Japonya Yüksek Mahkemesi mahkûmlara yönelik genel oy yasağı hakkında karar verecek

8 dakikalık okuma
Japan Supreme Court to Rule on Blanket Voting Ban for Prisoners

Yedi yıl hapis cezası ve oy hakkının kaybı

Japonya Yüksek Mahkemesi, mahkûmiyet cezası çeken kişilerin topluca oy kullanmalarının engellenip engellenemeyeceğine ilişkin davada 18 Kasım'da karar verecek. Dava, bu kişilerin Yüksek Mahkeme yargıçlarının kamuoyu tarafından değerlendirilmesi sürecine katılmalarının engellenmesine de itiraz ediyor.

İçindekiler
  1. Yedi yıl hapis cezası ve oy hakkının kaybı
  2. Seçim yasası neleri ortadan kaldırıyor?
  3. Dava Büyük Daire'ye nasıl ulaştı?
  4. Tokyo mahkemeleri kısıtlamayı neden hukuka uygun buldu?
  5. Osaka'daki 2013 kararı neden farklıydı?
  6. Cezaevlerinde oy kullanma nasıl düzenlenebilir?
  7. Anayasaya aykırı bir kural neden tazminat getirmedi?
  8. Hukuki argümanların arkasındaki kişiler
  9. Öne çıkan noktalar

Baş Yargıç Yukihiko Imasaki başkanlığındaki Büyük Daire, Yokohama'dan eski mahkûm 40 yaşındaki Kentaro Yagihashi'nin temyiz başvurusunu dinleyecek. Yagihashi, hüküm beklediği sırada Temmuz 2019'da yapılan Üst Meclis seçiminde tutuklu bulunduğu yerden oy kullandı. Yedi yıl hapis cezasına çarptırılmasının ardından 31 Ekim 2021'deki Alt Meclis seçiminde ve aynı dönemde yapılan yargıç değerlendirmesinde oy kullanamadı.

Yüksek Mahkemenin resmî dava özeti iki temel soruya işaret ediyor: Kısıtlamanın anayasal oy haklarını ihlal edip etmediği ve parlamentonun 2021'deki oylamadan önce düzenlemeyi değiştirmemesinin Devletin Tazminat Sorumluluğu Kanunu uyarınca hukuka aykırı olup olmadığı.

Yagihashi, gelecekteki ulusal seçimlerde ve yargıç değerlendirmelerinde oy kullanma hakkının tanınmasını ve ayrıca 30 bin yen tazminat talep ediyor. Tokyo Bölge Mahkemesi ve Tokyo Yüksek Mahkemesi itirazını reddetti. Yüksek Mahkemenin bu genel kısıtlama hakkında ilk anayasal kararını vermesi bekleniyor.

Osaka Yüksek Mahkemesi 2013'teki daha önceki bir kararda bunun tersine, kısıtlamanın anayasaya aykırı olduğuna hükmetmiş ancak davacıya tazminat ödenmesini reddetmişti. Dolayısıyla yaklaşan karar, hem Japonya demokrasisine kimlerin katılabileceğini hem de mahkemenin bu süreçten dışlanan bir kişiye hangi hukuki çözümü sunabileceğini ilgilendiriyor.

Reklam

Seçim yasası neleri ortadan kaldırıyor?

Kamu Görevlileri Seçim Yasası'nın 11. maddesinin 1. fıkrasının 2. bendi, davanın merkezindeki düzenleme. Yagihashi'nin itiraz ettiği yasa metni, hapis veya daha ağır bir cezaya mahkûm edilen kişilerin cezalarının infazı tamamlanana kadar seçme ve seçilme haklarını ellerinden alıyordu.

Yüksek Mahkemenin özeti, davanın 2022 tarihli 68 sayılı Kanun'la yapılan değişikliklerden önceki metinle ilgili olduğunu belirtiyor. O dönemde kullanılan ifade, zorunlu çalışma içeren veya içermeyen eski hapis cezası türlerine atıfta bulunuyordu. Değiştirilen terminolojide ise yeni bir hürriyeti bağlayıcı ceza kategorisi yer alıyor; ancak uyuşmazlığın konusu, ceza çekerken uygulanan dışlama.

Kural, kapsadığı mahkûm kategorisinin tamamına uygulanıyor. Seçim suçunun işlenmiş olmasını ya da hükmü veren yargıcın kişinin oy hakkını kaybedip kaybetmemesi konusunda ayrıca karar almasını şart koşmuyor.

İkinci bir yasa, bu kısıtlamayı Yüksek Mahkeme yargıçlarının kamuoyu tarafından değerlendirilmesi sürecine de taşıyor. Ulusal Değerlendirme Yasası'nın 4. maddesi, Alt Meclis seçimlerinde oy kullanma hakkı olan kişilere değerlendirmeye katılma hakkı tanıyor. Dolayısıyla seçimlerde oy kullanma yeterliliğinin kaybedilmesi, yargıçların görevde kalıp kalmaması konusunda söz sahibi olma olanağını da ortadan kaldırıyor.

Yagihashi'nin temyizi, bu iki katılım biçimini bir araya getiriyor: ulusal milletvekillerini seçmek ve ülkenin en yüksek yargıçlarının değerlendirildiği anayasal sürece katılmak.

Dava Büyük Daire'ye nasıl ulaştı?

Yagihashi, bir şirket yöneticisinden alınan kripto para birimleriyle bağlantılı dolandırıcılık şüphesiyle Nisan 2018'de gözaltına alındı. Hüküm öncesinde Tokyo Gözaltı Merkezi'nde tutulduğu sırada, Temmuz 2019'da yapılan Üst Meclis seçiminde posta yoluyla oy kullandı. İki ay sonra hapis cezasına çarptırıldı.

Hukuki statüsünün değişmesi, oy kullanma olanağını da değiştirdi. Ekim 2021'deki seçimde cezasını çekiyordu ve yasal kısıtlama kapsamına girdi. Ağustos 2022'de Tokyo Bölge Mahkemesi'nde dava açtı.

  • Temmuz 2019: Yagihashi hüküm öncesinde tutuklu bulunduğu yerden posta yoluyla oy kullandı.
  • 31 Ekim 2021: Alt Meclis seçiminde ve Yüksek Mahkeme yargıçlarının ulusal değerlendirmesinde oy kullanamadı.
  • Ağustos 2022: Tokyo Bölge Mahkemesi'nde itiraz davası açtı.
  • Temmuz 2023: Bölge mahkemesi kısıtlamayı hukuka uygun buldu.
  • Mart 2024: Tokyo Yüksek Mahkemesi temyiz başvurusunu reddetti.
  • 14 Ekim: Yüksek Mahkeme duruşmayı yaptı; Yagihashi'yi avukat Kyoko Yoshida temsil etti.
  • 18 Kasım: Büyük Daire'nin karar vermesi bekleniyor.

Yüksek Mahkemenin kararı henüz bekleniyor. Mahkeme, gelecekte oy kullanma olanağının yanı sıra gerçekleşmiş bir seçim ve yargıç değerlendirmesine katılamama nedeniyle tazminat talebini de içeren itirazı ele alacak.

Reklam

Tokyo mahkemeleri kısıtlamayı neden hukuka uygun buldu?

Tokyo Bölge Mahkemesi, Temmuz 2023 tarihli kararında mahkûmların oy kullanmasının engellenmesi ile yasanın amacı arasında makul bir bağlantı bulunduğunu kabul etti. Mahkeme gerekçesinde, mahkûmların kendi eylemleriyle hukuk düzenini ciddi biçimde bozmuş olmasına odaklandı.

Tokyo Yüksek Mahkemesi de Mart 2024'te benzer bir yaklaşım benimsedi. Mahkeme, söz konusu mahkûmları yetkililerce toplumdan ayrı kurumlarda tutulmaları gerektiğine karar verilen; toplumsal kurallara saygısı bulunmayan ya da bu saygısı büyük ölçüde azalmış kişiler olarak tanımladı.

Bu temelde yüksek mahkeme, cezaları tamamlanana kadar bu kişilerin ulusal siyasete katılma olanağının kısıtlanmasını uygun buldu. Yüksek Mahkemenin dava özeti, yüksek mahkemenin Anayasa'nın 15, 43, 44 ve 79. maddeleri dâhil ileri sürülen hükümlerin ihlal edilmediğine karar verdiğini kaydediyor.

Bu hükümler; halkın kamu görevlilerini seçme ve görevden alma hakkı, yetişkinlerin genel oy hakkı, temsili yönetim, oy kullanma yeterliliği ve Yüksek Mahkeme yargıçlarının değerlendirilmesiyle ilgili. Temyizin merkezinde, bu güvencelerin suçtan hüküm giymiş bir kişiyi ne ölçüde koruduğu sorusu yer alıyor.

Yagihashi, suç cezası ile oy kullanma yeterliliği arasında kurulan bağlantıya itiraz ediyor. Yagihashi'ye göre ceza çekmek ile yönetimde söz sahibi olamamak birbirinden ayrı konular ve tüm ilgili mahkûmları kapsayan kural, işlenen suçlar ve kişisel koşullar arasındaki farklılıkları göz ardı ediyor.

Osaka'daki 2013 kararı neden farklıydı?

Osaka Yüksek Mahkemesinin Eylül 2013 tarihli kararı, buna karşı ayrıntılı bir yaklaşım sunuyor. Dava, aralarında yaralama, işin zorla engellenmesi ve trafik ihlallerinin de bulunduğu suçlardan aldığı cezaları çekerken 11 Temmuz 2010'da yapılan Üst Meclis seçiminde oy kullanamayan bir erkekle ilgiliydi.

Mahkeme, Japonya dışında yaşayan vatandaşların oy kullanmasına ilişkin 2005 tarihli bir Yüksek Mahkeme kararındaki katı ölçütü uyguladı. Bu yaklaşıma göre oy kullanma hakkının kısıtlanması kaçınılmaz nedenlere dayanmalı. Adil bir oylama süreci fiilen düzenlenebiliyorsa, yalnızca idari güçlükler yeterli gerekçe oluşturmuyor.

Osaka yargıçları, hükümetin mahkûmlardan sırf mahkûm oldukları için oy haklarını adil biçimde kullanmalarının beklenemeyeceği yönündeki savını reddetti. İhmal sonucu işlenen suçlar da dâhil olmak üzere suçların çeşitliliğine ve suçların çoğunun oy kullanmayla ilgisiz olduğuna dikkat çekti.

Karar, oy kullanma hakkı ile seçilme hakkını da birbirinden ayırdı. Mahkeme, cezaevinde tutulmanın seçim kampanyası yürütmek ve kamu görevinde bulunmak açısından kaçınılmaz güçlükler yarattığını kabul ederken, oy kullanmaya yönelik genel kısıtlamanın Anayasa'nın 15, 43 ve 44. maddelerine aykırı olduğuna hükmetti.

Dolayısıyla Tokyo ve Osaka kararları temel bir konuda farklılaşıyor: Mahkûmiyet ve hapis cezası, vatandaşların tamamını bir kategoride toplayarak dışlamak için yeterli gerekçe mi; yoksa devlet, bu kişilerin oy kullanmasına izin vermenin neden uygulanabilir olmadığını göstermek zorunda mı?

Reklam

Cezaevlerinde oy kullanma nasıl düzenlenebilir?

Osaka Yüksek Mahkemesi, cezaevinde tutulmayı otomatik bir engel saymak yerine uygulamadaki düzenlemeleri inceledi. Mahkeme, hüküm giymemiş ve oy kullanma hakkı bulunan kişilerin ceza infaz kurumlarında kullanabildiği mevcut posta yoluyla oy verme yöntemine işaret etti.

Posta yoluyla oy kullanma, seçmen yeterliliğine sahip bir kişinin seçim günü olağan sandık merkezine gitmeden oy kullanmasını sağlıyor. Yagihashi de 2019'da bu yöntemi kullandı. Osaka mahkemesi, mevcut uygulamaların güvenlikli kurumlarda oy kullanmanın mümkün olduğunu gösterdiği sonucuna vardı.

Yargıçlar ayrıca Japonya'da anayasa referandumlarını düzenleyen yasanın, kişileri yalnızca mahkûm oldukları için seçmenlikten çıkarmadığına dikkat çekti. Mahkeme, posta yoluyla veya benzer yöntemlerle mahkûmlara oy kullanma olanağı tanınmasının, genel seçim kısıtlamasını haklı çıkaracak ölçüde teknik bir güçlük yaratmadığına hükmetti.

Bilgiye erişim de değerlendirmenin bir parçasıydı. Mahkeme, cezaevi mevzuatında kitaplara erişim ve gazete ile yayınlar aracılığıyla önemli gündem gelişmelerini takip etme olanağı bulunduğunu belirtti. Seçim bültenleri ve siyasi yayınlar da bu düzenlemeler kapsamında mahkûmlara sunulabilirdi.

Kararda koşullu salıverilme konusu da ele alındı. Koşullu salıverilen bir kişi cezaevinin dışında yaşıyor ve diğer vatandaşlar gibi bilgiye erişebiliyor olsa da, cezası tamamlanana kadar kısıtlamaya tabi kalabiliyordu. Osaka yargıçlarına göre bu durum, siyasi bilgiden yalıtılmanın tüm kuralı haklı çıkardığı savını zayıflatıyordu.

Anayasaya aykırı bir kural neden tazminat getirmedi?

Osaka'daki davacı, 2010'da oy kullanamamanın yol açtığı sıkıntı nedeniyle 1 milyon yen tazminat talep etti. Yüksek mahkeme kısıtlamanın anayasaya aykırı olduğuna hükmetmesine rağmen davacının temyiz başvurusunu reddetti ve taleplerinin reddi kararını değiştirmedi.

Mahkeme, tazminatı ayrı bir hukuki mesele olarak değerlendirdi. Devletin Tazminat Sorumluluğu Kanunu'nun 1. maddesinin 1. fıkrasına göre yasa koyucuların eylem veya eylemsizliklerinden doğan sorumluluk, kişiye karşı hukuki bir yükümlülüğün ihlal edilmesine bağlı.

Kararda, anayasal hak ihlalinin açık olduğu ya da kişilerin haklarını kullanabilmeleri için bir yasanın çıkarılmasının açıkça zorunlu olduğu hâlde parlamentonun uzun süre haklı bir neden olmaksızın hareketsiz kalması gibi istisnai durumlarda tazminat ödenebileceği açıklandı.

Mahkeme, Temmuz 2010'daki seçim bakımından yasa koyucuları sorumlu tutmak için yeterli gerekçe bulunmadığına karar verdi. O dönemdeki anayasa hukuku çalışmalarını, parlamento görüşmelerini ve kamuoyundaki tartışmaları inceledi. Usule ilişkin gerekçelerle tespit taleplerini de reddetti.

Yagihashi'nin tazminat talebi, parlamentonun Osaka kararından sekiz yılı aşkın süre sonra, 31 Ekim 2021'den önce harekete geçmemesiyle ilgili. Yüksek Mahkemenin hem anayasal kısıtlamayı hem de Yagihashi'nin davasında ileri sürülen yasama ihmali iddiasını değerlendirmesi gerekiyor. Mahkemenin resmî özeti, bunları ayrı meseleler olarak sıralıyor.

Reklam

Hukuki argümanların arkasındaki kişiler

Yagihashi, 2020'de lösemi teşhisi konmasının ardından anayasal haklara daha fazla ilgi duymaya başladığını anlattı. İstediği tedaviye erişmekte yaşadığı güçlüklerin ve cezaevinde yetkililerle yaşadığı deneyimlerin, mahkûmların seslerini nasıl duyurabileceğini sorgulamasına yol açtığını söyledi. Bu anlatımlar, kendi tedavisi ve cezaevi yaşamına ilişkin değerlendirmelerini yansıtıyor.

Osaka'daki daha eski dava, benzer şekilde oy kullanması engellenen bir kişinin itirazıyla başlamıştı. Osaka Barosu avukatlarından Fumio Takemura'ya 2010'da, o yılki Üst Meclis seçiminde oy kullanamayan bir kişi başvurdu. Takemura davayı üstlendi ve genel kısıtlamanın anayasaya aykırı olduğunu savundu.

Takemura'nın konuyla ilgili incelemesinde, mahkûmların oy kullanma hakkını genel olarak tanıyan 20'den fazla ülkeyi belirleyen karşılaştırmalı araştırmalar da yer aldı. Bu karşılaştırma, başka hukuk sistemlerinde hapis cezası ile seçimlere katılımın bir arada bulunabildiğini gösteriyor. Japonya'daki mahkemelerin ise konuyu Japonya Anayasası kapsamında karara bağlaması gerekiyor.

Yagihashi açısından doğrudan meseleler somut: gelecekteki ulusal seçimlerde ve yargıç değerlendirmelerinde oy kullanıp kullanamayacağına ve 2021'deki dışlanması nedeniyle devletin tazminat ödeyip ödemeyeceğine ilişkin hukuki karar. Parlamento açısından ise karar, Tokyo mahkemelerinin benimsediği anayasal gerekçenin ülkenin en yüksek yargı denetiminden geçip geçmeyeceğini belirleyecek.

Öne çıkan noktalar

  • Yüksek Mahkeme Büyük Dairesi'nin 18 Kasım'da, Japonya'da hapis cezası çeken kişilere yönelik genel oy yasağı hakkında karar vermesi bekleniyor.
  • Kentaro Yagihashi 2019'da hüküm öncesinde tutuklu bulunduğu yerden oy kullandı ancak Ekim 2021'de cezasını çekerken oy kullanamadı.
  • Yagihashi, gelecekte oy kullanma hakkının tanınmasını ve devletten 30 bin yen tazminat almayı talep ediyor.
  • Tokyo Bölge Mahkemesi ve Tokyo Yüksek Mahkemesi kısıtlamayı hukuka uygun buldu.
  • Osaka Yüksek Mahkemesi 2013'te genel oy kısıtlamasını anayasaya aykırı buldu ancak tazminat talebini reddetti.
  • Temyiz başvurusu, Yüksek Mahkeme yargıçlarının kamuoyu tarafından değerlendirilmesine katılımı ve parlamentonun 2021'deki oylamadan önce yasayı değiştirmemesini de kapsıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir