ABD Mahkemesi Uzun Süreli Gözaltıyı İncelerken CPJ Afgan Gazetecinin Serbest Bırakılmasını İstedi

7 dakikalık okuma
CPJ Urges Release of Afghan Journalist as US Court Reviews Prolonged Detention

Gözaltında yaklaşık 22 ay ve ülkesine gönderilmemesi yönünde uyarı

Afgan gazeteci Shaban Ali Rafat, sığınma talebinde bulunmasının üzerinden yaklaşık 22 ay geçmesine rağmen ABD göçmenlik makamlarının gözetiminde tutuldu. Bu sırada bir federal sulh hâkimi serbest bırakılmasını tavsiye etti; koruma değerlendirmesinde ise Afganistan'a gönderilmesi hâlinde işkence görme ihtimalinin daha yüksek olduğu sonucuna varıldı.

İçindekiler
  1. Gözaltında yaklaşık 22 ay ve ülkesine gönderilmemesi yönünde uyarı
  2. CPJ'nin ABD makamlarından talepleri
  3. Mahkeme sürecinde neler yaşandı?
  4. Serbest bırakılma, sığınma ve koruma neden ayrı kararlar?
  5. Gazeteciliği tehlikeyle nasıl bağlantılı?
  6. Üç medya kuruluşunun kapatılması kaygıları artırıyor
  7. Zaman çizelgesi ve beklenen yanıt
  8. Öne Çıkanlar

Gazetecileri Koruma Komitesi (CPJ), 13 Kasım 2026'da Rafat'ın derhâl ve koşulsuz serbest bırakılması ve sığınma talebinin esasına ilişkin kapsamlı bir duruşma yapılması çağrısında bulundu. Avukatı David Tarr, Rafat'ın Afganistan'a sınır dışı edilme tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu, gazeteciliği ve Hazara azınlığına mensup olmasının onu risk altına soktuğunu söyledi.

Rafat, 21 Ocak 2025'te sığınma talep etmek üzere ABD'ye girmeye çalıştığı sırada gözaltına alınmasından bu yana Kaliforniya'da ABD Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza Dairesi (ICE) tarafından tutuluyor. Sulh hâkimi, 6 Kasım'da devam eden gözaltına itirazını kabul edip Rafat'ın denetim altında serbest bırakılmasını tavsiye etti ve gözaltının artık makul olmadığı sonucuna vardı.

Dava, acil nitelikte üç konuyu bir araya getiriyor: Rafat'ın gözaltında tutulmaya devam edilip edilmeyeceği, sığınma talebinin nasıl ele alınacağı ve Afganistan'a geri gönderilmesine karşı hangi korumaya sahip olduğu. Her biri, özgürlüğü ve güvenliği bakımından derhâl sonuçlar doğurabilecek ayrı bir karara bağlı.

CPJ'nin ABD makamlarından talepleri

CPJ'nin 13 Kasım tarihli açıklaması, ICE'den Rafat'ı serbest bırakmasını ve sığınma talebinin esasının ele alınacağı bir duruşmaya tam erişim sağlamasını istiyor. Böyle bir duruşmada, korktuğu zulüm ve koruma talebini destekleyen kanıtlar da dâhil olmak üzere, başvurusunun özü incelenecek.

CPJ'nin Amerika kıtası bölgesel program direktörü Jose Zamora, Rafat'ın Afganistan'dan kaçışının Taliban yönetimi altında gazetecilik yapmayı sürdürmenin yarattığı tehlikeyle doğrudan bağlantılı olduğunu söyledi.

"Rafat, Taliban gazetecilik yapmasını hayatını riske atmadan imkânsız hâle getirdiği için Afganistan'dan kaçtı. Onu şimdi sınır dışı etmek, doğrudan kaçtığı zulüm faillerinin eline teslim etmek olur," dedi Zamora.

Reklam

Zamora, gözaltının basın özgürlüğü ve insan hakları meselesi olduğunu vurgulayarak ABD makamlarına Rafat'a sığınma hakkı tanıma çağrısı da yaptı.

Uzun süreli gözaltı, ABD'nin basın özgürlüğü ve insan hakları konusundaki taahhütlerine ihanettir. ABD makamları Rafat'ı serbest bırakmalı ve ona sığınma hakkı tanımalıdır.

CPJ'nin koşulsuz serbest bırakılma talebi, sulh hâkiminin denetim altında serbest bırakma tavsiyesinden daha ileri gidiyor. Denetimli serbest bırakma, genellikle kişinin göçmenlik makamlarına düzenli bildirimde bulunma gibi koşullara tabi olmaya devam ederek gözaltından çıkmasına imkân tanır.

Mahkeme sürecinde neler yaşandı?

6 Kasım tarihli tavsiye, Rafat'ın habeas corpus başvurusunun ardından geldi. Bu hukuki yol, gözaltındaki bir kişinin tutukluluğunun hukuka uygun olup olmadığının mahkemece incelenmesini istemesine imkân tanır. Sulh hâkimi, gözaltının sürmesini makul bulmayarak başvurunun kabul edilmesini tavsiye etti.

Tavsiyeyi bir bölge hâkiminin incelemesi gerekiyordu. Belirlenen bir sonraki adım bu incelemeydi; yargılama sürecine ilişkin açıklamada karar tarihi ya da nihai bir serbest bırakma kararı yer almadı.

Rafat'ın göçmenlik dosyasında ülkesine gönderilmesinin tehlikeli olacağına ilişkin tespitler de bulunuyor. Mahkeme kayıtlarına göre ilk göçmenlik incelemesinin ardından Afganistan'a gönderilmesinin engellenmesine karar verildi. İşkenceye Karşı Sözleşme kapsamında yapılan sonraki bir mülakatta ise geri gönderilmesi hâlinde işkence görme ihtimalinin daha yüksek olduğu sonucuna varıldı.

Tarr'ın Rafat'ın Afganistan'a sınır dışı edilme tehlikesiyle karşı karşıya olduğu yönündeki uyarısı, kayıtlardaki bu koruma kararlarıyla birlikte değerlendiriliyor. Afganistan'a geri gönderilmenin hangi hukuki yolla mümkün olabileceği açıklanmadı. Bu yanıtsız nokta önem taşıyor; çünkü sınır dışı edilmeyi durdurma kararı, kişinin zulüm riskiyle karşı karşıya olduğu bir ülkeye gönderilmesini önlemeyi amaçlıyor.

Serbest bırakılma, sığınma ve koruma neden ayrı kararlar?

Rafat'ın davasını anlamak, yargılama sürerken nerede kalacağı ile ABD'de kalıp kalamayacağını birbirinden ayırınca kolaylaşıyor. Gözaltına itirazının kabul edilmesi, göçmenlik davası sürerken gözaltından çıkmasını sağlayabilir. Sığınma kararı ise daha uzun süreli bir koruma talebini ele alır.

Sığınma, ABD'de kalma izni ve kalıcı oturum için olası bir başvuru yolu sağlayabilir. Sınır dışı edilmeyi durdurma kararı ise daha sınırlıdır: Kişiyi, oradaki tehlike nedeniyle belirli bir ülkeye gönderilmekten korur ancak sığınmayla aynı göçmenlik statüsünü sağlamaz.

İşkenceye Karşı Sözleşme, kişinin geri gönderilmesi hâlinde işkence görme ihtimalinin daha yüksek olup olmadığı gibi başka bir özel riski ele alır. Rafat'ın durumunda yetkililer, bir mülakat sırasında böyle bir tehlike bulunduğu sonucuna vardı. Bu tespit, muhtemel bir geri gönderilmenin neden kaygı yarattığını açıklarken gözaltının sürmesi meselesi federal mahkemede ayrı olarak ele alınıyor.

Reklam

Bu nedenle CPJ hem özgürlük hem de koruma için adım atılmasını istiyor: Rafat'ın şimdi ICE gözetiminden çıkarılması ve sığınma talebinin kapsamlı biçimde incelenmesi. Rafat açısından bunun pratikteki önemi, gözaltından çıkmak ve korktuğu kişilerin erişemeyeceği bir yerde hayat kurup kuramayacağına ilişkin karar almaktır.

Gazeteciliği tehlikeyle nasıl bağlantılı?

Taliban Ağustos 2021'de yeniden iktidara gelmeden önce Rafat, devlete ait Maaref TV'de (Eğitim Televizyonu olarak da anılıyor) yapımcı ve muhabir olarak çalıştı. Ayrıca Kabil Üniversitesi'nde kıdemli medya sorumlusu olarak görev yaptı.

Çalışmaları arasında Kasım 2020'de üniversiteye düzenlenen terör saldırısına ve Afganistan'daki Hazara toplumunun karşılaştığı zorluklara ilişkin kapsamlı haberler de vardı. CPJ, Rafat'ın zulüm ve şiddete maruz kalan bu etnik ve dinî azınlığa mensup olduğunu belirtiyor.

CPJ'nin uyarısında hem Rafat'ın kamuoyuna açık çalışmaları hem de toplumsal kimliği öne çıkıyor. Rafat, kıdemli bir medya görevi üstlendiği kurumun yanı sıra mensubu olduğu toplumun yaşadıklarını da haberleştirdi. CPJ, geri gönderilmesinin onu Taliban'ın zulüm ve misillemesine maruz bırakacağını söylüyor.

Üniversiteye saldırı, Taliban'ın iktidarı ele geçirmesinden önce gerçekleşti. Rafat'ın daha sonra kaçışı ve koruma talebi ise Taliban'ın yeniden iktidara gelmesinin ardından yaşanan gelişmelerin, gazeteciler ve Hazara medya kuruluşları üzerindeki artan baskının gölgesinde gerçekleşti.

Üç medya kuruluşunun kapatılması kaygıları artırıyor

CPJ'ye göre Taliban makamları 2026'da Hazara ve Şii toplumlarına hizmet veren üç medya kuruluşunu kapattı ve üst düzey yöneticilerini gözaltına aldı. Kapatmalarla ilgili haberlerde adı geçen kuruluşlar Tamadon TV, Rah-e-Farda TV ve Afghan Voice Agency.

Bu kapatmalar, CPJ'nin çağrısına temel oluşturan koşulları somut biçimde ortaya koyuyor. Baskı, toplumsal kesimlere ilişkin haberleri yayımlayan ve yayınlayan kuruluşların yanı sıra onları yönetmekten sorumlu kişileri de hedef alıyor.

İzleyiciler ve okurlar açısından bir medya kuruluşunun kapatılması, yaşadıklarının haberleştirilebileceği bir kanalı ortadan kaldırıyor. Bu topluluklarla ilişkili gazeteciler için medya yöneticilerinin gözaltına alınması, güvenli biçimde çalışıp çalışamayacaklarına ilişkin kaygıları artırıyor. CPJ, bu adımları Hazara medya kuruluşlarını ve gazetecileri susturma girişimi olarak nitelendiriyor.

Rafat'ın davası bu süregelen baskı ortamında ilerliyor. Koruma talebi, CPJ'nin Ağustos 2021'den bu yana artan zulümle karşı karşıya olduğunu söylediği, haberleştirdiği ve mensubu olduğu toplumun yaşadığı bir ülkeyle ilgili.

Reklam

Zaman çizelgesi ve beklenen yanıt

Rafat'ın gözaltı süreci iki takvim yılına yayıldı. Önemli tarihler, Afganistan'daki çalışmalarını, ABD'de koruma arayışını ve yakın tarihli mahkeme sürecini gösteriyor:

  • Kasım 2020: Kabil Üniversitesi'ne terör saldırısı düzenlendi. Rafat saldırıyı kapsamlı biçimde haberleştirdi.
  • Ağustos 2021: Taliban Afganistan'da yeniden iktidara geldi.
  • 21 Ocak 2025: Rafat, sığınma talep etmek üzere ABD'ye girmeye çalıştıktan sonra Kaliforniya'da ICE gözetimine alındı.
  • 2026 boyunca: CPJ'ye göre Taliban makamları Hazara ve Şii toplumlarına hizmet veren üç medya kuruluşunu kapattı.
  • 6 Kasım 2026: ABD'li bir sulh hâkimi, Rafat'ın gözaltına itirazının kabul edilmesini ve denetim altında serbest bırakılmasını tavsiye etti.
  • 13 Kasım 2026: CPJ, Rafat'ın koşulsuz serbest bırakılması ve sığınma talebiyle ilgili kapsamlı bir duruşma yapılması çağrısını kamuoyuna duyurdu.

CPJ, Rafat'ın sığınma talebine ilişkin güncel bilgi almak için İç Güvenlik Bakanlığı ve ICE temsilcileriyle iletişime geçti. Kuruluş, açıklamasını yayımladığı sırada e-postalarına henüz yanıt alamadığını belirtti.

Yetkililerin sığınma talebini ve dosyaya kaydedilen korumaları nasıl ele aldığını anlamak açısından hükümetin yanıtı önem taşıyor. Bu sırada bölge hâkiminin incelemesi, gözaltının sona erip ermeyeceğiyle ilgili ve Rafat'ın günlük yaşamını doğrudan etkileyecek bir karara odaklanıyor.

Öne Çıkanlar

  • Shaban Ali Rafat, sığınma talebinde bulunmasının ardından 21 Ocak 2025'ten bu yana Kaliforniya'da ICE tarafından gözaltında tutuluyor.
  • CPJ, 13 Kasım 2026'da Rafat'ın koşulsuz serbest bırakılması ve sığınma talebiyle ilgili kapsamlı bir duruşma yapılması çağrısında bulundu.
  • Sulh hâkimi 6 Kasım'da denetimli serbest bırakmayı tavsiye etti; bölge hâkiminin incelemesi henüz sonuçlanmadı.
  • Mahkeme kayıtlarına göre Rafat'ın Afganistan'a gönderilmesinin engellenmesine karar verildi; daha sonraki bir değerlendirmede oraya gönderilmesi hâlinde işkence görme ihtimalinin daha yüksek olduğu sonucuna varıldı.
  • CPJ, gazeteciliğinin ve Hazara kimliğinin Taliban yönetimi altında zulüm ve misilleme riskini beraberinde getirdiği uyarısında bulunuyor.
  • CPJ, ABD göçmenlik makamlarının bilgi talebine henüz yanıt vermediğini bildirdi.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir