Ödemeler, kayıtlı ailelerin yarısından azına ulaştı
Jaffna Bölge Sekreter Yardımcısı K. Sivakaran, Jaffna Bölge Sekreterliği’nde düzenlenen bir çalıştayda, bölgede kayıplarla bağlantılı olarak 2.249 kayıt bulunduğunu ve 983 aileye tazminat ödendiğini söyledi. Ödemelerin sürdüğünü belirten Sivakaran, verilecek yanıtın etkilenen ailelerin yasını, beklentilerini ve uzun süredir dile getirdikleri talepleri de ele alması gerektiğini vurguladı.
İçindekiler
- Ödemeler, kayıtlı ailelerin yarısından azına ulaştı
- Kayıp Kişiler Ofisi’nin görevleri
- Jaffna’da 2019’dan bu yana bölge ofisi bulunuyor
- Maddi destek farklı yollarla sağlandı
- Ulusal veriler dikkatle açıklanmalı
- Aileler hâlâ ihtiyaç duydukları yanıtları dile getiriyor
- Gerçek ve hesap verebilirlik ailelerin talepleri arasında
- Destek, sosyal yardımları ve korumayı da kapsıyor
- Öne Çıkan Noktalar
Rakamlar, kayıtlı ailelerin yaklaşık yüzde 43,7’sinin tazminat aldığını gösteriyor. Aradaki fark 1.266 kayıt. Ancak Sivakaran, bu başvuruların uygunluk ya da işlem durumuna ilişkin bilgi vermedi. Ödeme tutarlarını, toplam harcamayı veya sürecin tamamlanması için bir takvimi de açıklamadı.
Cuma günü düzenlenen çalıştay, Sri Lanka Ulusal Barış Konseyi ile Kayıp Kişiler Ofisi (OMP) tarafından ortaklaşa organize edildi. Çalıştayda bölgedeki sivil toplum kuruluşları bir araya gelerek ofis, sorumlulukları ve işleyişi hakkında bilgilerini artırdı. Toplantının takvimdeki kesin tarihi açıklanmadı.
Sivakaran’ın temel mesajı para dağıtmanın ötesine geçiyordu. Ailelerin duygusal acılarını ve yanıt alma yönündeki süregelen taleplerini dikkate alan insani bir yaklaşım gerekiyordu. Sivakaran, sivil toplum kuruluşlarının, sivil toplum örgütlerinin ve topluluk temsilcilerinin bu ihtiyaçları dile getirmede ve ailelerin destek almasına yardımcı olmada önemli rolü olduğunu söyledi.
Eşinin, kızının, erkek kardeşinin ya da torununun başına ne geldiğini yıllardır soran yakınlar için maddi yardım ile kayboluşa ilişkin bir açıklama farklı ihtiyaçlara yanıt veriyor. Jaffna’da yapılan açıklama, ödemelerde ilerleme kaydedildiğini gösteriyor. OMP’nin yasal sorumlulukları arasında kayıp kişileri aramak, başlarına ne geldiğini açıklığa kavuşturmak ve ailelerini korumak da bulunuyor.
Kayıp Kişiler Ofisi’nin görevleri
Adalet Bakanlığı’nın OMP’nin görev tanımına ilişkin sayfası, kurumu çatışma, siyasi karışıklık, sivil huzursuzluk veya zorla kaybetme bağlamında kaybolan kişilerin akıbetini ve nerede olduklarını açıklığa kavuşturmakla görevli, sürekli ve bağımsız bir devlet kurumu olarak tanımlıyor. Kurumun görevi, tek bir dönemle sınırlı olmaksızın tüm toplulukları ve bölgeleri kapsıyor.
2016 tarihli 14 sayılı Kayıp Kişiler Ofisi Yasası, kuruma birbiriyle bağlantılı çeşitli görevler veriyor. Ofis kayıp kişileri aramak, kaybolma koşullarını araştırmak, yetkililere harekete geçme önerilerinde bulunmak, yakınlarının haklarını korumak ve tazminat talep edebilmeleri için yollar belirlemekle yükümlü. Ayrıca önceki komisyonlardan ve diğer kurumlardan gelen bilgileri merkezi bir veri tabanında toplaması gerekiyor.
Basitçe ifade etmek gerekirse, aileler ofise yalnızca ödeme başvurusu için yönlendirilmek üzere değil, başka konularda da başvurabilmeli. Ofisin görevleri arasında kayıp kişi hakkındaki bilgileri bulup doğrulamak, yakınların hizmetlere erişmesine yardımcı olmak ve hangi desteklerin sunulduğunu açıklamak da yer alıyor.
Zorla kaybetme, bir kişinin devlet görevlileri tarafından ya da devletin dahliyle özgürlüğünden yoksun bırakılması ve ardından başına gelenlerin gizlenmesi veya kabul edilmemesidir. Aileler kişinin nerede olduğuna dair güvenilir bilgiden yoksun kalır. OMP’nin görev alanı daha geniştir ve kuruluş yasasında belirtilen koşullarda kaybolan diğer kişileri de kapsar.
Jaffna’da 2019’dan bu yana bölge ofisi bulunuyor
OMP’nin 2019 yıllık raporuna göre Jaffna bölge ofisi, 24 Ağustos 2019’da Adiyapatham Yolu 123 numarada açıldı. O yılın 31 Aralık tarihine kadar ofisi 520 kişi ziyaret etti.
Jaffna Kachcheri’de açılış vesilesiyle düzenlenen halk toplantısına kayıp ve zorla kaybedilmiş kişilerin yaklaşık 100 yakını ile 18 sivil toplum temsilcisi katıldı. O dönemde OMP başkanı olan Saliya Pieris’in açılış konuşmasının ardından aileler, komisyon üyeleriyle soru-cevap oturumuna katıldı.
Raporda, bölge ofislerinin şikâyetleri kayda aldığı, soruşturmalar yürüttüğü ve ailelerin haklarını ve çıkarlarını korumak için bölge yetkilileri nezdinde girişimde bulunduğu belirtiliyor. Bakanlığın kurum sayfasında Jaffna bölge ofisi artık Bölge Sekreterliği bünyesinde listeleniyor. Bu durum, son çalıştayın aileleri kabul etme ve taleplerini ele alma konusunda yerleşik bir geçmişe sahip yerel bir idari yapıda düzenlendiğini gösteriyor.
Maddi destek farklı yollarla sağlandı
OMP, bir yakınının kaybolması nedeniyle özellikle zor durumda kalan ailelere Ağustos 2018’de geçici yardım önerdi. Kurumun 2019 yıllık raporunda bu yardım, yaşanan güçlükleri hafifletmeye yönelik acil destek olarak tanımlanıyor ve daha kapsamlı bir süreçle uğranılan zararı gidermeyi amaçlayan tazminattan ayrı tutuluyor.
Hükümet, Mart 2019’da geçici yardım için 500 milyon Sri Lanka rupisi bütçe ödeneği teklif etti. Önerilen destek, kayıp asker ve polis personelinin yakınları da dahil olmak üzere Yokluk Belgeleri bulunan aileleri kapsıyordu. OMP, teklifin uygulanmasında gecikmeler yaşandığını bildirdi.
Yokluk Belgesi, bir kişinin kayıp olduğunu resmen kayda geçiriyor ve kişinin öldüğünü ilan etmeden yakınlarının ilgili idari yardımlara başvurmasına imkân tanıyor. OMP, bu belgelerin Nüfus Müdürlüğü tarafından düzenlenebilmesi için gerekli evrakı edinmelerinde ailelere yardımcı oluyor.
Bakanlığın kurumsal sayfasında, OMP’nin görevleri arasında ailelere yeniden destek ödemeleri yapılması için Tazminat Dairesi’ne tavsiyelerde bulunmak da sayılıyor. Jaffna’da yapılan açıklamada 983 aileye ödemelerin hangi program kapsamında yapıldığı belirtilmedi ve bu ödemeler 2019 bütçe teklifiyle ilişkilendirilmedi.
Belgelenen süreç, kurumun ve yardım mekanizmalarının nasıl geliştiğini gösteriyor:
- 22 Haziran 2016: OMP’yi kuran yasa tasarısı parlamentoya sunuldu.
- 11 Ağustos 2016: Parlamento, Kayıp Kişiler Ofisi Yasası’nı kabul etti.
- 28 Şubat 2018: Anayasa Konseyi’nin tavsiyelerinin ardından ofisin ilk yönetimi atandı.
- Ağustos 2018: OMP, zor durumda olan ailelere geçici yardım önerdi.
- Mart 2019: Hükümet, geçici yardım için 500 milyon rupi ödenek teklif etti.
- 24 Ağustos 2019: Jaffna bölge ofisi açıldı.
- 30 Kasım 2023: Bakanlığın yayımladığı ilerleme verilerine göre ülke genelinde 14.988 aktif dosya bulunuyordu.
Ulusal veriler dikkatle açıklanmalı
Adalet Bakanlığı’nın 30 Kasım 2023 tarihli ilerleme tablosunda, OMP’nin ilk etapta aldığı 21.374 şikâyet veya dosya listeleniyor. Tabloda 6.386 kayıt, kayıp askerlerle ilgili dosyalar veya mükerrer kayıtlar olarak gruplandırılıyor; bu toplam çıkarıldığında 14.988 aktif dosya kalıyor.
Tabloda ayrıca tamamlanan 4.795 ön inceleme kaydedilmiş: 2020’de 184, 2021’de 95, 2022’de 2.111 ve 2023’te 2.405. Ön inceleme, bir şikâyetin ele alınmasındaki ilk aşamalardan biri. Ailelerin yine de kişinin akıbeti ve nerede olduğuna ilişkin esas yanıtı alması gerekiyor.
Aynı tabloda soruşturma bekleyen 12.341 dosya yer alıyor. Ancak rakamlar basit çıkarma işlemiyle örtüşmüyor: 14.988 aktif dosyadan tamamlanan 4.795 ön inceleme çıkarıldığında 10.193 dosya kalıyor. Sayfada bu hesaplama ile yayımlanan bekleyen dosya sayısı arasındaki fark açıklanmıyor.
Jaffna’daki 2.249 kayıt bölgeye ait bir sayı. Bakanlığın rakamları ise belirli bir tarihteki ulusal idari kayıtları gösteriyor. Bölge açıklamasında, Jaffna’nın ülke genelindeki dosya yükü içindeki payını hesaplamaya imkân verecek bir kayıt tarihi veya tanımı bulunmuyor.
Uluslararası Af Örgütü de dahil olmak üzere insan hakları kuruluşları, Sri Lanka’da 1970’lerden 2009’a kadar 60.000 ila 100.000 kişinin kaybolduğunu tahmin ediyor. Bu tahminler onlarca yıla yayılan kayıpları kapsarken OMP’nin rakamları, kurumun süreçlerine kaydedilen şikâyetleri gösteriyor. Ülkedeki tüm kayıplar için üzerinde uzlaşılmış resmî bir toplam bulunmuyor.
Aileler hâlâ ihtiyaç duydukları yanıtları dile getiriyor
Sri Lanka’nın kuzeyindeki yakınlar, hükümet güçleri ile Tamil Eelam Kurtuluş Kaplanları (LTTE) arasındaki çatışma sırasında kaybolan kişiler hakkında bilgi ararken yıllarca fotoğrafları, isimleri, tarihleri ve belgeleri yetkililere götürdüklerini anlattı. Bazı anlatımlarda, Mayıs 2009’da savaş sona ererken teslim oldukları belirtilen yakınlar söz konusu.
Mullaitivu’dan Sasikumar Ranjanidevi, eşi Manickam Sasikumar ile kardeşleri Murugan Selvakumar ve Murugesan Rajapulendran’ın 18 Mayıs 2009’da orduya teslim olduğunu anlattı. LTTE’de alt rütbeli üyeler olduklarını söylediği üç erkeğin kendisinden ayrı götürüldüğünü belirtti.
O sırada hamile olan Ranjanidevi, eşi ve kardeşlerinin götürüldüğü anı şöyle hatırladı:
Onları son kez o zaman gördüm.
Jaffna’dan anne ve büyükanne Sivapatham Ilankothai, kızı Parameswaran Sasikala’nın, damadı Chinnathambi Parameswaran’ın ve üç torununun teslim olduktan sonra kaybolduğunu söyledi. Çocuklar sekiz aylık ile 10 yaş arasındaydı. Savaş sona erdiğinde Ilankothai Hindistan’da bir mülteci kampındaydı.
Ilankothai, tazminatın ailesinin temel talebini neden karşılayamayacağını şöyle anlattı:
Şimdi tazminatı alıp susmamızı istiyorlar. Para istemiyoruz. Sevdiklerimizin nerede olduğunu ya da başlarına ne geldiğini bilmek istiyoruz,
Gerçek ve hesap verebilirlik ailelerin talepleri arasında
Kayıp kişilerin yakınlarını ücretsiz temsil eden kıdemli insan hakları avukatı KS Ratnavale, ailelerin ne olduğunun kabul edilmesine ve sorumluların hesap vermesine ihtiyaç duyduğunu söyledi. Ratnavale, ailelerin yaşananları geride bırakabilmesinin bu yanıtların alınmasına bağlı olduğunu ifade etti.
Ratnavale ayrıca önceki komisyonların başarısızlığını siyasi irade eksikliğine, mahkeme süreçlerinin yavaşlığını ise kurumsal çıkar çatışmalarına ve başka engellere bağladı. Anlattıkları, hane halklarına verilen desteğin ötesine uzanan bir talebi ortaya koyuyor: Aileler, kurumların gerçekleri ortaya çıkarmasını ve yapılan yanlışlara karşılık vermesini istiyor.
Yanıt arayışındaki yakınlara destek veren Ilankai Tamil Arasu Kadchi milletvekili Thurairasa Ravikaran, Mullaitivu bölgesindeki Thevipuram ve Vallipuram adlı iki köyde erkeklerin kaybolmasıyla bağlantılı olarak kadınların geçindirdiği yaklaşık 250 haneye dikkat çekti. Bu sayı, yakınların kaybının belirli topluluklardaki hanelerin düzenini ve tüm aileye sağlanan desteği nasıl etkilediğini gösteriyor.
Sivakaran’ın Jaffna’daki konuşması da aileleri dinleme ve ödemeyi sürecin son noktası olarak görmeme ihtiyacına değindi. Daha önce görüşmeler yapıldığını ancak etkilenen kişilerin beklentilerinin ilgili kurumlar arasındaki iş birliğiyle karşılanması gerektiğini söyledi.
Destek, sosyal yardımları ve korumayı da kapsıyor
OMP’nin Mağdur ve Aile Destek Birimi, aile bilgilerini kayda almak ve yakınların idari hizmetlere ve sosyal yardımlara erişmesine yardımcı olmakla görevli. Birimin sorumlulukları arasında, yıllarca yanıt alamadan yaşamanın yarattığı sıkıntıyı gözeterek uzman psikolojik ve sosyal destek hizmetlerine yönlendirme yapmak da bulunuyor.
Koruma Birimi, mağdur ve tanıklara yönelik tehditleri ve misillemeleri ele alıyor. Şikâyetleri takip ediyor, güvenlik konusunda devlet kurumları ve diğer kuruluşlarla eşgüdüm sağlıyor. Kayıp yakınları için kampanyalara katılan kişiler yıldırma ve tehditlerle karşılaştıklarını anlattı. Bu nedenle koruma, bilgi arayışını sürdürme imkânlarının somut bir parçası.
Ofisin iz sürme ve soruşturma personeli, kayıp kişileri aramak ve kaybolma koşullarını açıklığa kavuşturmakla görevli. OMP, şüpheli mezar alanlarında yapılan kazı ve mezardan çıkarma çalışmalarını ve bu yerlerle ilgili süreçleri de gözlemleyebiliyor. Veri tabanı biriminin, komisyonlardan, devlet kurumlarından, sivil toplum kuruluşlarından ve doğrudan ofise yapılan başvurulardan gelen kayıtları bir araya getirmesi amaçlanıyor.
Jaffna’daki çalıştay, bu sorumluluklarla ilgili eşgüdümü ve kamuoyunun bilgisini artırmaya odaklandı. Aileler için somut ihtiyaçlar birbiriyle bağlantılı: maddi desteğe erişim, belge işlemlerinde yardım, gerektiğinde koruma ve yakınlarının başına ne geldiği sorusuna inandırıcı bir yanıt.
Öne Çıkan Noktalar
- Jaffna Bölge Sekreter Yardımcısı K. Sivakaran, kayda alınan 2.249 başvuruya karşılık 983 ailenin tazminat aldığını söyledi.
- Ödeme yapılan ailelerin sayısı toplam kayıtların yaklaşık yüzde 43,7’sine karşılık geliyor; ödeme tutarları ve sürecin tamamlanma takvimi açıklanmadı.
- Jaffna’daki çalıştay, Ulusal Barış Konseyi ile Kayıp Kişiler Ofisi tarafından ortaklaşa düzenlendi.
- OMP’nin yasal görevleri arasında kayıp kişilerin izini sürmek, yakınlarını korumak, tazminat yollarını belirlemek ve merkezi bir veri tabanını sürdürmek bulunuyor.
- Jaffna bölge ofisi 24 Ağustos 2019’da açıldı ve o yılın sonuna kadar 520 kişi tarafından ziyaret edildi.
- Kasım 2023 tarihli ulusal ilerleme verilerinde aktif dosyalar, tamamlanan ön incelemeler ve soruşturma bekleyen dosyalar arasındaki fark açıklanmıyor.
- Aileler, pratik desteğin yanı sıra kayıpların akıbeti hakkında gerçeği ve sorumluların hesap vermesini talep etmeyi sürdürüyor.






