Lahey'de beş günün sonunda güven konusunda anlaşma
Kamboçya ve Tayland, 14-18 Ekim 2026 tarihlerinde Lahey'deki Barış Sarayı'nda yürütülen deniz sınırı görüşmelerinde karşılıklı güveni artırmaya yönelik önlemlerde anlaştı. Bir sonraki toplantının 24-27 Kasım'da Kuala Lumpur'da yapılması planlanıyor. Bu toplantıda uzlaştırma komisyonu, Tayland Körfezi'ndeki örtüşen egemenlik iddialarını çözme çabalarını sürdürecek.
İçindekiler
- Lahey'de beş günün sonunda güven konusunda anlaşma
- Hükümetler ne yapma konusunda anlaştı?
- Tayland, önce sınırın belirlenmesinde ısrar ediyor
- Hukuki ve teknik görüşmelerde neler ele alındı?
- Karar vermek yerine tavsiyede bulunan bir komisyon
- Görüşmeler Kuala Lumpur'a nasıl geldi?
- Anlaşmazlık konusu sular neden önemli?
- Balıkçılar ve sınır gerilimi, meselenin insani boyutunu gösteriyor
- Kasımda uygulama sınanacak
- Öne Çıkanlar
Öncelikli güçlük, anlaşmanın uygulanması. Komisyon, iki ülke arasındaki önceki taahhütlerin henüz tam olarak hayata geçirilmediğini belirterek her iki hükümete de yeni önlemlerin yanı sıra bu düzenlemeleri uygulama çağrısı yaptı. Kamboçya Dışişleri ve Uluslararası İşbirliği Bakanlığı, söz konusu adımları yapıcı müzakereler için gerekli olarak nitelendirdi.
Kamboçya heyetine Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Prak Sokhonn başkanlık etti. Tayland heyetini ise Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Sihasak Phuangketkeow yönetti. Görüşmelerin beş günü boyunca iki taraf da kanıtlarını sundu ve deniz alanlarına ilişkin karşıt iddialarının ardındaki hukuki ilkeleri açıkladı.
Anlaşma, önemli miktarda doğal gaz ve diğer hidrokarbon kaynakları barındırdığı düşünülen sularda yıllardır çıkmaza giren müzakerelerin ardından geldi. Tayland'ın 2001'de imzalanan müzakere çerçevesini sona erdirmesinin ardından Kamboçya, haziran ayında Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (UNCLOS) kapsamında zorunlu uzlaştırma sürecini başlattı.
Bangkok ve Phnom Penh diyaloğun sürdürülmesini destekliyor ancak yeni önlemlere ilişkin kamuoyuna yaptıkları açıklamalarda farklı önceliklere vurgu yapıyor. Kamboçya, her hükümetin meşru çıkarlarını savunma ve yanlış bilgileri düzeltme hakkını öne çıkardı. Tayland ise kamuoyu önünde suçlamalarda ölçülü davranılmasını, karşı karşıya gelmelerin önlenmesini ve müzakere gündeminin yalnızca deniz sınırına odaklanmasını vurguladı.
Hükümetler ne yapma konusunda anlaştı?
Kamboçya Dışişleri Bakanlığı, anlaşmadaki belirli bir maddeyi kamuoyuna açıkladı: Her iki ülke de haklarını savunmak veya yanlış bilgileri düzeltmek amacıyla açıklama yapma hakkını saklı tutuyor. Bakanlık, toplantıya ilişkin açıklamasında bu hükmü şöyle aktardı:
Kararlaştırılan önlemler arasında, her iki taraf da meşru haklarını korumak veya olgulara ilişkin yanlış bilgileri ve dezenformasyonu düzeltmek amacıyla açıklama yapma haklarını tanıyor.
Sihasak, uzlaştırma sürecine zarar verebilecek veya gerilimi artırabilecek uluslararası forumlardaki açıklama ve suçlamalardan kaçınma konusunun görüşüldüğünü söyledi. Ayrıca ülkeler arasında karşı karşıya gelmelere yol açabilecek eylemlerden kaçınmaya değindi.
Her iki tarafın tutumu da anlaşmazlıklar kamuoyuna yansıdığında hükümetlerin nasıl karşılık vereceğiyle ilgili. Kamboçya, doğru olmadığını düşündüğü iddialara yanıt verme alanı istiyor. Tayland ise kamuoyu önündeki tartışmaların müzakereleri zorlaştırmamasını istiyor. Bu ilkeleri uygulamaya koymak, her hükümetin kendi açıklamalarını yönetmesini ve diğer tarafın yanıt verebileceğini kabul etmesini gerektirecek.
Üzerinde anlaşılan önlemlerin tamamı yayımlanmadı. Kamboçya Bakanlığı, komisyonun toplantı sonucuna ilişkin resmî açıklama yapacağını bildirdi ancak bunun için tarih vermedi. Komisyon da önceki taahhütlerden hangilerinin tamamlanmadığını veya bu eksikliklerin sorumluluğunun kimde olduğunu kamuoyuna açıklamadı.
Tayland, önce sınırın belirlenmesinde ısrar ediyor
Sihasak, komisyonun çalışmalarının iki ülkenin deniz haklarının nerede kesiştiğini belirlemekle sınırlı kalması gerektiğini söyledi. Toplantının ardından Tayland Dışişleri Bakanı sıfatıyla konuşan Sihasak, Bangkok'un tutumunu şöyle ifade etti:
Tayland açısından temel nokta, bu sürecin yalnızca deniz sınırının belirlenmesine odaklanması gerektiğidir. Diğer konular komisyonun görev alanının dışındadır.
Sınırın belirlenmesi, her ülkeye ait deniz alanlarını ayıran bir hat üzerinde anlaşılması anlamına geliyor. Bu hat, iki tarafın her birinde hangi hükümetin sular veya deniz yatağı üzerinde hak kullanabileceğini belirliyor.
Sihasak daha sonra ortak kalkınma ve kaynak paylaşımının görüşülmemiş olmasını olumlu bir işaret olarak nitelendirdi. Tayland, bu konuları ele almadan önce sınırın belirlenmesini istiyor. Ayrıca iki ülkenin kıta sahanlığı iddialarını yeniden teyit ettiğini söyleyen Sihasak, Tayland'ın tutumunun yürürlükteki uluslararası hukuka en yakın tutum olduğunu savundu.
Kamboçya, olası sonuçlar konusunda daha geniş bir seçenek yelpazesinden yana oldu. Prak Sokhonn, komisyonun eylül ayındaki ilk toplantısında ülkesinin, kendi ifadesiyle "tek ve tüm amaçlara yönelik bir deniz sınırı" belirleyen bir antlaşma istediğini söyledi. Kamboçya ayrıca, ikinci uzlaştırma toplantısı öncesinde açıklandığı üzere, ortak kalkınma ve kaynakların adil paylaşımına yönelik geçici bir düzenlemeyi de destekledi.
Tayland Hükümeti Halkla İlişkiler Departmanı haziran ayında, sınır netleştirilmeden ortak kalkınma çerçevesi oluşturmanın erken olduğunu söyledi. Dolayısıyla pratikteki anlaşmazlık, kararların hangi sırayla alınacağıyla ilgili: Sınır henüz belirlenmemişken kaynaklar konusunda işbirliği yapılabilir mi, yoksa önce sınırın çizilmesi mi gerekiyor?
Hukuki ve teknik görüşmelerde neler ele alındı?
Lahey'deki toplantıda, her ülkenin iddialarını destekleyen kanıtlar ve hukuki savlar üzerinde duruldu. Sihasak'a göre komisyon, her iki hükümetten de kıta sahanlığı ve karasuları sınırlarına ilişkin tutumlarını açıklamalarını istedi.
Karasuları, bir ülkenin egemenlik yetkisini kullandığı, ancak yabancı gemilerin geçiş hakları gibi uluslararası kurallara tabi olan kıyı sularını kapsayan kuşaktır. Kıta sahanlığı ise deniz yatağı ve altındaki kaynaklar üzerindeki haklarla ilgilidir. Deniz yatağına ilişkin bu haklar, özellikle petrol veya gaz bulunma ihtimali olan bölgelerde önem taşır.
Bu iki kavram önemlidir; çünkü bir deniz anlaşmazlığı, aynı deniz alanında farklı türden hakları kapsayabilir. Kamboçya'nın tek bir sınır belirlenmesi yönündeki talebi, paylaşımın üzerinde anlaşılmış tek bir hatla çözüme kavuşturulmasını amaçlarken teknik görüşmeler, karşıt iddiaların hukuki dayanağını inceliyor.
Sihasak, komisyonun sunulan tutumları inceleyeceğini ve sonraki toplantılarda açıklama isteyebileceğini veya önlemler önerebileceğini söyledi. Tayland Dışişleri Bakanlığı, 9 Ekim'de toplantı öncesinde yaptığı açıklamada Bangkok'un ilgili teknik bilgileri sunacağını bildirmişti. Ekim ayındaki görüşmeler, iki heyete de savlarını komisyona sunma fırsatı verdi.
Karar vermek yerine tavsiyede bulunan bir komisyon
Uzlaştırma komisyonuna Avustralyalı Katrina Cooper başkanlık ediyor. Daimi Tahkim Mahkemesi (PCA) ise komisyonun kayıt birimi olarak görev yapıyor ve sürece idari destek sağlıyor.
Uzlaştırma, mahkeme sürecinden farklıdır. Komisyon, hükümetlerin görüş ayrılıklarını incelemesine ve kabul edebilecekleri bir çözüm geliştirmesine yardımcı olur. Tavsiyelerde bulunabilir ancak anlaşmaya varma kararı Kamboçya ve Tayland'a aittir.
Sihasak, sürecin hukuken bağlayıcı bir kararla sonuçlanmayacağını söyledi. Tayland Dışişleri Bakanı sıfatıyla sürecin amacını şöyle açıkladı:
Bunun yerine, her iki tarafın da uluslararası hukuka dayalı, karşılıklı olarak kabul edilebilir bir çözüm bulmasına yardımcı olmayı amaçlıyor.
Tayland Dışişleri Bakanlığı, sürecin yaklaşık 12 ay süreceğini belirtmişti. Sihasak, Bangkok'un ulusal çıkarlarını ve egemenliğini koruyan önerilere açık olduğunu söyledi. Kamboçya ise tarafların görüşmeler yürütmesine ve güveni artırıcı önlemlerde anlaşmasına yardımcı oldukları için hem komisyona hem de PCA'ya teşekkür etti.
PCA, bu yaklaşıma örnek olarak Doğu Timor ile Avustralya arasındaki uzlaştırma sürecini gösterdi. Bu süreç, 6 Mart 2018'de imzalanan bir antlaşmayla sona erdi. Kamboçya ve Tayland için de nihai bir çözüm, hükümetlerin müzakereleri kabul edecekleri bir anlaşmaya dönüştürmesini gerektirecek.
Görüşmeler Kuala Lumpur'a nasıl geldi?
Mevcut süreç, sınır müzakerelerini açık deniz kaynakları konusunda olası işbirliğiyle ilişkilendiren ikili bir düzenlemenin çökmesinin ardından başladı. 2001 tarihli mutabakat zaptı her iki çalışmaya da yön vermek üzere hazırlanmıştı ancak görüşmeler yıllarca çıkmaza girmişti.
Tayland bu çerçeveyi Mayıs 2026'da sona erdirdi. Kamboçya, haziran ayında UNCLOS kapsamında uzlaştırma sürecini başlatarak anlaşmazlığı komisyon ve PCA'nın desteklediği yapılandırılmış bir sürece taşıdı. Başlıca adımlar şöyle:
- 2001: Kamboçya ve Tayland, deniz sınırı müzakerelerini ve hidrokarbon kaynaklarının ortak geliştirilmesini kapsayan bir mutabakat zaptı imzaladı.
- Mayıs 2026: Tayland mutabakat zaptını sona erdirdi.
- Haziran 2026: Kamboçya, UNCLOS kapsamında zorunlu uzlaştırma sürecini başlattı.
- 14-16 Eylül: Komisyon, taraflarla ilk toplantısını Singapur'da yaptı.
- 9 Ekim: Kamboçya süreci barışçıl çözüme doğru atılan bir adım olarak nitelendirirken Tayland teknik görüşmelere yönelik hazırlıklarını açıkladı.
- 14-18 Ekim: İkinci toplantı Lahey'deki Barış Sarayı'nda yapıldı.
- 24-27 Kasım: Üçüncü toplantının Malezya'nın Kuala Lumpur kentinde yapılması planlanıyor.
Açıklanan üç toplantı dönemi, toplam 12 günlük resmî oturum anlamına geliyor: Singapur'da üç, Lahey'de beş ve Kuala Lumpur'da planlanan dört gün. Komisyonun incelemesi kanıtları, hukuki başvuruları ve hükümetlerden isteyebileceği ek açıklamaları da kapsıyor.
Anlaşmazlık konusu sular neden önemli?
Ekim ayındaki toplantı öncesinde yayımlanan habere göre, örtüşen iddialar Tayland Körfezi'nde yaklaşık 10.000 mil karelik bir alanı kapsıyor. Bölgede önemli miktarda doğal gaz ve diğer hidrokarbonların bulunduğu düşünülüyor. Bu da anlaşmazlığa egemenlik meselesinin yanı sıra ekonomik bir boyut kazandırıyor.
Sınır anlaşması, her ülkenin kaynak haklarını nerede kullanabileceğini belirleyecek. Ortak kalkınma düzenlemesi ise farklı bir yol izleyerek nihai sınırın daha sonra belirlenmesini ve kaynaklar konusunda üzerinde anlaşılmış kurallar çerçevesinde işbirliği yapılmasını sağlayacak.
Kamboçya'nın geçici bir düzenleme isteği ile Tayland'ın önce sınırın belirlenmesindeki ısrarı, aynı pratik meseleye giden farklı yollar oluşturuyor: İki ülkenin de hak iddia ettiği sulardaki açık deniz kaynaklarından nasıl yararlanılacağı.
Sihasak, ekim ayındaki toplantının hukuki ve teknik savlara odaklandığını söyledi. Kaynak paylaşımına ilişkin müzakereler, bu konunun sürece girip girmeyeceği ve ne zaman ele alınacağı konusunda daha fazla siyasi uzlaşma gerektirecek.
Balıkçılar ve sınır gerilimi, meselenin insani boyutunu gösteriyor
Tayland'ın eylül ayında serbest bıraktığı iki Kamboçyalı balıkçı, şubattan bu yana gözaltında tutuluyordu. Tayland donanması, teknelerinin Tayland karasularına girdiğini söyledi. Kamboçya ise gözaltının Koh Kong eyaletindeki Koh Yor'un yaklaşık 7,2 deniz mili açığında gerçekleştiğini ve Kamboçya'nın egemenliğini ve uluslararası hukuku ihlal ettiğini savundu.
Denizde çalışanlar için karşıt iddialar, gözaltına alınma ve aylarca evden uzakta kalma riski anlamına gelebiliyor. Bu nedenle karşı karşıya gelmeleri azaltacak önlemler, toplantı açıklamalarındaki diplomatik ifadelerin ötesinde acil bir önem taşıyor.
İlişkiler, 2025'te kara sınırında yaşanan iki ölümcül çatışma turunun ardından da gerginliğini koruyor. Aralık ayındaki ateşkes görüşmelerinin ardından bölgesel diplomasi, taahhütleri ihlal etmekle birbirini suçlamayı sürdüren hükümetler arasında sükûnetin korunmasına ve güvenin yeniden tesisine odaklandı.
Deniz müzakereleri de artık her iki taraftan benzer adımlar atılmasını gerektiriyor: Üzerinde anlaşılan önlemleri uygulamak, iletişimi açık tutmak ve olaylar daha geniş çaplı bir karşı karşıya gelmeye yol açmadan müdahale etmek. Sihasak, güven artırıcı önlemlerin her zaman resmî anlaşma biçiminde olması gerekmediğini ancak iki ülkenin de bunları birlikte uygulaması gerektiğini söyledi.
Kasımda uygulama sınanacak
24-27 Kasım'da Kuala Lumpur'da yapılacak toplantı, komisyona karşıt iddiaları inceleme ve açıklama isteme fırsatı verecek. Ayrıca hükümetlere, Lahey'de üzerinde anlaşılan güven artırıcı önlemlerin uygulandığını gösterme imkânı sunacak.
Sihasak, Tayland'ın Kamboçya'daki dolandırıcılık operasyonlarıyla mücadele çabalarına katılımını güven oluşturabilecek bir işbirliği örneği olarak gösterdi. Tayland'ın uzlaştırma sürecine katılmayı sürdüreceğini ve uluslararası hukuka dayalı diyaloğu desteklediğini söyledi.
Kamboçya, 9 Ekim tarihli açıklamasında hedefi, iki ülkedeki halka yarar sağlayacak ve bölgesel barış ve işbirliğini destekleyecek barışçıl bir deniz sınırı çözümü olarak tanımladı. Son toplantıya ilişkin açıklamasında ise hem eski hem de yeni taahhütlerin eksiksiz uygulanmasına özellikle vurgu yaptı.
Bir sonraki aşamanın iki somut görevi var: Sınır konusundaki ayrıntılı çalışmaları sürdürmek ve bu çalışmaları sekteye uğratabilecek kamuoyu önündeki anlaşmazlıkları ve karşı karşıya gelmeleri azaltmak. Komisyon uygulama çağrısı yaptı; şimdi iki hükümetin de bu çalışmayı toplantı salonunun dışına taşıması gerekiyor.
Öne Çıkanlar
- Kamboçya ve Tayland, 14-18 Ekim 2026'da Lahey'de yapılan görüşmelerde karşılıklı güveni artırıcı önlemlerde anlaştı.
- Komisyon, iki ülkeye de tamamlanmamış önceki taahhütleri uygulama çağrısı yaptı.
- Kamboçya meşru çıkarlarını savunma ve yanlış bilgileri düzeltme hakkını vurguladı. Tayland ise karşı karşıya gelmelere yol açabilecek suçlamalarda ve eylemlerde ölçülü davranılması çağrısında bulundu.
- Tayland, ortak kalkınma veya kaynak paylaşımı görüşmelerinden önce deniz sınırının belirlenmesini istiyor.
- Komisyon bir çözüm önerebilir ancak anlaşmaya varma kararı iki hükümete ait.
- Bir sonraki toplantının 24-27 Kasım'da Kuala Lumpur'da yapılması planlanıyor.






