Kolombo’da Sel Planı Drenaj ve Atık Baskısıyla Karşı Karşıyayken Sri Lanka Kaçak Yapıları Hedef Alıyor

9 dakikalık okuma
Sri Lanka Targets Unauthorised Buildings as Colombo Flood Plan Faces Drainage and Waste Pressures

Kolombo çok daha kapsamlı bir tahliye sorunuyla karşı karşıya

Sri Lanka hükümeti, Kolombo ve çevresindeki banliyölerde bu türden yaklaşık 500.000 yapı bulunduğu yönünde bilgi almasının ardından ruhsatsız yapıların hızla kaldırılmasını değerlendiriyor. 14 Kasım 2026’da açıklanan bu adım, Kamu Yönetimi, Eyalet Konseyleri ve Yerel Yönetimler Bakanı Profesör Chandana Abeyratne’nin kentteki drenaj düzeninin gerektiği gibi işlemediğini kabul etmesiyle birlikte gündeme geldi.

İçindekiler
  1. Kolombo çok daha kapsamlı bir tahliye sorunuyla karşı karşıya
  2. Şiddetli yağış drenaj ağının sınırlarını ortaya çıkardı
  3. Kanalı temizlemek neden işin yalnızca bir parçası?
  4. Önceki plan kanal çevresindeki haneler için ne öngörüyordu?
  5. Planlar 2024’ten 2026’ya nasıl şekillendi?
  6. Suyun akışını hangi projelerin sağlaması bekleniyor?
  7. Atık, su yollarına her gün ek yük getiriyor
  8. Geri dönüşümün payı ne kadar düşük?
  9. Açıklanan planları kim uygulamaya geçirecek?
  10. Öne Çıkan Noktalar

Abeyratne, hükümetin kamu kaynaklarıyla yeniden başlatmayı planladığı çalışmalar arasında durmuş durumdaki Norris Kanalı ve Ingurukade projelerini saydı. Ruhsatsız yapı sorununun 30 ila 40 yılda büyüdüğünü, yağmur suyunu ve diğer atıkları uzaklaştırması amaçlanan birçok projenin ise tamamlanmadan durduğunu söyledi.

Son tahmin, Kolombo Belediye Meclisinin kanalları tıkayan 500 ruhsatsız binanın taşınmasını öngördüğü Ocak 2024’teki belediye girişiminden çok daha geniş bir kapsama sahip. Önceki sayı, kent içindeki belirli kanal tıkanıklıklarını kapsıyordu; son tahmin ise Kolombo ve banliyölerindeki çeşitli türlerdeki ruhsatsız yapıları içeriyor.

Sakinler açısından pratik zorluk, yapıların kaldırılmasından ibaret değil. Selden korunma; drenaj çalışmalarının tamamlanmasına, su yollarının açık tutulmasına, adı geçen kentsel bölgelerde günde 1.000 metrik tonu aşan belediye atığının yönetilmesine ve kanalların yanında yaşayan haneler için uygulanabilir çözümler bulunmasına da bağlı.

Hükümet, yaklaşık 500.000 yapı tahmininin nasıl oluşturulduğunu açıklayan yayımlanmış bir envanter, kaldırma takvimi, etkilenecek hane sayısı ya da yeniden başlatmayı planladığı projeler için bütçe ve tamamlanma tarihleri sunmadı. Önerilen adımların kapsamını ve hızını bu ayrıntılar belirleyecek.

Reklam

Şiddetli yağış drenaj ağının sınırlarını ortaya çıkardı

6 Kasım’da yaşanan sel Pettah, Dematagoda, Orugodawatta, Kollupitiya, Bambalapitiya ve Slave Island’ı etkileyerek trafiği ve günlük yaşamı aksattı. Bazı otomobiller kısmen suya gömüldü, Kolombo Ulusal Hastanesi dâhil birçok binaya su girdi.

Kolombo Belediye Başkanı Vraie Cally Balthazaar, drenaj sisteminin yaklaşık 30 milimetre yağışa dayanacak şekilde tasarlandığını, oysa kentteki yağışın olay sırasında yaklaşık 129 milimetreye ulaştığını söyledi. Meteoroloji Dairesi Genel Müdürü Ajith Wijemanna ise 6 Kasım saat 08.30’dan 7 Kasım saat 08.30’a kadar geçen 24 saatte dairenin Kolombo merkezinde 123,3 milimetre yağış ölçüldüğünü bildirdi.

Wijemanna, 6 Kasım’da saat 17.40 ile 18.40 arasında 80 ila 98 milimetre yağış düştüğünü söyledi. Belediye Komiseri ve mühendis A.D.S. Rohana da Torrington bölgesinde yaklaşık 140 milimetre yağış kaydedildiğini belirtti. Yağış miktarı kent genelinde değişiklik gösterebilir; her ölçümün konumu ve ölçüm dönemi dikkate alınmalıdır.

Saatlik veriler, yağışın ne kadar hızlı düştüğünün neden önemli olduğunu gösteriyor. Drenaj sistemi, suyu düştüğü anda uzaklaştırabilmeli. Günlük yağışın büyük bölümü bir saat içinde düştüğünde, sağanak sona erdikten sonra su çekilse bile sokaklar suyla dolabilir.

Kanalı temizlemek neden işin yalnızca bir parçası?

Rohana’ya göre Kolombo’nun yağmur suyu drenaj ağı yaklaşık 467 kilometre uzunluğunda. Ağın yüzde 5’inden azı, saatte 101,7 milimetre yağışa dayanacak şekilde tasarlandı. Bu verilere göre ağın 23,35 kilometreden azı söz konusu tasarım düzeyini karşılıyor.

Rohana, sel baskınlarının yaşandığı birçok yerin deniz seviyesinden yalnızca 1,8 ila 2,7 metre yüksekte olduğunu söyledi. Ayrıca 6 Kasım’daki yağış sırasında Torrington ve Sebastian kanallarındaki su seviyesinin yaklaşık 1 ila 1,5 metre yükseldiğini belirtti.

Sokak drenajları normalde suyun yokuş aşağı akması nedeniyle kanallara boşalır. Kanal dolduğunda drenaj ile kanal arasındaki su seviyesi farkı azalır. Böylece su drenajdan daha yavaş çıkar ve bazen sokağa doğru geri akabilir. Pompa tesisleri, yerçekiminin tek başına suyu yeterince hızlı uzaklaştıramadığı durumlarda suyun hareket ettirilmesine yardımcı olur.

Peradeniya Üniversitesi Kıdemli Öğretim Görevlisi Dr. Panduka Neluwala, drenajların saatte en az 100 milimetre yağışa göre tasarlanmasını önerdi. Bu öneri, tıkanıklıkların giderilmesinin yanı sıra drenaj kapasitesini de pratik bir mühendislik işi olarak öne çıkarıyor. Rohana, suyun akışını yavaşlatabilen eski iç drenaj yüzeylerini de başka bir kısıt olarak gösterdi.

Reklam

Önceki plan kanal çevresindeki haneler için ne öngörüyordu?

Kolombo Belediye Meclisi Komiseri Badrani Jayawardene, Ocak 2024’te meclisin kanalları tıkayan 500 ruhsatsız binayı taşımayı planladığını söyledi. Bunların çoğu Beira Gölü, Maradana ve Kirulapone çevresindeki evlerdi. Bazıları su yollarının tam üzerinde, diğerleri ise kanal sularının toplandığı ya da aktığı kanal havzalarında bulunuyordu.

Meclis, sel riski taşıyan yaklaşık 22 yer belirlemişti. Önerilen müdahale, bina sahipleriyle görüşmelerle başlayacak; ardından Bölüm Sekreterliği, Sri Lanka Arazi Islahı ve Kalkınma Kurumu ile Kentsel Kalkınma İdaresiyle eşgüdüm sağlanacaktı.

Jayawardene, sakinlere yönelik yaklaşımı ve alternatif konut seçeneklerini açıklarken şunları söyledi:

"Bazı bina sahipleriyle uzlaşmacı bir çözüme ulaşıp ulaşamayacağımızı görmek için görüşmeler de yaptık. Binalarını yıkarak bu sahipleri zor durumda bırakmak istemiyoruz; mühendislerimizin yardımıyla alternatif çözümler sunmayı değerlendiriyoruz. Ruhsatsız konutlarda yaşayanlara alternatif yerler sağlamak için Kentsel Kalkınma İdaresiyle (UDA) görüşme başlatmayı da planlıyoruz," dedi.

Meclis, yeni konutlar teklif edilmesine rağmen bazı ailelerin taşınmaya yanaşmadığını belirtti. Bu deneyim, konut düzenlemelerini uygulamanın merkezî bir parçası hâline getiriyor: Bir su yolunun boşaltılması talimatı, etkilenen sakinlerin nerede yaşayacağı ve taşınmanın nasıl düzenleneceği konusunda kararlar alınmasını gerektiriyor.

Planlar 2024’ten 2026’ya nasıl şekillendi?

İki yılı aşkın süredir yapılan hükümet ve belediye açıklamalarında, kaldırma önerileri drenaj iyileştirmeleri ve bakımla birlikte ele alındı. Başlıca adımlar şöyleydi:

  • 16 Ocak 2024: Belediye Meclisinin taşınma önerisi, kanalları tıkayan 500 binayı kapsıyordu; Kolombo kentinde sel riski taşıyan yaklaşık 22 yer belirlenmişti.
  • 11 Haziran 2024: Kentsel Kalkınma ve Konut Bakanlığı Sekreteri W.S. Sathyananda, sele katkıda bulunan ruhsatsız yapıların kaldırılması için kamu kurumlarına talimat veren bir genelgenin iki hafta içinde yayımlanacağını söyledi.
  • 13 Ekim 2026: Başbakan Dr. Harini Amarasuriya, yetkililere acil kanal ve drenaj temizliğini iki hafta içinde tamamlamaları ve ardından bakıma devam etmeleri talimatını verdi.
  • 6 Kasım 2026: Şiddetli yağış Kolombo ve yakın bölgelerde yolları ve binaları su altında bıraktı.
  • 14 Kasım 2026: Hükümetin odağı, durmuş projeleri yeniden başlatma planlarının yanı sıra Kolombo ve banliyölerinde yaklaşık 500.000 ruhsatsız yapı bulunduğu tahminini de kapsayacak şekilde genişledi.

Haziran 2024’teki açıklamada mevcut sulak alanların korunması çağrısı yapılmış, küçük su yolları ve drenajların tıkanması selin başlıca nedenlerinden biri olarak gösterilmişti. Sulak alanlar, yağmur suyunun geçici olarak birikmesine alan sağlayarak drenaj ve kanallardan hemen geçirilmesi gereken su miktarını azaltır.

Reklam

Suyun akışını hangi projelerin sağlaması bekleniyor?

Abeyratne, bazı yabancı kurumların drenaj ve atık bertarafı çalışmalarına finansman sağlamayı durdurduğunu, hükümetin de kendi bütçe kaynaklarıyla projeleri yeniden başlatmak için adımlar attığını söyledi. Durdurulan çalışmalar arasında Norris Kanalı ve Ingurukade projelerini saydı.

Haziran 2024’te açıklanan daha geniş programda Palangastuduwa Pompa İstasyonu, Piliyandala Ana Kalkınma Planı kapsamındaki drenaj iyileştirmeleri ve Parlamentonun yukarısında kalan havza bölgesindeki Battaramulla’da drenaj ve çevre iyileştirmeleri yer alıyordu. Havza, yağışın belirli bir su yoluna ya da noktaya doğru aktığı kara parçasıdır.

Sri Lanka Arazi Kalkınma Kurumu Başkanı Hiran Balasuriya, sel programında Kentsel Kalkınma İdaresi, Sulama Dairesi, eyalet sulama daireleri ve yerel yönetim kurumlarının yer aldığını söyledi. Planlar acil çalışmalar, orta vadeli çalışmalar ve daha fazla zaman gerektiren projeler olarak üçe ayrılmıştı.

Adı geçen diğer unsurlar arasında yağmur suyu pompa istasyonlarının ve sel kapaklarının bakımı ile bütünleşik sel yönetimine yönelik tesisler ve koşulları değiştikçe izleyen veri merkezleri bulunuyordu. Bu çalışmalar aynı görevin farklı aşamalarını ele alıyor: yağmur suyunu toplamak, kent boyunca taşımak ve alıcı su yollarındaki seviyeler zaten yüksekken suyu tahliye etmek.

Atık, su yollarına her gün ek yük getiriyor

Kolombo Belediye Meclisinin sorumluluk alanında günde 700 ila 800 metrik ton atık üretiliyor. Bunun tahminen yüzde 6 ila 10’unu plastik ve polietilen oluşturuyor. Bu oranlar belirtilen günlük toplam miktarlara uygulandığında, her gün yaklaşık 42 ila 80 metrik ton plastik ve polietilen ortaya çıkıyor.

Dehiwala–Mount Lavinia, Kotte, Kolonnawa ve Moratuwa’da günde toplam 350 ila 400 metrik ton katı atık toplanıyor. Kolombo’nun miktarıyla birlikte bu, söz konusu kentsel bölgelerde günde yaklaşık 1.050 ila 1.200 metrik ton atığa karşılık geliyor. Banliyö atıklarının önemli bir bölümünü de plastik ve polietilen oluşturuyor.

Plastik poşetler ve diğer dağınık atıklar dar drenaj ağızlarında birikerek daha fazla malzemeyi tutabilir ve suyun akabileceği alanı daraltabilir. Bu nedenle tıkalı bir kanal ya da işgal edilmiş bir alan temizlendikten sonra bile düzenli bakım gerekir.

Rohana, karışık atıkları enerji üretimi için kabul eden tesis çalışmadığında atık bertarafının özellikle zorlaştığını söyledi. Karışık atıklar için alternatif bir bertaraf yeri bulunmadığını belirten Rohana, kanal kıyılarına ve koruma alanlarına dökülen atıkların sel sorununa katkıda bulunduğunu ifade etti.

Reklam

Geri dönüşümün payı ne kadar düşük?

Sri Lanka’da günde tahminen 938 metrik ton plastik atık üretilirken bunun yalnızca yüzde 3 ila 4’ü resmî olarak geri dönüştürülüyor. Ülke geneli için verilen tahmin esas alındığında, her gün yaklaşık 28 ila 38 metrik ton atık resmî geri dönüşüme giriyor.

Geriye kalan yaklaşık 900 ila 910 metrik tonun her gün başka yollarla yönetilmesi gerekiyor. Bu rakamlar, üretilen plastik miktarı ile resmî geri dönüşüm yoluyla geri kazanılan miktar arasındaki büyük farkı ortaya koyuyor.

Rohana, hanelere atıklarını toplanmadan önce ayrıştırmaları çağrısında bulundu. Yiyecek artıklarını plastik ve diğer malzemelerden ayırmak, her atık grubunun işlenmesini kolaylaştırıyor ve bertaraf seçenekleri sınırlı olan karışık çöp miktarını azaltıyor. Hanelerin bu çabasına ek olarak düzenli toplama ve güvenilir bertaraf kapasitesi de gerekiyor.

Açıklanan planları kim uygulamaya geçirecek?

Rohana’ya göre kentteki drenajlardan Kolombo Belediye Meclisi, kanal ağından ise arazi ıslahı ve kalkınma kurumu sorumlu. Kasım ayındaki sel, bu sorumlulukların ne kadar yakından bağlantılı olduğunu gösterdi: Suyun boşaldığı kanal zaten doluysa sokak drenajı yavaşlıyor.

Ulaştırma, Karayolları ve Kentsel Kalkınma Bakanlığı, su akışının engellendiği 60 yer belirlediğini ve saha incelemeleri ile temizlik çalışmalarına başladığını açıkladı. Bu 60 tıkanıklık noktası, belediye meclisinin 2024’te belirlediği sel riski taşıyan yaklaşık 22 yerden farklı bir ölçütü ifade ediyor.

Dolayısıyla sakinleri tek bir temizlik çalışmasından ziyade birbiriyle bağlantılı çeşitli programlar bekliyor. Açıklanan görevler arasında tıkanıklıkların incelenmesi, tamamlanmamış altyapının bitirilmesi, pompaların ve sel kapaklarının bakımının yapılması, sulak alanların korunması, atıkların toplanması ve su yollarını kapatan konutlarda yaşayanların taşınmasının düzenlenmesi bulunuyor.

Abeyratne’nin tamamlanmamış projeleri kabul etmesi, son taahhüdün merkezine uygulamayı yerleştiriyor. Kanal kıyısındaki bir hane ya da alçak bir yoldaki işletme için somut sonuçlar; yağmur suyunun akacağı işleyen bir güzergâh, güvenilir atık toplama ve taşınmanın gerektiği durumlarda uygulanabilir bir konut düzenlemesi olacak.

Reklam

Öne Çıkan Noktalar

  • Hükümet, Kolombo ve banliyölerinde yaklaşık 500.000 ruhsatsız yapı bulunduğu yönünde bilgi aldığını söylüyor.
  • Ocak 2024’teki belediye önerisi, çoğu kentin üç bölgesindeki evler olan ve kanalları tıkayan 500 binayı kapsıyordu.
  • Bakan Chandana Abeyratne, hükümet finansmanıyla yeniden başlatılması planlanan durmuş projeler arasında Norris Kanalı ve Ingurukade’yi saydı.
  • Belediye komiserine göre Kolombo’nun 467 kilometrelik drenaj ağının yüzde 5’inden azı saatte 101,7 milimetre yağışa göre tasarlandı.
  • Kolombo ile adı geçen dört banliyö belediye bölgesi günde toplam 1.050 ila 1.200 metrik ton atıkla ilgileniyor.
  • Selden korunma planları; tıkanıklıkların giderilmesini, drenaj iyileştirmelerini, sulak alanların korunmasını, atık yönetimini ve etkilenen sakinler için düzenlemeleri bir araya getiriyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir