Phnom Penh’de kırılgan ateşkes gündemin merkezinde
Kamboçya Başbakanı Hun Manet, Tayland’la sınırın ortaklaşa ölçülmesi ve işaretlenmesi çalışmalarının yeniden başlaması çağrısı yaptı. 15 Kasım 2026’da Phnom Penh’de uluslararası liderlere seslenen Manet, 2025’teki çatışmaların ardından yaklaşık 20 bin Kamboçyalının hâlâ evlerine dönemediğini söyledi. Binlerce askerin sınır hattında karşı karşıya beklediğini belirtti.
İçindekiler
- Phnom Penh’de kırılgan ateşkes gündemin merkezinde
- Yerinden edilmiş aileler için öncelik eve dönmek
- Kara sınırında işaretleme çalışmalarının yeniden başlaması ne anlama geliyor?
- Çatışma bu noktaya nasıl geldi?
- Denizde ayrı bir hukuki süreç ilerliyor
- Sınır geçişlerinin kapalı olması günlük ilişkilerdeki gerginliği gösteriyor
- Hun Manet Frankofoni arabuluculuk ağı önerdi
- Kamboçya zirveyi savaş sonrası toparlanma süreciyle ilişkilendiriyor
- İş, eğitim ve teknoloji daha geniş gündemi oluşturuyor
- Öne Çıkanlar
20. Frankofoni Zirvesi’nin açılışında konuşan Hun Manet, Tayland güçlerini Kamboçya topraklarının bazı bölgelerini işgal etmeyi sürdürmekle suçladı ve Kamboçya’nın 2025’teki iki silahlı çatışma dalgasının hiçbirinde ilk ateş açan taraf olmadığını savundu. 27 Aralık 2025’te varılan ateşkesin sürdüğünü belirten Manet, koşulların karmaşık ve kırılgan olmaya devam ettiği uyarısında bulundu.
Kamboçya’nın devlet haber ajansı Agence Kampuchea Presse, mevcut anlaşmalara uyulması ve sınır çalışmalarının yeniden başlatılması çağrısını zirvenin açılışına ilişkin haberinde aktardı. Açıklamada ayrıca Kamboçya’nın ihtilaflı sularla ilgili ayrı bir hukuki süreç yürüttüğü ve Tayland’ın da bu sürece katıldığı doğrulandı.
15–16 Kasım’da Phnom Penh’deki Chroy Changvar Kongre ve Sergi Merkezi’nde düzenlenen toplantıda 81 ülke ve bölgeden temsilciler bir araya geldi. Katılımcılar arasında Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile Uluslararası Frankofoni Örgütü Genel Sekreteri Louise Mushikiwabo da vardı.
Hun Manet bu toplantıda üç acil konuyu ilişkilendirdi: yerinden edilmiş ailelerin evlerine dönmesi, kara sınırında uygulamaya dönük çalışmaların yeniden başlaması ve denizde müzakerelerin sürdürülmesi. Manet’in daha geniş kapsamlı mesajı, silahların susmasının ardından günlük hayatı daha güvenli kılacak ve iki komşu arasındaki ilişkilerin toparlanmasını sağlayacak anlaşmaların gelmesi gerektiğiydi.
Yerinden edilmiş aileler için öncelik eve dönmek
Hun Manet’e göre zirve sırasında yaklaşık 20 bin Kamboçyalı yerinden edilmiş durumdaydı. Manet, ateşkesin tek başına krizin sona erdiği anlamına geldiğini varsaymak yerine, bu kişilerin eve dönebilmesini ilerlemenin temel ölçütlerinden biri olarak gösterdi.
Kamboçya Başbakanı Hun Manet, hükümetinin bu aileler için ne istediğini şöyle anlattı:
Yaklaşık 20 bin Kamboçyalı hâlâ evlerine dönemiyor. Güven içinde ve onurlarını koruyarak geri dönmeleri önceliğimiz olmaya devam ediyor.
2025’teki çatışmalarda insanlar hayatını kaybetti ve aileler yaşadıkları yerleri terk etmek zorunda kaldı. Krizin önceki aşamalarında, en az 101 kişinin öldüğü ve yarım milyondan fazla sivilin yerinden edildiği yeni şiddet olaylarının ardından Çin ateşkes için diplomatik girişimlerde bulundu. Bu rakamlar o dönemdeki acil durumun boyutunu gösteriyor; Hun Manet’in verdiği 20 bin sayısı ise Kasım 2026’da hâlâ evlerine dönemeyen Kamboçyalıları ifade ediyor.
Hâlâ evlerinden uzakta olan aileler için ateşkesin sağlanmasıyla güvenli dönüş, uygulamada birbirinden ayrı adımlar. Karşı karşıya bekleyen askerler ve toprakların kontrolüne ilişkin çözüme kavuşmamış anlaşmazlıklar, sivillerin evlerinde hayatlarına devam edebilmesini sağlayacak güvenlik koşullarını beklemesine yol açıyor.
Kara sınırında işaretleme çalışmalarının yeniden başlaması ne anlama geliyor?
Hun Manet, Kamboçya ve Tayland’a mevcut tüm anlaşmalara uyma ve ortak ölçüm ile sınır işaretleme çalışmalarını yeniden başlatma çağrısı yaptı. Ölçüm, arazinin incelenmesi ve kontrollerin yapılmasını kapsıyor. Sınır işaretleme ise sınır taşları da dâhil olmak üzere üzerinde uzlaşılan sınırın arazide belirlenmesi anlamına geliyor.
Hun Manet’in aktardığı şekliyle Kamboçya’nın tutumu, kara sınırının uluslararası hukuk çerçevesinde bir asırdan uzun süre önce belirlenmiş olduğu yönünde. Manet’in talebi, bu mevcut hat üzerindeki ortak çalışmaların yeniden başlamasıydı.
Hun Manet, ilkenin iki ülke arasındaki mevcut anlaşmazlığın ötesinde de geçerli olduğunu söyledi:
Hiçbir sınır güç kullanılarak ya da fiilî durum yaratılarak değiştirilemez. Uluslararası hukuka saygı, büyük ya da küçük tüm devletlerin güvenliğini korur.
"Faits accomplis" ifadesi, sahada bir durum yaratıp ardından başkalarından bunu kesinleşmiş bir durum olarak kabul etmelerini isteyen eylemleri anlatıyor. Hun Manet bu anlaşmazlıkta, bir bölgedeki askerî kontrolün uluslararası sınırın nereden geçtiğini belirlememesi gerektiğini savunuyordu.
Çatışma bu noktaya nasıl geldi?
Kamboçya ve Tayland 2025’te, önce temmuzda, ardından aralıkta iki kez çatıştı. Taraflar 27 Aralık’ta ateşkes konusunda anlaştı. Sonraki aylarda diplomatik görüşmeler yapılırken askerlerin konumları, topraklar ve taahhütlerin uygulanması konularındaki anlaşmazlıklar sürdü.
- Temmuz 2025: Sınırda şiddetli çatışmalarda insanlar hayatını kaybetti ve çok sayıda sivil yerinden edildi. 28 Temmuz’da ateşkes ilan edildi.
- Aralık 2025: Çatışmalar yeniden başladı ve 27 Aralık’ta yeni bir ateşkes üzerinde uzlaşıldı.
- 14–18 Ekim 2026: Kamboçya ve Tayland, Lahey’de deniz uzlaştırma görüşmeleri yaptı ve güven oluşturmayı amaçlayan önlemlerde anlaştı.
- 31 Ekim 2026: Tayland Başbakanı Anutin Charnvirakul, yedi sınır kontrol noktası ve geçişin tamamının kapalı kalacağını söyledi.
- 15 Kasım 2026: Hun Manet, Frankofoni Zirvesi’nde kara sınırının işaretlenmesine yönelik çalışmaların yeniden başlamasını istedi.
- 24–27 Kasım 2026: Bir sonraki deniz uzlaştırma toplantısının Kuala Lumpur’da yapılması planlandı.
Hun Manet ateşkesin sürdüğünü, ancak uygulanmasına ilişkin anlaşmazlıkların devam ettiğini söyledi. Kamboçya, Tayland’ı topraklarını işgal etmekle suçlamayı sürdürürken binlerce asker karşılıklı mevzilerde bekliyordu. Uygulamadaki zorluk, çatışmaların durmasını sınır hattında üzerinde uzlaşılmış düzenlemelere dönüştürmekti.
Denizde ayrı bir hukuki süreç ilerliyor
Kamboçya, Deniz Hukuku Sözleşmesi (UNCLOS) kapsamında deniz anlaşmazlığı için zorunlu uzlaştırma süreci yürütüyor. Hun Manet, Tayland’ın sürece katılımını umut verici bir işaret olarak nitelendirdi.
Uzlaştırma sürecinde taraflar, görüşlerini inceleyen ve anlaşmaya varmalarına yardımcı olan bir komisyon önünde bir araya geliyor. "Zorunlu" sözcüğü, anlaşmazlığın bu sürece taşınmasına ilişkin usulü ifade ediyor; amaç, hukuki ve teknik görüşmeler yoluyla müzakere edilmiş bir çözüme ulaşmak.
Deniz görüşmelerinde şimdiden uygulamaya dönük bazı taahhütlerde bulunuldu. İki hükümet, 14–18 Ekim’de Lahey’deki Barış Sarayı’nda yapılan toplantıda denizde güven artırıcı önlemler üzerinde anlaştı. Komisyon ayrıca tarafları, daha önce kararlaştırılan ancak henüz bütünüyle uygulanmayan düzenlemeleri hayata geçirmeye çağırdı.
Kamboçya heyetine Dışişleri Bakanı Prak Sokhonn, Tayland heyetine ise Dışişleri Bakanı Sihasak Phuangketkeow başkanlık etti. Her iki taraf da Tayland Körfezi’ndeki örtüşen iddialarına ilişkin kanıtlarını ve hukuki argümanlarını sundu.
Kamboçya, tek bir deniz sınırı belirleyen bir anlaşma ya da ortak geliştirme ve kaynak paylaşımı için geçici bir düzenleme yapılmasını istiyor. Tayland ise önceliği sınırın belirlenmesine veriyor. 24–27 Kasım’da Kuala Lumpur’da yapılması planlanan bir sonraki toplantı, iki hükümete bu çalışmaları sürdürmek için somut bir fırsat sunuyor.
Sınır geçişlerinin kapalı olması günlük ilişkilerdeki gerginliği gösteriyor
Tayland’ın sınır politikası, ateşkese ve deniz müzakerelerine rağmen ilişkilerin normalleşmekten ne kadar uzak olduğunu gösteriyor. Başbakan Anutin, 31 Ekim’de yedi geçiş noktasını insan ve mal geçişine kapalı tutacaklarını söyledi.
Tam kapanma Haziran 2025’te başlamış ve Anutin’in açıklaması geldiğinde yaklaşık 16 aydır sürüyordu. Anutin, geçişlerin yeniden açılmasını kara ve deniz anlaşmazlıklarında kaydedilecek ilerlemeye, dolandırıcılık şebekeleriyle mücadeleye ve Tayland vatandaşlarının güvenliğine bağladı.
Bu nedenle sıradan sınır ötesi seyahat yapmak isteyenler ve mal taşıyan işletmeler, askerî mevzilerin ötesine uzanan bir anlaşmazlıktan etkilenmeyi sürdürdü. Anutin geçişlerin ne zaman açılacağına ilişkin bir tarih vermedi. Hun Manet de zirvedeki konuşmasında ortak kara sınırı ölçümlerinin ne zaman yeniden başlayacağını ya da yerinden edilmiş ailelerin dönüşünün ne zaman tamamlanacağını belirtmedi.
İki lider farklı acil öncelikleri öne çıkardı. Hun Manet toprak iddialarına, hukuki mekanizmalara ve sivillerin geri dönüşüne odaklandı. Anutin ise geçişlerden ulaşımı daha geniş bir güvenlik ve diplomasi gündemine bağladı. Günlük ilişkilerde iyileşme sağlanması, müzakerelerin sürmesinin yanı sıra bu konularda uygulamaya dönük kararlar alınmasını gerektirecek.
Hun Manet Frankofoni arabuluculuk ağı önerdi
Hun Manet, Frankofoninin diplomatları, uzmanları ve kurumları bir araya getiren bir önleme ve arabuluculuk ağı kurmasını istedi. Ağın amacı, ilgili devletlerin talebi üzerine, anlaşmazlıklar şiddete dönüşmeden önce diyaloğa destek vermek olacak.
Kamboçya Başbakanı önerisini açılış konuşmasında şöyle dile getirdi:
Bir Frankofoni önleme ve arabuluculuk ağı kurulmasını öneriyorum. Devletlerin talebi üzerine bu ağ, şiddet patlak vermeden önce diyaloğa destek verebilir.
Çatışma çıktıktan sonra yeniden inşa etmenin, çatışmayı önlemekten daha maliyetli olduğunu savundu. Bu öneri, Kamboçya’nın acil sınır sorunlarını zirvenin barış, ortak refah ve kalıcı istikrar odağıyla ilişkilendirdi.
Tayland, Kamboçya’nın zirvede sınır meselesini gündeme getirmesine itiraz etmişti. Dolayısıyla anlaşmazlık, iki hükümetin görüş ayrılıklarını nerede ve nasıl ele alması gerektiğiyle de ilgiliydi. Ekimdeki deniz görüşmelerinde Tayland kamuoyu önündeki suçlamalarda itidal çağrısı yaparken Kamboçya, yanlış bulduğu açıklamalara yanıt verme hakkını savunmuştu.
Hun Manet, ASEAN’a ve dost ülkelere ateşkese ve uluslararası hukuka dayalı diyaloğa destekleri için teşekkür etti. Önerdiği Frankofoni ağı, mevcut çabalara yeni bir diplomatik destek kanalı ekleyecek.
Kamboçya zirveyi savaş sonrası toparlanma süreciyle ilişkilendiriyor
Hun Manet’in konuşmasında Phnom Penh’in ev sahibi rolü, ülkenin tarihi açısından özel bir anlam taşıyordu. Kızıl Kmerler döneminde başkent halkının zorla tahliye edilmesini ve sonradan dönen ailelerin evleri, okulları ve pazarları yeniden inşa etmek için verdiği emeği hatırlattı.
Hun Manet, 1998’de Kamboçya’daki savaşın sona ermesinden sonraki dönemi, ülkenin modern tarihindeki en uzun barış dönemi olarak nitelendirdi. 2025’teki sınır çatışmalarının yol açtığı ölümler ve yerinden edilmelerin, bu güvenliğin ne kadar çabuk bozulabileceğini gösterdiğini söyledi.
Kamboçya’nın Frankofoni ile ilişkileri de onlarca yıl öncesine uzanıyor. Kral Baba Norodom Sihanouk, 1970’te Niamey’de kurumsal Frankofoninin kurulmasına öncülük eden isimler arasındaydı. Kamboçya 1993’te tam üye oldu.
Phnom Penh’deki toplantı, 1997’de Hanoi’de yapılan zirvenin ardından Asya’da düzenlenen ikinci Frankofoni Zirvesi oldu; aradan 29 yıl geçmişti. Hun Manet, Kamboçya başkentinin Asya ile Fransızca konuşulan dünyayı daha yakınlaştırmasını istediğini söyledi.
Delegelerin üç belgeyi değerlendirmesi bekleniyordu: Phnom Penh Bildirisi, kriz durumlarına ilişkin bir karar ve kültürel mirasın korunması için Phnom Penh Çağrısı. Hazırlanması planlanan bu metinler, güvenlik, iş birliği ve kültürel korumayı zirvenin gündemine taşıdı.
İş, eğitim ve teknoloji daha geniş gündemi oluşturuyor
Hun Manet ayrıca gençleri eğitim, üniversiteler arası bağlantılar ve Fransızca ortak kaynaklar aracılığıyla yapay zekâya hazırlayacak bir Frankofoni programı önerdi. Kaynakları daha kısıtlı olan ülkelere özel önem verilmesi çağrısında bulundu.
Manet, Kamboçya’nın Ulusal Yapay Zekâ ve Veri Bilimi Merkezi kurmak için Fransız Kalkınma Ajansı ile çalıştığını söyledi. Bu çalışma, önerdiği uluslararası eğitim iş birliğine ek olarak ülke içinde bir kurum oluşturulmasını sağlayacak.
İş dünyası da gündeminin bir diğer parçasıydı. Hun Manet, ASEAN ile Frankofoni dünyası arasındaki bağların güçlendirilmesini isteyerek barış mesajını yatırım, istihdam ve eğitimle ilişkilendirdi.
Hun Manet, barışın insanların gündelik hayatında sağlamasını istediği sonuçları şöyle anlattı:
Barış insanların hayatında gerçek bir fark yaratmalı. İş, gelir ve çocukları için okullar anlamına gelmeli.
Konuşmada acil güvenlik ihtiyaçları ile uzun vadeli hedefler bir arada ele alındı. Sınır çatışması nedeniyle yerinden edilen ailelerin eve dönebilmeleri için gerekli koşulların sağlanması gerekiyor. Öğrenciler ve işletmeler ise eğitim ve ticareti destekleyen istikrarlı ilişkilere ihtiyaç duyuyor. Sınır ölçüm çalışmalarının yenilenmesi, deniz görüşmelerinin sürdürülmesi ve sınır geçişlerine ilişkin kararlar, iki hükümetin önündeki uygulamaya dönük adımlar.
Öne Çıkanlar
- Hun Manet, 2025’teki sınır çatışmalarının ardından yaklaşık 20 bin Kamboçyalının hâlâ evlerine dönemediğini söyledi.
- Kamboçya ve Tayland’a kara sınırında ortak ölçüm ve işaretleme çalışmalarını yeniden başlatma ve mevcut anlaşmalara uyma çağrısı yaptı.
- Kamboçya, Tayland askerlerini topraklarının bazı bölümlerini işgal etmekle suçlarken binlerce asker karşılıklı mevzilerde bekliyordu.
- İki ülke UNCLOS kapsamında deniz uzlaştırma sürecine katılıyordu; bir sonraki toplantının 24–27 Kasım’da Kuala Lumpur’da yapılması planlandı.
- Tayland’ın yedi sınır kontrol noktası ve geçişi kapalı kalmayı sürdürdü; yeniden açılma tarihi açıklanmadı.
- Hun Manet, Frankofoni arabuluculuk ağının yanı sıra yapay zekâ, eğitim ve iş dünyasında iş birliği önerdi.






