Yardım ve erişim odaklı bir misyon
Filipinler Dışişleri Bakanı Maria Theresa Lazaro, insani yardımın gündemde olduğu ve tutuklu eski sivil lider Aung San Suu Kyi ile görüşme izninin henüz kesinleşmediği ASEAN özel temsilcisi sıfatıyla 28 ve 29 Ekim’de Myanmar’ın başkenti Nepido’yu ziyaret edecek. Ziyaret, Suu Kyi’nin beş yılı aşkın süre sonra ilk kez oğluyla konuşmasından günler sonra gerçekleşecek.
İçindekiler
- Yardım ve erişim odaklı bir misyon
- Lazaro’nun görüşme gündemi
- Ziyaretin temelindeki beş taahhüt
- Myanmar, ASEAN’ın çerçevesine karşı çıkıyor
- Suu Kyi ile görüşme neden önemli?
- Nadir bir telefon görüşmesi oğlunu bir ölçüde rahatlattı
- Giysi talebi ve açıklanmayan ikamet yeri
- Manila öncesinde diplomatik temas fırsatı
- Gelişmeler nasıl birbiriyle bağlantılı?
- Öne Çıkanlar
Tayland Dışişleri Bakanı Sihasak Phuangketkeow, salı günü Bangkok’ta yaptığı açıklamada ziyaretin hazırlıklarının sürdüğünü söyledi. Lazaro’nun üst düzey yetkililerle insani yardımı görüşmesi ve liderler zirvesi öncesinde Manila’da ASEAN dışişleri bakanlarına bilgi vermesi bekleniyor.
2026’da ASEAN dönem başkanlığını yürüten Filipinler, Suu Kyi’ye erişim sağlamaya defalarca çalıştı ancak başarılı olamadı. Suu Kyi’nin tutuklu olması, misyonun merkezine somut bir meseleyi yerleştiriyor: ASEAN’ın barış planı, özel temsilcinin ilgili tüm taraflarla görüşmesini öngörürken Myanmar makamları, Şubat 2021’deki darbeyle görevden alınan liderle teması kontrol etmeyi sürdürüyor.
Lazaro’nun görüşme gündemi
Lazaro, temmuz ayında insani yardıma erişimi genişletmek amacıyla bu yıl Myanmar’ı ziyaret etmeyi planladığını söylemişti. Planlanan görüşmeler bu nedenle pratik bir konuya odaklanıyor: askerî darbenin ardından başlayan iç savaştan etkilenen insanlara yardım ulaştırılmasını sağlayacak düzenlemelerin yapılması.
Malezyalı mevkidaşıyla birlikte konuşan Sihasak, ziyareti bölgesel bloğa sonuç sunmak için bir fırsat olarak nitelendirdi. Şöyle dedi:
ASEAN özel temsilcisi olarak oraya gidiyor. ASEAN dışişleri bakanları, ASEAN Zirvesi öncesinde Manila’da bir araya geldiğinde aktarabileceği iyi ve somut ilerlemeler kaydedilmesini umuyoruz.
Güneydoğu Asya Uluslar Birliği ASEAN, Myanmar’ın en üst düzey toplantılarına katılımını krizin sona erdirilmesi yönündeki ilerlemeye bağladı. Lazaro, bloğun temsilcisi olarak seyahat ediyor. Bu da görüşmelerine Filipinler ile Myanmar arasındaki olağan temasların ötesinde bölgesel bir amaç kazandırıyor.
Ziyaretin temelindeki beş taahhüt
ASEAN liderleri, darbeden iki ay sonra, Nisan 2021’de Beş Maddelik Uzlaşı’yı kabul etti. Uzlaşı; şiddetin sona ermesini siyasi diyalog, arabuluculuk ve insani yardımla ilişkilendiriyor. Beş taahhüt şöyle:
- Tüm tarafların itidal göstermesiyle şiddetin derhâl sona ermesi.
- Barışçıl bir çözüm arayışı için ilgili tüm taraflar arasında yapıcı diyalog.
- ASEAN Genel Sekreteri’nin desteğiyle, ASEAN dönem başkanının özel temsilcisinin yürüteceği arabuluculuk.
- ASEAN’ın bölgesel afet koordinasyon kurumu AHA Merkezi aracılığıyla insani yardım sağlanması.
- Özel temsilcinin ve bir heyetin ilgili tüm taraflarla görüşmek üzere ziyarette bulunması.
Lazaro’nun kimlerle görüşebileceği sorusu, bu taahhütler nedeniyle misyonun ayrılmaz bir parçası. Hükümet yetkilileriyle yapılacak görüşmeler sürecin bir boyutunu ele alıyor; plan, çatışmanın siyasi ayrılıkları boyunca temas kurulmasını da öngörüyor.
Myanmar’ın askerî yönetimi, uzlaşının temel taleplerini yerine getirme konusunda çok az ilerleme kaydetti. Bunun üzerine ASEAN, Myanmar liderlerini en üst düzey toplantıların dışında bıraktı. Lazaro, temmuz ayında liderlerin geri dönüşünün hâlâ uzak olduğunu ve ASEAN’ın uygulamanın ölçülebileceği somut standartlar anlamına gelen ölçütler geliştirmeyi planladığını söyledi.
Myanmar, ASEAN’ın çerçevesine karşı çıkıyor
Ordunun destekçilerinin ağırlıkta olduğu Myanmar parlamentosu, temmuz ayında Beş Maddelik Uzlaşı’yı içişlerine müdahale olarak nitelendirerek reddeden bir önergeyi kabul etti. Parlamentoya göre plan, ülkenin mevcut siyasi durumuyla örtüşmüyordu.
Myanmar Dışişleri Bakanlığı da uzlaşının nasıl yayımlandığına itiraz etti. Bakanlık, Myanmar’a önceden bildirimde bulunulmadan ve taslak iletilmeden ASEAN dönem başkanının açıklamasına eklendiğini belirtti ve belgeyi Beş Maddelik Açıklama olarak nitelendirdi. Dışişleri Bakanı Tin Maung Swe’nin hükümetin tutumunu 12 Temmuz’da Bangkok’ta düzenlenen gayriresmî ASEAN toplantısında aktardığını söyledi.
Lazaro ise Myanmar’la görüşmelerde uzlaşının ASEAN’ın temel belgesi olduğunu vurgulamayı sürdürdü. Bu anlaşmazlık, özel temsilcinin Myanmar makamlarının kamuoyu önünde itiraz ettiği bir çerçeve üzerinden ilerleme sağlamaya çalıştığı anlamına geliyor. Bakanların ziyareti değerlendireceği sırada yardım ve siyasi figürlerle temas konusunda somut düzenlemeler bu nedenle önem taşıyacak.
Suu Kyi ile görüşme neden önemli?
81 yaşındaki Suu Kyi, askerlerin Ulusal Demokrasi Birliği (NLD) hükümetini 1 Şubat 2021’de devirmesinden bu yana tutuklu. Bir NLD yetkilisi, başlangıçta toplam 33 yıl olan cezasının indirimlerin ardından 18 yıl olduğunu söyledi. Destekçileri, mahkûmiyet kararlarının siyasi saiklerle verildiğini savunuyor.
Filipinler daha önce özel temsilcisinin Suu Kyi ile kısa bir görüşme yapmasını talep etti ancak Myanmar makamları bu talebi reddetti. Suu Kyi’nin ağustosta Uluslararası Kızılhaç Komitesi temsilcisiyle görüşmesinin ardından Manila talebini yineledi ve Suu Kyi’nin koşulsuz olarak serbest bırakılması çağrısında bulundu. Bu, darbeden bu yana yabancı bir yetkiliyle kamuoyuna duyurulan ilk görüşmesiydi.
Bir görüşme, Lazaro’ya dış dünyayla teması büyük ölçüde kesilmiş önemli bir siyasi figürden doğrudan bilgi alma imkânı sağlayabilir. Özel temsilcinin daha geniş kapsamlı yetkisi, çatışmadaki diğer ilgili tarafları da kapsıyor. Bu nedenle Suu Kyi’nin durumu, kapsayıcı diyalog talebinin daha geniş bir boyutunu oluşturuyor.
2021’de Suu Kyi ile birlikte tutuklanan Cumhurbaşkanı Win Myint, Myanmar Yeni Yılı için 17 Nisan’da çıkarılan afta cezaevinden serbest bırakıldı. Ancak o tarihten bu yana sıkı gözetim altında tutuluyor. Bu durum, eski sivil liderlere yönelik kısıtlamaların cezaevinden tahliye sonrasında da sürebildiğini gösteriyor.
Nadir bir telefon görüşmesi oğlunu bir ölçüde rahatlattı
Kim Aris, 22 Ekim’de Londra’daki Myanmar Büyükelçiliği’nde ayarlanan bir telefon görüşmesiyle annesiyle konuştu. İngiltere’de yaşayan Aris, beş yılı aşkın süredir annesiyle görüşmemişti. Annesinin oldukça sağlıklı duyulduğunu söyledi ancak onun iyilik hâliyle ilgili kaygılarını da dile getirmeyi sürdürdü.
Aris, konuşmanın ardından annesinin fiziksel ve zihinsel durumuna ilişkin izlenimini şöyle anlattı:
Zihinsel olarak hâlâ tamamen yerinde olduğu kesin; fiziksel olarak da güçlü duyuluyor.
Aris, annesinin ağır bir tecrit altında olduğunu da söyledi. Ordu veya polis dışından hiç kimseyle ya çok az görüştüğüne ya da hiç görüşmediğine inandığını; gazete, radyo ve televizyona erişiminin bulunmadığını belirtti. Görüşmeden memnuniyet duyduğunu söylerken daveti Myanmar liderlerinin bir halkla ilişkiler kampanyasının parçası olarak nitelendirdi.
Aris, ailesinin annesiyle düzenli olarak görüşemeyeceğini söyledi. Anlattıkları, diplomatik tartışmaya kişisel bir boyut kazandırıyor: annesiyle beş yılı aşkın süre konuşamamasının ardından gerçekleşen tek bir telefon görüşmesi. Daha önce tecrit ve sağlık durumuna ilişkin kaygılar, ailenin annelerini ziyaret edememesini veya durumunu doğrulayamamasını da kapsıyordu.
Giysi talebi ve açıklanmayan ikamet yeri
Suu Kyi’nin Yangon’daki Üniversite Caddesi 54 numarada bulunan evinden 20 kıyafet istediği bildirildi. İsminin açıklanmasını istemeyen bir NLD yetkilisi talebi doğrularken, Nepido Cezaevi’ne yakın bir kişi de eski çalışanlarının Suu Kyi’nin istediği eşyaları göndermekle görevlendirildiğini söyledi.
Yangon’daki ev, Suu Kyi’nin önceki askerî yönetim dönemlerinde yaklaşık 15 yıl ev hapsinde tutulduğu yer olması nedeniyle özel bir anlam taşıyor. Mevcut giysi talebi, bu evden Nepido’ya gönderilecek eşyalarla ilgili.
Suu Kyi’nin nerede ve hangi koşullarda tutulduğu kesin olarak bilinmiyor. 30 Nisan’da ev hapsine nakledildiği yönündeki haberler bağımsız kaynaklarca doğrulanmadı. Aris, annesinin Nepido’da yeri açıklanmayan bir konutta bulunduğuna inanıyor. Ancak annesinin ne cezaevinde ne ev hapsinde olduğunu ne de kendi evinde yaşadığını söyledi.
Myanmar makamları, 19 Ekim’de yetkililerin İngiltere Kralı III. Charles’tan gelen kitap ve yazışmaları teslim ettiğini gösteren fotoğraflar yayımladı. Kraliyet ailesinden kitapların teslimi, ağustostaki Kızılhaç ziyaretinin ardından gerçekleşti. Aris, annesinin serbest bırakılması ve kendisiyle sürekli temas kurulması çağrısında bulunurken bu tür kontrollü görüntüleri eleştirdi.
Manila öncesinde diplomatik temas fırsatı
Darbeye öncülük eden askerî lider Min Aung Hlaing kendisini sivil cumhurbaşkanı olarak tanıtırken Myanmar yönetimi bölgesel kabulünü genişletmeye çalışıyor. ASEAN üyeleri, en üst düzey toplantılara katılım üzerindeki kısıtlamaları sürdürürken doğrudan temasların bir bölümüne devam etti.
Tayland, 12 Temmuz’da Myanmar dışişleri bakanıyla Bangkok’ta yapılan toplantının düzenlenmesine yardımcı oldu. Malezya da 7 ve 8 Ekim’de Min Aung Hlaing’i ağırladı. Bu ziyaret sırasında Başbakan Enver İbrahim, Myanmar’ın ASEAN’a daha kapsamlı katılımı için çalışılmasını destekledi.
Malezya’daki görüşmelerde diplomasi, Myanmar vatandaşlarının geri dönüşüne ilişkin müzakerelerle birlikte yürütüldü. Malezya, 8 Ekim itibarıyla o yıl 10.493 kişinin ülkesine geri gönderildiğini açıkladı. İnsan hakları örgütleri, geri dönenlerin zulüm, zorunlu askerlik veya başka türden kötü muameleyle karşılaşabileceği uyarısında bulundu.
Lazaro’nun misyonu bu daha geniş temasların bir parçası. Ancak ASEAN’ın açıkladığı koşullar barış planına bağlılığını koruyor. Önerilen ölçütler, bakanlara yalnızca ziyaretlere, toplantılara veya güvencelere dayanmak yerine ilerlemeyi değerlendirmek için somut göstergeler sunacak.
Gelişmeler nasıl birbiriyle bağlantılı?
Ekim ayında yapılacak ziyaret, Suu Kyi ile sınırlı temasın sürdüğü ve Myanmar’ın ASEAN içindeki konumuna ilişkin diplomatik anlaşmazlıkların yaşandığı aylardan sonra geliyor. Başlıca gelişmeler şöyle:
- 1 Şubat 2021: Ordu iktidarı ele geçirerek Suu Kyi’yi ve diğer sivil liderleri tutukladı.
- Nisan 2021: ASEAN liderleri Beş Maddelik Uzlaşı’yı kabul etti.
- 12 Temmuz 2026: Myanmar dışişleri bakanı, Bangkok’ta ASEANlı mevkidaşlarıyla yapılan gayriresmî görüşmelere katıldı.
- Temmuz 2026: Lazaro Myanmar’ı ziyaret etme planını açıkladı ve uzlaşının uygulanmasına ilişkin ölçütleri görüştü.
- Ağustos 2026: Suu Kyi, Kızılhaç temsilcisiyle görüştü.
- 19 Ekim 2026: Myanmar, Kral Charles’tan gelen kitap ve yazışmaların teslim edildiğini gösteren fotoğraflar yayımladı.
- 22 Ekim 2026: Aris, beş yılı aşkın süre sonra ilk kez annesiyle konuştu.
- 28-29 Ekim 2026: Lazaro’nun Manila’da bakanlara bilgi vermeden önce Nepido’yu ziyaret etmesi planlanıyor.
Bölgesel düzeydeki bir sonraki adım, Lazaro’nun liderler zirvesi öncesinde ASEAN dışişleri bakanlarına sunacağı rapor olacak. Yardıma ihtiyaç duyanlar açısından ziyaretin pratik sonucu, yardımlara erişimin önünü açıp açmayacağına bağlı. Tutuklu siyasi figürler ve aileleri içinse özel temsilciye erişim ve dış dünyayla sürekli temas kurulması acil önem taşıyor.
Öne Çıkanlar
- ASEAN özel temsilcisi Maria Theresa Lazaro’nun insani yardımı görüşmek üzere 28 ve 29 Ekim’de Nepido’yu ziyaret etmesi planlanıyor.
- Filipinler’in tekrarlanan talepleri reddedildikten sonra Aung San Suu Kyi ile görüşme yapılacağı kesinleşmedi.
- ASEAN’ın Beş Maddelik Uzlaşı’sı şiddetin sona ermesini, kapsayıcı diyaloğu, yardımı ve özel temsilcinin ilgili tüm taraflara erişimini öngörüyor.
- Myanmar makamları uzlaşıya itiraz ederken ASEAN, yükümlülüklere uyumu ölçmek için kıstaslar belirlemeye çalışıyor.
- Suu Kyi’nin oğlu 22 Ekim’de annesiyle konuştu; annesinin güçlü duyulduğunu, ancak ağır bir tecrit altında kaldığını söyledi.
- Lazaro’nun liderler zirvesi öncesinde Manila’da ASEAN dışişleri bakanlarına ziyaret hakkında bilgi vermesi bekleniyor.






