Özbekistan 2030'a Kadar Yüksek Gelirli 2 Milyon Sanayi İşi ve 300 Milyar Dolarlık Ekonomi Hedefliyor

9 dakikalık okuma
Uzbekistan Targets 2 Million High-Income Industrial Jobs and $300 Billion Economy by 2030

Teslim tarihleri belirlenmiş istihdam taahhüdü

Özbekistan, 2030'a kadar yüksek gelir sağlayan 2 milyon sanayi işi yaratmayı planlıyor. Bakanlıkların bu işlerin ne kadar ücret sağlaması gerektiğini belirlemesi, mevcut pozisyonları sayması ve yeni istihdam hedeflerini yıl, bölge ve sektöre göre dağıtması gerekiyor. Bu taahhüt, ekonomiyi 2030'a kadar 300 milyar dolara çıkarma ve gelecek on yılda 450 milyar dolar yabancı yatırım çekme hedeflerine eşlik ediyor.

İçindekiler
  1. Teslim tarihleri belirlenmiş istihdam taahhüdü
  2. Yüksek gelirli iş nasıl tanımlanacak?
  3. 450 milyar dolarlık yatırım planı nasıl işleyecek?
  4. Ekonomi 300 milyar dolara ulaşabilir mi?
  5. Üç senaryo olası sonuçların aralığını gösteriyor
  6. Daha üretken sanayi için iş gücünün eğitilmesi
  7. Şirketlerin büyümesine ve müşterilere ulaşmasına destek
  8. Yedi program aynı ekonomik hedefi paylaşıyor
  9. Taahhütleri plana dönüştürecek tarihler
  10. Önemli Noktalar

Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, "İnsan onurunu yüceltmeye yönelik ulusal programların hayata geçirilmesi tedbirleri hakkında" başlıklı PF-242 sayılı kararnameyi 10 Kasım 2026'da imzaladı. Kararname, bağımsızlık kutlamaları sırasında duyurulan ekonomi gündemini hükümetin uygulayacağı bir takvime bağlıyor.

Ekonomi ve Maliye Bakanlığı, diğer kurumlarla birlikte çalışarak büyüme ve sanayi planlarının nasıl uygulanacağını ortaya koyan bir cumhurbaşkanlığı kararı taslağını Mart 2027'ye kadar hazırlamak zorunda. Ayrı bir yabancı yatırım stratejisinin ise Haziran 2027'ye kadar hazırlanması gerekiyor.

Çalışanlar açısından temel vaat, daha değerli mallar üreten sektörlerde daha yüksek ücretli istihdam. İşletmeler için gündemde büyümelerine yardımcı olunması, rekabet ve yatırımın önündeki engellerin azaltılması ve modern üretime uygun altyapının sağlanması da var.

Kararname ayrıca gelecek on yılda kişi başına düşen GSYH'nin 10 bin doları aşmasına yönelik yıllık bir yol haritası oluşturulmasını gerektiriyor. Böylece gelir göstergesi için, 300 milyar dolarlık ekonomi hedefinin 2030 son tarihiyle karşılaştırıldığında daha uzun bir takvim belirlenmiş oluyor. Kişi başına GSYH, bir ekonomide üretilen her şeyin değerinin nüfusa bölünmesiyle hesaplanır; bireysel kazançlar ise ücretlere, istihdama ve gelirin nasıl dağıtıldığına bağlıdır.

Yüksek gelirli iş nasıl tanımlanacak?

Özbekistan'ın önce istihdam taahhüdünün ölçütlerini belirlemesi gerekiyor. Yol haritası, hükümetin yüksek gelir sağlayan sanayi işlerini tanımlamasını ve 1 Ekim 2026 itibarıyla bu tür kaç iş bulunduğunu belirlemesini öngörüyor.

Açıklanan tedbirlerde henüz bir ücret eşiği belirtilmedi. Dolayısıyla çalışanların ve işverenlerin, manşetlerde yer alan hedefi ölçülebilir bir istihdam taahhüdüne dönüştürecek ölçütleri görmesi gerekiyor.

Reklam

Yetkililerin istihdam hedefini yıllara, bölgelere ve sanayi sektörlerine dağıtması, ardından gerçekleşmeleri iş gücü, vergi ve diğer resmî kayıtlar üzerinden takip etmesi gerekiyor. Böylece ulusal taahhüt, işletmelerdeki gerçek istihdama ilişkin verilerle ilişkilendirilebilir.

Plan, iş yaratılmasını daha yüksek katma değerli mallar üreten sektörlere yapılacak yatırımlara bağlıyor. Katma değer, bir işletmenin malzeme, beceri ve teknolojiyi bitmiş bir ürüne dönüştürürken yarattığı ek değerdir. Bir malzemeyi gelişmiş bir bileşene dönüştürmek, yalnızca ham maddeyi satmaktan daha fazla değer yaratabilir.

Sanayi bölgelerine ihtiyaç duydukları altyapının sağlanması, eğitim programlarının da işverenlerin belirli becerilere yönelik taleplerini yansıtması öngörülüyor. Bu tedbirler, bir fabrikanın iki temel ihtiyacına yanıt veriyor: faaliyet gösterebileceği uygun bir yer ve makineleri çalıştırabilecek çalışanlar.

450 milyar dolarlık yatırım planı nasıl işleyecek?

Yatırımlar, Sanayi ve Ticaret Bakanlığının Haziran 2027'ye kadar, modern teknolojilere ve yüksek getiri sağlaması beklenen projelere odaklanan bir yabancı yatırım stratejisi hazırlaması gerekiyor. 450 milyar dolarlık hedef 2030'da sona ermiyor, on yıllık dönemi kapsıyor.

450 milyar dolar eşit olarak dağıtıldığında yılda ortalama 45 milyar dolara karşılık geliyor. Bu miktar, Mirziyoyev'in açıklamasına göre Özbekistan'ın daha önceki yaklaşık 2-3 milyar dolarlık yıllık düzeyin ardından bugün çektiği 40-50 milyar dolarlık aralığa denk geliyor. Önceki ve mevcut yıllık rakamlar cumhurbaşkanının değerlendirmesine dayanıyor.

Yol haritası, 2027-2030 dönemi için kesin yatırım hedefleri ve sonraki yıllar için öngörülen rakamlar belirlenmesini istiyor. Bu tutarların yıl, sektör ve bölgeye göre dağıtılması; projelerden oluşan bir portföyün hazırlanıp her yıl güncellenmesi gerekiyor.

Özel ve yabancı yatırımların toplam yatırımın yüzde 80'ine ulaşması hedefleniyor. Öncelikler arasında uluslararası markaları çekmek, ileri teknolojiler kullanan imalatı geliştirmek, yeşil enerji ve altyapıyı genişletmek, hükümet ile işletmeler arasındaki ortaklıkları artırmak yer alıyor.

Her büyük proje için yatırımcının, maliyetin, finansman kaynaklarının, teslim tarihlerinin, altyapı ihtiyaçlarının, beklenen ihracatın ve istihdamın belirtildiği ayrıntılı bir kayıt tutulması öngörülüyor. Bu kayıtlar, yetkililerin yatırım taahhütlerini projelerin sonunda ortaya koyduğu sonuçlarla karşılaştırmasını sağlayacak.

Reklam

Ekonomi 300 milyar dolara ulaşabilir mi?

Üretim büyüdükçe Mirziyoyev, Özbekistan'ın ekonomik hedeflerini yükseltti. Cumhurbaşkanı, 28 Ağustos'taki bağımsızlık konuşmasında, 2030'a kadar GSYH'yi 160 milyar dolara çıkarma yönündeki önceki hedefin 2026'da aşılacağını söyledi. Ekonomist Mirkomil Kholboyev de cumhurbaşkanının hedefi 300 milyar dolara yükseltmesinden önce 240 milyar dolarlık bir ara hedef belirlendiğini hatırlattı.

Yeni hedef, 240 milyar dolarlık bu hedefin 60 milyar dolar, yani yüzde 25 üzerinde. Hedefe ulaşılması hem Özbekistan'ın üretim miktarına hem de bu üretimin ABD doları cinsinden nasıl değerlendirildiğine bağlı olacak.

Kholboyev, Uluslararası Para Fonu'nun ekim ayında güncellenen tahminlerine atıfta bulunarak nominal GSYH'nin 2030'da yaklaşık 276,2 milyar dolar, 2031'de ise 304,1 milyar dolar olacağını belirtti. Bu rakamlara göre hükümetin 2030 hedefi, IMF'nin aynı yıl için öngördüğü tutardan yaklaşık 23,8 milyar dolar, yani yüzde 8,6 daha yüksek.

Nominal GSYH, üretimi cari fiyatlarla ölçer. Dolar cinsinden ifade edildiğinde üretim miktarından, yurt içi fiyatlardan ve döviz kurundan etkilenir. Özbek somunun değer kazanması, yerel para birimiyle ölçülen aynı üretim miktarının dolar karşılığını artırır; somun değer kaybetmesi ise ters etki yaratır.

Kholboyev, nominal GSYH'nin dolar cinsinden büyümesinin 2025'te yüzde 21,1'e, 2026'nın ilk yarısında ise yüzde 26,8'e ulaştığını hesapladı. Bu hızlanmanın iki nedeni olarak reel ekonomik büyümenin hızlanmasını ve ortalama döviz kurunun yüzde 6,1 değer kazanmasını gösterdi.

Üç senaryo olası sonuçların aralığını gösteriyor

Kholboyev, dolar cinsinden farklı ortalama yıllık nominal büyüme oranlarına dayanan üç olası senaryoyu inceledi. Hesaplamaları, nihai rakamın birkaç yıl boyunca sürdürülen büyüme hızına ne ölçüde bağlı olduğunu gösteriyor.

  • Yıllık büyümenin yüzde 20 olması ve 2024-2026 dönemindeki hızın genel olarak korunması halinde GSYH 2030'da 389 milyar dolara ulaşabilir.
  • Yıllık büyümenin yüzde 16 olması ve pandemi sonrasındaki hızın yansıtılması halinde GSYH 309 milyar dolara ulaşabilir.
  • Yıllık büyümenin yüzde 9,8 olması ve 2017-2025 dönemindeki ortalamanın sürmesi halinde GSYH yaklaşık 234 milyar dolara ulaşabilir.

Ekonomist, en hızlı büyüme senaryosunu son derece iyimser olarak nitelendirdi. Ayrıca daha yavaş geçen tarihsel dönemin koronavirüs pandemisini ve para biriminin önemli ölçüde değer kaybettiği yılları kapsadığını belirtti.

Reklam

Kholboyev, Özbekistan'ın somunda büyük bir değer kaybı yaşanmaması ve pandemiye benzer bir şokla karşılaşmaması halinde 300 milyar dolarlık hedefin ulaşılabilir olduğunu değerlendirdi. Senaryoları, fabrikaların ve diğer işletmelerin performansının yanı sıra döviz kurunun da hesaplamada merkezi bir rol oynadığını gösteriyor.

Çalışanlar programı farklı göstergeler üzerinden deneyimleyecek: ücretler, açık işler ve yaşam maliyeti. Kararnamede belirlenen istihdam ölçütleri ve bordro takibi, ulusal üretimdeki artışın kazançlara nasıl yansıdığını göstermeye yardımcı olacak.

Daha üretken sanayi için iş gücünün eğitilmesi

Özbekistan'ın eğitim programı, 1 milyona kadar gencin daha yüksek gelir sağlayan mesleklere hazırlanmasını ve teknik kolejlerin uluslararası eğitim standartlarına yaklaştırılmasını amaçlıyor. Bu tedbirler, sanayide istihdam hedefinin yanında yer alıyor.

Ekonomi yol haritası, öğrenimi iş yerinde uygulamalı eğitimle birleştiren ikili eğitimi öngörüyor. Ayrıca eğitimin sanayi işverenlerinin ihtiyaçlarını dikkate alması ve böylece öğrencilerin öğrendiklerinin işte kullanabilecekleri makine ve süreçlerle örtüşmesi gerekiyor.

İş gücü verimliliğinin artırılması da temel hedeflerden biri. Basitçe ifade etmek gerekirse verimlilik, bir çalışanın aynı sürede daha fazla ya da daha değerli bir ürün üretebilmesiyle artar. Daha iyi ekipman, daha güçlü beceriler ve daha iyi organizasyon buna katkıda bulunabilir.

Daha geniş kapsamlı eğitim programı, altı yaşındaki tüm çocuklar için hazırlık grupları oluşturulmasını ve en az 10 Özbek üniversitesinin dünyanın en iyi 1.000 üniversitesi arasına girmesini hedefliyor. Mirziyoyev ayrıca 10 milyon genci dijital sektöre ve geleceğin mesleklerine yönelik eğitime dahil etme hedefini ortaya koydu.

Bu taahhütler farklı ölçeklerde işliyor. Daha yüksek ücretli mesleklere 1 milyon gencin hazırlanması, sanayi planı için gereken iş gücünü oluşturmanın bir parçası; daha geniş kapsamlı dijital hedef ise fabrika istihdamının ötesine uzanıyor.

Şirketlerin büyümesine ve müşterilere ulaşmasına destek

Küçük işletmelere orta ölçekli işletmelere dönüşmeleri için destek verilmesi, orta ölçekli işletmelerin de büyük şirketler haline gelmesine yardımcı olunması planlanıyor. Girişimler, risk sermayesi ve yapay zekâ da öncelikler arasında.

Risk sermayesi, büyüme beklentisiyle başarısızlık olasılığını göze alan yatırımcıların, genç işletmelere ortaklık payı karşılığında sağladığı finansmandır. Program, yeni şirket ve teknolojiler geliştirmenin bir yolu olarak bu finansman türünü sanayi yatırımlarıyla birlikte ele alıyor.

Reklam

Mart 2027'ye kadar hazırlanması gereken karar taslağında altı ana alandaki yapısal reformlar ve en az sekiz ekonomik sektör için uygulamaya dönük kalkınma tedbirleri ele alınmalı. Taslakta ayrıca bölgelerin ve sektörlerin katkıları, yatırım kaynakları ve projelerin uygulanma mekanizmaları belirlenmeli.

İhracat tedbirleri lojistik, sertifikasyon ve dış pazarlara erişime odaklanacak. Bunlar, malları alıcılara ulaştırmak, ürünlerin gerekli standartları karşıladığını göstermek ve yurt dışındaki müşterilere erişim sağlamak gibi işletmelerin karşılaştığı somut maliyetler.

Yol haritası ayrıca özel girişimciliğin ve rekabetin önündeki engellerin kaldırılmasını, hizmetler ve modern altyapıda yeni büyüme kaynaklarının belirlenmesini öngörüyor. Böylece program, 2 milyon istihdam taahhüdü özellikle sanayiye yönelik olsa da imalatın ötesine genişliyor.

Yedi program aynı ekonomik hedefi paylaşıyor

Mirziyoyev, ekonomi gündemini 28 Ağustos'ta Yeni Taşkent'te düzenlenen ve Özbekistan'ın bağımsızlığının 35. yıl dönümünü kutlayan törende açıklanan yedi ulusal programdan biri olarak sundu. Diğer programlar eğitim, sağlık, su ve çevre, adalet, yerel yönetim ve toplumsal uyum alanlarını kapsıyor.

Sağlık taahhütleri arasında devletin halk sağlığı harcamalarının beş yılda GSYH'nin yüzde 5'ine çıkarılması, devlet sağlık sigortasının tüm hanelere yayılması ve uzmanlaşmış tıp alanına en az beş önde gelen uluslararası kliniğin çekilmesi bulunuyor.

Çevre programı, su tasarrufu sağlayan teknolojilerin beş yıl içinde ekili alanların tamamında kullanılmasını amaçlıyor. Ayrıca ilçe ve şehir merkezlerinin yüzde 30'unun yeşil alanlardan oluşmasını, okulların, hastanelerin ve konutların çevresindeki yeşil alanların ise kamu varlıkları olarak korunmasını öngörüyor.

Yargı tedbirleri, mahkemelerin bağımsızlığını ve vatandaşlarla işletmelere yönelik güvenceleri güçlendirmeyi amaçlıyor. Yerel düzeyde ilçe bütçelerinin, yatırım programlarının ve altyapı projelerinin Özbekistan'ın mahalle toplulukları olan mahalleler tarafından belirlenen ihtiyaçlara yanıt vermesi öngörülüyor.

Bu yerel kararlar, ulusal sanayi gündemini belirli bölgelere bağlayabilir. Yeni fabrikalar kurmak isteyen bir bölgenin, iş gücüne ve işletmelerine uygun yatırım planlarına, altyapıya ve eğitime ihtiyacı olacak.

Taahhütleri plana dönüştürecek tarihler

Özbekistan'ın bir sonraki aşamaları, hükümetin planlama takvimindeki son tarihler. Mart ve Haziran 2027'de sunulması beklenen belgelerin büyüme modelini, yatırım stratejisini ve hedeflerin daha ayrıntılı dağılımını ortaya koyması bekleniyor.

Reklam
  • 28 Ağustos 2026: Mirziyoyev, Yeni Taşkent'teki bağımsızlık yıl dönümü töreninde yedi ulusal programı açıkladı.
  • 1 Ekim 2026: Yüksek gelir ölçütlerini karşılayan mevcut sanayi işlerinin sayımı için belirlenen tarih.
  • 10 Kasım 2026: Cumhurbaşkanı PF-242 sayılı kararnameyi imzaladı.
  • Mart 2027: Yeni ekonomik büyüme modeli ve sanayi politikasına ilişkin cumhurbaşkanlığı kararı taslağının sunulması gerekiyor.
  • Haziran 2027: Yeni yabancı yatırım stratejisinin sunulması gerekiyor.
  • 2030: GSYH'nin 300 milyar dolara ulaşması ve yüksek gelir sağlayan 2 milyon sanayi işinin yaratılması için son tarih.

Gerekli yıllık hedefler, proje kayıtları ve istihdam raporları, taahhütlerin uygulamaya nasıl geçirileceğini daha somut hale getirecek. Bu belgelerin hangi sektörlerin büyümesinin beklendiğini, yatırımların nereye yönlendirileceğini ve tek tek projelerin kaç iş yaratmasının öngörüldüğünü göstermesi gerekiyor.

Önemli Noktalar

  • Özbekistan, 2030'a kadar yüksek gelir sağlayan 2 milyon sanayi işi yaratmayı hedefliyor.
  • Hükümetin istihdam ölçütlerini tanımlaması ve Ekim 2026 için bir başlangıç düzeyi belirlemesi gerekiyor.
  • GSYH hedefi 2030'a kadar 300 milyar dolar; 450 milyar dolarlık yabancı yatırım hedefi ise on yılı kapsıyor.
  • Ekonominin uygulanmasına yönelik teklif Mart 2027'de, yatırım stratejisi ise Haziran 2027'de sunulmalı.
  • Özel ve yabancı yatırımların toplam yatırımın yüzde 80'ine ulaşması hedefleniyor.
  • Eğitim, sanayi altyapısı, ihracat pazarlarına erişim ve büyüyen işletmelere destek planın temel unsurları arasında.
  • Ekonomist Mirkomil Kholboyev'in aktardığı IMF verilerine göre GSYH'nin 2030'da 276,2 milyar dolara, 2031'de 304,1 milyar dolara ulaşması bekleniyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir