Dört lider, teknoloji ve tedarik zincirlerinin gündemde olduğu Manila’da bir araya geldi
ABD Başkanı Donald Trump, salı günü Manila’da Japonya, Hindistan ve Avustralya liderleriyle bir araya gelirken güvenilir yapay zekâyı yaygınlaştırmak ve yeni bir teknoloji hızlandırıcısı kurmak için Quad kapsamında 85 milyon doları aşan harcama yapılacağını duyurdu. Toplantı, grubun Eylül 2024’ten bu yana düzenlediği ilk zirve oldu ve Trump’ın Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile planlanan görüşmelerinden iki gün önce gerçekleşti.
İçindekiler
- Dört lider, teknoloji ve tedarik zincirlerinin gündemde olduğu Manila’da bir araya geldi
- Yapay zekâ hızlandırıcısı neler vadediyor?
- Kritik mineraller Japonya için neden önemli?
- Japonya, Shenzhen öncesinde güvence arıyor
- Hindistan ve Avustralya somut sonuçlar istiyor
- Afet müdahalesi nasıl liderler ortaklığına dönüştü?
- ASEAN programını neden yeniden düzenledi?
- Çin’de farklı bir diplomatik sınav bekliyor
- Öne Çıkanlar
Trump, 17 Kasım’da Filipinler’in başkentine varışından kısa süre sonra Japonya Başbakanı Sanae Takaichi, Hindistan Başbakanı Narendra Modi ve Avustralya Başbakanı Anthony Albanese ile görüştü. Ayrıca dört ülkenin tek tek yabancı tedarikçilere bağımlılığını azaltmayı amaçlayan kritik mineral anlaşmalarını duyurdu.
Bu toplantı, Trump’ın iki başkanlık dönemi boyunca katıldığı ilk Quad liderler zirvesi oldu. Japonya, Avustralya ve Hindistan açısından Trump’ın katılımı, 2025’te Hindistan’da yapılması planlanan ancak ertelenen toplantının ardından ortaklığın en üst düzeyde doğrudan yeniden devreye girmesini sağladı.
Duyurular, iki acil önceliği bir araya getirdi: ileri teknoloji geliştirmek ve modern sanayilerin ihtiyaç duyduğu malzemeleri güvence altına almak. Ayrıca Tokyo ile Pekin arasındaki sert anlaşmazlık sürerken Çin’e gidecek olan Takaichi’ye Washington’la iş birliğini sergileme fırsatı verdi.
Yapay zekâ hızlandırıcısı neler vadediyor?
Trump, güvenilir olarak tanımlanan teknolojinin yaygınlaştırılması için 85 milyon doları aşan harcamayla birlikte yeni Quad SI hızlandırıcısını duyurdu. Trump yönetimi yapay zekâ için “Süper Zekâ” (SI) terimini kullanıyor. Hızlandırıcı, kaynakları, teknik desteği ve olası ortakları bir araya getirerek projelerin daha hızlı geliştirilmesine genellikle yardımcı oluyor.
Quad dışişleri bakanları, 31 Ekim’de Quad Yapay Zekâ Hızlandırıcısı da dâhil olmak üzere, Hint-Pasifik genelinde güvenilir yapay zekâya erişimi desteklemek için 85 milyon doları aşan teknik ve mali yardım sağlama niyetlerini açıklamıştı. Duyuru, bakanların Atlanta’da düzenlenen G20 Dışişleri Bakanları Toplantısı’nın yanı sıra gerçekleştirdikleri görüşmenin ardından geldi. Fonların nasıl dağıtılacağına veya hızlandırıcının koşullarına ilişkin ayrıntı verilmedi.
ABD Başkanı Trump, girişimi ortak çıkarlara sahip ülkelerin yapay zekânın gelişimini etkilemesinin bir yolu olarak tanımladı:
Bu kritik teknolojinin geleceğine, değerlerimizi ve ortak çıkarlarımızı paylaşan ülkelerin yön vermesini sağlamak istiyoruz.
Yapay zekâ sistemleri metin üretebiliyor, büyük miktarda bilgiyi inceleyebiliyor ve görevlerin otomatikleştirilmesine yardımcı olabiliyor. Quad girişimi, bu yetenekler üzerindeki iş birliğini grubun mevcut güvenlik gündeminin yanına koyuyor. Açılış konuşmalarında fonların dağılımı, proje seçme kuralları ve maden anlaşmalarının ayrıntılı koşulları açıklanmadı.
Trump ayrıca 2027’de faaliyete geçecek Quad İş Dünyası Liderleri Forumu’nu duyurdu. Forum, şirketlere ekonomik iş birliği için özel bir kanal sağlayarak ortaklığı hükümetler arası toplantıların ötesine taşıyacak.
Kritik mineraller Japonya için neden önemli?
Trump, maden düzenlemelerini, bir ülkenin büyük bir tedarikçi konumunu başkalarına baskı yapmak için kullanması riskine karşı alınan bir önlem olarak tanımladı. Kritik mineraller, sanayi ve ekonomik güvenlik açısından önemli kabul edilen ve arzının kısa sürede başka kaynaklardan karşılanması zor olabilecek malzemeler. Güçlü mıknatıslar gibi ürünlerde kullanılan nadir toprak elementleri de bu kaygının bir parçası.
ABD, Atlanta’daki bakanlar toplantısının ardından dayanıklı tedarik zincirleri kurma ve ileri teknolojiler için gerekli malzemelere erişimi iyileştirme çabalarının parçası olarak Hindistan ve ASEAN ülkelerindeki kritik mineral geri dönüşüm girişimlerine ayrıca 10 milyon dolar ayırma taahhüdünde bulundu.
Trump, anlaşmaların tedarik zincirlerini güvence altına alacağını söyledi:
ve hiçbir ülkemizin tek bir yabancı tedarikçinin baskısına açık olmamasını sağlayacak.
Duyuruda Çin’in adı geçmedi ancak Japonya’nın Pekin’le yaşadığı mevcut anlaşmazlık konuya acil bir önem kazandırıyor. Takaichi’nin geçen kasım ayında Tayvan’da yaşanabilecek bir krizde Japonya’nın olası askerî müdahalesine ilişkin açıklamalarının ardından Çin, onlarca Japon şirketini ihracat kara listesine aldı, hem sivil hem askerî amaçlarla kullanılabilen ürünlerin sevkiyatını yasakladı ve Japonya’ya nadir toprak elementi ihracatını kesti.
Japon üreticiler açısından bu tür kısıtlamalar, temel malzemelerin teminini zorlaştırabilir. Tedariki çeşitlendirmek, bu malzemeleri satın almak veya üretmek için alternatif yollar oluşturmak ve böylece herhangi bir hükümetin teslimatları aksatma gücünü azaltmak anlamına geliyor.
Quad dışişleri bakanları bir önceki ay Atlanta’da yaptıkları toplantıda ekonomik baskı, keyfî ihracat kısıtlamaları ve sanayide aşırı kapasite konusundaki kaygılarını zaten dile getirmişti. Son terim, talebi aşan üretim kapasitesini ifade ediyor; bu durum başka yerlerdeki rakip üreticiler üzerinde baskı yaratabilir.
Japonya, Shenzhen öncesinde güvence arıyor
Takaichi, Trump’ı Manila’ya katılmaya teşvik etti ve açılış konuşmasında daha güçlü iş birliği çağrısı yaptı. Japonya Başbakanı, Quad’ın bölgenin geleceğini şekillendireceğini söyledi:
Hint-Pasifik’in geleceğini şekillendirecek
Ayrıca liderleri çerçeveye yeni bir ivme kazandırmaya çağırdı; deniz güvenliği, ekonomik güvenlik, enerji ve gelişmekte olan teknolojileri ortak çalışma alanları olarak sıraladı. Takaichi’nin bir sonraki durağı, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği zirvesinin 18 Kasım Çarşamba günü başlayacağı Shenzhen oldu.
Tokyo, Japonya bölgede artan Çin askerî faaliyetleriyle karşı karşıyayken ve Rusya Ukrayna’yı işgal etmeyi sürdürürken Trump’ın Pekin ve Moskova’ya karşı uzlaşmacı bir yaklaşım benimseyebileceğinden kaygı duyuyor. Japonya’nın endişeleri arasında, ABD’de ara seçimlerde Cumhuriyetçilerin kayıp yaşayarak Kongre’nin her iki kanadının da Demokratların kontrolüne geçmesinin Trump’ı yurt dışında diplomatik başarılar aramaya yöneltebileceği ihtimali de bulunuyor.
Takaichi, çarşamba gününe kadar sürecek Manila ziyareti sırasında Trump’la ayrı bir görüşme yapmaya çalışıyordu. Beyaz Saray’ın programında böyle bir görüşme yer almadı. Buna rağmen Quad toplantısı, Xi ve Putin’le görüşmeleri öncesinde Takaichi’ye başkanla doğrudan temas kurma imkânı verdi.
Hindistan ve Avustralya somut sonuçlar istiyor
Modi, Quad’ı deniz güvenliği, güvenilir tedarik zincirleri, yeni teknolojiler ve afet müdahalesi alanlarında çalışan yapıcı ve güvenilir bir ortaklık olarak tanımladı. Liderler zirveleri arasındaki dönemde iş birliğinin sürdüğünün kanıtı olarak, bir önceki yılın ocak ayından bu yana beş dışişleri bakanı toplantısı düzenlenmiş olmasına dikkat çekti.
Hindistan Başbakanı, Manila’daki toplantının bir sonraki aşama için somut hedefler belirlemeye yardımcı olması gerektiğini söyledi. Öncelikleri, diplomatik görüşmeyi acil durumlara müdahaleden deniz yoluyla mal taşımacılığının korunmasına kadar pratik çalışmalarla ilişkilendirdi.
Albanese de deniz güvenliği ve ekonomik iş birliğini öne çıkardı; kritik mineraller, nadir toprak elementleri ve yapay zekâ görüşülecek konular arasındaydı. Avustralya Başbakanı, dört ülkenin birlikte hareket etmesinin değerini şöyle ifade etti:
Dünya daha güvenli ve daha emniyetli bir yer olacak
Quad’a gelecek yıl Avustralya başkanlık edecek. Bu da Canberra’ya, planlanan 2027 iş dünyası forumu da dâhil olmak üzere Manila’da açıklananları bir sonraki aşamaya taşıma rolü veriyor. Japon yetkililer, zirvenin ardından deniz ve ekonomik güvenliğin başlıca konular arasında yer aldığı bir sonuç belgesi yayımlanmasını bekliyordu.
Afet müdahalesi nasıl liderler ortaklığına dönüştü?
Quad, 2004’teki Hint Okyanusu depremi ve tsunamisinin ardından Avustralya, Hindistan, Japonya ve ABD’nin acil yardımı koordine etmesiyle başlayan iş birliğine dayanıyor. Ortaklığın diplomatik bir çerçeveye dönüşmesini Japonya’nın eski başbakanı Shinzo Abe teşvik etti.
Ortaklık, salı günü liderler düzeyindeki toplantıya dönüşünden önce birkaç aşamada genişledi:
- 2004: Dört ülke, Hint Okyanusu tsunamisinin ardından insani yardımı koordine etti.
- 2007: Abe’nin dört demokrasi arasında iş birliğini teşvik etmesiyle Quad çerçevesi Manila’da şekillendi.
- 2019: Trump’ın ilk yönetimi döneminde iş birliği dışişleri bakanları düzeyine yükseldi.
- 2021: ABD Başkanı Joe Biden döneminde liderler zirveler düzenlemeye başladı.
- Eylül 2024: Biden, Delaware’de bir önceki liderler zirvesine ev sahipliği yaptı.
- 2025: Hindistan’da yapılması planlanan zirve, programdaki zorluklar nedeniyle ertelendi.
- 17 Kasım: Trump, Takaichi, Modi ve Albanese Manila’da bir araya geldi.
Çin, Quad’ı kendisini çevreleme girişimi olarak görüyor. Üyeler ise ortaklığın herhangi bir ülkeyi hedef almadığını belirtiyor ve amacını denizde ve ekonomik alanda iş birliği de dâhil olmak üzere özgür ve açık bir Hint-Pasifik’i desteklemek olarak tanımlıyor.
ASEAN programını neden yeniden düzenledi?
Toplantıya ev sahipliği yapan ancak Quad üyesi olmayan Filipinler, Trump’ın ziyaretini sağlamak için önemli çaba gösterdi. ASEAN, Trump’ın Manila’dan Shenzhen’deki APEC zirvesine gidebilmesi için toplantı programını değiştirdi.
Trump, ASEAN’ın ana toplantılarının kapanış töreninin ardından geldi. Buna rağmen bölgesel örgüt kendisi için özel bir zirve ve akşam yemeği düzenledi; Filipinler Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr. ile görüşmesi ise 18 Kasım’a planlandı.
Bu yaklaşım, ABD’nin Asya’daki angajmanını sürdürmesini sağlama kaygısını yansıtıyordu. Bu konu, Güney Çin Denizi’ndeki Çin’in toprak iddialarına itiraz eden bir ABD müttefiki olan Filipinler için özellikle önem taşıyor.
Diğer liderler farklı programlar izledi. Kamboçya Başbakanı Hun Manet, Kamboçya’nın 15 ve 16 Kasım’da uluslararası bir konferansa ev sahipliği yapmasının ardından 17 Kasım’da geldi. Çin Başbakanı Li Qiang, 16 Kasım’da ASEAN liderlerinin toplantısına katıldı ve kısa süre sonra Manila’dan ayrıldı. Marcos, Li ile ayaküstü konuştu ancak resmî bir ikili görüşme yapmadı.
Çin’de farklı bir diplomatik sınav bekliyor
Trump’ın bir sonraki önemli temaslarının 19 Kasım Perşembe günü Shenzhen’de yapılması planlanıyor: Xi ile ikili görüşme ve ardından ABD, Çin ve Rusya devlet başkanlarının ilk yüz yüze zirvesi. Çin Dışişleri Bakanlığı, Beyaz Saray ve Kremlin’in duyurularının ardından üç liderin görüşeceğini doğruladı.
Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mao Ning, liderlerin dünya barışını ve büyük güçler arasındaki stratejik istikrarı ele alacağını söyledi. Mao, İkinci Dünya Savaşı’na da atıfta bulundu:
Tarih boyunca bu üç ülke, Dünya Antifaşist Savaşı’nda zaferi güvence altına almak için omuz omuza durdu.
Bu tarihsel çerçeve Japonya açısından özellikle hassas. Trump, eylül ayında yapılan bir toplantıda ABD ve Çin’i İkinci Dünya Savaşı’nda müttefik olarak tanımlarken Xi, faşist saldırganlığa karşı birlikte verdikleri mücadeleyi hatırlatmıştı. Savaş sırasında Washington’la müttefik olan Çin hükümetine Kuomintang liderlik ediyordu; Çin Halk Cumhuriyeti ise 1949’da kuruldu.
Şanghay Siyaset Bilimi ve Hukuk Üniversitesi profesörü Ni Lexiong, üçlü toplantının üç büyük gücün küresel meselelere karar verdiği izlenimini yaratabileceğini ve Japonya ile Hindistan gibi ülkelerin kendilerini dışlanmış hissedebileceğini söyledi. Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi’nden Scott Kennedy ise toplantının, Trump’ın geleneksel olarak rakip ya da hasım görülen liderlerle daha yakın kişisel ilişkiler kurmasıyla Washington’ın uluslararası ilişkileri ele alışında büyük bir değişimi yansıttığını belirtti.
Manila zirvesiyle Shenzhen görüşmeleri, iki farklı diplomasi biçimini yan yana getiriyor: Önce dört Hint-Pasifik ortağı arasında iş birliği, ardından Washington, Pekin ve Moskova arasında doğrudan pazarlık. Takaichi, Modi ve Albanese açısından pratik sınav, teknoloji finansmanının, maden anlaşmalarının ve bakanlar düzeyindeki çalışmaların liderler toplantıları arasında Quad’ın faaliyetlerini kalıcı kılıp kılmayacağı olacak.
Öne Çıkanlar
- Trump, 17 Kasım’da Manila’da Eylül 2024’ten bu yana düzenlenen ilk Quad liderler zirvesine katıldı.
- Güvenilir yapay zekâ iş birliği için 85 milyon doları aşan destek ve yeni bir Quad SI hızlandırıcısı duyurdu.
- Kritik mineral anlaşmaları, tek tek yabancı tedarikçilere bağımlılığı azaltmayı amaçlıyor.
- Avustralya’nın gruba başkanlık edeceği 2027’de Quad İş Dünyası Liderleri Forumu düzenlenmesi planlanıyor.
- Takaichi, Tayvan ve ihracat kısıtlamaları konusundaki Japonya-Çin gerilimi sürerken zirveye katıldı.
- Trump’ın 19 Kasım’da Shenzhen’de Xi ve Putin’le görüşmesi planlanıyor.






