktadır. Karar ahlaki ve hukuki destek sağlasa da yerel makamlar sınır boyunca potansiyel güvenlik risklerine karşı teyakkuz halindedir. BM Myanmar İnsan Hakları Durumu Özel Raportörü daha önce yeni şiddet olayları konusunda uyarıda bulunmuştu; bu durum bölgede siyasi gerilimler tırmanırken Bangladeşli sınır ajanslarının yakın gözetimi sürdürmesine yol açtı.
Önemli Hukuki Dönüm Noktalarının Zaman Çizelgesi
- 9 Aralık 1948: Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi'ni kabul eder.
- 11 Kasım 2019: Gambiya, Soykırım Sözleşmesi'nin ihlal edildiği iddiasıyla Uluslararası Adalet Divanı'nda Myanmar'a karşı dava açar.
- 23 Ocak 2020: UAD, Myanmar'a soykırım eylemlerini önlemesi ve kanıtları koruması talimatını veren bağlayıcı ihtiyati tedbirler kararı alır.
- 22 Temmuz 2022: Mahkeme, başvuruyu inceleme yetkisine sahip olduğuna ve davanın kabul edilebilir olduğuna hükmeder.
- 3 Temmuz 2024: UAD, yedi devletin müdahale beyanlarını kabul eden kararını açıklar.
- 12-29 Ocak 2026: Mahkeme, Lahey'de davanın esasına ilişkin halka açık duruşmalar gerçekleştirir.
- 19 Kasım 2026: UAD, Myanmar'ı 9'a karşı 6 oysal çoğunlukla soykırımdan sorumlu bulduğu dönüm noktası niteliğindeki kararını açıklar.
Arakan Eyaleti'nde Geri Dönüş Gerçeklikleri ve Değişen Güç Dinamikleri
UAD, Myanmar'a yerinden edilmiş Rohingya'nın güvenli, gönüllü ve onurlu bir şekilde geri dönüşünü kolaylaştırma, kaybedilen mülkleri iade etme, aile birleş̧imini sağlama ve fiziksel ile zihinsel rehabilitasyonu sağlama talimatını açıkça verdi. Mahkeme ayrıca Myanmar'ın tazminat tedbirlerini ve telafi yöntemlerini detaylandıran bir uyum raporunu iki yıl içinde sunmasını zorunlu kıldı. Ancak bu emirleri uygulamaya koymak ciddi jeopolitik engellerle karşı karşıyadır. Rohingya'nın atalarının vatanı olan Arakan Eyaleti'nde, 2017 vahşetini işleyen askeri cunta artık tartışmasız kontrole sahip değildir. Arakan Ordusu olarak bilinen etnik silahlı bir örgüt artık Bangladeş'e komşu sınır bölgeleri de dahil olmak üzere bölgenin çok büyük bir kısmını yönetmektedir ve sivillere yönelik suiistisaller nedeniyle ayrı suçlamalarla karşı karşıya kalmıştır. Bu sırada askeri cunta, toprak kayıplarına yanıt olarak sivil altyapıya yönelik hava saldırılarını artırmıştır.
Mülteci temsilcileri ve topluluk liderleri, hukuki çareler ile günlük gerçekler arasındaki devasa uçurumun farkında olmakla birlikte, kararın ardından temkinli bir iyimserlik dile getirdiler. Rohingyalar Birleşik Konseyi başkanı Syed Ullah, topluluğun mülteci kamplarında kalıcı olarak mahsur kalmak yerine tam vatandaşlık hakları ve seyahat özgürlüğü talep ettiğini vurguladı. Rohingya gençlik lideri Murshid Alam, kararı tarihlerinin kaçınılmaz bir trajedi değil bir suç olarak kayda geçmesini sağlayan bir dönüm noktası olarak nitelendirdi. Bununla birlikte topluluk büyükleri, Myanmar liderliği Rohingya kimliğini reddederken ve Arakan Eyaleti aktif bir çatışma bölgesi olarak kalmaya devam ederken güvenli geri dönüşün uzak olduğunu belirtti.
Uluslararası Tepkiler ve Diplomatik Ayrışmalar
Küresel tepkiler, kararın büyük güçler arasında keskin bölünmeleri yansıttığını gösterdi. Birleşik Krallık, Londra'daki Myanmar savunma ataşesinin sınır dışı edilmesi, maslahatgüzarının çağrılması ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin acilen toplanması çağrısı dahil olmak üzere derhal cezai tedbirler duyurdu. Avustralya, Norveç, Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler insan hakları şefi Volker Türk, kararı uluslararası adalet ve hesap verebilirlik adına bir zafer olarak övdü. Buna karşılık, Myanmar'ın askeri destekli hükümeti kararı adil olmayan ve gayri meşru olarak reddederek, kararın 15 yargıç arasında oy birliğiyle alınmadığına işaret etti ve Gambiya'yı doğrudan coğrafi bağları olmadan dava başlattığı için eleştirdi.
Diğer bölgesel aktörler çekincelerini dile getirdi. Çin dışişleri bakanlığı, ikili geri dönüş görüşmelerini kolaylaştırmayı teklif ederken, uluslararası yargı kurumlarının yetki aşımına karşı uyardı. Hindistan, soykırım bulgusunu açıkça onaylamaksızın Insaniyat Operasyonu aracılığıyla insani yardıma ve mültecilerin geri dönüşüne odaklandığını yinelese de kararı kabul etti. Washington'da Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanlığı, uygun anlaşma yorumunun önemini ve mahkemeye siyasi müdahalenin önlenmesini vurgularken, çıkarımlarını değerlendirmek üzere kararı incelediğini belirtti. Çin ve Rusya Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde veto yetkisine sahip olduğundan, zorunlu yaptırımların veya askeri uygulama mekanizmalarının hayata geçirilmesi son derece belirsizliğini korumaktadır.
Temel Noktalar
- Uluslararası Adalet Divanı, 9'a karşı 6 oysal çoğunlukla Myanmar'ın 2017 yılında Rohingya'ya karşı soykırım işlediğine hükmetti.
- BM mahkemesi Myanmar'a güvenli ve gönüllü geri dönüşü kolaylaştırma, tazminat ödeme ve iki yıl içinde rapor verme talimatı verdi.
- Bangladeş, 1,2 milyondan fazla insanı içeren uzun süredir devam eden mülteci krizini çözmeye yönelik diplomatik çabaları güçlendirdiğini belirterek kararı memnuniyetle karşıladı.
- Myanmar, heyetteki altı yargıcın karşı oy görüşlerine atıfta bulunarak kararı haksız bulduğunu bildirdi ve reddetti.
- Uluslararası uygulama, bölgesel çatışmalar ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ndeki olası vetolar nedeniyle karmaşıklığını korumaktadır.






