Yunnan Görüşmeleri Pekin’i Öne Çıkardı
Çin, 27 Aralık’ta varılan ateşkesin bir başka ölümcül sınır çatışmaları dalgasını sona erdirmesinin ardından, aralık ayının sonlarında Yunnan eyaletinde görüşmelere ev sahipliği yaparak Kamboçya-Tayland barış çabalarında daha görünür bir rol üstlendi. Son çatışmalarda en az 101 kişi hayatını kaybetti, yarım milyondan fazla sivil yerinden edildi. 3 Ocak 2026 itibarıyla diplomatik odak, ateş etmeyi durdurmaktan ateşkesin sürmesini sağlamaya kaymıştı.
İçindekiler
- Yunnan Görüşmeleri Pekin’i Öne Çıkardı
- Çatışmalar ve Anlaşmalar Nasıl Gelişti?
- Washington Hızlı Sonuç Almak İçin Ticari Baskı Kullandı
- Pekin Farklı Bir Diplomasi Yöntemi Sunuyor
- Çin Yatırımları Pekin’e Doğrudan Çıkar Sağlıyor
- Yakın Ortaklıklar Etki ve Kuşku Yaratıyor
- Bu Sınırın Ötesinde Bölgesel Bir Rol
- Yunnan Yol Haritası Ateşkesin Sürmesine Odaklanıyor
- İnsansız Hava Araçları ve Askerler İlk Sınav Oldu
- Tapınak İddiaları ve Suçlar Anlaşmazlığı Karmaşıklaştırıyor
- ASEAN Rekabetle Karşı Karşıya ve Desteğe İhtiyaç Duyuyor
- Diplomasiye Yardım ve Uluslararası Destek Eşlik Ediyor
- Askerî Gerçekler Diplomatik Fırsatı Şekillendiriyor
- Çin’in Barış Yapıcı Rolü Pratik Bir Sınavla Karşı Karşıya
- Özet
Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, ateşkes, temasların yeniden başlaması ve siyasi güvenin yeniden inşasını kapsayan beş aşamalı bir yol haritasını görüşmek üzere Kamboçyalı ve Taylandlı mevkidaşlarını diplomatik ve askerî temsilcilerle bir araya getirdi. Pekin ayrıca mayın temizleme, insani yardım ve ateşkesi izleyen ASEAN Gözlemci Ekibi’ne destek teklif etti.
Çin, aylar boyunca ABD’nin kamuoyu önünde öncülük etmesine izin vermeye istekli görünürken bölgesel anlaşmazlıkları ele almak için “kendine özgü bir yolu” olduğunu savunmuştu. Yunnan’daki buluşma bir değişime işaret etti: Pekin arabulucu rolünü üstlenmek üzere öne çıktı ve sabırlı diplomasisini Washington’ın ticari baskı yöntemine alternatif olarak sundu.
Tayland’ın daha sonra Kamboçya’yı sınır bölgeleri üzerinde 250’den fazla insansız hava aracı uçurmakla suçlaması, anlaşmanın yeni bir sınavla ne kadar çabuk karşılaşabileceğini gösterdi. Kamboçya iddiayı reddetti ve iki taraf soruşturma yürütme konusunda anlaştı. Tayland, olayın temmuzdan beri tutulan 18 Kamboçyalı askerin geri verilmesi taahhüdünü etkileyebileceği uyarısında bulundu.
Çin’in çıkarları diplomatik tanınmanın ötesine uzanıyor. Çatışmalar Çin yatırımlarını, ulaşım koridorlarını ve iki önemli ortakla ilişkileri tehdit ediyor. Malezya ve Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği olarak bilinen ASEAN da barış sürecinde merkezi konumunu koruyor. Acil görev ortak: Ateşkes, yani çatışmayı durdurma anlaşması, yerinden edilmiş ailelerin geri dönmesini sağlayacak ve yeni bir çatışmanın patlak vermesini önleyecek koşullara dönüştürülmeli.
Çatışmalar ve Anlaşmalar Nasıl Gelişti?
Kamboçya ile Tayland, sömürge döneminde çizilen sınırlar ve antik tapınakların çevresindeki topraklar üzerindeki anlaşmazlıklarla belirlenen 800 kilometrelik, yani 500 millik bir sınırı paylaşıyor. Son çatışma döngüsü mayıs ayında bir Kamboçyalı askerin öldürülmesiyle başladı. Temmuzdaki şiddetli çatışmalarda onlarca kişi hayatını kaybetti, yüz binlerce sivil evlerini terk etmek zorunda kaldı.
Malezya, ABD’nin desteğiyle temmuz ayında ateşkes sağlanmasına yardımcı oldu. Ekim ayında yapılan anlaşma barış sürecini güçlendirmeyi amaçladı; ancak Tayland, 11 askerini yaralayan yeni mayınları Kamboçya’nın döşediğini öne sürerek kasımda anlaşmayı askıya aldı. Aralık ayında çatışmalar yeniden başladı ve iki taraf da ilk ateşi karşı tarafın açtığını savundu.
- Mayıs 2025: Bir Kamboçyalı asker öldürüldü ve son gerilim tırmanışı başladı.
- 28 Temmuz: Beş gün süren çatışmaların ardından Kamboçya ile Tayland koşulsuz ateşkeste anlaştı.
- 26 Ekim: Malezya Başbakanı Anwar Ibrahim’in arabuluculuğunda hazırlanan Ortak Bildiri, ortak sınır yönetiminin yeniden kurulması için sekiz adım belirledi.
- Kasım: Tayland, yeni döşendiğini öne sürdüğü mayınlara ilişkin iddialarının ardından barış anlaşmasını askıya aldı.
- 8 Aralık: Yeniden başlayan çatışmalar sırasında Tayland Kamboçya topraklarına hava saldırıları düzenledi.
- 27 Aralık: İki ülke yeni bir ateşkes ve 16 maddelik bir plan üzerinde anlaştı.
- 28 Aralık: Tayland, o gece 250’den fazla Kamboçya insansız hava aracının Tayland sınır bölgelerine geçtiğini öne sürdü.
- 29 Aralık: Çin’in Yunnan’daki diplomatik girişimi sürdü ve ilk insani yardım sevkiyatı Kamboçya’ya ulaştı.
Sınır köyleri boş kaldı; şarapnel parçaları ve patlamamış mühimmat, çatışmalar sona erdikten sonra bile tehlike yaratıyor. Sınırların kapatılması ekonomik faaliyetleri ve bölgesel tedarik zincirlerini aksattı. Temmuz anlaşması çatışmaları derhal durdurmayı başardı, ancak çözüme kavuşturulmayan toprak anlaşmazlıkları ve güvensizlik yeni şiddetin önünü açtı.
Washington Hızlı Sonuç Almak İçin Ticari Baskı Kullandı
Başkan Donald Trump, barış çabalarını sürmekte olan ticaret müzakerelerine bağladı; cezalandırıcı gümrük vergileri uygulamakla tehdit etti ve çatışmalar sürdüğü müddetçe Kamboçya ve Tayland’la görüşmelerin devam etmeyeceği uyarısında bulundu. Gümrük vergileri ithal mallara uygulanan vergilerdir. Böylece tehdit, askerî krizin yanı sıra her iki hükümet üzerinde ekonomik baskı oluşturdu.
Trump yönetimi, Malezya’daki bir ASEAN zirvesinde imzalanmak üzere “Kuala Lumpur Barış Anlaşmaları” adı verilen bir bildirinin hazır olmasını istedi. Tayland Dışişleri Bakanı Sihasak Phuangketkeow, aralık ayında ABD’nin çabalarını takdir ederken zaman çizelgesi konusunda kaygılarını dile getirdi.
ABD’nin çabalarını takdir ettik... Ancak bazen, bilirsiniz, her zaman sabit bir takvime göre hareket edemeyiz,
Aceleye getirilen sürecin sürdürülmesi zor oldu. Ekonomik tehditler derhal anlaşmaya varılmasını teşvik edebilirdi; sınır anlaşmazlıklarını çözüme kavuşturmak ve güven inşa etmek için gereken uzlaşmalar ise daha fazla çalışma gerektiriyordu. Tayland’ın anlaşmayı kasımda askıya alması bu açığı ortaya koydu.
Trump, aralık ayındaki anlaşmanın ardından kamuoyu önünde başarının kendisine ait olduğunu öne sürdü; kendisini “BARIŞIN Başkanı” olarak nitelendirdi ve “binlerce hayat kurtardığını” söyledi. Sosyal medyadaki açıklamasında şöyle dedi:
Başkan Donald J. Trump’ın devreye girmesinin ardından iki ülkenin ATEŞKES ve BARIŞ konusunda anlaşmaya vardığını duyurmaktan memnuniyet duyuyorum,
Trump, ticaret ekibine iki ülkeyle müzakereleri yeniden başlatma talimatı verdiğini de ekledi. ABD’nin Tayland büyükelçiliği görevine aday gösterdiği Sean O’Neill, çatışmanın Tayland-ABD ittifakının çıkarlarına hizmet etmeyeceğini söyleyerek yönetimin tutumunu destekledi.
ABD, Kamboçya, Malezya ve Tayland’a uyguladığı karşılıklı gümrük vergilerini yüzde 36’dan yüzde 19’a indirdi. Bu indirim, Trump’ın taleplerini kabul etmenin ödülü olarak sunuldu. İndirim 17 yüzde puanına karşılık geliyordu. Ticari erişim, ateşkes çevresindeki diplomatik pazarlığın bir parçası hâline gelmişti.
Pekin Farklı Bir Diplomasi Yöntemi Sunuyor
Wang Yi, Çin’in yaklaşımını egemenliğe saygılı ve dayatılan takvimler yerine diyaloğu esas alan bir tutum olarak tanımladı. Yunnan’da Taylandlı mevkidaşıyla yaptığı ayrı ikili görüşmede Pekin’in tutumunu şöyle açıkladı:
Çin’in barış ve diyaloğu teşvik etme çabaları başkalarına hiçbir şeyi dayatmaz ve sınırlarını aşmaz,
Devlet destekli milliyetçi gazete Global Times’ın 29 Aralık tarihli başyazısında Batı diplomasisine yönelik eleştiri daha açık biçimde dile getirildi:
Batı’nın hâkim olduğu birçok geçmiş arabuluculuğun aksine Çin, üstten bakan bir yaklaşım benimsemez, siyasi koşullar dayatmaz veya jeopolitik çıkar peşinde koşmaz,
Nanjing Üniversitesi doçenti Ma Bo, aradaki farkı öncelik ve yöntemler üzerinden şöyle anlattı:
ABD arabuluculuğu, çoğunlukla görünür baskı yoluyla çatışmaları hızla durdurmak için sürate ve nüfuz gücüne öncelik verme eğiliminde,
Ma, Çin’in yaklaşımının acil krizin sonrasına odaklandığını söyledi:
Çin’in yaklaşımı sürece, diyaloğa ve kriz sonrasında istikrarın sağlanmasına daha fazla ağırlık veriyor; amaç, çatışmaya hızla geri dönülmesini önlemek. Uygulamada Çin’in yaklaşımı, ateşkesin ardından sükûneti sürdürmeye daha çok odaklanıyor.
Washington’ın yaklaşımı hızlı sonuç almak için ekonomik ve askerî gücünü kullanıyor. Pekin ise diplomasisini zaman içinde kurulan ilişkiler ve “kazan-kazan” çözümleri üzerinden tanımlamayı tercih ediyor; ancak Çin de ekonomik gücünü stratejik biçimde kullanıyor. Güvenin aşamalı olarak inşa edilmesi barışın sürmesine yardımcı olabilir, ancak daha yavaş bir süreç müzakereler devam ederken istikrarsızlığın sürmesi riskini de taşıyor.
Çin Yatırımları Pekin’e Doğrudan Çıkar Sağlıyor
Çin, Kuşak ve Yol Girişimi aracılığıyla Mekong alt bölgesinde altyapıyı ve ekonomik kalkınmayı destekliyor. Kamboçya-Tayland çatışması, Kunming’i Bangkok’a bağlayan ve Kamboçya kıyılarında Çin finansmanıyla kurulan sanayi bölgelerine hizmet eden koridorlardaki bağlantıyı tehdit ediyor.
Uzun süren çatışmalar fiziksel altyapıyı ve yatırımcı güvenini riske atıyor. Sınırların kapatılması bölgesel tedarik zincirlerinin bazı bölümlerini ve ticari faaliyetleri şimdiden sekteye uğrattı; komşu Myanmar’daki kriz de baskıyı artırıyor. Dolayısıyla Pekin’in istikrarı istemesi için, siyasi nedenlerin yanı sıra istikrarın sağlanmasına katkı sunarken görülmek dışında somut gerekçeleri de var.
Çin ayrıca uluslararası konumunu güçlendirmek ve Güneydoğu Asya’daki etkisini derinleştirmek için bir fırsat görüyor. Başarılı bir arabuluculuk, Pekin’in Anakara Güneydoğu Asyası’nda vazgeçilmez bir güvenlik ortağı olduğu iddiasını destekleyebilir ve Hint-Pasifik stratejileri Çin’inkiyle rekabet eden ABD, Japonya ve Hindistan’ın hareket alanını sınırlayabilir.
Pekin’in Güney Çin Denizi’ndeki tutumu, bölgedeki rolüne ilişkin algılara zarar verdi. Anakara Güneydoğu Asyası’nda barışa yapıcı katkı sunması bu imajı yumuşatabilir ve diyaloğa dayalı, çatışmadan uzak güvenliği savunan Devlet Başkanı Xi Jinping’in Küresel Güvenlik Girişimi’ne destek sağlayabilir.
Yakın Ortaklıklar Etki ve Kuşku Yaratıyor
Kamboçya son yıllarda stratejik açıdan Çin’e bağımlı hâle geldi. Pekin, Ream Deniz Üssü’nün yenilenmesine yönelik mali ve altyapı desteğinin yanı sıra yardımlar, ekipman transferleri ve ortak askerî tatbikatlarla ülkenin savunma sektörünün modernleşmesine katkı sağladı.
Tayland’ın Çin’le ilişkileri de kapsamlı; ticaret, turizm, altyapı yatırımları ve yeşil ve dijital sektörlerde iş birliğini içeriyor. Tayland, ABD’nin askerî müttefiki ve NATO dışındaki yakın savunma ortaklarına verdiği resmî bir unvan olan NATO Dışı Başlıca Müttefik statüsünü koruyor. Bununla birlikte, Washington’la zaman zaman yaşanan gerilimler Pekin’in Bangkok’la ilişkilerini güçlendirmesi için fırsatlar yarattı.
Bu farklı ilişkiler, Çin’in tarafsızlık iddiasını karmaşıklaştırıyor. Kamboçya Pekin’le yakın bir çizgide ilerlerken Tayland genellikle Çin ve ABD’yle ilişkileri arasında denge kurdu. Tayland medyası ve yorumcuları, Çin’in Kamboçya’ya verdiği desteğin, mayıs ayının sonundaki Altın Ejderha askerî tatbikatı dâhil, Phnom Penh’in sınır iddialarını cesaretlendirdiğinden kuşku duyduklarını dile getirdi. Bazıları Çin silahlarının Kamboçya’nın saldırılarını mümkün kıldığını da öne sürdü.
Taylandlı liderler, ASEAN dönem başkanlığını yürüten Malezya’nın arabuluculuğunu kabul etmeden önce ikili müzakereleri tercih etti. Bangkok’un aleyhine gördüğü 1962 ve 2013 tarihli Uluslararası Adalet Divanı kararlarının hatırası, dış müdahaleye yönelik kamuoyu kuşkusunu artırdı. Askerî açıdan daha güçlü bir komşuyla karşı karşıya olan Kamboçya ise uluslararası hukuk süreçlerini tercih etti.
Bu Sınırın Ötesinde Bölgesel Bir Rol
Çin, Myanmar’daki iç savaş, Güney Çin Denizi’nde süren gerilimler ve iç ekonomik zorluklar dâhil, çevresinde çeşitli baskılarla karşı karşıya. Bu nedenle sınırlarına yakın bölgelerde başka bir uzun süreli çatışmanın önlenmesi öncelik taşıyor.
Pekin’in Kamboçya-Tayland girişimi, 2023’te İran ile Suudi Arabistan arasında yürüttüğü arabuluculuğun ardından geldi. Yedi yıldır süren anlaşmazlığa son veren bu anlaşma, Çin’in karşıt hükümetlerle ilişkilerinin onları diyaloğa taşımaya nasıl yardımcı olabileceğini gösterdi.
Çin’in Myanmar’daki rolü, barışa arabuluculuk yapma isteğini dile getirmesine rağmen cunta ile ilişkilerinin kendi çıkarlarına hizmet ettiği ve otoriter aktörleri desteklediği yönünde eleştirilere yol açtı. Güneydoğu Asya’da ASEAN’a verdiği açık destek de zaman zaman, bloğun ortak rolünü zayıflatan ikili düzenlemelerle çelişiyor. Bu yaklaşım “iki yüzlü” olarak nitelendiriliyor.
Malezya’nın temmuz ateşkesine yaptığı belirleyici katkı, ASEAN’ın bölgesel bir çatışmaya hâlâ anlamlı biçimde karşılık verebildiğini gösterdi. Çin’in devreye girmesi kaynak ve diplomatik ilgi sağlayabilir; ancak arabuluculuğa hâkim olmaya yönelik iddialı bir girişim Tayland, Kamboçya veya Pekin’in etkisinden kaygı duyan diğer ASEAN üyelerinin tepkisini çekebilir.
Yunnan Yol Haritası Ateşkesin Sürmesine Odaklanıyor
Yunnan’daki üçlü toplantıda ilişkilerin istikrara kavuşturulması için beş öncelik üzerinde anlaşmaya varıldı. Bunlar ateşkesin pekiştirilmesini, temasların yeniden başlatılmasını ve siyasi güvenin yeniden inşasını içeriyordu; Çin sürecin tamamında rol üstleneceğini taahhüt etti. Pekin mayın temizleme ve ASEAN Gözlemci Ekibi’ne destek teklif etti.
Wang Yi, Çin Dışişleri Bakanlığının açıklamasında sonucu şöyle değerlendirdi:
Önemli bir mutabakata varıldı,
Bakanlık, Kamboçyalı ve Taylandlı diplomatik ve askerî yetkililerin doğrudan ve ayrıntılı görüşmeler yaptığını, “olumlu ve açık bir tutum” sergilediğini belirtti. Her iki taraf da ateşkes temelinde gerginliği azaltma ve ilişkileri iyileştirme taahhüdünü dile getirdi.
Çinli yetkililer üç yol gösterici ilke belirledi: İleriye bakıp birlikte ilerlemek, durmadan adım adım yol almak ve karşılıklı güveni yeniden inşa etmek. Çatışmalar ilişkileri ciddi biçimde zedelediği için güvenin yeniden kurulmasına özellikle önem verildi.
Wang, Fuxian Gölü kıyısındaki buluşmanın amacını şöyle açıkladı:
Fuxian Gölü kıyısındaki buluşma, çatışmanın açtığı yaraları sarmayı, iki taraf arasındaki kopukluğu gidermeyi ve dostane ilişkileri gerçekten yeniden kurmayı amaçlıyor,
Bu hedefi iki halkın çıkarlarıyla ilişkilendirdi:
Bu, Kamboçya ve Tayland halklarının çıkarlarına hizmet ediyor ve tüm tarafların ortak beklentisini yansıtıyor.
Üç ülkenin askerî temsilcilerinin katılımıyla, kuvvetlerin birbirinden ayrılması ve kazara tırmanmanın önlenmesi yollarının ele alınması amaçlandı. Siyasi taahhütlerin, sınırda karşı karşıya gelen kuvvetler arasında uygulanabilir düzenlemelere dönüşmesi gerekiyor.
İnsansız Hava Araçları ve Askerler İlk Sınav Oldu
Tayland ordusu, Kamboçya’yı 28 Aralık gecesi Tayland sınır bölgeleri üzerinde 250’den fazla insansız hava aracı uçurmakla suçladı. İddia, Yunnan zirvesinin sona ermesinden sadece birkaç saat sonra ortaya çıktı. Tayland uçuşları ateşkes ihlali olarak nitelendirdi ve temmuzdan beri elinde tuttuğu 18 Kamboçyalı askeri serbest bırakma kararını yeniden değerlendirebileceği uyarısında bulundu.
Kamboçya Savunma Bakanlığı iddiaları reddetti. Kamboçya Dışişleri Bakanı Prak Sokhonn, görülen araçları “küçük bir mesele” olarak nitelendirdi ve tarafların konuyu araştırıp derhal çözüme kavuşturma konusunda anlaştığını söyledi. Kamboçya, ateşkes yürürlüğe girdiğinden beri sınırın sakin kaldığını bildirdi.
27 Aralık anlaşması, ateşkesin 72 saat boyunca eksiksiz uygulanmasının ardından Tayland’ın askerleri geri vermesini şart koşuyordu. İnsansız hava aracı anlaşmazlığına rağmen bu koşulun yerine getirilmiş olduğu görünüyordu; ancak askerlerin serbest bırakıldığı doğrulanmadı.
Anlaşmazlık, iki hükümetin aynı ateşkes sürecindeki olayları ne kadar farklı yorumlayabildiğini gösterdi. Yıllar süren çatışmalar, milliyetçi söylemler ve birbiriyle yarışan tarih anlatıları, diplomatik açıklamaların tek başına gideremeyeceği bir kuşku yarattı. Güven inşa etmek için pratik iş birliği ve sınırda ilerleme gerekiyor.
Tapınak İddiaları ve Suçlar Anlaşmazlığı Karmaşıklaştırıyor
Kamboçya ile Tayland, 11. yüzyıldan kalma ve UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan Preah Vihear Tapınağı çevresindeki topraklar üzerinde anlaşmazlık yaşıyor. Sınır, yerel etnik ve ekonomik gerçekler gözetilmeden sömürgeci güçler tarafından çizildi; geride defalarca şiddete yol açan anlaşmazlıklar kaldı.
Sınır ötesi suçlar da başka bir gerilim kaynağı hâline geldi. Dolandırıcılık merkezleri ve insan kaçakçılığı operasyonları COVID-19 salgını sırasında yaygınlaştı. Tayland şubat ayında sınır boyunca operasyon başlattı; bazı analistler bunun gerilimin tırmanmasına katkıda bulunduğuna inanıyor.
26 Ekim tarihli Ortak Bildiri, ortak sınır yönetimine dönülebilmesi için gereken sekiz adım arasında dolandırıcılık merkezlerinin kapatılmasını altıncı sıraya koydu. 27 Aralık anlaşmasında ise bu suçların bastırılması 16 maddelik planın onuncu sırasındaydı. Böylece anlaşmalar, suçlarla mücadeleyi ilişkilerin yeniden kurulmasının bir parçası olarak ele aldı; ancak önceliğinin ne olduğu belirsiz kaldı.
İzleme grupları, Kamboçya’da faaliyet gösteren dolandırıcılık merkezlerinin sayısını 274 olarak belirtiyor; bu yasa dışı sektörün yıllık değeri on milyarlarca dolar. Bu tür operasyonlarda zorla çalıştırma görülebiliyor ve mali dolandırıcılık, insanların istismarı ve kaçakçılığıyla bağlantılı hâle geliyor.
ABD, ekim ayında Prince Group’un 15 milyar dolarlık varlığına el koydu ve Çin-Kamboçya kökenli yöneticisi hakkında zorla çalıştırmaya dayalı dolandırıcılık suçlamasıyla iddianame hazırladı. Bazı ülkeler ek yaptırımlar ve yakalama kararları çıkardı. Tayland, üç Kamboçyalı senatör ve aile üyeleri hakkında yakalama kararı çıkardı.
Kazançlı suç şebekelerine yönelik girişimler iki ülkedeki güçlü çıkar gruplarının direnciyle karşılaşabilir. Bu durum, suçlarla mücadeleyi toprak müzakereleri ve askerî itidalin yanı sıra istikrarı yeniden sağlamanın da bir parçası hâline getiriyor.
ASEAN Rekabetle Karşı Karşıya ve Desteğe İhtiyaç Duyuyor
Başbakan Anwar Ibrahim yönetimindeki Malezya, önceki barış çabalarının düzenlenmesine yardımcı oldu ve Çin’in daha görünür müdahalesinin ardından da çalışmalarını sürdürdü. Bölgesel aktörler, Pekin’in katkısını mevcut diplomasinin yerine geçen değil, onu tamamlayan bir unsur olarak karşıladı.
ASEAN’ın merkezi rolü, Güneydoğu Asya’yı etkileyen kararlarda bölgesel bloğun odağa alınması demek. Dış güçler kaynak ve ilgi sağlayabilir; ancak aralarındaki rekabet, odağı bölgesel iş birliğinden kendi etkilerini artırmaya kaydırma riski taşıyor.
Çatışmalar insani acillere yol açtığında ve milliyetçi anlaşmazlıklar askerîleştirildiğinde, bloğun “iç işlerine karışmama” ilkesi de baskıyla karşılaşıyor. Malezya’nın diplomatik çalışmaları ASEAN’ın harekete geçme kapasitesini gösterirken, çatışma bu eylemi müdahale konusundaki isteksizlikle bağdaştırmanın zorluğunu ortaya koydu.
Çin ve ABD, Malezya’nın önceki arabuluculuk çabalarını yakından izledi. Pekin şimdi Washington’la doğrudan karşı karşıya gelmeden daha büyük bir rol üstlenmeye çalışıyor. Çatışmalar yeniden başlarsa Trump, iki ülkenin liderleriyle görüşerek ve gümrük vergisi müzakereleri konusunda uyarılarda bulunarak müdahale etmeye istekli olduğunu şimdiden gösterdi.
Diplomasiye Yardım ve Uluslararası Destek Eşlik Ediyor
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, ateşkesi sivillerin çektiği acıyı hafifletme ve çatışmaları sona erdirme yolunda bir adım olarak memnuniyetle karşıladı. Anlaşmayı şöyle nitelendirdi:
sivillerin çektiği acıyı hafifletme, mevcut çatışmaları sona erdirme ve kalıcı barışın sağlanmasına elverişli bir ortam yaratma yolunda olumlu bir adım.
Avustralya, Japonya, Birleşik Krallık, Almanya ve Fransa da ateşkesi memnuniyetle karşılayan Çin ve ABD’ye katıldı. Bu geniş destek, anlaşmanın kalıcılığına ilişkin temkin sürerken bile Kamboçya ve Tayland üzerindeki taahhütlerini yerine getirme baskısını artırıyor.
Çin’in Kamboçya’ya gönderdiği ilk insani yardım sevkiyatı, Çin’in Kamboçya Büyükelçisi Wang Wenbin’e göre 29 Aralık’ta ülkeye ulaştı. Sevkiyatta gıda, çadır ve battaniyeler vardı. Pekin ayrıca izleme çalışmalarına ve çatışmalar bittikten sonra da insanları yaralayabilen mayınların temizlenmesine yardımcı olma sözü verdi.
Çin Dışişleri Bakanlığı, yaşamını yitirenler için üzüntüsünü dile getirdi ve üstlenmek istediği rolü şöyle açıkladı:
Çin, her iki tarafta yaşanan can kayıplarından derin üzüntü duymakta ve içten taziyelerini iletmektedir,
Bakanlık, Çin’in iki hükümetle iletişimini sürdüreceğini belirtti:
Çin adil ve tarafsız tutumunu koruyacak, her iki tarafla yakın iletişimini sürdürecek, barış görüşmelerini etkin biçimde kolaylaştıracak ve ateşkes için yapıcı rol oynayacaktır.
Sihasak, Tayland’ın Pekin’den Kamboçya’yla ilişkisini kullanarak çatışmaların yeniden başlamasını önlemeye yardımcı olmasını istediğini söyledi:
Tayland... Çin’in Kamboçya’ya [çatışmayı yeniden başlatmaması yönünde] bu tür mesajlar vererek kalıcı bir ateşkesin sağlanmasında yapıcı rol oynamasını istiyor,
Bangkok’un talebi, Çin’in yalnızca toplantılara ev sahipliği yapmasına değil, Phnom Penh’i etkileme kapasitesine de özel önem yüklüyor.
Askerî Gerçekler Diplomatik Fırsatı Şekillendiriyor
Phnom Penh’deki Future Forum düşünce kuruluşunun kurucusu ve siyaset analisti Virak Ou, Tayland’ın askerî üstünlüğünün ateşkes fırsatını yaratmaya yardımcı olduğunu ve Çin’in daha güçlü biçimde devreye girmesini kolaylaştırdığını öne sürdü.
Elbette, sahadaki gerçeklerin ateşkesin başlıca nedenleri olduğunu düşünüyorum; ancak Çin’in müdahalesi kalıcı bir ateşkesin sağlanmasına yardımcı olabilir,
Virak, Pekin’in iki hükümete de çatışmaları durdurmayı kabul edebilecekleri bir yol sunabileceğini anlattı:
Çin’in devreye girmesi, iki ülkeye de ateşkes konusunda uzlaşmak için bir çıkış yolu sunabilir. Kamboçya bunu istiyor, Tayland da sahadaki sonuçtan muhtemelen artık memnun.
ISEAS-Yusof Ishak Enstitüsü’nde Çin uzmanı olan Lye Liang Fook, Çin arabuluculuğunun iki tarafa da geri adım atıyor görünmeden gerilimi azaltmayı kendi kamuoylarına anlatma imkânı sunduğunu söyledi.
Özellikle Kamboçya, askerî açıdan daha zayıf konumda olduğu için itibarını koruyarak geri çekilmeyi memnuniyetle karşılayacaktır,
Liderlerin birbiriyle yarışan toprak iddialarıyla şekillenmiş toplumlara kararlarını savunması gerektiğinden, ulusal gurur önem taşıyor. İki hükümetin de itibarını korumasına imkân veren bir diplomatik ortam uzlaşmayı kolaylaştırabilir; ancak uygulama yine de silahlı kuvvetlere ve siyasi liderliğe bağlı.
Çin’in Barış Yapıcı Rolü Pratik Bir Sınavla Karşı Karşıya
Çin’in girişimi, Güneydoğu Asya’da genişleyen güvenlik rolü ve sorumlu bir güç olduğu iddiası için bir sınav niteliği taşıyor. Başarı, Güney Çin Denizi’ndeki gerilimlerin ardından ülkenin imajını iyileştirebilir. Çatışmaların yeniden başlaması ise stratejik çıkarları, tarafsız arabuluculuğu ve Pekin’in iç işlerine karışmama taahhüdünü bir arada yürütmenin zorluğunu ortaya koyar.
Tayland’ın dış arabuluculuğa kuşkuyla yaklaşması ve Kamboçya’nın uluslararası hukukun devreye girmesini tercih etmesi süreci farklı yönlere çekiyor. Çin’in tarafsızlığına güven oluşturmak için Tayland hükümeti ve askerî yetkililerle sürekli temas kurması, Pekin’in bölgesel hâkimiyet kurmaya çalıştığı kaygısını azaltmak içinse ASEAN mekanizmaları üzerinden çalışması gerekecek.
Gelecekteki arabuluculuk ve güven inşası süreçlerinde ASEAN düzenlemelerine destek verilmesi yardımcı olabilir. Öne sürülen bir diğer seçenek, Çin’in Birleşmiş Milletlerden çatışmaya ilişkin olguları belirlemek üzere bölgesel bir organ oluşturulmasını önermesini istemesi. Bu tür bir çalışma ASEAN’ın anlaşmazlık çözüm mekanizmalarına dayanmalı.
Temel mesele, aşamalı diyaloğun somut güvenlik iyileşmeleri sağlayıp sağlayamayacağı. Sınırın izlenmesi, mayınların temizlenmesi, askerî iletişim ve temasların yeniden başlaması ateşkesi destekleyecek pratik adımlar sunuyor. Pekin’in sürece devam eden katılımı, Washington’la açık bir rekabetten kaçınırken olayları sessizce şekillendirme kararlılığına işaret ediyor.
Sınır çatışması, toprak mücadelesinin yanı sıra farklı diplomasi yöntemlerinin de sınandığı bir duruma dönüştü. Çin ve ABD nüfuz peşinde olsa da siviller, hangi yaklaşım benimsenirse benimsensin aynı sonucu istiyor: Tekrarlanan şiddetin sona ermesi ve hayatlarını yeniden kurabilecekleri kadar güvenli koşulların sağlanması.
Özet
- Kamboçya ile Tayland arasındaki son çatışmalarda en az 101 kişi hayatını kaybetti, yarım milyondan fazla sivil yerinden edildi.
- 27 Aralık ateşkesi, temmuzdaki ateşkesin, ekim bildirisinin ve aralık ayında yeniden başlayan çatışmaların ardından geldi.
- Çin Yunnan’da görüşmelere ev sahipliği yaptı ve ateşkes, temaslar ile siyasi güveni kapsayan beş aşamalı yol haritasını destekledi.
- Tayland, 28 Aralık’ta Kamboçya’ya ait 250’den fazla insansız hava aracının uçtuğunu öne sürdü. Kamboçya iddiayı reddetti.
- Anlaşma, 18 Kamboçyalı askerin geri verilmesini ateşkesin 72 saat boyunca eksiksiz sürmesine bağladı.
- Çin insani yardım, mayın temizleme desteği ve ASEAN ateşkes gözlemcilerine destek teklif etti.
- Çin ve ABD’nin katılımının yanı sıra Malezya ve ASEAN barış çabalarında merkezi rolünü koruyor.
- Toprak iddiaları, mayınlar, suç şebekeleri ve derin güvensizlik kalıcı barışı zorlaştırmayı sürdürüyor.






