Özbekistan, 2027’de eğitim ve sağlık için 175,7 trilyon sum ayırmayı planlıyor; temel vergi oranları değişmeyecek

9 dakikalık okuma
Uzbekistan plans 175.7 trillion soums for education and healthcare in 2027, with key tax rates unchanged

Harcamaların yaklaşık yüzde 38’i eğitim ve sağlığa ayrılacak

Özbekistan, temel vergi oranlarını değiştirmeden 2027’de eğitim ve sağlık hizmetlerine 175,7 trilyon sum ayırmayı planlıyor. Bu, önceki yıla göre 26 trilyon sumluk artış anlamına geliyor. Öneriler, devlet bütçesi ve ekonomi politikası önceliklerini belirlemek üzere 13 Kasım 2026’da Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev başkanlığında yapılan toplantıda ele alındı.

İçindekiler
  1. Harcamaların yaklaşık yüzde 38’i eğitim ve sağlığa ayrılacak
  2. Sağlık harcamaları eğitim harcamalarından daha hızlı artacak
  3. Mahalleler ve geçim kaynakları için 70 trilyon sum daha ayrılacak
  4. Tahsilat artırılırken vergiler sabit kalacak
  5. 48 trilyon sumluk fark, bütçe açığı hedefiyle birlikte değerlendiriliyor
  6. İnşaat harcamaları dijital denetimle izlenecek
  7. Planın dayanağını büyüme, fiyatlar ve ihracat oluşturuyor
  8. Sanayi ve yabancı yatırım büyümeyi destekleyecek
  9. Bankacılık reformları ve sonraki adımlar
  10. Öne Çıkanlar

Eğitime 114,3 trilyon sum, sağlığa ise 61,4 trilyon sum ayrılması öngörülüyor. Bu tutarlar, önerilen 464 trilyon sumluk devlet bütçesi harcamalarının yaklaşık yüzde 37,9’unu oluşturacak. Bölgesel ve mahalle altyapısı, istihdam, hane gelirleri, becerilerin geliştirilmesi ve sosyal koruma için de 70 trilyon sum ayrılması planlanıyor.

Hükümet, 416 trilyon sum gelir elde etmeyi bekliyor. Böylece önerilen devlet bütçesinin gelir ve harcamaları arasında 48 trilyon sumluk fark oluşuyor. Plan; sosyal harcamaları artırmayı, harcama denetimini sıkılaştırmayı, vergi tahsilatını güçlendirmeyi ve yüzde 7’lik ekonomik büyüme tahminini bir araya getiriyor.

Bütçe henüz öneri aşamasında. Kengaşlar olarak bilinen yerel meclislerin, taslağı ve uygulama tedbirlerini Özbekistan parlamentosu Oliy Meclis’in Yasama Meclisi’ne sunulmadan önce görüşmesi bekleniyor. Bu görüşmeler veya parlamentodaki değerlendirme için tarih verilmedi.

Sağlık harcamaları eğitim harcamalarından daha hızlı artacak

Eğitim için önerilen ödenek, önceki yılın rakamından 14 trilyon sum daha yüksek. Bu artış çıkarıldığında karşılaştırma tutarı 100,3 trilyon sum oluyor; planlanan artış yaklaşık yüzde 14’e karşılık geliyor.

Sağlık harcamaları, önceki yılın 49,4 trilyon sumluk ödeneğine kıyasla 12 trilyon sum artacak. Bu, yaklaşık yüzde 24,3’lük artış demek; oran eğitim harcamalarındakinden daha yüksek olsa da eğitime ayrılan toplam tutar yine daha fazla olacak.

Reklam

Eğitim ve sağlık için ayrılacak toplam ödenek 149,7 trilyon sumdan 175,7 trilyon suma çıkarak yaklaşık yüzde 17,4 artacak. Toplamın yaklaşık yüzde 65’i eğitime, kalan yüzde 35’i sağlığa ayrılacak.

Bu artışlar, sumun belirtilen nominal değeri üzerinden hesaplanıyor. Kamu kaynaklarıyla ne kadar hizmet alınabileceğini fiyatlar da etkiliyor. Bu nedenle hükümetin 2027’de enflasyonu yüzde 6’yı aşmayacak düzeyde tutma hedefi, eğitim ve sağlık hizmetlerine ayrılan kaynakların satın alma gücü açısından önem taşıyor.

Aileler açısından daha yüksek ödeneklerin amacı eğitim ve sağlık hizmetlerine erişimi desteklemek. Bütçe görüşmelerinin sonraki aşamasında, ulusal harcama öncelikleri kamu kurumlarının uygulaması beklenen tedbirlere dönüştürülecek.

Mahalleler ve geçim kaynakları için 70 trilyon sum daha ayrılacak

Özbekistan’daki mahalle toplulukları olan mahallalar ile bölgelere yönelik olarak; altyapının iyileştirilmesi, istihdamın ve hane gelirlerinin artırılması, becerilerin geliştirilmesi ve sosyal korumanın güçlendirilmesi gibi birbiriyle bağlantılı öncelikleri kapsayan 70 trilyon sumluk ödenek önerildi.

Bu ödenek, yerel yaşam koşullarını eğitim ve sağlıkla aynı harcama planına dahil ediyor. Mahalle altyapısı insanların yaşadığı yerleri ilgilendirirken, istihdam ve gelir tedbirleri ailelerin geçimlerini sağlama imkânlarıyla ilgili.

Hükümet, insan sermayesini de öncelikleri arasına alıyor. Basitçe ifade etmek gerekirse insan sermayesi, insanların çalışıp geçimini sağlamasına yardımcı olan bilgi, beceri ve sağlık düzeyidir. Eğitim ve sağlık harcamalarının yanı sıra daha kapsamlı bölgesel ve sosyal tedbirler de bu amaca hizmet ediyor.

Mirziyoyev, sosyal taahhütlerin finansmanının sürmesini yıllık ekonomik büyümenin en az yüzde 7 olması şartına bağladı. Dolayısıyla bütçe stratejisinin birbiriyle bağlantılı iki hedefi var: kamu hizmetlerini bugün finanse etmek ve ilerleyen yıllarda bu hizmetlere kaynak sağlayacak ekonomiyi büyütmek.

Tahsilat artırılırken vergiler sabit kalacak

Özbekistan, 2027’de temel vergi oranlarını değiştirmemeyi planlıyor. Yetkililer gelirleri artırmak için iş faaliyetlerini teşvik etmeyi, vergi tabanını genişletmeyi, kayıt dışı ekonomiyi küçültmeyi ve vergi ile gümrük idaresini iyileştirmeyi hedefliyor.

Reklam

Vergi tabanı, vergiye tabi gelir, satış, mülk ve diğer faaliyetleri kapsıyor. Tabanın genişletilmesi, vergilendirilebilir faaliyetlerin daha büyük bir bölümünden gelir elde edilmesi anlamına geliyor. Buna, kayıtlı ekonomiye geçerek vergi kayıtlarına giren işletmeler de dahil.

Vergi ve gümrük gelirlerini artırmak için dijital sistemlerden ve yapay zekâdan yararlanılması planlanıyor. Böylece büyük bütçenin finansmanında, ekonominin büyümesinin yanı sıra yetkililerin mevcut vergileri ne kadar etkili yönettiği de belirleyici olacak.

Cumhurbaşkanlığı İdaresi Başkanı Saida Mirziyoyeva, 13 Kasım’daki toplantıya ilişkin sosyal medya paylaşımında vergi taahhüdünü şöyle ifade etti. Özbekçeden çevrilen açıklamasında şunları yazdı:

Temel vergiler artırılmayacak.

Mirziyoyeva ayrıca girişimcileri destekleme, modern sanayiyi geliştirme ve istihdam yaratma planlarını da açıkladı. Daha güçlü ekonomik faaliyetin hükümetin eğitim, sağlık ve mahallalardaki iyileştirmeleri finanse etme imkânlarını artıracağını belirten Mirziyoyeva, kamu harcamalarında dijital denetimin ve şeffaflığın güçlendirilmesi çağrısı yaptı.

48 trilyon sumluk fark, bütçe açığı hedefiyle birlikte değerlendiriliyor

Önerilen 464 trilyon sumluk harcama, öngörülen 416 trilyon sumluk geliri 48 trilyon sum aşıyor. Gelirler, planlanan devlet bütçesi harcamalarının yaklaşık yüzde 89,7’sini karşılayacak; kalan kısmın bütçenin finansman düzenlemeleriyle karşılanması gerekecek.

Hükümet, daha geniş kapsamlı bütçe açığı için de gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) yüzde 3’ü düzeyinde bir üst sınır belirledi. GSYH, bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçüyor. Açığın GSYH’ye oranı, hükümetin finansman ihtiyacını ulusal ekonominin büyüklüğüyle karşılaştırıyor.

Önerilen rakamlar, bütçe yönetimine aynı anda birden fazla sorumluluk yüklüyor. Yetkililer temel sosyal ödenekleri artırmayı, ana vergi oranlarını sabit tutmayı, daha fazla gelir toplamayı ve bütçe açığını sınırlamayı hedefliyor. Etkisiz harcamaları azaltmak, devlet yatırımları ve sübvansiyonların sonuçlarını iyileştirmek bu yaklaşımın temel unsurları arasında.

Mirziyoyev, yetkililere bütçe disiplinini güçlendirme ve harcamaların somut sonuç vermesini sağlama talimatı verdi. Böylece 2027 planında, ayrılan miktar kadar paranın nasıl kullanıldığı da önemli bir yer tutuyor.

Reklam

İnşaat harcamaları dijital denetimle izlenecek

Cumhurbaşkanı Mirziyoyev, yatırım programı kapsamında finanse edilen inşaat projeleri için pilot bir dijital denetim sisteminin devreye alınması talimatını verdi. Sistem, bu projelere ayrılan bütçe kaynaklarının süreç boyunca izlenmesini sağlayacak.

Önerilen denetim tedbirlerinde inşaat özel bir odak noktası. Harcamaların dijital ortamda izlenmesi, projeler ilerlerken ayrılan paranın nasıl kullanıldığını yetkililerin takip etmesine imkân verecek; böylece israfın azaltılması ve kamu yatırımlarının iyileştirilmesi yönündeki daha geniş hedef desteklenecek.

Harcama incelemesine devlet sübvansiyonları da dahil. Sübvansiyonlar, belirli faaliyetlere veya yararlanıcılara sağlanan kamu desteğidir. Cumhurbaşkanının talimatları, yatırım harcamaları üzerindeki denetimin güçlendirilmesinin yanı sıra bu desteğin sonuçlarının iyileştirilmesini de öngörüyor.

Saida Mirziyoyeva’nın açıklamasında dijital denetim ve şeffaflık, aynı çabanın merkezinde yer aldı. Mirziyoyeva, kamu kaynaklarının amacına uygun kullanılmasını ve ailelerin bu değişikliklerin sonuçlarını gündelik yaşamlarında görmesini hedeflediklerini belirtti.

Telegram kanalında Özbekçeden çevrilen açıklamasında şöyle dedi:

Temel odağımız dijital denetimi ve şeffaflığı güçlendirmek olacak. Böylece her sum olması gereken yerde kullanılır ve insanlar bu değişikliklerin sonuçlarını ailelerinde ve günlük yaşamlarında hisseder.

Mirziyoyeva ayrıca, "Girişimcilere daha fazla imkân sunacak, modern sanayiyi geliştirecek ve yeni istihdam alanları yaratacağız" diye yazdı. Harcama önceliklerine ilişkin olarak da şunları ekledi: "Ekonomi ne kadar güçlüyse insanların refahı için imkânlar da o kadar artar. Gelecek yıl da bütçenin en büyük payı çocuklarımızın eğitimine, sağlığa ve mahallalardaki iyileştirmelere ayrılacak."

Planın dayanağını büyüme, fiyatlar ve ihracat oluşturuyor

Özbekistan’ın 2027 bütçesi, 2026 için en az yüzde 8 olması beklenen büyüme oranına karşılık, yüzde 7’lik ekonomik büyüme tahmini temelinde hazırlanıyor. GSYH’nin 2026’da 200 milyar doları aşması, 2027’de ise 232 milyar dolara ulaşması bekleniyor.

Yetkililer, 2026’da kişi başına gelirin yaklaşık 5.200 dolar olacağını öngörüyor. Daha uzun vadeli hedefler, 2030’a kadar 300 milyar dolarlık GSYH’ye, izleyen on yılda ise kişi başına 10 bin dolarlık gelire ulaşmak. İkinci hedef, 5.200 dolarlık referans tutarın yaklaşık yüzde 92 üzerinde.

Enflasyonun 2027’de yüzde 6’yı aşmaması, 2028 ve 2029’da ise yüzde 5’e düşmesi hedefleniyor. Enflasyonun yavaşlaması, fiyatların artmaya devam etmesi ancak daha düşük bir hızla yükselmesi anlamına geliyor. Bu da hane gelirlerinin ve kamu kaynaklarının satın alma gücünü daha iyi korumasına yardımcı oluyor.

Altın hariç ihracatın 2027’de yaklaşık 40 milyar dolara ulaşması hedefleniyor. Hükümet, altını kapsam dışında bırakan bu hedefle üretimi ve yurt dışı satışlarını çeşitlendirmeye çalışırken diğer mal ve hizmetlerden elde edilen gelire odaklanıyor.

Reklam

Sanayi ve yabancı yatırım büyümeyi destekleyecek

Yetkililere, 2027’de 65 milyar dolarlık yabancı yatırım çekmek üzere sektör ve bölge bazında planlar hazırlama talimatı verildi. Sanayi stratejisi ayrıca, gelecek vadeden her sektöre en az iki ya da üç büyük uluslararası yatırımcının kazandırılmasını hedefliyor.

Kimya ve petrokimya, makine mühendisliği, elektrik mühendisliği, tekstil ve ilaç sektörleri için kalkınma stratejileri hazırlanıyor. Planlar arasında modern sanayi bölgeleri oluşturmak, girdilerin yurt içindeki üretimini artırmak ve yerel işletmelerin teknolojik kapasitesini güçlendirmek yer alıyor.

Yarı iletkenler, robotik, biyoteknoloji, ileri teknoloji bileşenleri ve elektrikli araç bataryaları, geliştirilmesi planlanan yeni alanlar arasında gösteriliyor. Hükümet ayrıca uluslararası markaları çekmek, araştırma ve geliştirmeyi desteklemek ve rekabetçi yerli üreticiler oluşturmak için teşvikler planlıyor.

Temel hedef, Özbekistan’da daha fazla katma değer yaratmak. İşletmeler, malzemeleri, bilgiyi veya bileşenleri daha değerli bir ürüne dönüştürdüğünde katma değer yaratmış oluyor. Daha ileri teknolojiye dayalı üretim, hükümetin verimliliği artırma, daha yüksek ücretli işler oluşturma ve ihracatı güçlendirme hedeflerini destekleyebilir.

Özbek şirketlerinin uluslararası üretim zincirlerinde daha fazla yer alması da bekleniyor. Bu, tamamen tek bir yerde üretilen nihai malların satışına dayanmak yerine, birkaç ülkeye yayılan üretim süreçlerinde ürün veya bileşen tedarik etmek anlamına geliyor.

Bankacılık reformları ve sonraki adımlar

Devlet işletmeleri ve bankalara yönelik reformlar, finansman stratejisinin bir parçası. Öncelikler arasında özelleştirmenin hızlandırılması, bankacılıkta özel sermayenin rolünün artırılması, kredi kaynaklarının genişletilmesi ve uluslararası finans kuruluşlarıyla iş birliğinin güçlendirilmesi bulunuyor.

Hükümet, yatırım projelerini finanse etmek için kamu kurumları ile özel işletmeler arasındaki ortaklıklardan daha fazla yararlanmayı da planlıyor. Enerji ve ulaştırmanın iyileştirilmesi, becerilerin geliştirilmesi ve Özbekistan’ın Dünya Ticaret Örgütü’ne katılım sürecinin tamamlanması daha geniş reform öncelikleri arasında yer alıyor.

Takvim, acil bütçe sürecini 2027 sonrasına uzanan ekonomik hedeflerle bir araya getiriyor:

  • 13 Kasım 2026: Mirziyoyev, 2027 bütçesi, ekonomik tahminler ve maliye politikası konulu toplantıya başkanlık etti.
  • Parlamentoda görüşülmeden önce: Yerel Kengaşların bütçe taslağını ve uygulama tedbirlerini görüşmesi bekleniyor.
  • 2027: Planlanan hedefler arasında yüzde 7 ekonomik büyüme, 232 milyar dolarlık GSYH, yüzde 6’yı aşmayan enflasyon ve 65 milyar dolarlık yabancı yatırım bulunuyor.
  • 2028 ve 2029: Enflasyonun yüzde 5’e düşürülmesi hedefleniyor.
  • 2030: GSYH’nin 300 milyar dolara ulaşması hedefleniyor.

İlk aşamada alınacak karar, ulusal önceliklerin yasa koyuculara sunulacak bütçeye nasıl yansıtılacağı. Daha geniş stratejinin başarıya ulaşması; iş dünyasının büyümesine ve daha etkili gelir tahsilatına bağlı olarak sosyal harcamaların artırılmasına, sıkı harcama denetiminin ise hükümetin mali sınırlar içinde kalmasına dayanıyor.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • 2027’de eğitime 114,3 trilyon sum, sağlığa 61,4 trilyon sum ayrılması öngörülüyor.
  • Bu iki kalemin toplam ödeneği, önceki yılın karşılaştırma rakamlarına göre 26 trilyon sum, yani yaklaşık yüzde 17,4 artacak.
  • Bölgesel altyapı, istihdam, gelirler, becerilerin geliştirilmesi ve sosyal koruma için 70 trilyon sum daha ayrılması planlanıyor.
  • Devlet bütçesi gelirlerinin 416 trilyon sum, harcamalarının ise 464 trilyon sum olması öngörülüyor.
  • Temel vergi oranları değişmeyecek; gelir artışını desteklemek için daha güçlü tahsilat, dijital sistemler ve yapay zekâdan yararlanılması amaçlanıyor.
  • Plan; yüzde 7 ekonomik büyüme, yüzde 6’yı aşmayan enflasyon ve GSYH’nin yüzde 3’ü içinde tutulan daha geniş kapsamlı bütçe açığı hedefliyor.
  • Taslak, parlamentoya sunulmadan önce yerel meclislerde görüşülecek.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir