2001 tarihli çerçevenin sona ermesinin ardından beş günlük görüşmeler
Kamboçya ve Tayland’ın, Tayland Körfezi’nde yaklaşık 10.000 mil karelik alanı kapsayan örtüşen hak iddialarına ilişkin hukuki ve teknik görüşmeleri ilerletmek üzere 14-18 Ekim 2026 tarihlerinde Lahey’deki Barış Sarayı’nda ikinci deniz uzlaştırma toplantısını yapması planlanıyor. Görüşmeler, Tayland’ın mayıs ayında ikili müzakere çerçevesini sona erdirmesinin ve Kamboçya’nın Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (UNCLOS) kapsamında uzlaştırma talep etmesinin ardından düzenleniyor.
İçindekiler
- 2001 tarihli çerçevenin sona ermesinin ardından beş günlük görüşmeler
- İki hükümeti kimler temsil ediyor?
- Anlaşmazlık uzlaştırma sürecine nasıl geldi?
- Eski müzakerelere ilişkin farklı anlatımlar
- Önce sınır mı, yoksa nihai çizgiden önce kaynaklar mı?
- Zorunlu uzlaştırma ne sağlayabilir?
- Beş uzlaştırmacı ve gizli yürütülen süreç
- Körfez’in kaynakları ve gemi verilerinin sınırları
- Koh Kood ve ayrı kara anlaşmazlığı
- Vaat edilmiş bir sonuç değil, emsal
- Öne Çıkanlar
Kamboçya Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri ve Uluslararası İşbirliği Bakanı Prak Sokhonn, hukuk uzmanlarından oluşan bir heyetle 11 Ekim akşamı yola çıktı. Hükümet haber ajansı Agence Kampuchea Presse, 11 Ekim tarihli duyurusunda Sokhonn’un yola çıktığını ve Kamboçya Temsilcisi olarak görev yaptığını doğruladı. Temsilci sıfatıyla komisyon önünde Kamboçya Kraliyet Hükümeti’ni temsil ediyor.
Toplantı, iki ülkenin dışişleri bakanlarının 15 Eylül’de açılış konuşmaları yaptığı, 14-16 Eylül tarihleri arasındaki Singapur oturumunun ardından gerçekleştiriliyor. Komisyon, taraflardan hiçbirinin deniz yetki alanı iddiasını kabul veya reddetti; herhangi bir uzlaşma da duyurulmadı.
Temel görüş ayrılığı şimdiden belirgin. Kamboçya, tek bir deniz sınırı belirleyen bir anlaşma ya da ortak kalkınma ve kaynakların adil paylaşımına yönelik geçici bir anlaşma istiyor. Tayland ise önce sınırın belirlenmesini, diğer konuların daha sonra ele alınmasını savunuyor. Sınırın belirlenmesi, bir ülkenin deniz yetki haklarının nerede sona erdiği ve diğer ülkeninkilerin nerede başladığı konusunda anlaşmaya varılması anlamına geliyor.
Toplantı yeri Barış Sarayı olsa da bu süreç Uluslararası Adalet Divanı’nda (UAD) yürütülmüyor. Barış Sarayı hem UAD’ye hem de Daimi Tahkim Mahkemesi’ne (PCA) ev sahipliği yapıyor; ancak bu anlaşmazlık, ayrı bir UNCLOS uzlaştırma komisyonunun önünde. PCA, sürecin idari işlerini destekleyerek komisyonun yazı işleri görevini yürütüyor.
İki hükümeti kimler temsil ediyor?
Prak Sokhonn’a Kamboçya Başbakan Yardımcısı ve Sınır İşlerinden Sorumlu Devlet Sekreterliği Bakanı Lam Chea ile hukuki konularda uzmanlaşmış yetkililer eşlik ediyor. Heyetin görevi, sınır ve açık deniz kaynaklarına ilişkin olası düzenlemeler konusunda Kamboçya’nın tutumunu geliştirmek.
Tayland heyetine, aynı zamanda ülkenin Temsilcisi olan Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Sihasak Phuangketkeow başkanlık edecek. Başbakan Yardımcısı Pakorn Nilprapunt danışmanlık yapacak; Antlaşmalar ve Hukuk İşleri Dairesi Genel Müdürü Songchai Chaipatiyut ise Tayland Temsilci Yardımcısı olarak görev yapacak.
Tayland heyetinde ayrıca Tayland Kraliyet Donanması Hidrografi Dairesi ve Deniz Harekâtları Dairesi ile Enerji Bakanlığına bağlı Maden Yakıtları Dairesinden uzmanlar bulunuyor. Heyetin bu yapısı, yürütülecek teknik çalışmayı yansıtıyor: iddia sınırlarının karşılaştırılması, coğrafi konumlarının incelenmesi ve ihtilaflı alandaki kaynakların değerlendirilmesi.
Singapur toplantısının ardından Sihasak, bir sonraki aşama için gereken hazırlıkları şöyle anlattı:
"Bütün bunları incelememiz gerekecek. Bundan sonra yapmamız gereken ödevler var," dedi.
Anlaşmazlık uzlaştırma sürecine nasıl geldi?
Süreci doğrudan tetikleyen gelişme, deniz sınırları ve hidrokarbon kaynaklarının ortak geliştirilmesine yönelik müzakerelere rehberlik etmesi için 2001’de imzalanan mutabakat zaptı MOU 44’ün sona erdirilmesiydi. Bu metin, söz konusu konuları ayrı müzakereler olarak değil, "bölünmez bir paket" olarak ele alıyordu.
Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi’nin Asya Denizcilik Şeffaflığı Girişimi, sürecin kronolojisini 30 Eylül tarihli analizinde ortaya koyuyor. Kamboçya, 2026’nın başlarında UNCLOS’u onaylayarak müzakereler için yeni bir hukuki zemin oluşturdu. Tayland ise 25 yılda anlamlı bir ilerleme sağlanmadığı gerekçesiyle mutabakatı sona erdirdi.
- 5 Mayıs 2026: Tayland, MOU 44’ü sona erdirdi.
- 26 Mayıs: Kamboçya, UNCLOS bildirgesinde deniz sınırlarının belirlenmesini bağlayıcı uyuşmazlık çözüm süreçlerinin dışında tutan bölümü geri çekti.
- 2 Haziran: Kamboçya, uzlaştırma sürecini başlatan bildirimini sundu.
- 19 Haziran: Tayland yanıtını sundu ve süreci kabul etti.
- 14 Ağustos: Atanan dört uzlaştırmacı, Katrina Cooper’ı başkan seçti.
- 14-16 Eylül: İlk toplantı Singapur’da yapıldı; açılış konuşmaları 15 Eylül’de gerçekleştirildi.
- 14-18 Ekim: İkinci toplantının Lahey’de yapılması planlanıyor.
Hükümetler, mutabakatın sona erdirilmesinin ne anlama geldiği konusunda anlaşamıyor. Kamboçya, bunun mevcut ikili çerçeveyi ortadan kaldırdığını ve uzlaştırma yoluna başvurulmasına neden olduğunu söylüyor. Tayland ise müzakereleri durdurmak değil, ortak bir hukuki zeminde yeniden başlatmak istediğini belirtiyor.
Eski müzakerelere ilişkin farklı anlatımlar
MOU 44 kapsamındaki görüşmelerin geçmişi farklı biçimlerde anlatılıyor. Asya Denizcilik Şeffaflığı Girişimi’nin analizine göre, sınırın belirlenmesi veya ortak kalkınma konusunda anlaşma sağlanamayan beş tur görüşme yapıldı. Sihasak’ın Tayland’ın açılış konuşmasına ilişkin aktarımında ise 25 yılda yalnızca iki resmî müzakere turundan söz ediliyor.
Fark, hangi toplantıların sayıldığıyla ilgili olabilir; ancak bu rakamları uzlaştıran bir açıklama yapılmadı. Her iki anlatım da temel sonuçta örtüşüyor: Mutabakat, üzerinde anlaşılmış bir deniz sınırı ya da ortak kalkınma düzenlemesi ortaya çıkarmadı.
Sihasak ayrıca Tayland’ın önce doğrudan sınır müzakereleri, anlaşmaya varılamaması hâlinde ise altı ay içinde ortaklaşa uzlaştırmaya başvurulmasını önerdiğini söyledi. Bu gerekçeyle, mutabakatın sona ermesinin Kamboçya’yı başka seçeneği kalmayan bir duruma düşürdüğü yönündeki Kamboçya tezini reddetti.
Bu görüş ayrılığı, sürecin nasıl başladığına ilişkin diplomatik anlatım açısından önem taşıyor. Ancak sınırın nereden geçmesi gerektiğini veya komisyonun hangi uzlaşma seçeneklerini önereceğini tek başına belirlemiyor.
Önce sınır mı, yoksa nihai çizgiden önce kaynaklar mı?
Kamboçya üç olası sonuç ortaya koydu. Öncelikli hedefi, uluslararası hukuka uygun olarak her amaç için tek bir deniz sınırı belirleyen bir anlaşma imzalanması. Alternatif olarak, nihai sınır uzlaşması beklenirken ortak kalkınma ve kaynakların adil paylaşımı konusunda anlaşmaya hazır.
İki seçenekten hiçbiri mümkün olmazsa Kamboçya, daha sonraki müzakerelere zemin oluşturabilecek komisyon tavsiyeleri istiyor. Bu yaklaşım, yalnızca sınırın belirlenmesinden daha geniş bir kapsam taşıyor: Sınır kesinleştirilmeden önce kaynaklara ilişkin bir anlaşmaya kapı aralıyor.
Tayland’ın tutumunda ise sınırın belirlenmesi sürecin merkezinde yer alıyor. Tayland Dışişleri Bakanı ve Temsilcisi Sihasak, Singapur toplantısının ardından tercih ettiği sıralamayı şöyle açıkladı:
"Tayland’ın tutumu, önce deniz sınırının belirlenmesi, diğer konuların ise daha sonra ele alınması yönünde," dedi.
Görüş ayrılığı hem konuların kapsamı hem de sıralamasıyla ilgili. Ortak kalkınma, ülkelerin ihtilaflı sınır iddialarını çözüme kavuşturmadan kaynaklar üzerinde işbirliği yapmasına olanak tanıyabilir. Tayland’ın açıkladığı yaklaşım ise bu tür düzenlemelere geçmeden önce sınırın ele alınmasını öngörüyor.
Kamboçya’nın kamuoyuna açıkladığı açılış tutumunda adil paylaşım yer aldı; ancak belirli bir yüzde 50-50 oranı öne sürülmedi. Kaynakların paylaşımına ilişkin herhangi bir formül üzerinde anlaşmaya varılmadı; adalet ilkesi, eşit paylaşımın ilan edildiği şeklinde yorumlanmamalı.
Zorunlu uzlaştırma ne sağlayabilir?
UNCLOS, ülkelerin denizdeki hak ve sorumluluklarını düzenleyen kuralların yanı sıra uyuşmazlıkların çözümüne yönelik usuller de içeriyor. Kamboçya ve Tayland, usul bakımından zorunlu olan ancak komisyonun tavsiyeleriyle bağlayıcı bir uzlaşma dayatmayan bir sürece girmiş durumda.
Asya Denizcilik Şeffaflığı Girişimi’nin açıklamasına göre, 298. madde devletlerin deniz sınırlarının belirlenmesi de dâhil bazı uyuşmazlıkları bağlayıcı tahkim süreçlerinin dışında tutmasına izin veriyor. Tayland 2011’de böyle bir bildirimde bulundu ve bu istisnayı koruyor. Kamboçya da UNCLOS’u onaylarken başlangıçta benzer bir bildirimde bulunmuş, ardından 26 Mayıs’ta ilgili bölümü geri çekmişti.
Sözleşme, koşulları karşılayan sınır belirleme uyuşmazlıkları için Ek V, Bölüm 2 kapsamında zorunlu uzlaştırma olanağı sunuyor. Komisyon, tarafların görüş ayrılıklarını incelemesine ve anlaşmaya varmaya çalışmasına yardımcı oluyor. Bu rol, bağlayıcı hüküm veren bir mahkemeninkinden farklı.
Komisyonun, kuruluşundan itibaren 12 ay içinde rapor sunması gerekiyor. Raporda, varılan anlaşmalar kaydediliyor; anlaşma sağlanamazsa ilgili konulardaki sonuçlar ve dostane bir çözüme yönelik tavsiyeler yer alıyor. Ardından ülkelerin rapora dayanarak bir anlaşma müzakere etmesi gerekiyor. Bu müzakereler başarısız olursa bağlayıcı uyuşmazlık çözümüne geçmek için karşılıklı rıza şart.
Bu ayrım, Lahey toplantısından ne beklenmesi gerektiğini gerçekçi biçimde ortaya koyuyor. Oturum müzakereleri ilerletebilir, görüş ayrılıklarını daraltabilir veya tavsiyelere zemin hazırlayabilir. Nihai sınırın belirlenmesi için ilan edilmiş bir son tarih değil; komisyon da kaynak paylaşımına ilişkin bir anlaşmayı doğrudan dayatamaz.
Beş uzlaştırmacı ve gizli yürütülen süreç
Komisyona Avustralyalı diplomat Katrina Cooper başkanlık ediyor. Kamboçya, Danimarka’nın Büyükelçisi Peter Taksøe-Jensen’i ve uluslararası hukuk uzmanı Fransız Jean-Marc Thouvenin’i atadı. Tayland ise her ikisi de Uluslararası Deniz Hukuku Mahkemesi’nin eski başkanı olan Almanya’dan Rüdiger Wolfrum’u ve Güney Afrika’dan Albert Hoffmann’ı atadı.
Beş üye, kendilerini atayan hükümetler adına müzakere yürüten ulusal heyetler değil, uzlaştırmacılar. Asya Denizcilik Şeffaflığı Girişimi’nin açıkladığı usule göre her ülke iki üye seçiyor, bu üyeler de komisyon başkanını belirliyor. Aksi kararlaştırılmadıkça komisyon, usulünü çoğunluk oyuyla belirliyor.
Singapur toplantısında ülkeler Görevlendirme Şartları’nı ve Usul Kuralları’nı kabul etti, tutumlarını sundu ve komisyonla daha ayrıntılı görüşmeler yaptı. Süreçler kural olarak gizli yürütüldüğünden, oturumlarda taraflar arasında hangi önerilerin paylaşıldığını kamuya açık kaynaklardan saptamak mümkün değil.
Komisyon, açılış oturumunun ardından altı toplantı daha yapılmasını planladı. Bunlardan ilki 14-18 Ekim’de Lahey’de düzenlenecek. Sonraki oturumların tarihleri kamuoyuna açık açıklamalarda belirtilmedi. Ayrıca 12 aylık raporlama yükümlülüğü, bu süre içinde bir anlaşmanın imzalanacağı yönündeki bir taahhütle karıştırılmamalı.
Körfez’in kaynakları ve gemi verilerinin sınırları
Örtüşen hak iddialarının bulunduğu alan, potansiyel açık deniz petrol ve doğal gaz kaynaklarını kapsıyor. Tayland geçmişte bu alanda Chevron, PTTEP ve Shell’in iştiraki BG Asia gibi şirketlere imtiyazlar verdi. Bu imtiyazlar, anlaşmazlığın ticari geçmişinin bir parçası; iki ülkeden herhangi birinin sınır iddiasının çözüme kavuşturulduğunun kanıtı değil.
Alan sınırları kısmen Kamboçya’nın 1972 tarihli kıta sahanlığı iddiasına ve Tayland’ın 1973 tarihli iddiasına dayanıyor. Güney sınırının kaynağı MOU 44’te belirtilmedi. Asya Denizcilik Şeffaflığı Girişimi, bu sınırın Vietnam’ın Tho Chu Adaları ile Kamboçya’nın Poulo Wai Adası arasında çizilen teorik bir eşit uzaklık hattıyla bağlantılı göründüğünü aktarıyor; bu hattın kullanılmasının da ihtilaf konusu olduğunu belirtiyor.
Balıkçılık faaliyetleri, sınır çözüme kavuşmamış olsa da denizin nasıl kullanıldığına ilişkin başka bir gösterge sunuyor. Analizde atıfta bulunulan Starboard Maritime Intelligence verilerine göre, Eylül 2025 ile Eylül 2026 arasında hak iddialarının bulunduğu alanda aylık ortalama 57 Tayland balıkçı gemisi kaydedildi.
Veri kümesinde Kamboçya’ya ait balıkçı gemisi gözlemlenmedi; ancak analiz, Kamboçyalı balıkçıların çoğunda otomatik tanımlama sistemi ekipmanı bulunmadığına dikkat çekiyor. AIS, gemi kimliği ve konumunu yayımlıyor; dolayısıyla bir takip veri kümesinde AIS sinyalinin bulunmaması, Kamboçya teknelerinin denizde olmadığı sonucunu kanıtlamaz.
Global Fishing Watch üzerinden incelenen diğer gemi tespitlerinde, AIS sinyalleriyle eşleşmeyen ve çoğunlukla seyir rotalarında kümelenen bazı faaliyetler görüldü. Ülkeler, hak iddialarının bulunduğu alandaki gemi faaliyetlerine yönelik kısıtlamalar konusunda anlaşmadı. Bu gözlemler denizcilik faaliyetlerini gösteriyor; balıkçılık haklarını veya kaynakların kime ait olduğunu ortaya koymuyor.
Koh Kood ve ayrı kara anlaşmazlığı
Tayland, bu sürecin Koh Kood olarak da bilinen Koh Kut dâhil kara toprakları üzerindeki egemenliği değil, Tayland Körfezi’nde deniz sınırlarının belirlenmesini konu aldığını söylüyor. Ada, daha geniş hak iddiası alanının içinde yer alıyor ve uluslararası alanda Tayland’ın parçası olarak tanınıyor. Taylandlı yetkililer, MOU 44’ün bu egemenliği etkilemediğini birçok kez belirtti.
Tayland, Kamboçya’nın 1972 tarihli kıta sahanlığı iddiası çizgisini hukuki dayanaktan yoksun bulduğu gerekçesiyle de reddediyor. Bu, komisyonun vardığı bir sonuç değil, Tayland’ın tutumu. Sürecin kapsamı ve birbiriyle yarışan hukuki tezler, ele alınmayı bekleyen konular arasında.
Deniz görüşmeleri, 2025’teki kara sınırı çatışmalarının ardından ilişkilerin gergin olduğu bir dönemde yapılıyor. Aralık ayında ilan edilen ateşkes, büyük çaplı silahlı çatışmaları durdurdu; ancak ateşkesin ardından yaşanan yerinden edilmeler, ocak başında sivillerin bedel ödemeye devam ettiğini gösterdi.
Bu gelişmeler, zorlu diplomatik ortamı açıklıyor; ancak deniz süreci kara sınırı anlaşmazlıklarından ayrı yürütülüyor. Tayland’ın açılış açıklamasında dile getirdiği roket saldırıları, kara mayınları ve ateşkes ihlalleri iddiaları, uzlaştırma komisyonunun tespitleri değil.
Vaat edilmiş bir sonuç değil, emsal
Asya Denizcilik Şeffaflığı Girişimi’ne göre Kamboçya ve Tayland arasındaki süreç, sözleşmenin 1994’te yürürlüğe girmesinden bu yana UNCLOS kapsamında başlatılan ikinci zorunlu uzlaştırma süreci. İlk süreç, Doğu Timor tarafından Avustralya’ya karşı Nisan 2016’da başlatılmıştı.
Avustralya başlangıçta komisyonun yetkisine itiraz etti; ancak komisyon, uyuşmazlığı inceleyebileceğine oybirliğiyle karar verdi. Müzakereler sonunda 6 Mart 2018’de Deniz Sınırı Antlaşması imzalandı ve antlaşma 30 Ağustos 2019’da yürürlüğe girdi. Antlaşma, kalıcı sınırlar belirledi ve ortak kalkınma ile gelir paylaşımını içeren Greater Sunrise gaz sahasına özel bir rejim oluşturdu.
Bu örnek, uzlaştırmanın hem sınırları hem de kaynakları ele alan müzakere edilmiş bir antlaşmayla sonuçlanabileceğini gösteriyor. Ancak Tayland Körfezi’ndeki anlaşmazlığın nasıl sonuçlanacağını belirlemiyor. Timor Denizi örneğinde uzlaştırma, mevcut bir kaynak düzenlemesinin sona erdirilmesi ve yenisiyle değiştirilmesi için yapılan müzakerelere yardımcı oldu. Buradaysa müzakere çerçevesinin sona erdirilmesi süreci başlattı.
Lahey’deki acil sınama, ayrıntılı hukuki ve teknik görüşmelerin hükümetleri bir uzlaşmanın kapsamı ve sıralaması konusunda birbirine yaklaştırıp yaklaştıramayacağı. Henüz herhangi bir sınır, ortak kalkınma planı, gelir paylaşımı veya komisyon tavsiyesi açıklanmadı.
Öne Çıkanlar
- Kamboçya ve Tayland arasındaki ikinci UNCLOS uzlaştırma toplantısının 14-18 Ekim 2026’da Lahey’deki Barış Sarayı’nda yapılması planlanıyor.
- Kamboçya’yı Temsilci sıfatıyla Prak Sokhonn, Tayland’ı Sihasak Phuangketkeow temsil ediyor.
- Anlaşmazlık, Tayland Körfezi’nde yaklaşık 10.000 mil karelik örtüşen deniz yetki alanı iddialarını kapsıyor.
- Kamboçya tek bir sınır belirleyen anlaşma ya da geçici ortak kalkınma ve kaynakların adil paylaşımını istiyor. Tayland, önce sınırın belirlenmesini savunuyor.
- Tayland, MOU 44’ü 5 Mayıs’ta sona erdirdi; Kamboçya uzlaştırma sürecini 2 Haziran’da başlattı.
- Komisyonun tavsiyeleri bağlayıcı değil. Daha sonra bağlayıcı bir uyuşmazlık çözüm sürecine geçilmesi karşılıklı rıza gerektiriyor.
- Nihai bir uzlaşma veya kaynak paylaşım formülü açıklanmadı.






