Ulusal enerji projesi, yerel geçim kriziyle karşı karşıya
Sri Lanka, Mannar Yarımadası’nda yeni rüzgâr enerjisi projelerini dondururken daha önce onaylananların devam etmesine izin verdi. Balıkçı toplulukları azalan av miktarı, evleri basan sular ve türbin inşaatıyla ilişkilendirdikleri zararlar konusunda adım atılmasını istiyor. Anlaşmazlık, ilk 30 türbini 2020’de elektrik üretmeye başlayan ve 14 türbinin daha inşasına başlanan bir kıyı projesi etrafında yoğunlaşıyor.
İçindekiler
- Ulusal enerji projesi, yerel geçim kriziyle karşı karşıya
- CEB ne inşa etti, ne vaat etti?
- Balıkçılar neden türbinleri suçluyor?
- Sel suları evlere, tuvaletlere ve kuyulara ulaşıyor
- Kuşların korunması da anlaşmazlığın parçası
- Neler durduruldu, neler devam edebilir?
- Genişlemenin ardındaki fiyat tartışması
- Sakinler itirazlarını mahkemeye taşıyor
- Öne Çıkanlar
Devlet elektrik kurumu Ceylon Electricity Board (CEB), ilk rüzgâr santralinin yatırım tutarını yaklaşık 141 milyon ABD doları olarak açıklıyor. Proje planında yılda 380 milyon birimden fazla elektrik üretileceği ve her yıl 285 bin metrik ton karbondioksit salımının önleneceği öngörülmüştü. Ancak türbinlerin yanı başında yaşayanlar için öncelikli kaygılar gelir, içme suyu ve yağmur suyunun köylerinden akıp gidebilmesi.
Pesalai’de yerel balıkçılık kooperatifinin başkanı A. Stanislas Peries, eskiden günde 5 bin rupiye ulaşan balıkçılık gelirinin şimdi 1 bin rupiyi ancak geçtiğini söylüyor. Bu rakamlar, daha önce bir günde kazanılan gelirin artık yaklaşık beş günde elde edilebildiğine işaret ediyor.
Ortadoğu’daki savaşın yakıt ve elektrik maliyetlerini artırdığı bir dönemde yaşanan bu anlaşmazlık, Sri Lanka üzerindeki yerli ve yenilenebilir enerji kaynaklarını geliştirme baskısını da artırıyor. Hükümet, 2030’a kadar elektriğin yüzde 70’inin yenilenebilir kaynaklardan sağlanmasını istiyor. Mannar sakinleri ise bu altyapının nerede kurulacağını ve etkilerinin nasıl yönetileceğini sorguluyor.
Yerel sivil toplum grubu OPEnE’nin önde gelen isimlerinden Lesley Jesurajan, topluluğun itirazının yenilenebilir enerji ilkesine değil, santralin konumuna yönelik olduğunu söyledi.
İlke olarak yenilenebilir enerjiye karşı değiliz. Ama burada olmasına karşıyız. Rüzgâr türbinleri kurulabilecek daha pek çok yer var.
CEB ne inşa etti, ne vaat etti?
CEB’nin Mannar projesi açıklamasında her biri 3,45 megavat gücünde 30 türbin bulunduğu, toplam kurulu kapasitenin 103,5 megavat olduğu belirtiliyor. Türbinler, kurumun mevsimlik muson rüzgârlarından yararlanmayı hedeflediği Mannar Adası’nın güney kıyısı boyunca yer alıyor.
Megavat, bir santralin belirli bir anda üretebileceği güç miktarını ifade eder. Yıllık üretim ise santralin zaman içinde sağladığı elektriği gösterir. CEB, yılda 380 milyon birimden fazla üretim öngörmüştü. Buradaki birim, hanelerin elektrik tüketimini ölçmekte kullanılan standart miktar olan bir kilovatsaat anlamına geliyor.
Kurum, mühendislik, tedarik ve inşaat sözleşmesini Vestas Asia Pacific AS’ye verdi. Mannar ve Anuradhapura’daki rüzgâr santrali ile bağlantılı tesislerin finansmanı, Asya Kalkınma Bankası kredisiyle sağlandı. Danimarkalı COWI AS şirketi danışmanlık hizmeti verdi.
CEB, üretim maliyetinin birim başına 5 ABD sentinin altında olacağını öngördü. Plan kapsamında, ulusal şebekeye aktarılan elektriğin yönetimine yardımcı olacak rüzgâr tahminlerinin yanı sıra kuşları tespit etmek ve gerektiğinde belirli türbinleri durdurmak için bir radar sistemi de yer aldı.
Proje açıklamasında inşaatın Mart 2019’da başladığı ve Kasım 2020’de tamamlanmasının planlandığı kaydediliyor. Açıklamada ayrıca yeni servis yolları ile mevcut yolların iyileştirilmesi de açıkça listeleniyor. Bu altyapı, bugün sakinlerin drenaj sorunlarına ilişkin şikâyetlerinde öne çıkıyor.
Balıkçılar neden türbinleri suçluyor?
65 yaşındaki Venkatasamy Kalimuththu, çocukluğundan beri Mannar’da balıkçılık yapıyor. Yakın zamanda karaya çıkarılan ve traktör vinçleriyle 20 kişinin çalışmasını gerektiren avda birkaç iri balık, küçük balıklar ve yosun kümeleri vardı. Kalimuththu, türbinler ortaya çıkmadan önce avların çok daha bol olduğunu söylüyor.
Kalimuththu, dönen kanatların gölgelerinin balıkları sığ sulara yaklaşmaktan caydırdığına inanıyor. Açıklamasını şöyle yaptı:
Pervaneler döndüğünde gölgeleri suya düşüyor. Bu yüzden balıklar sığlıklara doğru yüzmüyor.
Balıkçılar, Hint trol teknelerinin yarattığı rekabeti de gündeme getiriyor. Kuzey Balıkçılık Kooperatifleri Federasyonu sekreteri N.M. Aalam, av miktarındaki düşüşün birden fazla nedeni olabileceğini söylüyor ve hükümetin konuyla ilgili bir inceleme yürütmemesine dikkat çekiyor.
Aalam, düşüşe ilişkin belirsizliği şöyle anlattı:
Bunun nedeni türbinler ya da başka birçok etken olabilir, ama bunu kanıtlayamıyoruz. Hükümet de soruşturma yürütmüyor.
Sel suları evlere, tuvaletlere ve kuyulara ulaşıyor
Kırsal Kalkınma Kadınlar Derneği Başkanı Benedict Mary Vijiliya, kıyıya yaklaşık 100 metre mesafede, rüzgâr türbinleriyle çevrili bir köyde yaşıyor. Yollara erişim için yapılan beton temellerin ve hendeklerin yağmur suyunun denize akışını engellediğini söylüyor.
Vijiliya, evlerin içine su dolduğunu anlattı ve evinin yaklaşık bir metre su altında kaldığını gösteren fotoğraflar paylaştı. Anlattıkları, selin konutlara, hayvanlara, ekinlere ve sakinlerin içme suyu için kullandığı kuyulara verdiği zararı ortaya koyuyor.
Yağmur mevsimindeki koşulları şöyle anlattı:
Muson yağmurları sırasında su belimize kadar yükseliyor ve tuvaletler taşıyor.
Mannar Yurttaşlar Komitesi üyesi ve Mannar Kuşlar Kulübü başkan yardımcısı Rebecca Miranda, bazı toplulukların önceki üç yıl içinde dört ila beş ay süren su baskınları yaşadığını söylüyor. Bazı köylerde 189 dang humması vakası görüldüğünü ve iki kişinin hayatını kaybettiğini; tekrarlanan tahliyelerin, ürün kayıplarının ve çocukların eğitimindeki aksamaların da yaşandığını aktardı.
Miranda, kuyu suyu seviyelerinin değiştiğini de anlattı. Suyun mevsime bağlı olarak eskiden yerin 10 ila 20 fit altında bulunduğunu, şimdi ise yıl boyunca 7 ila 8 fit derinlikte olduğunu söyledi. Bu anlatım, yeni yağmurlar başlamadan önce suyun yüzeye daha yakın kaldığına işaret ediyor.
Mannar Katolik Piskoposluğu’nun sosyal hizmet kuruluşu Caritas Valvuthayam’ın direktörü Fr. G. A. Arulraj Croos, Uluslararası Balıkçı İşçileri Destek Kolektifi ICSF’nin yayımladığı bir yazıda riskin boyutunu şöyle anlattı:
Bu yalnızca çevresel bir kaygı değil, hayatta kalma meselesi.
Yazıda ayrıca Arippu sakinlerinin türbinler için arazi edinilmesinin ardından su yollarının değişmesi, kıyı erozyonu ve drenajın aksaması konusunda şikâyetleri de kaydediliyor. Bölge sakinleri gürültüyü ve arazi üzerindeki artan baskıyı da başka kaygılar arasında sayıyor.
Kuşların korunması da anlaşmazlığın parçası
Mannar bölgesi, Sri Lanka’nın kuzeybatısındaki ana kara kıyılarının bir bölümünü ve ana karaya bir geçitle bağlanan bir adayı kapsıyor. Adadaki Talaimannar, Sri Lanka’nın Hindistan’a en yakın noktası. Çevredeki denizler balıkçı topluluklarına ev sahipliği yaparken bölgede Vankalai Kuş Cenneti ve göçmen kuşlar için önemli yaşam alanları bulunuyor.
Miranda’nın aktardığı tahminlere göre her yıl yaklaşık 15 milyon göçmen kuş Mannar’dan geçiyor, bunların yaklaşık 1 milyonu bölgede kalıyor. Sri Lanka’yı ziyaret eden 250 göçmen kuş türünün 150’sinin Mannar’ı kullandığını da söylüyor. Bu rakamlar, sakinlerin kuşların korunmasını kampanyalarının temel unsurlarından biri hâline getirmesinin nedenini açıklıyor.
CEB, kuş tespit radarının çarpışmaları önlemek amacıyla belirli türbinlerin seçici biçimde durdurulmasını sağlamasının hedeflendiğini söylüyor. Miranda ise bakım ve personel sorunlarına dikkat çekerek bu korumanın uygulamada ne kadar etkili olduğunu sorguluyor. Çevresel araştırmaların temmuz ve ağustos aylarında gündüz yapılmasını da eleştiren Miranda, araştırmaların göçün yoğun olduğu dönemleri ve gece gelen kuşları gözden kaçırdığını belirtiyor.
Protestocular kuşların göç rotalarının yanı sıra mangrovlar, balıkların üreme alanları ve nesli tehlike altındaki deniz canlıları konusunda da kaygılarını dile getirdi. Gençlik grupları proje izinlerinin iptal edilmesini ve Mannar Adası’nın ekolojik bölge olarak koruma altına alınmasını istedi.
Neler durduruldu, neler devam edebilir?
Hükümetin mevcut tutumu, daha önce onaylanan projelerin devam etmesine izin verirken Mannar’daki yeni projeleri dondurmak yönünde. Bu durum önemli bir anlaşmazlık noktası yaratıyor: İnşaatın durdurulmasını isteyen sakinler, mevcut izinler kapsamındaki genişlemeyle karşı karşıya.
Proje, tek bir iptal kararından ziyade bir dizi kararın konusu oldu. Başlıca gelişmeler şöyle:
- Mart 2019: CEB’nin Mannar’daki ilk rüzgâr santralinin inşaatı başladı.
- 2020: İlk 30 türbin ulusal elektrik şebekesine bağlandı.
- 2025: Elektrik fiyatı üzerindeki anlaşmazlığın ardından hükümet, Hindistan’ın Adani şirketler grubuna 52 türbin daha için verilen sözleşmeyi iptal etti.
- 13 Ağustos: Colombo’da yapılan toplantının ardından yetkililer topluluğun kaygılarını incelerken inşaatın bir aylığına durdurulduğu açıklandı.
- Mevcut durum: Mannar’da yeni projeler donduruldu; hükümet daha önce onaylanan projelerin devam edebileceğini söylüyor. 14 ek türbinin inşaatı başladı.
13 Ağustos’taki toplantının ardından gündeme gelen genişleme, 50 megavatlık ikinci aşama olarak tanımlandı. Cumhurbaşkanı Anura Kumara Dissanayake’nin katıldığı görüşmelere ilişkin bir haberde, yapımına başlanmış 20 megavatlık bir santral ile önerilen 50 megavatlık bir santral için geçici durdurma kararları da yer aldı. Bu açıklamalar, farklı izinlerin kesin kapsamını belirsiz bırakıyor.
Enerji Bakanı Anura Karunathilaka, sel baskınlarını azaltabilecek önlemleri belirlemek için fizibilite çalışmaları yürütüldüğünü söylüyor. Bu çalışmalar, önerilen mühendislik uygulamalarının uygulanabilir olup olmadığını ve sorunu çözme ihtimalini inceliyor.
Karunathilaka hedeflenen sonucu şöyle açıkladı:
Fizibilite çalışmaları yürütüyoruz. Bunu hayata geçirdiğimizde... şu anda karşı karşıya oldukları sel durumu hafifletilebilir.
Cumhurbaşkanıyla yapılan önceki görüşmelerde Enerji Bakanı Kumar Jayakody, Sel Islah Dairesi’nden sel riskleri hakkında rapor istendiğini söylemişti. Dissanayake ayrıca projelerin Merkezi Çevre Otoritesi’nden onay alması gerekeceğini belirtti.
Genişlemenin ardındaki fiyat tartışması
Sri Lanka hükümeti, Mannar’ın rüzgârını üretilen her birim için yakıt satın almadan elektrik üretmenin yolu olarak görüyor. CEB’nin ilk tahminlerinde, birim başına 5 ABD sentinin altındaki üretim maliyeti fosil yakıtlardan üretilen elektriğin önemli ölçüde azaltılmasıyla birlikte sunulmuştu.
Genişleme görüşmelerinde Mannar projesinin elektrik maliyeti birim başına 0,0465 ABD doları, Adani Group’tan sağlanacak elektriğin maliyeti ise 0,0826 ABD doları olarak açıklanmıştı. Bu rakamlara göre düşük olan fiyat, Adani fiyatından yaklaşık yüzde 44 daha az. Şebeke için milyonlarca birim elektrik satın alındığında küçük fiyat farklarının bile birikmesi nedeniyle kilovatsaat fiyatı önem taşıyor.
Aynı kalkınma projesi, bölge sakinlerine farklı biçimlerde maliyet yüklüyor: Balıkçılık gelirinde kayıp, ürünlerin zarar görmesi, tekrarlanan yerinden edilmeler ve içme suyuna erişimde güçlük. Peries’in günlük gelirin 5 bin rupiyi bulduğu dönemlerden 1 bin rupiyi ancak geçtiği bugüne yaptığı karşılaştırma, elektrik tasarruflarının yerel anlaşmazlığı neden yatıştırmaya yetmediğini gösteriyor.
Yerel kampanyacılar rüzgâr enerjisinin ötesindeki baskılara da dikkat çekiyor. Mannar Yurttaşlar Komitesi üyeleri, bölgeyi etkileyen diğer faaliyetler arasında su ürünleri çiftliklerini, kum madenciliğini ve devlet çiftliği projelerini sayıyor. Bu nedenle talepleri, tek tek türbinlere ilişkin kararların yanı sıra Mannar genelinde arazi ve su yollarının nasıl yönetildiğinin de ele alınmasını kapsıyor.
Sakinler itirazlarını mahkemeye taşıyor
Katolik rahip ve Mannar Yurttaşlar Komitesi Başkanı Peder S. Marcus, sakinlerin Sri Lanka mahkemelerinde iki ayrı şikâyet başvurusu yapmasına yardımcı oldu. Ayrıca kendisi hakkında da ayrı bir şikâyet başvurusu yapıldı.
Marcus, zararı azaltmaya yönelik önceki vaatlerin sakinlerin beklediği değişiklikleri getirmediğini söylüyor. Mahkeme başvuruları, Vankalai ve Talaimannar’da balıkçı topluluklarının, gençlerin ve kilise önderlerinin katıldığı protestoların ardından yapıldı.
Hükümet çalışmaları ve yeni projelere getirilen kısıtlamaları duyurdu, ancak drenaj sorunlarını çözmeye yönelik çalışmaların tamamlanması veya bir sonraki mahkeme duruşması için tarih açıklanmadı. Onaylı enerji projelerinin ilerlemesine izin verilirken sakinler evleri ve geçim kaynakları için koruma talep etmeyi sürdürüyor.
Öne Çıkanlar
- Sri Lanka, Mannar’daki yeni rüzgâr enerjisi projelerini dondururken daha önce onaylanan projelerin devam etmesine izin verdi.
- CEB’nin ilk rüzgâr santralinde 30 türbin bulunuyor; santralin kapasitesi 103,5 megavat, yatırım tutarı yaklaşık 141 milyon ABD doları.
- Balıkçılık liderleri gelirlerde keskin düşüşler yaşandığını, bölge sakinleri ise uzun süreli su baskınlarını, zarar gören ürünleri ve kirlenmiş kuyuları bildiriyor.
- CEB, kuşları tespit eden radarı koruma önlemleri arasında sayıyor; yerel kampanyacılar radarın işleyişini ve çevresel izlemeyi sorguluyor.
- Hükümet sel sorunlarına yönelik çözümleri inceliyor; sakinler iki ayrı mahkeme başvurusu yaptı.
- Sri Lanka, 2030’a kadar elektriğinin yüzde 70’ini yenilenebilir kaynaklardan sağlamayı hedefliyor.






