11.000 rupilik iğne, 1,30 lakh rupilik hastane faturası
Hindistan Yüksek Mahkemesi, bir bayinin 11.000 rupiye alabildiği kanser ilacının bir hastaya nasıl 1,30 lakh rupiye satılabildiğini sorguladıktan sonra kararını 27 Ekim 2026'da açıklamak üzere erteledi. Duruşmada hükümetin ilaç fiyatlandırma kuralları, özel hastane eczaneleri ve Ulusal İlaç Fiyatlandırma Kurumu (NPPA) mercek altına alındı.
İçindekiler
- 11.000 rupilik iğne, 1,30 lakh rupilik hastane faturası
- Fiyat örnekleri ne gösteriyor?
- Yüzde 30'luk marj nasıl yüzde 42,86'lık fiyat artışına karşılık geliyor?
- Kanser ilaçlarının ötesindeki kurallar
- Hastaneler daha sıkı sınırlara neden karşı çıkıyor?
- Merkezi hükümet daha geniş bir politika dengesini savunuyor
- Yeni kanser ilacı sınırından kimler yararlanacak?
- İlaç tasarrufu ve toplam tedavi faturası
- Anlaşmazlık bugünkü noktaya nasıl geldi?
- Öne Çıkanlar
Yargıçlar Vikram Nath ve Sandeep Mehta'dan oluşan heyet, ilaçların üzerinde yazan azami perakende satış fiyatı (MRP) ile perakendecilerin ve hastanelerin ödediği çok daha düşük fiyatlar arasındaki farkı konu alan iki dilekçeyi görüştü. Merkezi hükümet, erişilebilir fiyatlar, ilaç bulunabilirliği ve ilaç sektörünün büyümesi arasında denge kuran politikasını savundu.
Heyet, hükümetin gözetimi altında bu kadar büyük farkların neden sürdüğünü sorguladı. Yargıçlar Nath ve Mehta şunları söyledi:
Hükümet bunun olmasına izin veriyor. Bütün bunlar hükümetin gözü önünde yaşanıyor.
Gündemdeki acil politika, 137 kanser ilacını kapsayan ve güncellenmiş fiyatların 9 Kasım'da yürürlüğe girmesi beklenen yüzde 30'luk ticari kâr marjı sınırı. Merkezi hükümet, hastaların yılda yaklaşık 2.500 crore rupi tasarruf edeceğini tahmin ediyor. Yargıçlar, kâr marjı denetiminin neden yalnızca kanser tedavisiyle sınırlı kalması gerektiğini sordu ve tüm ilaçlar için yüzde 16'lık tek tip bir sınırın değerlendirilmesini önerdi.
Karar için tarih açıklanmadı. Önerilen yüzde 16'lık sınır duruşmada gündeme getirilen bir konu olarak kalırken, 9 Kasım'daki uygulama tarihi hükümetin kanser ilaçlarına yönelik düzenlemesiyle ilgili.
Fiyat örnekleri ne gösteriyor?
İğne örneği, eşi ilaç dağıtıcısı olan bir kanser hastasıyla ilgiliydi. Mahkemeye sunulan anlatıma göre eşi ilacı 11.000 rupiye temin edebiliyordu; ancak hastane 1,30 lakh rupi fiyat verdi ve kendi eczanesi dışından alınan ilacı uygulamayı reddetti.
Hastanenin fiyatı, bayinin ödediği fiyatın yaklaşık 11,8 katıydı. 1,19 lakh rupilik fark, 11.000 rupi üzerinden yaklaşık yüzde 1.082'lik bir fiyat artışına karşılık geliyor. Yargıç Mehta ayrıca, perakendeciye 15 rupiye mal olan bir serum setinin hastaya 250 rupiye fatura edildiğini, bunun yaklaşık 16,7 katlık bir fark olduğunu belirtti.
Heyet, MRP'si 100 rupi olan bir ilacın perakendecilere neden yalnızca 10 ya da 20 rupiye verilebildiğini sordu. Özel hastaneler de yargılama sırasında, açık piyasada yaklaşık 30 rupiye bulunan bir ilacın hastane bünyesinde 100 rupi civarına mal olabildiğini kabul etti.
Merkezi hükümetin mahkemeye sunduğu beyanda, kanser ilaçlarında hastanelerin yüzde 170 ila 700 veya daha fazla, tıbbi sarf malzemelerinde ise yüzde 100 ila 1.000 veya daha fazla fiyat farkı uyguladığı kabul edildi. Daha ileri bir değerlendirme için hastanelerin satın alma fiyatlarıyla hastalardan alınan tutarların karşılaştırılması gerektiği belirtildi.
Yargıçlar yüzde 300'e varan fiyat artışlarını sorguladı ve üreticilerin sağladığı kurumsal indirimlerin nasıl hesaba katıldığını sordu. İncelemeleri işlemin çeşitli aşamalarını kapsıyordu: tedarikçinin fiyatı, hastanenin alış fiyatı, basılı MRP ve hastanın faturası.
Yüzde 30'luk marj nasıl yüzde 42,86'lık fiyat artışına karşılık geliyor?
Merkezi hükümet, kanser ilaçlarına yönelik sınırın perakendecinin ödediği fiyat üzerinden değil, MRP'nin yüzde 30'u olarak hesaplandığını açıkladı. Hesaplamanın hangi tutarı esas aldığı, marj ile fiyat artışının neden farklı görünebildiğini ortaya koyuyor.
Mal ve hizmet vergisi (GST) hariç MRP'si 100 rupi olan bir ilaç düşünelim. İzin verilen ticari marj 30 rupiyse, buna karşılık gelen tedarik fiyatı 70 rupidir. Bu 30 rupi satış fiyatının yüzde 30'una, ancak 70 rupilik tedarik fiyatının yüzde 42,86'sına denk geliyor.
Yeni düzenleme, hesaplamalarda stokçuya veya distribütöre satış fiyatı olarak bilinen PTS ya da PTD'yi esas alıyor. Dolayısıyla yüzde 42,86'lık fiyat artışı, GST hariç tedarik fiyatıyla MRP arasındaki ilişkiyi ifade ediyor.
Tüm Hindistan İlaç Eylem Ağı eş koordinatörü Malini Aisola, ilaçların doğrudan hastanelere ya da kısa tedarik zincirleri üzerinden ulaştığı durumlarda bu izin verilen fiyat artışının fazla yüksek olup olmadığını sorguladı.
Yetkililer, mevcut fiyatlara bağlı olarak güncellenmiş MRP'lerin yüzde 20 ila 70 oranında düşebileceğini tahmin ediyor. Her hastanın elde edeceği tasarruf, satın aldığı ilaca, ilacın mevcut satış fiyatına ve hâlihazırda yararlandığı indirim veya yardımlara bağlı olacak.
Kanser ilaçlarının ötesindeki kurallar
Dilekçe sahipleri Kishan Chand Jain ve Sanjay Kulshreshtha, 2013 tarihli İlaçlar (Fiyat Kontrolü) Kararı'ndaki (DPCO) boşluklara itiraz etti. Jain'in Etik ve Tıbbi Kayıt Kurulu ile diğer kurumlara karşı açtığı kamu yararı davası; jenerik ilaç yazımının zorunlu kılınmasını, listede yer almayan ilaçların başlangıç fiyatlarının denetlenmesini ve tıbbi cihazlar için yasal kâr marjı sınırları getirilmesini talep ediyor.
Listelenen ilaçlar, hükümetin belirlediği tavan fiyatlar çerçevesine tabi. Bu listenin dışındaki ilaçlarda üreticiler genellikle başlangıç fiyatını belirlemekte serbest; sonrasında yıllık fiyat artışına yüzde 10 sınırı uygulanıyor. Bu nedenle, sonraki artışlar kısıtlansa bile yüksek bir başlangıç fiyatı temel kaygılardan biri olabiliyor.
Listelenen ilaçlara uygulanan formülde, belirli koşulları karşılayan markaların perakendecilere ortalama satış fiyatları esas alınıyor ve buna yüzde 16'lık perakendeci marjı ekleniyor. Mahkeme, yüzde 16'lık tek tip bir ticari marj sınırının neden daha geniş kapsamda değerlendirilmediğini sordu.
Anlaşmazlık sırasında kapsamın büyüklüğü farklı biçimlerde ifade edildi. Dilekçe sahipleri, listelenen ilaçların piyasada bulunan ilaçların yüzde 17'sini oluşturduğunu öne sürdü; heyetin ise ilaçların yaklaşık yüzde 90'ının DPCO kapsamı dışında kaldığını söylediği aktarıldı. Ayrı olarak, satış değerine dayalı tahminler, Temel İlaçlar Ulusal Listesi kapsamındaki ilaçların ilaç piyasası cirosunun yaklaşık yüzde 17 ila 20'sini oluşturduğunu gösteriyor.
Merkezi hükümet, yedi hastalık kategorisine yönelik ilaçların düzenlemeye tabi olduğunu mahkemeye bildirdi. Yargıçlar ilaçların nasıl seçildiğini sordu ve yeni tuzların eklenmesinin ürünleri denetimli listenin dışına çıkarabileceği yönündeki kaygılarını dile getirdi.
Hastaneler daha sıkı sınırlara neden karşı çıkıyor?
Özel hastaneleri temsil eden kıdemli avukat Mukul Rohatgi, hastanelerin personel, ekipman ve tesisleri günün her saati hazır tutması gerektiğini savundu. Kamu sağlık hizmetleri üzerindeki baskının özel kapasiteyi gerekli kıldığını belirten Rohatgi, ilaç marjlarının düşürülmesinin hastanelerin mali yapısını tehdit edebileceği uyarısında bulundu.
Rohatgi, hastane gelirlerinin yaklaşık yüzde 30'unun doğrudan ödeme yapan hastalardan geldiğini, geri kalan gelirin büyük bölümünün sigorta ve devlet sağlık programlarıyla bağlantılı olduğunu söyledi. Hastaneler, Merkezi Hükümet Sağlık Programı da dahil olmak üzere bu düzenlemelerde yapılan geri ödemelerin maliyetlerinin altında kalabildiğini savundu.
Hastaneler, hastaların dışarıdan getirdiği ilaçların kalitesini garanti edemeyeceklerini belirterek kendi eczanelerini güvenlik gerekçesiyle de savundu. Rohatgi, dışarıdan alınan ilaçlara getirilen kısıtlamaları açıklarken sahte ilaç riskini gündeme getirdi.
Heyet, diğer hastane faaliyetlerini finanse etmek için yüksek ilaç marjlarına başvurulmasını reddetti. Hastanelerin hizmetler için ayrıca ücret aldığını belirterek, program geri ödemelerinin yetersiz olduğuna dair şikâyetlerini ilgili makamlara iletmeleri gerektiğini söyledi.
Anlaşmazlığın hastalar açısından doğrudan bir sonucu var: İğneyi başka bir yerden satın alma izni, daha düşük fiyata erişip erişemeyeceklerini belirleyebilir. Hastanelerin satın alma kısıtlamaları, hastaları tedavi gördükleri kurumun bünyesindeki eczaneye bağımlı bırakabilir.
Merkezi hükümet daha geniş bir politika dengesini savunuyor
Merkezi hükümet adına mahkemede bulunan Ek Başsavcı Aishwarya Bhati, Hindistan'daki ilaç fiyatlarının dünyadaki en düşük fiyatlar arasında olduğunu söyledi. Fiyatlandırma kararlarının, erişimi korurken yatırımları ve ilaç sektörünü desteklemesi gerektiğini savundu.
Bhati, hükümetin politika yaklaşımını şu sözlerle anlattı:
"Tüm ekosistem kontrol altına alınmamalı".
Merkezi hükümet, yaklaşımının dört temel unsurunu bulunabilirlik, yenilikçilik, sektörün büyümesi ve istihdam olarak sıraladı. Kapsamlı kontroller getirilmesine karşı çıktı ve rekabetin adil bir piyasa içinde işlemesi gerektiğini savundu.
Heyet, uluslararası fiyat karşılaştırmalarında Hindistan'daki kişi başına düşen gelirin daha düşük olmasının da hesaba katılması gerektiğini belirtti. Tedavi masrafını karşılayıp karşılayamayacağına karar veren bir aile için asıl önemli olan, faturanın ödeme gücüyle kıyaslandığında ne kadar ağır olduğudur.
Yargıçlar NPPA'yı "tamamen işlevsiz" görünen bir kurum olarak niteledi. Ayrıca üç parlamento komitesinin konuyu incelemiş olmasına karşın merkezi hükümetin beyanında bu komitelerin önerilerine ve önerilerin akıbetine yer verilmediğini söyledi.
Mahkeme, tedarik zinciri boyunca faydaların nasıl dağıldığını sorguladı. Üreticileri kayıran sistemi eleştirirken, hastane eczanelerindeki yüksek marjların hastalara ya da ilaç üreticilerine değil, hastanelere yarar sağladığını da belirtti.
Yeni kanser ilacı sınırından kimler yararlanacak?
Düzenleme, listelenen ilaçların dışında kalan 42 ilacı kapsayan 2019 pilot uygulamasının ardından 137 kanser ilacını kapsıyor. Önceki uygulamanın 526 marka üzerinden yılda 984 crore rupi tasarruf sağladığı bildirildi. Yeni tahmin olan 2.500 crore rupi, bu tutarın yaklaşık 2,5 katı.
Eylül 2026'da sona eren yıla ait Pharmarack perakende verilerine göre, yeni düzenleme kapsamındaki ve en çok satan kanser ilaçları arasında yer alan üç ilaç bevacizumab, nivolumab ve abirateron asetat. Perakende kanalındaki en çok satan 10 kanser ilacından altısı hâlihazırda temel ilaçlara yönelik fiyat denetimlerine tabi.
Sektör tahminleri, kanser ilaçları satışlarının yaklaşık yüzde 70'inin hastaneler üzerinden gerçekleştiğini gösteriyor. Perakende sıralamaları piyasanın farklı bir bölümünü kapsıyor; kurumlara yapılan satışları ve hasta destek programları üzerinden dağıtımı içermiyor.
Üreticilerin finanse ettiği hasta destek programları, uygun koşulları karşılayan hastalara ücretsiz ya da indirimli ilaç sağlıyor. Bazı pahalı immünoterapiler ve hedefe yönelik tedavilerde bu düzenlemeler harcamaları yüzde 30 ila 60 oranında azaltabiliyor. Koşulları karşılayan programlar kapsamında ücretsiz sağlanan miktarlar yeni fiyat hesaplamalarına dahil edilmiyor.
Yeni Delhi'deki MOC Kanser Bakım Merkezi'nde medikal onkolog olarak çalışan Tanvi Singh, hâlihazırda destek alan hastaların neden daha küçük değişikliklerle karşılaşabileceğini şöyle açıkladı:
Ticari marj sınırının, hasta destek programlarına kayıtlı kişilerin maliyetlerini düşürmesi beklenmiyor; çünkü bu hastalara ilaçları zaten ücretsiz ya da büyük indirimlerle sağlanıyor,
Singh, bu programlara dahil olmayan ve ilaçlarını hastanelerden ya da eczanelerden satın alan hastaların daha fazla yarar göreceğini söyledi. Aisola ise ücretsiz program kapsamındaki miktarların hariç tutulmasının ticari marjları olduğundan düşük gösterdiğini ve MRP'de yapılabilecek indirimleri azalttığını savundu.
NPPA, program muafiyetinden yararlandığını belirten üreticilerin hastaların kimlik, teşhis ve doz bilgileriyle aldıkları ve kullandıkları ilaçlara ilişkin kayıt tutmasını zorunlu kılıyor. Üreticiler ayrıca fiyat bilgilerini Entegre İlaç Veri Tabanı Yönetim Sistemi üzerinden sunmalı. Kurum ayrıntılı bilgi isteyebilir, kayıtları inceleyebilir ve bağımsız doğrulama yapılmasını sağlayabilir.
İlaç tasarrufu ve toplam tedavi faturası
İlaç fiyatının düşmesi, tedavi masraflarının yalnızca bir bölümünü etkiliyor. Hastaneler, eczane gelirlerinin azalmasının yatış ve kemoterapi ücretleri dahil başka kalemlerde artışa yol açabileceğini savundu. Aileler açısından nihai sonuç, bu nedenle toplam faturaya bağlı olacak.
Delhi'deki CK Birla Hastanesi cerrahi onkoloji direktörü Mandeep Singh Malhotra; satış verilerinin bağımsız biçimde doğrulanmasını, şeffaf açıklamalar yapılmasını ve destek programı muafiyetlerinin düzenli olarak denetlenmesini istedi. Bu kontroller, hedeflenen fiyat indirimlerinin hastalara ulaşıp ulaşmadığını izlemeye yardımcı olacak.
2022–23 yılı Ulusal Sağlık Hesapları tahminlerine göre hane halklarının doğrudan yaptığı ödemeler, toplam sağlık harcamalarının yüzde 43,4'ünü oluşturdu. Bu oran 2021–22'de yüzde 39,4'tü. Dört puanlık artışa rağmen oran, 2013–14'te kaydedilen yüzde 64,2'nin altında kaldı.
2025 tarihli hane halkı sosyal tüketim araştırmasına göre ilaç alımları, kırsal bölgelerdeki hastane yatış masraflarının yaklaşık yüzde 20'sini, kentsel bölgelerdeki masrafların ise yüzde 15'ini oluşturdu. Bu nedenle ilaç fiyatları hem tek tek tedavilerin karşılanabilirliğini hem de hane halklarının diğer ihtiyaçları için ayırabileceği tasarrufu etkiliyor.
İlaç şirketi Cipla, hedefin sağlık hizmetlerini erişilebilir kılmak olması gerektiğini söyledi; ancak politika görüşmeleri sürerken ne önerilen tek tip yüzde 16'lık marj sınırı ne de MRP sınırı hakkında yorum yaptı.
Anlaşmazlık bugünkü noktaya nasıl geldi?
Pahalı kanser tedavilerine ilişkin bağlantılı bir dava Kerala'da da görüldü. 2021'de meme kanseri teşhisi konan emekli banka çalışanı Sarojam Radhakrishnan'ın aylık tedavi faturaları 63.000 rupiyi aştı. Radhakrishnan 2022'de dilekçe verdi ve aynı yılın eylül ayında hayatını kaybetti.
Kerala Yüksek Mahkemesi, davayı Hayat Kurtaran Patentli İlaçların Fahiş Fiyatlandırılması Hakkında başlıklı bir kamu yararı davası olarak sürdürdü. Radhakrishnan'ın yaşadıkları, erişim tartışmasının odağına tek seferlik bir satın almayı değil, uzun süreli tedavinin maliyetini taşıdı.
Fiyatlandırmayla ilgili daha geniş anlaşmazlığın başlıca dönüm noktaları şöyle:
- 2019: Listelenen ilaçların dışında kalan 42 kanser ilacını kapsayan pilot kâr marjı düzenlemesinin yılda 984 crore rupi tasarruf sağladığı bildirildi.
- 2022: Radhakrishnan Kerala'da dilekçe verdi; mahkeme, eylül ayında hayatını kaybetmesinin ardından davayı sürdürdü.
- 17 Temmuz 2026: Yüksek Mahkeme, aşırı ilaç fiyat artışlarına ilişkin kaygıları resen gündemine aldı.
- 12 Ekim 2026: Merkezi hükümet mahkemeye beyanını sundu; Yüksek Mahkeme, kâr marjı düzenlemesinin neden kanser ilaçlarıyla sınırlandırıldığını sorguladı.
- 27 Ekim 2026: Yargıçlar Nath ve Mehta, ilaç ve tıbbi malzeme fiyatlarına ilişkin savunmaları dinledikten sonra kararlarını açıklamak üzere erteledi.
- 9 Kasım 2026: 137 kanser ilacını kapsayan düzenleme kapsamında güncellenen fiyatların yürürlüğe girmesi bekleniyor.
Hükümetin acil görevi, kanser ilaçlarındaki değişiklikleri uygulamaya koymak. Mahkemenin açıklamayı ertelediği karar ise listelenen ilaçların dışındaki fiyatlar ve tıbbi malzemelerdeki marjlar dahil daha kapsamlı düzenleme taleplerini ilgilendiriyor.
Öne Çıkanlar
- Yüksek Mahkeme, ilaçların alış fiyatları ile hastalardan alınan ücretler arasındaki büyük farkları sorguladıktan sonra kararını 27 Ekim'de açıklamak üzere erteledi.
- Bir bayinin 11.000 rupiye alabildiği kanser iğnesinin hastaya 1,30 lakh rupiye mal olduğu mahkemede dile getirildi.
- 137 kanser ilacını kapsayan yüzde 30'luk ticari kâr marjı sınırında güncellenmiş fiyatların 9 Kasım'da yürürlüğe girmesi bekleniyor.
- Merkezi hükümet, hastaların yılda yaklaşık 2.500 crore rupi tasarruf edeceğini tahmin ediyor.
- Heyet, tüm ilaçlara uygulanabilecek tek tip yüzde 16'lık bir marj sınırını gündeme getirdi.
- Hastaneler işletme maliyetlerini ve ilaç güvenliğini öne sürdü; mahkeme, diğer hizmetleri finanse etmek için aşırı eczane marjlarına başvurulmasını reddetti.
- Hastaların tasarrufu, gerçek satış fiyatlarına, destek programlarından sağlanan yararlara ve hastanenin diğer ücretlerine bağlı olacak.






