Komuta incelemesine göre Avustralya Ordusu Afganistan’da SAS üzerindeki kontrolü kaybetti

8 dakikalık okuma
Australian Army Lost Control of SAS in Afghanistan, Command Review Finds

Devriyelerin ötesine uzanan bir çözülme

Resmî bir soruşturmanın yeni yayımlanan özetine göre Avustralya Ordusu komutanları, Afganistan’daki Özel Hava Hizmetleri Alayı (SAS) üzerindeki yetkinin çavuşlara ve onbaşı rütbesindeki askerlere kaymasına izin verdi. 22 sayfalık belge, devriye komutanlarının güç kazandığı, bazı subayların ise onlara liderlik etmekte isteksiz kaldığı ya da bunu yapamadığı bir "yetki tersine dönüşünü" anlatıyor.

İçindekiler
  1. Devriyelerin ötesine uzanan bir çözülme
  2. Önceki soruşturmanın ortaya koydukları
  3. Yetkinin rütbelerde aşağıya kayması
  4. Komutanların gözden kaçırdığı uyarı işaretleri
  5. Esirler, olay yerine bırakılan silahlar ve yalan beyanlar
  6. Üst düzey liderler açısından sorumluluk
  7. İki asker ceza yargılamasıyla karşı karşıya
  8. Soruşturmaların seyri
  9. Öne Çıkanlar

Avustralya Savunma Kuvvetleri Başmüfettişliğinin incelemesi, yasa dışı olduğu iddia edilen öldürmelerin çevresindeki liderlik zaaflarına yönelik denetimi genişletiyor. İnceleme, etkili astsubaylardan oluşan bir grubu "motosiklet çetesi" olarak nitelendiriyor ve Afganların ölüm sayısındaki artışa Avustralya kayıplarında karşılık gelen bir yükselişin eşlik etmemesi dâhil, uyarı işaretlerine rağmen üst karargâhın etkili biçimde harekete geçmediğini belirtiyor.

Özette hiçbir kişinin adı verilmiyor. Temel bulgu, teşkilatın nasıl yönetildiğiyle ilgili: Subaylar mesleki sınırları bulanıklaştırdı, denetim zayıfladı ve küçük ekipler, etkili gözetim olmadan görevleri seçme ve yürütme serbestisi kazandı.

İnceleme, kontrolün kaybedilmesini aşamalı bir süreç olarak tanımlıyor:

Komuta düzenindeki çözülme, uzun bir döneme yayılan aşamalı bir süreç içinde gerçekleşti.

İnceleme, devriye düzeyinin üzerindeki aksaklıklara da dikkat çekiyor:

Daha geniş çaplı gerilemenin işaretleri, üst karargâhtaki bazı kişilerce fark edilmiş görünüyor. Etkili bir müdahalede bulunulmaması ve bu gerilemenin sürmesine izin verilmesi, çeşitli kademelerde etkili liderlik eksikliğine işaret ediyor.

Yanıt bekleyen Afgan aileler ve mercek altındaki Avustralya personeli açısından bulgular, iki hesap verme biçimini yan yana koyuyor: Belirli ölümlerle ilgili ceza yargılamaları ve tehlikeli uygulamaların sürmesine izin verilmesinden doğan kurumsal sorumluluk.

Önceki soruşturmanın ortaya koydukları

Savunma Bakanlığı, Silahlı Çatışma Hukuku'nun olası ihlallerine dair söylentiler ve iddiaların ardından 2016'da ilk Afganistan Soruşturması'nı başlattı. Bu kurallar, sivillerin ve esir alınan kişilerin korunması da dâhil olmak üzere savaş sırasındaki davranışları düzenliyor.

Reklam

Savunma Bakanlığının Afganistan Soruşturması sayfasında, soruşturmanın 2005-2016 yılları arasındaki Özel Harekât Görev Grubu faaliyetlerini kapsadığı belirtiliyor. Soruşturma, Avustralya Savunma Kuvvetlerinin komuta zincirinden ve hükûmetten bağımsız yürütüldü. Savunma Kuvvetleri Komutanı raporu 6 Kasım 2020'de aldı, bulguları ise 19 Kasım'da açıkladı.

Tümgeneral Paul Brereton başkanlığındaki soruşturma, aralarında suçlara yardım ettikleri iddia edilenlerin de bulunduğu, görevdeki ya da eski 25 savunma personelini ciddi suçlarla ilişkilendiren güvenilir bilgiler bulunduğu sonucuna vardı. Soruşturma, 19 askerin 39 esir ve sivilin öldürüldüğü iddiası ile iki kişiye zalimane muamelede bulunulması nedeniyle polis tarafından soruşturulmasını önerdi. Ayrıca 36 olayın Avustralya Federal Polisine bildirilmesini tavsiye etti.

Belirlenen 25 kişi ile polis soruşturması için tavsiye edilen 19 asker, soruşturma bulguları içindeki farklı grupları ifade ediyor. Soruşturmanın sonuçları, daha ileri inceleme için güvenilir bilgi bulunduğuna dair tespitlerdi; ceza suçlamaları ayrı bir hukuk süreciyle karara bağlanıyor.

Dört buçuk yıl süren soruşturmada araştırmacılar 423 tanıkla görüştü, 20 binden fazla belgeyi ve 25 binden fazla görüntüyü inceledi.

Yetkinin rütbelerde aşağıya kayması

SAS devriye komutanları genellikle dört ila altı askerden oluşan ekiplere liderlik eden çavuşlardı. Çavuşlar ve onbaşılar dâhil astsubaylar, askerî birliklerde deneyimli liderlik sağlarken subaylar resmî komuta sorumluluğunu üstleniyor.

Yeni incelemeye göre bu ilişki tersine döndü. Astsubaylardan daha düşük rütbedeki subaylara ilişkin tanım çarpıcı:

Bunun sonucunda genç subaylar, astsubaylara fiilen tabi hâle geldi ve en iyi 'öğrenilmiş çaresizlik' olarak tanımlanabilecek bir konuma düştü.

Bazı genç subaylar, komuta etmeleri gereken askerler tarafından kabul görmek için "silah arkadaşlığına" ve aşırı samimiyete başvurdu. Birlikte içki içmek, birbirlerine adlarıyla hitap etmek ve alkole sınırsız erişime izin vermek rütbe sınırlarını zayıflattı. Bazı subaylar üst komutanlıktan destek görmediklerini de düşündü.

Devriye komutanları kendi görevlerini seçip yürütmek için geniş hareket alanı kazandı. İncelemeye göre istihbarat değerlendirmeleri nesnellikten yoksundu ve askerî hukuk danışmanları ekipleri kayırıyordu. İnceleme ayrıca Amerikan ve İngiliz özel kuvvetleri ile istihbarat servisleri dâhil diğer devlet kurumlarının aşırı etkisini de anlatıyor.

Reklam

Komutanların gözden kaçırdığı uyarı işaretleri

Çatışmalar yaklaşık 2009'dan itibaren şiddetlendi. SAS ekipleri, yakalanmalarının mümkün olmadığı durumlarda öldürmelerine izin verilen Taliban liderlerini avlamaya giderek daha fazla odaklandı. Taliban da çoğu zaman Afgan hükûmeti için çalışan sivilleri hedef alan suikastlar düzenledi.

Üst karargâhın elinde, düşman muharip olarak kaydedilen kişilerin sayısının arttığını, buna ani sıçramaların da dâhil olduğunu gösteren veriler vardı. İnceleme, yaralı isyancıların ve Avustralya kayıplarının bulunmamasını da dikkatle değerlendirilmesi gereken örüntüler arasında sayıyor.

Bazı komutanlar rakamları fark etti ve usulsüzlük söylentileri duydu. Diğerleri ise bunlardan haberdar olmadı. İncelemeye göre söylentilerden haberdar olan komutanların bu olaylara suç ortaklığı yaptığı öne sürülmüyor; buna karşın etkili adım atılmaması olağanüstü olarak nitelendiriliyor.

Özette ayrıca, zorunlu ruh sağlığı kontrollerini geçmeden Afganistan'a dönmelerine izin verilen SAS askerleri konusunda "Kara Kuvvetleri Komutanlığından (CA) görünürde hiçbir katkı alınmadığına" değiniliyor. CA, Kara Kuvvetleri Komutanı anlamına geliyor. Bu görevi 2008-2011 yılları arasında Korgeneral Ken Gillespie yürüttü; ancak özette hiçbir kişinin adı verilmiyor.

Bulgular birlikte ele alındığında, gözetimin işlemesi gereken birkaç noktada aksaklıklar ortaya çıkıyor: Göreve kimin uygun olduğuna karar verilmesi, operasyonların onaylanması, istihbaratın denetlenmesi ve ölüm vakalarındaki örüntülerin incelenmesi.

Esirler, olay yerine bırakılan silahlar ve yalan beyanlar

Brereton soruşturması, bazı genç askerlerin ilk öldürme deneyimlerini yaşamaları için devriye komutanlarınca esirleri öldürmeye yönlendirildiklerine ilişkin güvenilir bilgiler bulunduğu sonucuna vardı. "Kan dökme" olarak bilinen bu uygulama da incelendi. Soruşturmada, öldürülen kişileri meşru hedefler gibi göstermek için cesetlerin yanına silah, telsiz ve başka teçhizat bırakılması da ele alındı.

Brereton, bu tür eşyaların kullanımının nasıl değiştiğini şöyle anlattı:

Ancak bu eşyalar, kasıtlı yasa dışı öldürmeleri gizlemek amacıyla kullanılmaya başlandı.

Soruşturma, bir kişinin çatışmalara doğrudan katıldığı ve dolayısıyla hedef alınabileceği durumlara ilişkin geniş yorumlara da rastladı. Siviller açısından bu sınıflandırma, bir askerin öldürücü güç kullanımını hukuka uygun sayıp saymayacağını belirleyebiliyor.

Brereton, olası ceza soruşturması için belirlenen vakalarda öldürülen kişilerin koruma altında olduğunun açıkça anlaşılması gerektiğini söyledi:

Savaş suçu işlendiğine dair güvenilir bilgiler bulunduğu tespit edilen vakalarda, öldürülen kişinin çatışmalara katılmadığı açıkça görülüyordu ya da görülmesi gerekirdi.

Reklam

Soruşturma, gizlilik ve sadakatin doğru ifade elde etmeyi zorlaştırdığı, birbirine sıkı sıkıya bağlı bir özel kuvvetler topluluğunu tarif etti. Gerçeğe aykırı beyanlar ve olay yerine bırakılan teçhizat da ölümlerin ardından yapılması gereken denetimleri engelledi.

Üst düzey liderler açısından sorumluluk

Yeni inceleme, Brereton Soruşturması'nın ardından yürütüldü ve kamuoyundaki tartışmanın temel bir boşluğunu ele alıyor: Devriye liderleri uygulamada bu kadar geniş kontrol kullanırken subaylar resmî komutayı nasıl ellerinde tuttu?

Önceki soruşturma, iddia edilen öldürmelerden dolayı subayları doğrudan sorumlu tutmadı ancak çevrelerinde oluşan kültüre ilişkin dolaylı sorumluluğa dikkat çekti. Brereton, savaşçı kültürünü teşvik eden alay mensuplarının ve bu kültürü yayan etkili astsubayların sorumluluğuna değindi.

Son özet, zayıf denetim, bulanıklaşan ilişkiler ve etkili müdahalenin yokluğu dâhil olmak üzere komuta aksaklıklarını daha ayrıntılı biçimde ortaya koyuyor. Bireysel eylemlerin soruşturulmasının yanı sıra teşkilatın yönetilmesinden doğan sorumluluğa da dikkat çekiyor.

2020 bulguları açıklandığında Savunma Kuvvetleri Komutanı olan General Angus Campbell, Avustralya askerlerinin usulsüzlükleri nedeniyle özür diledi. İddiaları doğrudan ifadelerle anlattı:

Bazı devriyelerin hukuku kendi ellerine aldığı, kuralların çiğnendiği, hikâyelerin uydurulduğu, yalanların söylendiği ve esirlerin öldürüldüğü iddia ediliyor.

Campbell, SAS'ın 2. Filosu'nun ordunun resmî birlik listesi olan muharip birlik kadrosundan çıkarılacağını duyurdu. Kara Kuvvetleri Komutanının yeni bir ad ve kültürle yeni bir filo kuracağını söyledi. Brereton soruşturması ayrıca mahkeme süreçleri sonuçlanmadan önce hükûmetin mağdur ailelerine tazminat ödemesini tavsiye etti.

İki asker ceza yargılamasıyla karşı karşıya

Oliver Schulz ve Ben Roberts-Smith savaş suçu işlemekle suçlanıyor. İkisi de suçlamaları reddediyor.

Schulz'un cinayet davasının şubatta başlaması planlanıyor. Avukatları, Schulz'un emirler doğrultusunda hareket ettiğini savunmayı amaçladığını belirtti. Roberts-Smith ise beş esiri infaz etmekle ya da infaz emri vermekle suçlanıyor. Kendisi, Afganistan'da görev yapan Avustralya askerlerine uygulanan eğitim ve kurallara uygun hareket ettiğini söyledi.

Reklam

Bulguları duyuran haberde Schulz'un şubatta başlaması planlanan davasının yılı ve yeni komuta incelemesinin yayımlanma tarihi belirtilmiyor.

Ceza davalarında bireysel iddialar incelenecek. Komuta incelemesi ise askerlerin konuşlandırıldığı ve görev yaptığı daha geniş ortamı, kendilerine verilen talimatları, uygulanan denetimi ve yürütülen incelemeleri ele alıyor.

Soruşturmaların seyri

Avustralya özel kuvvetlerinin faaliyetlerine yönelik incelemeler savaş dönemi operasyonlarını, bağımsız bir soruşturmayı ve ardından liderliğe yönelik denetimi kapsıyor. Temel tarihler, faaliyetlerin ve bunlara verilen yanıtın ne kadar uzun süredir incelendiğini gösteriyor:

  • 2005-2016: Özel Harekât Görev Grubu faaliyetlerini inceleyen ilk Afganistan Soruşturması'nın kapsadığı dönem.
  • Yaklaşık 2009'dan itibaren: Komuta incelemesine göre çatışmalar şiddetlendi ve SAS operasyonları giderek daha fazla Taliban liderlerine odaklandı.
  • 2016: Savunma Bakanlığı, bağımsız ADF Başmüfettişliği Afganistan Soruşturması'nı başlattı.
  • 6 Kasım 2020: Savunma Kuvvetleri Komutanı soruşturma raporunu aldı.
  • 19 Kasım 2020: Soruşturma bulguları kamuoyuna açıklandı.
  • Brereton Soruşturması'nın ardından: Savunma Bakanlığı, komuta aksaklıklarına yönelik ek bir inceleme başlattı; bu incelemenin özeti artık kamuoyuyla paylaşıldı.

Öldürüldüğü iddia edilen Afganların aileleri açısından soruşturmanın tazminat tavsiyesi, ceza davaları sonuçlanmadan da yürütülebilecek bir çözüm sundu. Ordu açısından yeni bulgular, günlük komuta görevlerine odaklanıyor: Operasyon raporlarını kontrol etmek, olağandışı kayıp örüntülerini sorgulamak ve deneyimli askerlerin subaylarına hesap vermesini sağlamak.

Öne Çıkanlar

  • ADF Başmüfettişliğinin 22 sayfalık özeti, Avustralya Ordusu liderlerinin SAS operasyonları üzerindeki fiilî kontrolün etkili devriye komutanlarına kaymasına izin verdiğini belirtiyor.
  • İncelemede zayıf denetim, rütbe sınırlarının bulanıklaşması ve kayıp verileriyle söylentiler karşısında harekete geçilmemesi tespit ediliyor.
  • Brereton Soruşturması, 39 kişinin öldürüldüğü iddiasına ilişkin güvenilir bilgiler bulunduğu sonucuna vardı ve 19 askerin polis tarafından soruşturulmasını tavsiye etti.
  • İlk soruşturma 2005-2016 dönemini kapsadı ve 423 tanığın ifadesini inceledi.
  • Oliver Schulz ve Ben Roberts-Smith savaş suçu suçlamalarıyla karşı karşıya. İkisi de suçlamaları reddediyor.
  • Bulgular, incelemeyi bireysel suç iddialarından komuta sorumluluğu taşıyan subaylara ve karargâhlara doğru genişletiyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir