59.503 imzalı dilekçe parlamentoda engelle karşılaşıyor
59.503 imzacının desteklediği Taylandlı bir kampanya, yasa tasarısının halk girişimi sürecinde ilerlemesini engelleyen parlamento kararına itiraz etmeye hazırlanıyor. Teklif, 6 Ekim 1976 darbesiyle ilişkilendirilen ve 112. madde kapsamındakiler de dahil olmak üzere cezaları artıran Ulusal İdari Reform Konseyi'nin 41 No'lu Emri'ni yürürlükten kaldırmayı amaçlıyor.
İçindekiler
- 59.503 imzalı dilekçe parlamentoda engelle karşılaşıyor
- Teklif neleri değiştirecek?
- Parlamento başvurunun neden ilerleyemeyeceğini söylüyor?
- Kampanyacılar cezai yaptırımların hakları ilgilendirdiğini söylüyor
- Yasa teklifi sunmakla yasa çıkarmak farklı aşamalar
- Taslağı yeniden yazmak yeni bir yol açabilir
- Mahkeme yolunun sonucu belirsiz
- Teklif en az 20 milletvekili tarafından sunulabilir
- Uyuşmazlığın arka planındaki tarihler
- Öne Çıkanlar
Uyuşmazlık, Ceza Kanunu'nun 12 maddesindeki cezalarda yapılması öngörülen değişikliklerle ilgili. Siyasi açıdan en hassas hüküm, monarşiyi koruyan 112. maddeyi ilgilendiriyor. İlerici Hareket Genel Sekreteri Piyabutr Saengkanokkul, emrin kaldırılmasıyla hapis cezasının azami üç yıla ineceğini, mevcut ceza aralığının ise üç ila 15 yıl olduğunu söylüyor.
Kampanyacılar, ifade özgürlüğüne yönelik cezaların azaltılmasının anayasal hakları doğrudan ilgilendirdiğini belirtiyor. Parlamento yetkilileri ise başvurunun vatandaşların bu yolla teklif sunabileceği konuların dışında kaldığını, ayrıca başlığında ve taslak biçiminde sorunlar bulunduğunu söylüyor.
Temsilciler Meclisi Genel Sekreteri Sirote Phaetphan, 9 Kasım 2026'da kararı kimin verdiğini açıkladı. Kampanya ve siyasi itirazlar Meclis Başkanı Sophon Saram'a odaklanmış olsa da Sirote, Başkanın devrettiği yetki kapsamında kararı İkinci Başkan Yardımcısı Lertsak Phatthanachaikun'un verdiğini söyledi.
Kampanya, karara itiraz etmek için 10 Kasım'da parlamentoya gitmeyi planladı. Acil mesele, teklifin vatandaş girişimi yoluyla yasama sürecine girip giremeyeceği. Parlamento yetkilileri organizatörlerin gözden geçirilmiş bir tasarı sunabileceğini söylerken kampanyacılar kararın yeniden değerlendirilmesini istiyor.
Teklif neleri değiştirecek?
41 No'lu Emir, 6 Ekim 1976 olaylarının ardından Ceza Kanunu'nda değişiklik yaptı. Darbenin mirasını ortadan kaldırmayı amaçlayan kampanya, emrin kaldırılmasını ve emrin 12 maddede getirdiği cezaların değiştirilmesini istiyor.
112. madde, siyasi ifade üzerindeki etkisi ve öngördüğü hapis cezasının süresi nedeniyle kamuoyundaki tartışmanın odağına yerleşti. Piyabutr'un teklife ilişkin açıklamasına göre azami ceza 15 yıldan üç yıla düşecek; yani 12 yıl azaltılacak. Mevcut asgari ceza ise zaten üç yıl.
Piyabutr'un açıklaması, 6 Ekim 1976'dan önce geçerli olan cezaya dönülmesini öngörüyor. Dolayısıyla teklif, 112. madde kapsamındaki suç hükmünü korurken cezanın ağırlığına odaklanıyor.
İfade nedeniyle yargılanma riskiyle karşı karşıya olanlar için olası hapis cezasının süresi somut bir kaygı. Kampanyacılar tekliflerini ifade özgürlüğüyle ilişkilendirirken Halk Partisi milletvekili Sasinan Thammanithinan da siyasi ifade davalarından etkilenen kişilere adil davranılması çağrısında bulundu.
Parlamento başvurunun neden ilerleyemeyeceğini söylüyor?
Parlamento Genel Sekreterliği, tutumunu Anayasa'nın 133(3). maddesine ve 2021'de yürürlüğe giren Vatandaşların Yasama Teklifleri Sunmasına İlişkin Kanun'a dayandırıyor. Bu süreç kapsamında vatandaşlar, hak ve özgürlükleri düzenleyen III. Bölüm ya da devletin görevlerini düzenleyen V. Bölüm hakkında yasa teklifi sunabiliyor.
Sirote, yetkililerin teklifi incelediğini ve içeriğinin cezai yaptırımlarda değişiklik yapılmasıyla ilgili olduğunu belirlediğini söyledi. Bu nedenle teklifin, vatandaş girişimleri için gerekli anayasal bölümlerin kapsamına girmediği sonucuna vardıklarını aktardı.
Genel Sekreterlik ayrıca taslakta biçimsel bir sorun tespit etti. Sirote'ye göre Ceza Kanunu cezalarında yapılması önerilen değişiklikler, tasarının başlığı ve yasama ilkesiyle uyuşmuyordu; metin de kanunda değişiklik yapmanın doğru biçimine uygun değildi.
Sirote, yetkililerin girişimin organizatörleri olarak belirtilen 26 kişiyle iletişime geçip taslağı gözden geçirmelerini istediğini söyledi. Organizatörler ilk başvurularını değiştirmeyince konu karar vermesi için Lertsak'a iletildi.
26 organizatör ile 59.503 imzacı, kampanyanın farklı gruplarını ifade ediyor: parlamentoya başvuruyu başlatanlar ve kampanyaya daha geniş ölçekte destek verenler. Sirote'nin açıklaması, yetkililerin iletişim kurduğu organizatörlere odaklandı.
Kampanyacılar cezai yaptırımların hakları ilgilendirdiğini söylüyor
Kampanyanın temel savı açık: İfade özgürlüğünü kısıtlayan veya hapis cezasına izin veren bir yasa, kişinin anayasal özgürlüklerini etkiler. Bu nedenle söz konusu yasayı değiştirmek, hak ve özgürlüklerle ilgili mevzuat kapsamında değerlendirilmelidir.
Halk Partisi milletvekili Sasinan, ifade nedeniyle verilen cezaların değiştirilmesinin anayasal korumayla doğrudan bağlantılı olduğunu söyledi. Meclis Başkanına kararı yeniden değerlendirme, gerekçeyi açıklama ve teklifin bir milletvekili başvurusu üzerinden tartışılmasına izin verme çağrısında bulundu.
Piyabutr da 8 Kasım'da yaptığı açıklamada benzer bir sav öne sürdü. Ceza gerektiren fiillerin bireysel özgürlükleri kısıtladığını, hapis cezasının ise kişinin özgürlüğünü elinden aldığını söyledi. Ona göre bu bağlantılar, teklifi III. Bölüm kapsamına sokuyor.
Uyuşmazlığın odağında, parlamentonun haklarla ilgili mevzuatı ne kadar geniş yorumladığı var. Genel Sekreterlik bu başvuruyu, vatandaşların başvuru yoluyla sunabileceği konuların dışında kalan bir cezai yaptırım teklifi olarak değerlendiriyor. Karara karşı çıkanlar ise bu yaptırımların özgürlük üzerindeki etkisinin, teklifi söz konusu sürecin kapsamına soktuğunu savunuyor.
Karara itiraz edenler, anayasal politika ve adalet yönetimiyle ilgili Anayasa'nın 64. ve 68. maddelerine yapılan atıfları da sorguluyor. Karşı görüşe göre bu hükümler, vatandaşların söz konusu tasarıyı başlatıp başlatamayacağı sorusuna doğrudan yanıt vermiyor.
Yasa teklifi sunmakla yasa çıkarmak farklı aşamalar
Karara itiraz edenlerin sorguladığı gerekçeler arasında, cezai yaptırım belirlemenin devletin doğrudan yetkisinde olduğu savı da bulunuyor. Buna verilen yanıt ise vatandaşlar bir yasa teklifi sunsa bile, bunun yasalaşıp yasalaşmayacağına karar verme sorumluluğunun parlamentoda kalacağı yönünde.
Vatandaş girişimi, halka önerilerini yasama sürecine taşıma olanağı veriyor. Taslak daha sonra Temsilciler Meclisi ve Senato'nun değerlendirmesi dahil olmak üzere parlamentoda ele alınmak zorunda. İmzaların toplanmış olması, mevcut Ceza Kanunu'nu değiştirmiyor.
Bu ayrım, kampanyacıların ilk inceleme kararını neden bu kadar önemli gördüğünü açıklıyor. Öncelikli amaçları, seçilmiş temsilcilerin teklifi inceleyebileceği, değiştirebileceği veya reddedebileceği yasama tartışmasına erişmek.
Halk Partisi lideri Natthaphong Ruengpanyawut, partisinin vatandaşların teklifini engellemek için yetki kullanılmasına yazılı olarak itiraz edeceğini söyledi. Kamu girişimlerinden bazıları parlamentoda ele alınabilirken bunun neden farklı değerlendirildiğini sorguladı.
İtirazda, Temsilciler Meclisi'nin 25. döneminden 27. dönemine kadar ele alınan; suç oluşturan, cezai yaptırımları değiştiren ya da cezai yaptırım içeren yasaları yürürlükten kaldıran tasarılara da atıfta bulunuluyor. Karara karşı çıkanlar, önceki kararların vatandaşların III. ve V. Bölümler kapsamında yasa teklifi sunmasına izin verdiğini savunuyor.
Taslağı yeniden yazmak yeni bir yol açabilir
Sirote, Genel Sekreterliğin organizatörlere danışmanlık vermeye veya yeni bir başvuru hazırlamalarına yardımcı olmaya hazır olduğunu söyledi. Konunun hâlâ teklif aşamasında olduğunu belirterek gözden geçirilmiş bir tasarının sunulabileceğini ifade etti.
Bu çağrı, Genel Sekreterliğin taslağın başlığı, ilkesi ve değişiklik biçimiyle ilgili kaygılarını ele alıyor. Yeni bir başvuru, konusunun vatandaş girişimleri için belirlenen anayasal kapsama girip girmediği sorusuyla da karşılaşacak.
Kampanyacılar, haklara ilişkin yorumlarına katılmadıkları için kararın yeniden değerlendirilmesini istiyor. Meclis Başkanına yapmayı planladıkları itirazla, mevcut taslağı değiştirmek yerine parlamentodan engeli yeniden incelemesini talep edecekler.
Sirote, parlamentonun organizatörleri dinlemeye hazır olduğunu söyledi ve temsilcilerin yasama teklifleri birimiyle görüşebileceğini belirtti. 9 Kasım'daki açıklaması, kampanyanın ertesi gün yapmayı planladığı ziyaretten önce geldi.
Mahkeme yolunun sonucu belirsiz
Piyabutr başka bir olası yol daha önerdi: kararı incelemesi için İdare Mahkemesine başvurmak. Gerekçesi, yasa teklifi sunma hakkını etkileyen bir kararın, izin verme ya da izin vermeme gibi resmî bir karara benzer bir idari işlem olduğu yönünde.
Hukuki bir güçlüğün bulunduğunu kabul etti. Yasama alanında alınan kararlar, kanunda özel bir itiraz yolu öngörülmedikçe genellikle nihai sayılıyor. Piyabutr'un önerisi, mahkemenin bunun yerine kararın içeriğine ve bireysel haklar üzerindeki etkisine odaklanmasını istiyor.
Anlattığı koşullarda mahkemeye başvurma yolu denenmiş değil. Piyabutr, savını destekleyen yerleşik bir hukuki emsal bulunmadığını söyledi; dolayısıyla mahkemenin bu tür bir itirazı ele almaya istekli olup olmayacağı belirsizliğini koruyor.
2011'de, Nitirat grubu ve 112. Maddeyi Değiştirme Kampanya Komitesi'nin yer aldığı bir kampanyaya katıldığı benzer bir uyuşmazlığı hatırlattı. 112. maddede değişiklik yapılmasını öngören bir teklif, III. Bölüm'ü ilgilendirmediği gerekçesiyle vatandaş girişimi sürecinin dışında bırakılmıştı.
Piyabutr, söz konusu kampanyada İdare Mahkemesinde dava açılmadığını söyledi. Dolayısıyla mevcut önerisi, organizatörlerin önceki kampanyada denenmemiş bir hukuki yola başvurmasını gerektirecek.
Teklif en az 20 milletvekili tarafından sunulabilir
Piyabutr'un önerdiği diğer yol, Temsilciler Meclisi'nin en az 20 üyesinin desteğiyle teklif sunulması. Milletvekili başvurusu, teklifi şu anda uyuşmazlık konusu olan vatandaş girişiminden farklı bir anayasal kanala taşıyacak.
Sasinan, teklifin bu yolla parlamentoda tartışılmasını istedi. Natthaphong'un açıkladığı yazılı itiraz, halk başvurusuna yönelik muameleyle ilgili; burada aktarılan açıklamalarda 20 milletvekilinin destekleyeceği bir yasa teklifinin sunulacağı tarihe yer verilmiyor.
Piyabutr, Anayasa Mahkemesinin 112. maddeye ilişkin tutumunu da değerlendirdi. Kendi yorumuna göre mahkemenin kararı, cezaların azaltılmasını ya da hakaret, iftira ve tehdit suçlarının birbirinden ayrılmasını öngören tekliflere hâlâ imkân tanıyor. Bu, kararın hukuki açıdan Piyabutr tarafından yapılan yorumudur.
Milletvekillerinin siyasi durumu değerlendirirken vatandaşların yasa teklifi sunma hakkını desteklemek için adım atabileceğini savundu. Önerdiği iki yaklaşım sorumluluğu farklı taraflara yüklüyor: Mahkemeye yapılacak itirazın ilerleyip ilerleyemeyeceğine hâkimler, tasarıya destek verip vermeyeceğine milletvekilleri karar verecek.
Uyuşmazlığın arka planındaki tarihler
Bugünkü karşı karşıya geliş, 1976 tarihli bir cezai yaptırım düzenlemesini Kasım 2026'da yaşanan parlamentoya erişim tartışmasına bağlıyor. Piyabutr'un atıfta bulunduğu 2011 kampanyası da karşılaştırma olanağı sunuyor.
- 6 Ekim 1976: Darbeyle ilişkilendirilen olayların ardından, 112. madde kapsamındakiler de dahil olmak üzere cezaları artıran 41 No'lu Emir çıkarıldı.
- 2011: Piyabutr, 112. maddeyi değiştirmeyi amaçlayan ve vatandaşların yasa teklifi sunmasına getirilen benzer bir kısıtlamayla karşılaşan kampanyaya katıldı.
- 8 Kasım 2026: Piyabutr itirazlarını açıkladı; mahkemeye başvurma ve milletvekillerinin teklif sunması seçeneklerini gündeme getirdi.
- 9 Kasım 2026: Sirote, Genel Sekreterliğin tutumunu açıkladı ve kararı veren kişinin İkinci Başkan Yardımcısı Lertsak olduğunu belirtti.
- 10 Kasım 2026: Kampanya organizatörleri karara itiraz etmek üzere parlamentoya gitmeyi planladı.
Sıradaki planlı adım, kampanyanın parlamentoyu ziyaret etmesiydi. Temel mesele, kararın yeniden değerlendirilmesi, taslağın yeniden yazılması ya da milletvekillerinin desteğinin, önerilen ceza değişikliklerini parlamentoda tartışmaya açıp açamayacağı.
Öne Çıkanlar
- 59.503 imzacının desteklediği bir kampanya, yasa tasarısının vatandaş girişimi sürecinde ilerlemesini engelleyen karara itiraz ediyor.
- Teklif, Ceza Kanunu'nun 12 maddesindeki cezaları ve 41 No'lu Emir'in yürürlükten kaldırılmasını konu alıyor.
- Piyabutr'a göre 112. madde değişikliği, mevcut üç ila 15 yıllık hapis cezası aralığının yerini azami üç yıllık hapis cezasının almasını sağlayacak.
- Parlamento Genel Sekreterliği anayasal kapsamı ve taslaktaki biçim sorunlarını gerekçe gösterirken yeni bir başvuruya yardımcı olmayı öneriyor.
- Sirote, kararı, devredilen yetki kapsamında hareket eden İkinci Başkan Yardımcısı Lertsak'ın verdiğini söylüyor.
- Kampanyacılar kararın yeniden değerlendirilmesini istiyor; önerilen diğer yollar arasında henüz denenmemiş bir mahkeme başvurusu ve en az 20 milletvekilinin teklif sunması yer alıyor.






