Tayland Zorunlu Uzlaştırma Konusunda Doğrudan Müzakere Talep Ediyor
Tayland Başbakanı Anutin Charnvirakul, 21 Kasım 2026 tarihinde Kamboçya Başbakanı Hun Manet'e doğrudan bir uyarıda bulunarak, Kamboçya'nın tartışmalı deniz sınırlarıyla ilgili zorunlu uzlaştırma sürecini sürdürmesi halinde Tayland'ın diğer tüm ikili müzakereleri askıya alacağını belirtti. Düzenli programı çerçevesinde Çin'in Shenzhen kentinden konuşan Anutin, iki liderin komşu ülkeleri arasındaki normal ilişkileri yeniden tesis etmenin yollarını ele aldığını açıkladı. Bangkok ve Phnom Penh'in, anlaşmazlıkları doğrudan çözmeye çalışırken uzlaştıkları alanları da ele alması gerektiğini, dış mekanizmalara yalnızca doğrudan görüşmelerin tamamen çıkmaza girmesi durumunda başvurulması gerektiğini savundu. Deniz yetki alanı anlaşmazlığı, Tayland Körfezi'nde önemli doğalgaz ve petrol rezervlerine sahip olduğu düşünülen bölgelerin çakışan iddiaları etrafında dönüyor.
İçindekiler
- Tayland Zorunlu Uzlaştırma Konusunda Doğrudan Müzakere Talep Ediyor
- Delegeler Kuala Lumpur'daki Üçüncü Toplantıya Hazırlanıyor
- Kaynak Paylaşımı ve Sınırın Çizilmesi Konusunda Farklı Yaklaşımlar
- Kara Sınırı Gerçekleri ve Sınır Çizme Öncelikleri
- Önemli Gelişmelerin Zaman Çizelgesi
- Daha Geniş Diplomatik Gerilimler ve Bölgesel Bağlam
- Çözüme Kavuşmayan Hususlar
- Özetle
Kamboçya, Tayland'ın çakışan iddiaların görüşülmesi için daha önce bir çerçeve sunan 2001 tarihli mutabakat zaptını feshetmesinin ardından, 1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (yaygın olarak UNCLOS olarak bilinir) uyarınca 2 Haziran'da zorunlu uzlaştırma sürecini başlatmıştı. UNCLOS çerçevesi, anlaşmazlıkları incelemek ve bir çözüme ilişkin koşulları tavsiye etmek üzere bir uzlaştırma komisyonunun oluşturulmasına izin vermektedir; ancak bu tür tavsiyeler katılan devletler açısından bağlayıcı olmamaktadır. Daimi Tahkim Mahkemesi, iki ülke yasal pozisyonlarını belirlerken komisyonun idari çalışmalarını destekleyen bir sicil dairesi (sekretarya) işlevi görmektedir.
Delegeler Kuala Lumpur'daki Üçüncü Toplantıya Hazırlanıyor
Her iki ülkenin heyetlerinin, 24-27 Kasım 2026 tarihlerinde Malezya'nın Kuala Lumpur kentinde Uzlaştırma Komisyonu ile bir araya gelmesi planlanıyor. Bu buluşma, Eylül ayında Singapur'da ve Ekim 2026'da Lahey'deki Barış Sarayı'nda düzenlenen, tarafların Daimi Tahkim Mahkemesi'nin deniz sınırlarının belirlenmesinin teknik yönlerine odaklanan verimli alışverişler olarak nitelendirdiği önceki oturumların ardından gerçekleştiriliyor. Deniz sınırlarının belirlenmesi, uluslararası hukuka göre bir ülkenin deniz haklarının nerede bittiğini ve diğerininkinin nerede başladığını gösteren kesin ayırma çizgisinin oluşturulmasını kapsar.
Tayland'ın Kuala Lumpurheyetine Temsilci sıfatıyla Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Sihasak Phuangketkeow liderlik edecek olup, kendisine Danışman sıfatıyla Başbakan Yardımcısı Pakorn Nilprapunt ve Vekil Temsilci olarak Anlaşmalar ve Hukuk İşleri Dairesi Genel Müdürü Songchai Chaipatiyut eşlik edecektir. Dışişleri Bakanlığı, Kraliyet Tayland Donanması Hidrografi Dairesi ile Deniz Operasyonları Dairesi ve Enerji Bakanlığı Maden Yakıtları Dairesi'nden temsilciler ve teknik uzmanlar da katılım göstermektedir. Kamboçya heyeti ise Phnom Penh'in tek bir deniz sınırı oluşturma ya da ortak kaynak geliştirilmesi için geçici bir anlaşmaya varma hedefini ilerletmekle görevlendirilmiş uzman hukuk ve sınır işleri yetkililerini içermektedir.
Kaynak Paylaşımı ve Sınırın Çizilmesi Konusunda Farklı Yaklaşımlar
Phnom Penh, nihai sınır belirlenmemişken açık denizdeki petrol ve gaz kaynaklarını ortaklaşa geliştirmek ve paylaşmak için ya net bir deniz sınır çizgisi belirleyen kesin bir anlaşma ya da geçici bir anlaşma yapılması yönündeki arzusunu sürekli olarak dile getirmiştir. Kamboçya Dışişleri Bakanı Prak Sokhonn daha önce komisyonla yaptığı görüşmelerde bu ikili yaklaşımı özetlemiştir. Ancak Tayland, acil kaynak paylaşımı düzenlemelerini reddetmiştir. Dışişleri Bakanı Sihasak Phuangketkeow, harita üzerinde sınır çizgisi kesin olarak çizilene kadar Bangkok'un tartışmalı alandaki kaynakları paylaşmakla ilgilenmediğini belirtmiştir.
Başbakan Anutin, Shenzhen'deki açıklamaları sırasında Bangkok'un yasal sürece duyduğu hayal kırıklığını ayrıntılı olarak dile getirdi. Anutin, Kamboçya'nın zorunlu uzlaştırma yolunu seçmesini standart ikili diplomasinin baypas edilmesi olarak nitelendirdi ve bu hukuki hamleyi çıkmaz bir sokağın sonuna girip geriye doğru gitmeye çalışmaya benzetti. Kamboçya'nın zorunlu uzlaştırmayı kullanmayı seçmesi nedeniyle Tayland'ın diğer müzakereleri durdurmak zorunda hissettiğini vurguladı. Anutin, 'zorunlu' kelimesinin neden diplomatik sürtüşme yarattığına dair pozisyonunu şu sözlerle açıkladı:
'Zorunlu' kelimesini kullanmaya devam ettiğiniz sürece, diğer görüşmelerin de durması gerekir.
Anutin, toprak anlaşmazlıkları çözülmemişken hükümetin neden bu kadar bağlayıcı yasal bir koşulu kabul etmesi gerektiğini Tayland halkına açıklayamayacağını sözlerine ekledi.
Kara Sınırı Gerçekleri ve Sınır Çizme Öncelikleri
Deniz anlaşmazlığının ötesinde, Tayland ve Kamboçya arasındaki kara sınır kapıları, o yılın Temmuz ayında patlak veren silahlı çatışmaların ardından Haziran 2025'ten bu yana insan ve mal geçişine tamamen kapalı kalmaya devam etmektedir. Çatışma onlarca can kaybına ve binlerce sivilin yerinden edilmesine neden olarak sınır boyunca gerilimin yüksek kalmasına yol açtı. Anutin, güvenin yeniden tesis edilmesinin kara sınırlarının çizilmesi ve ortak mayın temizleme operasyonları gibi temel adımlarla başlaması gerektiğinden, sınır kapılarının yeniden açılmasının henüz iki lider tarafından ele alınmadığını kaydetti.
Kara sınırının çizilmesi, araziyi incelemeyi ve hangi toprağın hangi ulusa ait olduğunu açıkça tanımlamak için fiziksel sınır sütunlarının yerleştirilmesini içerir. Anutin, yanlış anlamaları önlemek için her iki ülkenin de sınırlarının tam olarak nerede olduğunu bilmesi gerektiğinin altını çizdi. Orman ürünleri toplamak için ormanlık sınır şeridinde dolaşan yerel köylüleri ve rutin devriyeler yürüten askerleri tehdit etmeye devam eden, sınırın ormanlık uzantıları boyunca patlamamış kara mayınlarının oluşturduğu sürekli tehlikeye dikkat çekti. Bu tehlikelerin ortadan kaldırılması, güvenlik ve güven inşası için vazgeçilmez bir ön koşul olarak görülmektedir.
Önemli Gelişmelerin Zaman Çizelgesi
- Haziran 2001: Tayland ve Kamboçya, çakışan deniz yetki alanları iddialarına ve ortak kaynak geliştirilmesine rehberlik etmek üzere bir mutabakat zaptı imzalar.
- Temmuz 2025: Kara sınırında silahlı çatışmalar patlak verir, bu durum can kayıplarına yol açar ve yedi sınır kapısının tamamının tamamen kapatılmasını tetikler.
- 2 Haziran 2026: Kamboçya, Tayland'ın 2001 çerçevesini feshetmesinin ardından UNCLOS kapsamında zorunlu uzlaştırma sürecini başlatır.
- 14 - 16 Eylül 2026: Birinci tur uzlaştırma görüşmeleri Singapur'da gerçekleşir.
- 14 - 18 Ekim 2026: İkinci tur görüşmeler Lahey'deki Barış Sarayı'nda yapılır ve karşılıklı güven tedbirleriyle sonuçlanır.
- 24 - 27 Kasım 2026: Üçüncü tur uzlaştırma toplantılarının Kuala Lumpur'da toplanması planlanmaktadır.
Daha Geniş Diplomatik Gerilimler ve Bölgesel Bağlam
Gerilimler bazen uluslararası platformlara da taşınmış ve her iki ülkedeki kıdemli figürler mevcut anlaşmalara uyum konusunda eleştirilerde bulunmuştur. Tayland-Kamboçya Durum Bilgi Merkezi Direktörü Hava Orgeneral Prapas Sornjaidee, Ubon Ratchathani vilayetindeki Chong An Ma sınırına yaptığı ziyaret sırasında, her iki ülkenin de 27 Aralık 2025 tarihinde imzalanan ortak bildirinin tüm hükümlerine katı bir şekilde uyması gerektiğini vurguladı. Bu anlaşma, yalnızca sınır çizilmesine odaklanmak yerine ateşkesleri, gerilimin azaltılmasını, provokatif olayların önlenmesini ve mayın yönetimini kapsamaktadır.
Senato Başkanı Hun Sen ve Başbakan Hun Manet dahil olmak üzere Kamboçyalı liderler daha önce binlerce yerinden edilmiş vatandaşın güvenle evlerine dönebilmesi için sınır araştırmalarının yeniden başlatılması çağrısında bulunmuştu. Kasım 2026'da Phnom Penh'de düzenlenen Francophonie Zirvesi sırasında Hun Manet, yaklaşık 20.000 Kamboçyalının 2025'teki çatışmaların ardından yerinden edilmiş durumda kaldığını kaydetti. Taylandlı yetkililer ise herhangi bir yeniden açılma gerçekleşmeden önce güvenlik koşullarının ve uygun koordinasyonun sağlanması gerektiğini savunarak karşılık verdiler. Lahey uzlaştırma toplantısındaki daha önceki tartışmalar ve ardından gelen deniz güveni tedbirleri, kamu açıklamalarının yönetilmesi için çerçeveler oluşturmuştu, ancak kaynak paylaşımından önce deniz sınırlarının belirlenmesine öncelik verilip verilmeyeceğine dair temel anlaşmazlık devam etmektedir.
Çözüme Kavuşmayan Hususlar
Yedi kara sınır kapısının yeniden açılması için herhangi bir özel zaman çizelgesi veya hedef tarih açıklanmadı; bu durum yerel tüccarları ve sıradan seyahat edenleri sınır ötesi ticaretin yeniden başlaması için öngörülebilir bir takvimden mahrum bırakmaktadır. Dahası, komisyonun tavsiyeleri bağlayıcı olmadığından ve her iki ulusun daha sonra doğrudan müzakerelere yeniden başlamasını gerektirdiğinden, Kuala Lumpur'daki uzlaştırma komisyonu toplantılarının sonucu belirsizliğini korumaktadır. Hukuk ekipleri devam eden oturumlar için argümanlarını hazırlarken, zorunlu yasal süreçlerin ikili güven inşasıyla nasıl dengeleyeceği etrafındaki daha geniş sorular çözüme kavuşmamıştır.
Özetle
- Tayland Başbakanı Anutin Charnvirakul, Kamboçya'nın zorunlu uzlaştırma arayışını sürdürmesi halinde Tayland'ın diğer tüm ikili müzakereleri durduracağı uyarısında bulundu.
- UNCLOS bünyesindeki Uzlaştırma Komisyonu, 24-27 Kasım 2026 tarihleri arasında Kuala Lumpur'da üçüncü tur görüşmelerini gerçekleştiriyor.
- Kamboçya tek bir deniz sınırı veya geçici bir kaynak paylaşımı anlaşması talep ederken, Tayland önce sınırların belirlenmesinde ısrar ediyor.
- 2025 yılında başlayan silahlı çatışmaların ardından yedi kara sınır kapısının tamamı kapalı kalmaya devam ederken, güveni yeniden tesis etmek için ortak mayın temizleme adımı önerildi.






